Ж $ 1. ЖавабалълъулI ххеххлъарав, битIаралълъулI тIекълъула, лъай гьечIевгун ургъани, ургъелал гIемерлъула. $awaba:u/ {e{;araw, biTara:u/ Teq;ula, ;ay hezewgun urvani, urvelal femer;ula. 2. Жавгьар кисинибги тун, капек балагьулареб. $awhar kisinibgi tun, ka_ek balahulareb. 3. Жавгьар рощногохIдаги гвангъун бихьулеб. $awhar ro&nogo\dagi gwanvun bi%uleb. 4. Жаги – дирго, кIалги – дирго, гIаданлъиги – дирго! $agi - dirgo, jalgi - dirgo, fadan;igi - dirgo! 5. Жагьандаманалълъуб бихьинхIама кIиго шагьиде букIунебила. $ahandamana:ub bi%in\ama jigo ^ahide bujunebila. Кици буго, доба рикIкIада къайи учуз букIунеб рагIула, гъоба кибалиго къваригIанщинаб жо чIобого гIадин щолеб рагIулаян, букIунареб, щолареб жоялълъулги бицун, чияр бакI беццулев чи маххссароде ккун абулеб. Кициялълъул магIна буго - «Гьедин батани, гьениб хIамаги кIиго шагьиде щолеб батилахха», – ян абураб. kici bugo, doba riJada qayi uxu# bujuneb rafula, voba kibaligo qwarifan&inab $o zobogo fadin &oleb rafulayan, bujunareb, &olareb $oya:ulgi bicun, xiyar baj beCulew xi ma{Sarode Kun abuleb. kiciya:ul mafna bugo - «hedin batani, henib \amagi jigo ^ahide &oleb batila{a», - yan aburab. 6. Жагьилассул тIагIаталдасса гIалимчияссул макьу ххирияб. $ahilaSul TafataldaSa falimxiyaSul mapu {iriyab. 7. Жагьиллъиялдасса кIудияб мискинлъи гьечIеб. $ahil;iyaldaSa judiyab miskin;i hezeb. 8. Жагьилчи – беццав чи. $ahilxi - beCaw xi. 9. Жагьилчиясс лъай малълъун, гIалимчи вахъунарев. $ahilxiyaS ;ay ma:un, falimxi wa]unarew. 10. Жадул лIар гьекъезегIан, цIадул лIар гьекъей лълъикIаб. $adul /ar heqe#efan, `adul /ar heqey :ijab. 11. Жакъа букарараб бакI метер хъассуге. $aqa bukararab baj meter ]aSuge. 12. Жакъа гурони лъачIин, жиндасса жиндир цIцIар кIудияб букIун бугилан абурабила ХIажимурадицца. $aqa guroni ;azin, $indaSa $indir ~ar judiyab bujun bugilan aburabila \a$imuradiCa. ЗахIматаб ххалатаб нухги нахъа тун унев ХIажимурадилги гьессул муридазулги чуял ссваканила. РещтIине ссанагIатаб бакIги балагьун, гьез чуяздасса кьалал рахъанила, буртабиги ххарда тIамун, жалгоги реганила. Цадахъ босун букIараб квен-тIеххги тIагIун, ракъун-къечон ругел гьезул хIукму кканила, гIиял къавудеги ун, гIухьбузда квен гьаризе. Гьалмагъзаби жиндассаги ссвакарал гIадин рихьарав ХIажимурад живго анила гIухьбузухъе. Салам-каламалдасса ххадуб гьесс бицанила жив щивали, цинги гьаранила хъвезе цо куй кьеян. Киданиги ХIажимурад рихьичIел гIухьби гьев хIурул цIураб партал ретIарав, къечалълъ кIутIби чIучIарав гьоболассухъ щаклъигун ралагьанила. ЦIцIар рагIарав бахIарчи гьев ватиялда божичIел гIухьбузда кканила, ХIажимурадил машгьурлъиялдассан пайдаги босун, жал маххссараде кквезе вачIарав чи ватилин гьеван. Росун тIилалгун, тIаделъанила гьессде гIухьби. ХьвагIун квералгун тIад вуссарав ХIажимурадицца ккараб жо бицанила гьалмагъзабазда. Цинги вахъун гIухьбузухъе анила цо мурид. Гьесс абунила жив ХIажимурадицца витIарав чапар вугин, мурадги бугин ракъарал муридзабазе хъвезе куй бачин. ГIухьби гьессда божанила, муридассда ццебеги хъунила битIахъе хIамагIанаб куй. КъваригIелги тIубан, тIад вуссарав муридассда ХIажимурадицца абун буго - «Жакъа гурони лъачIо дида, дидасса дир цIцIар кIудияб букIин». #a\matab {alatab nu[gi na]a tun unew \a$imuradilgi heSul murida#ulgi xuyal Swakanila. re&Tine Sanafatab bajgi balahun, he# xuya#daSa palal ra]anila, burtabigi {arda Tamun, $algogi reganila. cada] bosun bujarab kwen-Te{gi Tafun, raqun-qexon rugel he#ul \ukmu Kanila, fiyal qawudegi un, fu%bu#da kwen hari#e. halmav#abi $indaSagi Swakaral fadin ri%araw \a$imurad $iwgo anila fu%bu#u]e. salam-kalamaldaSa {adub heS bucanila $iw &iwali, cingi haranila ]we#e co kuy peyan. kidanigi \a$imurad ri%izel fu%bi hew \urul `ural _artal reTaraw, qexa: juTbi zuzaraw hobolaSu] &ak;igun ralahanila. ~ar rafaraw ba\arxi hew watiyalda bo$izel fu%bu#da Kanila, \a$imuradil ma^hur;iyaldaSan _aydagi bosun, $al ma{Sarode Kwe#e wazaraw xi watilin hewan. rosun Tilalgun, Tade;anila heSde fu%bi. %wafun kweralgun Tad wuSaraw \a$imuradiCa Karab $o bicanila halmav#aba#da. cingi wa]un fu%bu#u]e anila co murid. heS abunila $iw \a$imuradiCa wiTaraw xa_ar wugin, muradgi bugin raqaral murid#aba#e ]we#e kuy baxin. fu%bi heSda bo$anila, muridaSda Cebegi ]unila biTa]e \amafanab kuy. qwarifelgi Tuban, Tad wuSaraw muridaSda \a$imuridiCa abun bugo - «$aqa guroni ;azo dida, didaSa dir ~ar judiyab bujin». 13. Жакъа гьабизе бегьулеб хIалтIи метералде тоге. $aqa habi#e behuleb \alTi meteralde toge. 14. Жакъа гьабизессеб метералде тIамуге. $aqa habi#eSeb meteralde Tamuge. 15. Жакъа гьабичIеб метералде батулареб. $aqa habixeb meteralde batulareb. 16. Жакъа дуе шагьи кьурасс метер духъа гъурущ батIа гьабулеб. $aqa duye ^ahi puraS meter du]a vuru& baTa habuleb. 17. Жакъа дур цIцIар балъго абизе кIоларесс метер тIатун абулеб. $aqa dur ~ar ba;go abi#e jolareS meter Tatun abuleb. 18. Жакъа кваназе кколеб метералде тейила, метер гьабизе кколеб жакъаго гьабейила. $aqa kwana#e Koleb meteralde teyila, meter habi#e Koleb $aqago habeyila. 19. Жакъа мун тIад велъарав метер дудаго тIад велъизе гурин. $aqa mun Tad we;araw meter dudago Tad we;i#e gurin. 20. Жакъа – цIцIалдохъан, метер – малълъухъан. $aqa - ~aldo]an, meter - ma:u]an. 21. Жакъа хвелел гIадин аххиратги гьабейила, кидаго хвеларел гIадин дуниялги гьабейила. $aqa [welel fadin a{iratgi habeyila, kidago [welarel fadin duniyalgi habeyila. 22. Жакъа херав чи вукIин дир гIайиб батанани, воре, заман аниги, нужго херлъизе чIчIоге. $aqa [eraw xi wujin dir fayib batanani, wore, #aman anigi, nu$go [er;i#e Zoge. 23. Жакъа хоно бикъарасс метер гIанкIуги бикъулеб, метер гIанкIу бикъарасс ссезе оцги бикъулеб. $aqa [ono biqaraS meter fanjugi biquleb, meter fanju biqaraS Se#e ocgi biquleb. 24. Жакъа щвараб жакъа кунев, метер щвараб метер кунев. $aqa &warab $aqa kunew, meter &warab meter kunew. 25. Жакъа шагьи бикъун, метер гъурущ бикъунила цIцIогьор вахъунев. $aqa ^ahi biqun, meter vuru& biqunila ~ohor wa]unew. 26. Жакъассеб какани, метериссеб бачIинчIого букIине бегьула. $aqaSeb kakani, meteriSeb bazinzogo bujine behula. 27. Жакъасселълъул жакъа бице, метерисселълъул метер бицине те. $aqaSe:ul $aqa bice, meteriSe:ul meter bicine te. 28. Жакъасселълъул рикъзи Аллагьасс жакъа кьолеб, метерисселълъул рикъзи метер кьолеб. $aqaSe:ul riq#i allahaS $aqa poleb, meteriSe:ul riq#i meter poleb. 29. Жал бурияб бацI лIугьинчIев, лIар ххечаб оц лIугьинчIев. $al buriyab ba` /uhinzew, /ar {exab oc /uhinzew. 30. Жалацца кквечев рачIчIалълъ кколаро. $alaCa Kwexew raZa: Kolaro. 31. Жалго гьоболассе гьабигIан квешал – гьоболлъухъ гурони, сордо баларел. $algo hobolaSe habifan kwe^al - hobol;u] guroni, sordo balarel. 32. Жалго гIезегIан лъималазе бищунго херал чагIи рокьулел, кIудиял гIейгун бищунго херал чагIи рихунел. $algo fe#efan ;imala#e bi&ungo [eral xafi ropulel, judiyal feygun bi&ungo [eral xafi ri[unel. 33. Жаниб тани – турулел, течIого бицани – ссурулел. $anib tani - turulel, tezogo bicani - Surulel. 34. Жанибе пударичIо, къватIибе бадаричIо, дицца лъимал кин хьихьилел? $anibe _udarizo, qwaTibe badarizo, diCa ;imal kin %i%ilel? Абиялълъ бицунеб буго тIабигIаталълъул. Ххасел чIчIовулI пуй-чIваялги рахъинчIони, аххиралда гIазабиги рачIони, хурги цIун бачIунареб меххалълъ, жинцца лъимал киндай хьихьилаян зигардулей йиго бессдалазул ургъел чIварай эбел. abiya: bicuneb bugo Tabifata:ul. {asel Zowu/ _uy-zwayalgi ra]inzoni, a{iralda fa#abigi razoni, [urgi `un bazunareb me{a:, $inCa ;imal kinday %i%ilayan #igarduley yigo beSdala#ul urvel zwaray ebel. 35. Жаниб тIагъур гьечIеб тIадтIагъур гIадав, жаниб гъвар-гъвар гьечIеб царгъил тIи гIадав. $anib Tavur hezeb TadTavur fadaw, $anib vwar-vwar hezeb carvil Ti fadaw. 36. Жаниве вачIунелълъул – нилIерав, къватIиве унелълъул – чиярав. $aniwe wazune:ul - ni/eraw, qwaTiwe une:ul - xiyaraw. 37. Жанир рукIун – рукъ чIунтарал, рокъор рукIун – хур чIунтарал. $anir rujun - ruq zuntaral, roqor rujun - [ur zuntaral. 38. Жанир херлъаги, хвезе кватIаги. $anir [er;agi, [we#e kwaTagi. 39. Жанисса гьодорав – гьаракь кIудияв. $aniSa hodoraw - harap judiyaw. 40. Жаниссан бан билълъунареб оц къватIиссан банги билълъунареб. $aniSan ban bi:unareb oc qwaTiSan bangi bi:unareb. 41. Жаниссан хIал хъубав гьалмагъ гьуссун тIамураб гьоялдассаги квешавила. $aniSan \al ]ubaw halmav huSun Tamurab hoyaldaSagi kwe^awila. 42. ЖахIда бугев чияссдасса ццидалаб цигицин лълъикIила. $a\da bugew xiyaSdaSa Cidalab cigicin :ijila. 43. ЖахIда лъабго жоялълъе букIине бегьула, Аллагьассе лагълъи гьабиялълъулI, ссадакъа кьеялълъулI, чияссе гIакълу кьеялълъулI. $a\da ;abgo $oya:e bujine behula, allahaSe lav;i habiya:u/, Sadaqa peya:u/, xiyaSe faqlu peya:u/. 44. ЖахIда рекIел загьруйила. $a\da rejel #ahruyila. 45. ЖахIдачияссе кидаго рахIат букIунареб. $a\daxiyaSe kidago ra\at bujunareb. 46. Жиб жакъа гурони аниб букIинчIилан абурабила хIамицца, жакъа гурони жибги тIаде ккечIилан абурабила бацIицца. $ib $aqa guroni anib bujinzilan aburabila \amiCa, $aqa guroni $ibgi Tade Kezilan aburabila ba`iCa. 47. Жибго гъагъадунила гъадицца бусен тIатинабулеб. $ibgo vavadunila vadiCa busen Tatinabuleb. 48. Жибго гьитIин – гьунар кIодо. $ibgo hiTin - hunar jodo. 49. Жибго гьитIинаб бугониги, цIцIунцIцIраялълъ ракь гьобогьуна. $iwgo hiTinab bugonigi, ~un~raya: rap hobohuna. 50. Жибго хIама бугониги, тIенкел чол гIадинаб бихьула. $ibgo \ama bugonigi, Tenkel xol fadinab bi%ula. 51. Жиб-жиб рагIиялълъул цIцIайи букIунеб. $ib-$ib rafiya:ul ~ayi bujuneb. 52. Жиб-жиб росулI гьобол лълъикIав, жиб-жиб магъилI хур лълъикIаб. $ib-$ib rosu/ hobol :ijaw, $ib-$ib mavi/ [ur :ijab. 53. Жибго-жибго бекеризе биччани, бекерун къолеб чуги батулареб, живго бицине виччани, гIайиб бугев чиги ватуларев. $ibgo-$ibgo bekeri#e biXani, bekerun qoleb xugi batulareb, $iwgo bicine wiXani, fayib bugew xigi watularew. 54. Жив анивги лъалев ватанилан абурабила ичичIалиссесс. $iw aniwgi ;alew watanilan aburabila ixizaliSeS. 55. Жив, учузаб жо босизегIан, бечедав чи гурилан абулебила жугьтIицца. $iw, uxu#ab $o bosi#efan, bexedaw xi gurilan abulebila $uhTiCa. 56. Живго веццулев – ахIмакъ, лъимал реццулев – гIабдал. $iwgo weCulew - a\maq, ;imal reCulew - fabdal. 57. Живго веццулев – цоцIцIул гIабдал, лъимал реццулев – кIицIцIул гIабдал. $iwgo weCulew - co~ul fabdal, ;imal reCulew - ji~ul fabdal. 58. Живго вокьизавулевги – живго, живго рихинавулевги – живго. $iwgo wopi#awulewgi - $iwgo, $iwgo ri[inawulewgi - $iwgo. 59. Живго – гьанив, ракI – магIарда. $iwgo - haniw, raj - mafarda. 60. Живго гъанкъизе гъветIги берцинаб бищулебила. $iwgo vanqi#e vweTgi bercinab bi&ulebila. 61. Жиндирго гурони ургъел гьабуларев вацц – вацц кколаро. $indirgo guroni urvel habularew waC - waC Kolaro. 62. Живго гьитIин – гIамал кIодо. $iwgo hiTin - famal jodo. 63. Живго гьоболлъухъ ккечIессда гьоболассул къимат лъалареб. $iwgo hobol;u] KezeSda hobolaSul qimat ;alareb. 64. Живго гIакъиллъун вихьи гIакъилассул иш гуро. $iwgo faqil;un wi%i faqilaSul i^ guro. 65. Живго гIодов ккарав гIодуларев. $iwgo fodow Karaw fodularew. 66. Живго – гIодов, ххиялал – зодор. $iwgo - fodow, {iyalal - #odor. 67. Живго гIодовегIан гьавурав гIадамаз кIодо гьавула. $iwgo fodowefan hawuraw fadama# jodo hawula. 68. Живго гIорцIцIарассда цогидалги гIорцIцIун ругилан кколелила. $iwgo for~araSda cogidalgi for~un rugilan Kolelila. 69. Живго жиндаго вихьуларессе вихьизавизе чи къваригIунев. $iwgo $indago wi%ulareSe wi%i#awi#e xi qwarifunew. 70. Живго жиндаго гIадин, чи лъаларевила. $iwgo $indago fadin, xi ;alarewila. 71. Живго жиндаго рихарав чияеги вокьуларев. $iwgo $indago ri[araw xiyaye wopularew. 72. Живго жиндассаго нечоларев чияссул пайда гьечIебила. $iwgo $indaSago nexolarew xiyaSul _ayda hezebila. 73. Живго жиндиего гIейги гIабдалассул иш буго. $iwgo $indiyego feygi fabdalaSul i^ bugo. 74. Живго жиндиего гIурав гIадамазе басралъула. $iwgo $indiyego furaw fadama#e basra;ula. 75. Живго камилав гьечIесс чи камил гьавиларо, беццав чиясс нух малълъун, нухда витIун ккеларо. $iwgo kamilaw hezeS xi kamil hawilaro, beCaw xiyaS nu[ ma:un, nu[da wiTun Kelaro. 76. Живго квешасс чи какула, чехь квешасс квен какула. $iwgo kwe^aS xi kakula, xe% kwe^aS kwen kakula. 77. Живго кIодо гьавулевги – живго, живго инжит гьавулевги – живго. $iwgo jodo hawulewgi - $iwgo, $iwgo in$it hawulewgi - $iwgo. 78. Живго нацIцIицца хварав, боцIцIи чияцца кварав. $iwgo na~iCa [waraw, bo~i xiyaCa kwaraw. 79. Живго ричIулеб кIул кIалила. $iwgo rizuleb jul jalila. 80. Живго хвелалде лъималазухъе боцIцIи кьурассда оцол лIар чохьолI къагийила. $iwgo [welalde ;imala#u]e bo~i puraSda ocol /ar xo%o/ qagiyila. Цо чиясс живго хвелалдего жиндир бугеб бечелъи-боцIцIи, лъималазда гьоркьоб бикьун, кколессе кколеб жо кодобе кьун букIун буго. Инссудассан щолеб жоялде жидер тIокIаб хьул гьечIел лъималаз гьев цIакъ язихъго тун вуго. Чара хварав эмен ургъун вуго гьадинаб хIилаялде. Гьесс балагьун буго кIудияб оцол лIар. Лъун буго щулияб гъанссиниб. Цинги, цо-цоккун лъабавго васги ахIун, щивассда балъго абун буго - «Дие мун киназдассаго вокьула. Дир гьаб гъанссиниб буго ххасс гьабун дуе кьезе цIунараб ххазина. Дун хвараб меххалълъ гьеб, лълъидаго лъазе течIого, дуего босе». Гьелдасса нахъе лъималазда гьоркьоб гьессул хIурмат цIцIикIкIун буго, цоцалълъ къаццандун, цIакъго лълъикI хьихьун вуго. Хун вуго эмен, рортун руго васал «балъгояб ххазина» босизе. Оцол лIаралда тIад инссуцца хъван ратун руго кицилъун ххутIарал гьал хъачIал рагIаби. co xiyaS $iwgo [welaldego $indir bugeb bexe;i-bo~i, ;imala#da horpob bipun, :oleSe Koleb $o kodobe pun bujun bugo. inSudaSan &oleb $oyalde $ider Tojab %ul hezel ;imala# hew `aq ya#i]go tun wugo. xara [waraw emen urvun wugo hadinab \ilayalde. heS balahun bugo judiyab ocol /ar. ;un bugo &uliyab vanSinib. cingi, co-co Kun ;abawgo wasgi a\un, &iwaSda ba;go abun bugo - «diye kina#daSago wopula. dir hab vanSinib bugo {aS habun duye pe#e `unarab {a#ina. dun [warab me{a: heb, :idago ;a#e tezogo, duyego bose». heldaSa na]e ;imala#da horpob heSul \urmat ~iJun bugo, coca: qaCandun, `aqgo :ij %i%un wugo, [un wugo emen, rortun rugo wasal «ba;goyab {a#ina» bosi#e. ocol /aralda Tad inSuCa ]wan ratun rugo kici;un {uTaral hal ]azal rafabi. 81. Живго хIалихьатасс чу какулеб, чу хIалихьатасс бо какулеб. $iwgo \ali%ataS xu kakuleb, xu \ali%ataS bo kakuleb. 82. Живго – хIуртIа, гIамал кIодолъи – зодоб. $iwgo - \urTa, famal jodo;i - #odob. 83. Живго цохIо сапаралде унессул берал мугъалда нахъаги рукIине ккола. $iwgo co\o sa_aralde uneSul beral muvalde na]agi rujine Kola. 84. Живго чадил багьаяв гьечIев – рагIи чодул багьаяв. $iwgo xadil bahayaw hezew - rafi xodul bahayaw. 85. Живго чорокасс чи вацIцIад гьавуларев. $iwgo xorokaS xi wa~ad hawularew. 86. Живго эмен лIугьинчIого, инссул къимат лъалареб. $iwgo emen /uhinzogo, inSul qimat ;alareb. 87. Жигар бахъарассе жо камулареб. $iwgo ba]araSe $o kamulareb. 88. Жигар – гIолохъанлъиялда, гIакълу – санада. $igar - folo]an;iyalda, faqlu - sanada. 89. Жеги раса-цIцIалкIу – магIида. $egi rasa-~alju - mafida. Гьаб кициялълъул магIна буго, цIияй нусалълъул хIал гьелълъ раса-цIцIалкIу хIалтIизабураб меххалълъ лъалин, жеги къо радалго бугилан абураб. hab kiciya:ul mafna bugo, `iyay nusa:ul \al he: rasa-~alju \alTi#aburab me{a: ;alin, $egi qo radalgo bugilan aburab. 90. Жидедаго гIайиб ккедал, лъимал гIодуларел. $idedago fayib Kedal, ;imal fodularel. 91. Жийго еццун, гIорцIцIуларей, гIадамал какун, чIалгIунарей. $iygo yeCun, fir~ularey, fadamal kakun, zalfunarey. 92. Жийго нуслъун йикIаго якьад рихарай, жийго якьадлъун йикIаго нус рихарай. $iygo nus;un yijago yapad ri[aray, $iygo yapad;un yijago nus ri[aray. 93. Жинда бугеб рухI бихьунила хIанчIчIидасса би баккулеб. $inda bugeb ru\ bi%unila \anZidaSa bi baKuleb. 94. Жинда гIемерал бакънал рачине лъалаанилан абурабила къоркъоцца, кIалдибе лълъим бачIун, квалквал кколаребани. $inda femeral baqnal raxine ;alaanilan aburabila qorqoCa, jaldibe :im bazun, kwalkwal Kolarebani. 95. Жинда жаниб бугеб черхх чухъида лълъикI лъала. $inda $anib bugeb xer{ xu]ida :ij ;ala. 96. Жинда кинабго лъалилан щибниги лъаларев ахIдолевила. $inda kinabgo ;alilan &ibnigi ;alarew a\dolewila. 97. Жинда рекъараб гIетI тIинкIичIони, богIол мугь тIирщулареб. $inda reqarab feT Tinjizoni, bofol muh Tir&ulareb. 98. Жиндаго бугеб нацIцI бихьуларев, чияда бугеб тIигьа гIадлъарав. $indago bugeb na~ bi%ularew, xiyada bugeb Tiha fad;araw. 99. Жиндаго маххщел гьечIеблъи лъаларев «устарги» хваги, жиндаго гIакълу гьечIеблъи лъалерев «гIакъилги» хваги. $indago ma{&el hezeb;i ;alarew «ustargi» [wagi, $indago faqlu hezeb;i ;alarew «faqilgi» [wagi. 100. Жиндагоги лъаларев, лъалареблъиги лъаларев – кIирекIарав жагьилчи. $indagogi ;alarew, ;alareb;igi ;alarew - jirejaraw $ahilxi. 101. Жиндагоги лъалев, лъалесс малълъарабги босулев – гIакъил, жиндагоги лъаларев, лъалесс малълъарабги босулев – цIцIодор, жиндагоги лъаларев, лъалесс малълъарабги босуларев – гIабдал. $indagogi ;alew, ;aleS ma:arabgi bosulew - faqil, $indagogi ;alarew, ;aleS ma:arabgi bosulew - ~odor, $indagogi ;alarew, ;aleS ma:arabgi bosularew - fabdal. 102. Жиндагоги лъаларев, лъалез малълъарабги босуларев. $indagogi ;alarew, ;ale# ma:arabgi bosularew. 103. Жиндассаго тIутIал рачахъуларесс чиядасса гьаби рачахъиларо. $indaSago TuTal raxa]ulareS xiyadaSa habi raxa]ilaro. 104. Жиндего ккараб меххалълъ – чулъун, чияде ккараб меххалълъ – хIамалъун. $indego Karab me{a: - xu;un, xiyade Karab me{a: - \ama;un. 105. Жиндие бокьулареб жо чияе гьабуларев чи – гьеле бищунго лълъикIав чи. $indiye bopulareb $o xiyaye habularew xi - hele bi&ungo :ijaw xi. 106. Жиндиего гьабураб лълъикIлъи лъаларессда гьеб лъазабуни, лъабго бессдал лъималазе гурде гьабурабгIан кири букIунебила. $indiyego haburab :ij;i ;arareSda heb ;a#abuni, ;abgo beSdal ;imala#e gurde haburabfan kiri bujunebila. 107. Жиндие гьабураб хIурмат лъалареб жо – хIамайила. $indiye haburab \urmat ;alareb $o - \amayila. 108. Жиндие как баян – Аллагь, рузманалде унгеян – илбис. $indiye kak bayan - allah, ru#manalde ungeyan - ilbis. 109. Жиндие квешлъи гьабурав гьойдацин кIочонарев. $indiye kwe^;i haburaw hoydacin joxonarew. 110. Жиндиего бокьараб жоялълъе нух дибирасс бокьаралълъусса балагьулеб. $indiyego boparab $oya:e nu[ dibiraS bopara:uSa balahuleb. 111. Жиндиего – гьакинух, цогидазе – гIонкIкIонух. $indiyego - hakinu[, cogida#e - fonJonu[. Цо мискинчияссулги росдал дибирассулги хурзал цоцада асскIор рукIанила. Цо къоялълъ хуриве арав дибирассда мискинчи вихьанила гIанххрида ганчIал речIчIулев. «Щай, гьудул, дуцца Аллагьасс бижараб рухIчIаголъи чIвалеб?» – ан мискинчияссде гIайибал гьаризе лIугьанила дибир. «ЧIвачIого кин гьаб телеб, хур кванан лIугIизабулеб буго», – ян мискинчияссги абунила. ГIемер заман иналдего, гIанххвара мискинчияссул хуриссан дибирассул хурибеххун бекерун анила. Гьеб бихьарав дибирасс - «Гьаб малгIун кибе!» – янги абун, речIчIараб ганчIицца чIван рехханила гIанххвара. - Уябги букIун буго, – ян абунила мискинчиясс, – «Жиндиего – гьакинух, цогидазе – гIонкIкIонух», – ан абураб кици. co miskinxiyaSulgi rosdal dibiraSulgi [ur#al cocada aSjor rujanila. co qoya: [uriwe araw dibiraSda miskinxi wi%anila fan{rida ganzal reZulew. «&ay, hudul, duCa allahaS bi$arab ru\zago;i zwaleb?» – an miskinxiyaSde fayibal hari#e /uhanila dibir. «zwazago kin hab teleb, [ur kwanan /ufi#abuleb bugo», – yan miskinxiyaSgi abunila. femer #aman inaldego, fan{wara miskinxiyaSul [uriSan dibiraSul [uribe{un bekerun anila. heb bi%araw dibiraS - «hab malfun kibe!» – yangi abun, reZarab ganziCa zwan re{anila fan{wara. - uyabgi bujun bugo, – yan abunila miskinxiyaS, – «$indiyego – hakinu[, cogida#e – fonJonu[», – an aburab kici. 112. Жиндиего гьечIеб гIакълу чияе кьолев «гIакъил» – жиндиего гIадлу гьабуларев хIаким. $indiyego hezeb faqlu xiyaye polew «faqil» – $indiyego fadlu habularew \akim. 113. Жиндиего гьоцIцIо гьабулеб тIалил на – гьабураб чIчIикIулеб кьужна. $indiyego ho~o habuleb Talil na – haburab Zijuleb pu$na. 114. Жиндиего жо къваригIараб меххалълъ – гьа-гьа-гьа! Нахъе кьезе ккараб меххалълъ – гьи-гьи-гьи! $indiyego $o qwarifarab me{a: – ha-ha-ha! na]e pe#e Karab me{a: – hi-hi-hi! 115. Жиндиего муч гурев, чияе хьутI гурев. $indiyego mux gurew, xiyaye %uT gurew. 116. Жиндиего чед гурев, чидае гурга гурев. $indiyego xed gurew, xidaye gurga gurew. 117. Жиндиего чед гьабуларесс чияе гурга гьабуларо. $indiyego xed habulareS xiyaye gurga habularo. 118. Жинди-жиндир цо-цо пиша букIунебила. $indi-$indir co-co _i^a bujunebila. Къверкъги гIанкъраги цадахъ гIумру гьабулел рукIанила. Цо нухалълъ гьазул хIукму кканила, гIорги бахун, дореххун ине. - Мунни лълъедон инин, дицца щиб гьабилеб? – ан ургъел чIванила гIанкъраялда. - Расги ургъел чIваге, дицца баччила мун, - ан абунила къоркъоцца. ГIорбакьулIе щвейгун, гIанкъраялълъ къоркъода ххеч къазабунила. Дуцца гьабулеб жо щиб?! – ан гьаракь борчIанила къоркъол. - Гьаб бугохха дир пиша! – ян абунила гIанкъраялълъ. - Дир пиша гьабги буго! – янги абун, къверкъ гIурул тIинде анила. qwerqgi fanqragi cada] fumru habulel rujanila. co nu[a: ha#ul \ukmu Kanila, forgi ba[un, dore{un ine. - munni :edon inin, diCa &ib habileb? – an urvel zwanila fanqrayalda. - rasgi urvel zwage, diCa baXila mun, - an abunila qorqoCa. forbapu/e &weygun, fanqraya: qorqoda {ex qa#abunila. duCa habuleb $o &ib?! – an harap borzanila qorqol. - hab bugo{a dir _i^a! – yan abunila fanqraya:. - dir _i^a habgi bugo! – yangi abun, qwerq furul Tinde anila. 119. ЖиндилI бахIарчилъи гьечIев рагъде унарев. $indi/ ba\arxi;i hezew ravde unarew. 120. Жиндир гIакълуялда рекъонила чи витIарав вукIунев (Дур гIакълуялда рекъон мун витIарав). $indir faqluyalda reqonila xi wiTaraw wujunew (dur faqluyalda reqon mun wiTaraw). 121. Жиндир заманалда гьабичIеб жо – кидаго гьабичIеб жо. $indir #amanalda habizeb $o - kidago habizeb $o. 122. Жиндир заманалда бубудичIогойила баси гIорода бараб. $indir #amanalda bubudizogoyila basi foroda barab. 123. Жиндир заманалда носоцца къотIичIеб нахъа гIощтIоцца къотIизе кколеб. $indir #amanalda nosoCa qoTizeb na]a fo&ToCa qoTi#e Koleb. 124. Жиндирабго баххчун, чияраб гьурщун. $indirabgo ba{xun, xiyarab hur&un. 125. Жиндирго гъалатIазе мукIурлъиги – кIудияб бахIарчилъи. $indirgo valaTa#e mujur;i - judiyab ba\arxi;i. 126. Жиндирго рукIниб гIанкIкIги – бахIарчи, рукъалълъул кIалтIа хIелекоги – бахIарчи. $indirgo rujnib fanJgi - ba\arxi, ruqa:ul jalTa \elekogi - ba\arxi. 127. Жиндир рукъалълъе квешав чияе лълъикIлъуларо. $indir ruqa:e kwe^aw xiyaye :ij;ularo. 128. Жиндирабго ккун чIчIарав гIадамаз рикIкIунаро. $indirabgo Kun Zaraw fadama# riJunaro. 129. Жиндирабго чехьалълъ кварав, чияраб бералълъ кварав. $indirabgo xe%a: kwaraw, xiyarab bera: kwaraw. 130. Жиндирго бадибе унеб чIалу бихьуларев, чияр бадибе унеб рас бихьулев. $indirgo badibe uneb zalu bi%ularew, xiyar badibe uneb ras bi%ulew. 131. Жиндирго бетIералълъул гIакълу – жиндирго рукъалълъул ххан. $indirgo beTara:ul faqlu - $indirgo ruqa:ul {an. 132. Жиндирго боцIцIиялълъул хIал бетIергьанчияссда лълъикI лъала. $indirgo bo~iya:ul \al beTerhanxiyaSda :ij ;ala. 133. Жиндирго гъванща бихьаниги, жиндирго гIамал бихьуларебила. $indirgo vwan&a bi%anigi, $indirgo famal bi%ularebila. 134. Жиндирго гIагIа жинццагойила бацIцIине кколеб. $indirgo fafa $inCagoyila ba~ine Koleb. 135. Жиндирго гIакълуялда божун хьвадарав нахъа пашманлъула. $indirgo faqluyalda bo$un %wadaraw na]a _a^man;ula. 136. Жиндирго гIамал бугев чияда божуларев. $indirgo famal bugew xiyada bo$ularew. 137. Жиндирго гIамал – месед, чияр гIамал – карпит. $indirgo famal - mesed, xiyar famal - kar_it. 138. Жиндирго захIматалдалъун щвараб шагьи чияр захIматалдалъун щвараб гъурщидасса кIудияб. $indirgo #a\matalda;un &warab ^ahi xiyar #a\matalda;un &warab vur&idaSa judiyab. ВукIанила эбел-инссул рахIмат кванан ругьунав, жойил къимат гьечIев цо вас. Инссуе бокьун букIана вас захIматалде ругьун гьавизе. Инссуцца васассда лъазабун буго, мунго хIалтIун балагьичIони, жинцца дуе я квен, я ретIел кьеларилан. Эбелалълъени бокьун букIчIо гьев хIалтIизе ругьунлъизавизе. Гьелълъ вас къватIиве витIун вуго, кваназе квенги кьун, кодобе гIарацги кьун. Бакъанида гьеб гIарац, «хIалтIун щвараб бугилан», инссухъе кьеянги малълъун буго. ВачIун вуго вас рокъове. - Кив вукIарав? - ХIалтIулев вукIана. Гьаб гIарацги щванахха, дада. - Мун хIалтIун щвараб гIарацалде ккарав чи гуро дун. Диени мун хIалтIизе бокьун буго, – янги абун, инссуцца гьеб гIарац цIадабе реххун буго. Реххани реххун букIаян, васассги щибго жо абун гьечIо. Гьединал хIилабаз “эмен гуккулаго”, ун буго цо анкь. Цинги эбелалълъ васассда абун буго. - НилIер къойилго цIадабе базе гIарацги гьечIо, дир вас, хIалтIизегIаги хIалтIе мун. ХIалтIун вуго вас. ХIалтIун щвараб дагьа-макъабго гIарацги инссухъе кьун буго. Инссуцца гьебги цIадабе реххулеб букIун буго. Цо къоялълъ вас инссул квералда ххурххун вуго. Жинда хIалхьезегIан гIакъубаги бихьун щвараб гIарац цIадабе щай реххулебан чIчIун вуго. Инссуцца абун буго. - Гьедин, гIакъубаги бихьунхха, дир вас, диеги гIарац щолеб! wujanila ebel-inSul ra\mat kwanan ruhunaw, $oyil qimat hezew co was. inSuye bopun bujana was #a\matalde ruhun hawi#e. inSuCa wasaSda ;a#abun bugo, mungo \alTun balahizoni, $inCa duye ya kwen, ya reTel pelarilan. ebela:eni bopun bujzo hew \alTi#e ruhun;i#awi#e. he: was qwaTiwe wiTun wugo, kwana#e kwengi pun, kodobe faracgi pun. baqanida heb farac, «\alTun &warab bugilan», inSu]e peyangi ma:un bugo. wazun wugo was roqowe. - kiw wujaraw? - \alTulew wujana. hab faracgi &wana{a, dada. - mun \alTun &warab faracalde Karaw xi guro dun. diyeni mun \alTi#e bopun bugo, – yangi abun, inSuCa heb farac `adabe re{un bugo. re{ani re{un bujayan, wasaSgi &ibgo $o abun hezo. hedinal \ilaba# “emen guKulago”, un bugo co anp. Cingi ebela: wasaSda abun bugo. - ni/er qoyilgo `adabe ba#e faracgi hezo, dir was, \alTi#efagi \alTe mun. H\alTun wugo was. \alTun &warab daha-maqabgo faracgi inSu]e pun bugo. inSuCa hebgi `adabe re{uleb bujun bugo. co qoya: qas inSul kweralda {ur{un wugo. $inda \al%e#efan faqubagi bi%un &warab farac `adabe &ay re{uleban Zun wugo. inSuCa abun bugo. - hedin, faqubagi bi%un{a, dir was, diyegi farac &oleb! 139. Жиндирго къвачIа баччуларесс чияр гьир баччулареб. $indirgo qwaza baXulareS xiyar hir baXulareb. 140. Жиндирго лъимал берцин рихьанищ – хвана хIалтIи! $indirgo ;imal bercin ri%ani& - [wana \alTi! 141. Жиндирго малъаз гIадин, мугъ хъассуларо. $indirgo ma;a# fadin, muv ]aSularo. 142. Жиндирго рагIи ккун чIчIарав гIадамаз рикIкIунаро. $indirgo rafi Kun Zaraw fadama# riJunaro. 143. Жиндирго ракь – чохьол эбел, чияр ракь – бессдал эбел. $indirgo rap - xo%ol ebel, xiyar rap - beSdal ebel. 144. Жиндирго рокъоб къадазги кумек гьабулеб. $indirgo roqob qada#gi kumek habuleb. 145. Жиндирго рокъобе гирулеб гьецIо тIадагьабила. $indirgo roqobe giruleb he`o Tadahabila. 146. Жиндирго рокъов – гIуцIцIарухъан, чияр рокъов – чумартухъан. $indirgo roqow - fu~aru]an, xiyar roqow - xumartu]an. 147. Жиндирго рокъов кинавго чи – ххан. $indirgo roqow kinawgo xi - {an. 148. Жиндирго черххалълъе гIакълу гьечIев «гIакъилассдассаги» цIунаги, жиндирго рукъалълъе гIадлу гьечIев «гIадилассдассаги» цIунаги. $indirgo xer{a:e faqlu hezew «faqilaSdaSagi» `unigi, $indirgo ruqa:e fadlu hezew «fadilaSdaSagi» `unagi. 149. Жиндирго чорххолI гьечIеб чиясс босулареб. $indirgo xor{o/ hezeb xiyaS bosulareb. 150. Жиндиргояб баххчун, чияраб гьурщун. $indirgoyab ba{xun, xiyarab hur&un. 151. Жини гIадин, хъалалъанги вукIунге, лIини гIадин, гьаналIанги вукIунге. $ini fadin, ]ala;angi wujunge, /ini fadin, hana/angi wujunge. 152. Жинццаго бицунеб – кинабго цIакъаб, чияцца бицунеб – кинабго квешаб. $inCago bicuneb - kinabgo `aqab, xiyaCa bicuneb - kinabgo kwe^ab. 153. Жинццаго бухъаралълъуве живго кколевила. $inCago bu]ara:uwe $iwgo Kolewila. Хханассул вукIаравила кIиго вас. Эбел-инссуе цIакъ вокьулев вукIаравила гьитIинав вас. КIудияв дагьав нахъе-ццеве цулев вукIаравила. Гьеб квеш букIарав кIудияв вацц ургъаравила, щиб гьабунидай эбел-инссуда гьитIинав вас рихинавизе кIвелаян. Цо къоялълъ вилълъаравила гьев инссуда асскIове, гьабурабила мацIцI. Дур гьитIинав васасс мун какулила, эмен. Дур кIалдиссан рокьукъаб махI чIвалилан гаргадулев вугила гьев. Инссуда асскIовегIан къазе, гьумер буссинабизе бегьуларилан гаргадулев вугила гьев бахьикъос. Жиндани, цIакъ берцинаб гурони, кинаб бугониги махI дудассан чIвачIила. {anaSul wujarawila jigo was. ebel-inSuye `aq wopulew wujarawila hiTinaw was. judiyaw dahaw na]e-Cewe culew wujarawila. heb kwe^ bu%araw judiyaw waC urvaravila, &ib habuniday ebel-inSuda hiTinaw was ri[inawi#e jwelayan. co qoya: wi:arawila hew inSuda aSjowe, haburabila ma~. dur hiTinaw wasaS mun kakulila, emen. dur jaldiSan ropuqab ma\ zwalilan gargadulew wugila hew. inSuda aSjowefan qa#e, humer buSinabi#e behularilan gargadulew wugila hew ba%iqos. $indani, `aq bercinab guroni, kinab bugonigi ma\ dudaSan zwazila. - ЛълъикI буго, дир вас, баркала! Метер гьабила дицца гьессулгун гара-чIвари. Мун ине бегьила, – ян абунила инссуцца. Инссухъе ахIилалде кIудияв ваццасс гьитIинассда гIезегIанго ражихIалаб квен кваназабунила. АхIанила инссуцца гьитIинав вас жиндихъего. Вугила эмен, понцIораб рахълъен гIадин, бахъун ццингун, таххбакIида гIодов чIчIун. Берал ругила цIадул цIун. «Гьанив дида ццеве чIчIа! – ян буюранила инссуцца. Гъоркьгоги ццин бахъун вугев эмен, жиндассан ражидул махI чIвани, дагьавги ццидаххинилан, вас нахъе-нахъе къалев вукIанила. Хханасс пикру гьабунила, валлагьин, кIудияв васасс бицараб жо битIараб батилин, гуревани гьав жинда асскIовегIан къаларого вукIинароанилан. Цинги гьев, щакъи-къаламги кодобе босун, хъвадаризе лIугьанила. - :ij bugo, dir was, barkala! meter habila diCa heSulgun gara-zwari. mun ine behila, – yan abunila inSuCa. inSu]e a\ilalde judiyaw waCaS hiTinaSda fefefango ra$i\alab kwen kwana#abunila. a\anila inSuCa hiTinaw was $indi]ego. wugila emen, _on`orab ra];en fadin, ba]un Cingun, ta{bajida fodow Zun. beral rugila `adul `un. «haniw dida Cewe Za! – yan buyuranila inSuCa. vorpgogi Cin ba]un wugew emen, $indaSan ra$idul ma\ zwani, dahawgi Cida{inilan, was na]e-na]e qalew wujanila. {anaS _ikru habunila, walahin, judiyaw wasaS bicarab $o biTarab batilin, gurewani haw $inda aSjowefan qalarogo wujinaroanilan. cingi hew, &aqi-qalamgi kodobe bosun, ]wadari#e /uhanila. - Ма, гьаб кагъатги босун, мун вазирассухъе а! – ян буюранила хханасс. Гьеб кагътида хъван букIарабила - «Гьаб кагъат босун вачIарав чи, щив гьев вугониги, чIвай!» – ян. Инссул тIадкъай тIубазе унев гьитIинав ваццассда, гьойда данде гIанкIкI гIадин, данде ккаравила кIудияв вацц. ЦIеххарабила киве унев вугевилан. Бицарабила гьитIинассги инссуцца вазирассухъе кагъат босун витIун унев вугилан. Инссуда живго берцин вихьизелъун, жинцца ххеххго тIубалин гьеб къваригIелилан, гьитIинав ваццассухъа бахъараб кагъатги босун, кIудияв вас вазирассухъе анила. Гьениве щун сагIаталдассан вазирасс гьессул бетIерги къотIарабила. «Ургъун гьагIде», – ян жиндирго хIамида малълъарав игьалиссессдагIан гIакълу гьечIев хханассда нахъа лъарабила кинабго. Бухъаралълъуве бухъарав кколевлъи, горбода гIащтIи лъураб меххалълъ, бичIчIарабила хханассул васассдаги. - ma, hab kavatgi bosun, mun wa#iraSu]e a! – yan buyuranila {anaS. heb kavtida ]wan bujarabila - «hab kavat bosun wazaraw xi, &iw hew wugonigi, zway!» – yan. inSul Tadqay Tuba#e unew hiTinaw waCaSda, hoyda dande fanJ fadin, dande Karawila judiyaw waC. `e{arabila kiwe unew wugewilan. bicarabila hiTinaSgi inSuCa wa#iraSu]e kavat bosun wiTun unew wugilan. inSuda $iwgo bercin wi%i#e;un, $inCa {e{go Tubalin heb qwarifelilan, hiTinaw waCaSu]a ba]arab kavatgi bosun, judiyaw was wa#iraSu]e anila. heniwe &un safataldaSan wa#iraS heSul beTergi qoTarabila. «urvun hafde», – yan $indirgo \amida ma:araw ihaliSeSdafan faqlu hezew {anaSda na]a ;arabila kinabgo. bu]ara:uwe bu]araw Kolew;i, gorboda fa&Ti ;urab me{a:, biZarabila {anaSul wasaSdagi. 154. Жинццаго веццарав чияцца какула. $inCago weCaraw xiyaCa kakula. 155. Жинццаго гьабураб жоялълъул дибирассе хIакъ букIунареб. $inCago haburab $oya:ul dibiraSe \aq bujunareb. 156. Жинццаго квани чехь унтулев, чияцца квани мугъ унтулев. $inCago kwani xe% untulew, xiyaCa kwani muv untulew. 157. Жинццаго квен кунев, кваницца живго кунев. $inCago kwen kunew, kwaniCa $iwgo kunew. 158. Жинццаго цIуничIеб къадру чияца цIунулареб. $inCago `unizeb qadru xiyaCa `unulareb. 159. Жинццагоги гьабулев, жиндиеги гьабулев. $inCagogi habulew, $indiyego habulew. 160. Жинццагоги кунареб, кунелълъеги биччалареб. $inCagogi kunareb, kune:egi biXalareb. 161. Жинцца-жинцца жиндирго гIагIа бацIцIунила рацIцIалъи лIугьунеб. $inCa-$inCa $indirgo fafa ba~unila ra~a;i /uhuneb. Мунагьал чураяв дир инссуда рагIун буго пуланав вехьассул цIакъ рацIцIа-ракъалъи цIунараб къайи-ссвери бугилан. Гьесс пикру гьабун буго, кинила гьеб вехьассул къайи-ссвериялда рацIцIалъи букIунеб? РацIцIалъи букIине бегьилила хъулухъчияссул рокъоб. Кин букIаниги, вехьассул лъималги цIцIалдокIанир цIцIалулел рукIун, багьанаги щун, эмен, цIцIалдокIаналълъул бетIер, гьезул бакIалде ун вуго. Рукъалълъул бетIергьан ватун вуго, гъансситода ццеве гIодовги чIчIун, эргъахъ (вехьассул тIил) къачIалев. Салам-каламалдасса, ххабар-кIалалдасса ххадуб, кигIан нечаниги, инссуцца гьессда бицун буго жив гьезухъе вачIиналълъул асслияб мурадги. Гьесс нуцIцIида нахъасса цIцIилицIцIги босанила, гъансситода гъоркьа рохъобахъги босанила, лълъухьа-кIучун къачIараб тIилалълъул ххведерги гъасситоде жанибе банила. Цинги, инссуда асскIов тамахбакIалда гIодовги чIчIун, гьесс абун буго, нижер анибила, Зайирбег, гьитIиназги кIудиязги – жинцца-жинцца жиндирго гIагIа бацIцIунила, гьединлъидал батилилахха нижер къавулI рацIцIалъиги букIунеб. munahal xurayaw dir inSuda rafun bugo _ulanaw we%aSul `aq ra~a-raqa;i `unarab qayi-Sweri bugilan. heS _ikru habun bugo, kinila heb we%aSul qayi-Sweriyalda ra~a;i bujuneb? ra~a;i bujine behilila ]ulu]xiyaSul roqob. kin bujanigi, we%aSul ;imalgi ~aldojanir ~alulel rujun, bahanagi &un, emen, ~aldojana:ul beTer, hezul bajalde un wugo. ruqa:ul beTerhan watun wugo, vanSitoda Cewe fodowgi Zun, erva] (we%aSul Til) qazalew. salam-kalamaldaSa, {abar-jalaldaSa {adub, kifan nexanigi, inSuCa heCda bicun bugo $iw he#u]e waxina:ul aSliyab muradgi. heS nu~ida na]aSa ~ili~gi bosanila, vanSitoda vorpa ro]oba]gi bosanila, :u%a-juxun qazarab Tila:ul {wedergi vaSitode $anibe banila. cingi, inSuda aSjow tama[bajalda fodowgi Zun, heS abun bugo, ni$er anibila, #ayirbeg, hiTina#gi judiya#gi – $inCa-$inCa $indirgo fafa ba~unila, hedin;idal batilila{a ni$er qawu/ ra~a;igi bujuneb. 162. Жинццайин урбаялда гьоцIцIо рагIизабурабан абурабила хьодоцца. $inCayin urbayalda ho~o rafi#aburaban aburabila $odoCa. 163. Жого гьечIого букарулебани, огъохъат букарилароан. $ogo hezogo bukarulebani, ovo]at bukarilaroan. 164. Жого гьечIого, нухде моххмохх реххиларилан абурабила царацца. $ogo hezogo, nu[de mo{mo{ re{ilarilan aburabila caraCa. 165. Жого гьечIого, жо букIунаро. $ogo hezogo, $o bujunaro. 166. Жого гьечIого, ссанде рахъу щваларо. $ogo hezogo, Sande ra]u &walaro. 167. Жонссокъ камураб къайи букIунареб, чакъал камураб рохь букIунареб. $onSoq kamurab qayi bujunareb, xaqal kamurab ro% bujunareb. 168. ЖужахIалълъувги цадахъ вукIине вокьиларев. $u$a\a:uwgi cada] wujine wopilarew. 169. ЖужахIалълъул цIеццаги бухIулареб жойила яхI. $u$a\a:ul `eCagi bu\ulareb $oyila ya\.

Л l Лабалда хурги бекьуге, бугъаоцги хьихьуге. labalda [urgi bepuge, buvaocgi %i%uge. Лабаллъуда хур гьабуге, лъарал рагIалда рукъ гьабуге. labal;uda [ur habuge, ;aral rafalda ruq habuge. Лагъ гIадин хIалте, ххан гIадин кванай. lav fadin \alTe, {an fadin kwanay. Лагъги озденги данделъани, бечелъулел. lavgi o#dengi dande;ani, bexe;ulel. Лагъассул ияхIги, хIамил хъетиги – цого жо. lavaSul iya\gi, \amil ]etigi - cogo $o. Лагълъи гьабурассе хханлъи щола, хханлъун гурони вукIинарилан лIугьарассе лагълъи щола. lav;i haburaSe {an;i &ola, {an;un guroni wujinarilan /uharaSe lav;i &ola. Лъагълъиялдасса хвел лълъикIила, ссуриялдасса цIа лълъикIила. lav;iyaldaSa [wel :ijila, SuriyaldaSa `a :ijila. Лал тIамизе бегьулареб къоялълъ, къед гьабизеги бегьулареб. lal Tami#e behulareb qoya:, qed habi#egi behulareb. ЛахIту бихьаниги, рухIел бихьугеги. la\tu bi%anigi, ru\el bi%ugegi. Лачен боржаралълъуб гъеду рещтIунеб. laxen bor$ara:ub vedu re&Tuneb. Жиндирго лълъикIай чIчIужуялдаги рекъечIого, чангиясс ячуна гьелдасса къадарай. Цоги аби буго гьадинабги - «Цо багьана бугей хьихьичIесс, кIиго багьана бугей хьихьизе ккарайила». $indirgo :ijay Zu$uyaldagi reqezogo, xangiyaS yaxuna heldaSa qadaray. cogi abi bugo hadinabgi - «co bahana bugey %i%izeS, jigo bahana bugey %i%i#e Karayila» Гьедин ккараб меххалълъ абула магIарулаз гьал рагIаби. hedin Karab me{a: abula mafarula# hal rafabi. Лачен – чанабе, гъеду – рохьобе. laxen - xanabe, vedu - ro%obe. Лаченги тарулеб, тайлан хъущтIулеб, тувадахъ гурони гIодоб кколареб. laxen taruleb, taylan ]u&Tuleb, tuwada] guroni fodob Kolereb. Лаченги чучула чи гIемерлъани, чаранги биуна цIа гьалаглъани. laxengi xuxula xi femer;ani, xarangi biuna `a halag;ani. Ле, гIакълугьечI, тIуруге, гIи тун гIангис кинигин, гIадамал тун хьвадани, хьитал хун басралъулин. le, faqluhez, Turuge, fi tun fangis kinigin, fadamal tun %wadani, %ital [un basra;ulin. «Ле!» – ян ахIарассде, «Я!» – ян ахIизе кIоларев къватIиве вахъунарев. «le!» - yan a\araSde, «ya!» - yan a\i#e jolarew qwaTiwe wa]unarew. «Ле!» – ян ахIунилан, ахIмакъ нахъ вуссунарев. «le!» - yan a\unilan, a\maq na] wuSunarew. Лочноде ххиял бугев чаргъадихъ валагьуларо. loxnode {iyal bugew xarvadi] walahularo. Лочнол бетIералда чаргъеду чIчIезабуге. loxnol beTeralda xarvedu Ze#abuge. Лочнол гьава – зодобе, гъадил гьава – рохьобе. loxnol hawa - #odobe, vadil hawa - ro%obe.

Къ q Къабулаб ссадакъалъун батаги. qabulab Sadaqa;un batagi. Къад гьабураб бихьулеб, къасси гьабураб рагIулеб. qad haburab bi%uleb, qaSi haburab rafuleb. Къад кьерхун, къасси роцIцIун – хур-ххералълъе балагь, херав чияссул бахIарай лълъади – рукъалълъе балагь. qad per[un, qaSi ro~un - [ur-{era:e balah, [eraw xiyaSul ba\aray :adi - ruqa:e balah. Къад маккалълъ, къасси хIанчIчIалълъ. qad maKa:, qaSi \anZa:. Къадада гьикъарабила мун кида биххулебилан. Гьелълъ абурабила, кьекIкIелалда гьикъеян. ХIамица абурабила, цо гамачI кколеб кьекIкIлаццайищила мун кколеб, гьале гьаб жинцца кколилан. qadada hiqarabila mun kida bi{ulebilan. he: aburabila, peJelalda hiqeyan. \amiCa aburabila, co gamaz Koleb peJlaCayi&ila mun Koleb, hale hab $inCa Kolilan. Къададаги гIундул ругел, гIалхудаги берал ругел. qadadagi fundul rugel, fal[udagi beral rugel. Къадал кьучIчI хIамайила, хIуби кьекIкIелила. qadal puZ \amayila, \ubi peJelila. Къаданиб гIарцул таргьаги лъун, вакъуцца хварав. qadanib farcul tarhagi ;un, waquCa [waraw. Къадараб жо гьабизе бегьулареблъи лъалеб гIадин, къадараб цIцIар лъеларедухъ хьвадизеги лъазе кколеб. qadarab $o habi#e behulareb;i ;aleb fadin, qadarab ~ar ;elaredu] %wadi#egi ;a#e Koleb. Къадараб бакIалдассан ригьин гьабуни, къо ккедал ватуларев вас гьавулевила. qadarab bajaldaSan rihin habuni, qo Kedal watularew was hawulewila. Къадараб чода рекIун иналдасса, раччиги баччун, лъелго ин лълъикIаб. qadarab xoda rejun inaldaSa, raXigi baXun, ;elgo in :ijab. Къадарав гьудуласс унтидал тола, лълъикIав гьудуласс хабал рагIалда гурони толаро. qadaraw hudulaS untidal tola, :ijaw hudulaS [abal rafalda guroni tolaro. Къадарав чи къурассда тIасса вахъунарев, бергьарассда гъоркьа вахъунарев. qadaraw xi quraSda TaSa wa]unarew, berharaSda vorpa wa]unarew. Къадарав чи сабаблъун нусгоявги ссурулев. qadaraw xi sabab;un nusgoyawgi Surulew. Къадарав чияссдасса къасси гъассдакквелалълъе бараб къвалиго лълъикIила. qadaraw xiyaSdaSa qaSi vaSdaKwela:e barab qwaligo :ijila. Къадарав чияссе гьабураб лълъикIлъи – гьойдул габуралда бараб месед. qadaraw xiyaSe haburab :ij;i - hoydul gaburalda barab mesed. Къадарав чияссе гьабураб лълъикIлъиги – дуего балагьалълъе, лебалав чияссе гьабураб квешлъиги – дуего балагьалълъе. qadaraw xiyaSe haburab :ij;igi - duyego balaha:e, lebalaw xiyaSe haburab kwe^;igi - duyego balaha:e. Къадарав чияссе лълъикIаб бициналдасса лълъикIав чияссе наку чIвайго лълъикI. qadaraw xiyaSe :ijab bicinaldaSa :ijaw xiyaSe naku zwaygo :ij. Къадарав чияссул багьа – къан рачIчI ккун цIцIе. qadaraw xiyaSul baha - qan raZ Kun ~e. Къадарав чияссул чIухIи кьолбол кIодолъиялдалъунги букIунеб. qadaraw xiyaSul zu\i polbol jodo;iyalda;ungi bujuneb. Къадараван абизеги бокьуларев, къадарлъиги толарев. qadarawn abi#egi bopularew, qadar;igi tolarew. Къадахъаби гIемерлъани, къед гьетIараб лIугьунеб. qada]abi femer;ani, qed heTarab /uhuneb. Къаденахъе мегIерги бегуге, бакъанида росуги тоге. qadena]e mefergi beguge, baqanida rosugi toge. Къадкиццагицин цин бусен гьабула, ххадур тIанчIи рахъула. qadkiCagicin cin busen habula, {adur Tanzi ra]ula. Къадру гIолохъанго цIунейила. qadru folo]ango `uneyila. Къажар базаралда кинавго чи беццав ватани, гьезда релълъине цояб бер дуццаги къинкIейила. qa$ar ba#aralda kinawgo xi beCaw watani, he#da re:ine coyab ber duCagi qinjeyila. Къажарасс хIамида тIилги, мухь кьечIого, кьабуларебила. qa$araS \amida Tilgi, mu% pezogo, pabularebila. Къажарассулги хIамилги херлъи-бахIарлъи лъаларебила. qa$araSulgi \amilgi [er;i-ba\ar;i ;alarebila. Къазе кIолареб кIалтIуги рагьуге, бичизе кIолареб гарацIцIги баге. qa#e jolareb jalTugi rahuge, bixi#e jolareb gara~gi bage. Къазе цаби гьечIони, кIутIбигIаги рукъе. qa#e cabi hezoni, juTbifagi ruqe. Къайи босе, дурго рокъоб рекъараб, чIчIужу яче, дургун гIамал рекъарай. qayi bose, durgo roqob reqarab, Zu$u yaxe, durgun famal reqaray. Къали цIцIамул цадахъ чIчIикIичIого, чи лъаларев. qali ~amul cada] Zijizogo, xi ;alarew. Къалмил мацIцI – бегIераб жо. qalmil ma~ - beferab $o. Къалмицца басанщинаб жоялълъул ххабар лIугьунареб, ракIалде щванщиналълъул кечI лIугьунареб. qalmiCa basan&inab $oya:ul {abar /uhunareb, rajalde &wan&ina:ul kez /uhunareb. Къалмицца хъваге, гIакълуялълъ хъвай. qalmiCa ]wage, faqluya: ]way. Къалмицца хъвараб гIощтIоцца къотIулареб. qalmiCa ]warab fo&ToCa qoTulareb. Къалъизеган гIадамалгун къаццандулев, къалъудасса нахъе Аллагьгун къаццандулев. qa;i#efan fadamalgun qaCandulew, qa;udaSa na]e allahgun qaCandulew. КъалъичIого къо беццуге, къинлъичIого нус еццуге. qa;izogo qo beCuge, qin;izogo nus yeCuge. Къан зарукьги ккогейила, квер биххунги биччагейила. qan #arupgi Kogeyila, kwer bi{ungi biXageyila. Къан хIамил рачIчI чIчIолареб, рахъдал гьабун чед чIчIолареб. qan \amil raZ Zolareb, ra]dal habun xed Zolareb. Къан цIцIуледухъ виччизеги вукIунге, векиледухъ вакъвазеги вукIунге. qan ~uledu] wiXi#egi wujunge, wekiledu] waqwa#egi wujunge. Къани зарукьеги унев, виччан тани дунялги цIолев. qani #arupegi unew, wiXan tani dunyalgi `olew. Къанщарал беракьа чи нечоларев. qan&aral berapa xi nexolarew. Къараб квер рагьуларев, къараб нуцIцIа ричIуларев. qarab kwer rahularew, qarab nu~a rizularew. Къараб нуцIцIидаги – анцIго бер, рахараб рукъалдаги – нусго гIин. qarab nu~idagi - an`go ber, ra[arab ruqaldagi - nusgo fin. Къарассда гурони, заз унтуларо, ккарассда гурони, рокьи лъаларо. qaraSda guroni, #a# untularo, KaraSda guroni, ropi ;alaro. Къарз босулеб къоялълъ – гьоцIцIокIал, бецIизе ккараб къоялълъ – букIкIараб нодо. qar# bosuleb qoya: - ho~ojal, be`i#e Karab qoya: - buJarab nodo. Къарз ваццассеги гьабуге, гьоркьоблъи хунгутIизе. qar# waCaSegi habuge, horpob;i [unguTi#e. Къарзалълъе жо кьей – рокьи къотIулеб кIвекьмахх гIадаб жо. qar#a:e $o pey - ropi qoTuleb jwepma{ fadab $o. Къаркъала бугъилав, ракI хIанчIчIилав. qarqala buvilaw, raj \anXilaw. Къаркъала турула, лълъикIлъи холаро. qarqala turula, :ij;i [olaro. Къаркъала херлъаниги, ракI херлъулареб (Дун жеги бахIарго бугилан абурабила ракIалълъ. Бугищан бихьизе цо дихъ балагьеян абурабила къаркъалаялълъ). qarqala [er;anigi, raj [er;ulareb (dun $egi ba\argo bugilan aburabila raja:. bugi&an bi%i#e co di] balaheyan aburabila qarqalaya:). Къарумав мадугьалассдассаги цIунаги, рекIел гьава кIудияв мискинчияссдассаги цIунаги! qarumaw maduhalaSdaSagi `unagi, rejel hawa judiyaw miskinxiyaSdaSagi `unagi! Къарумассул боцIцIи ирга щоларесс кунеб. qarumaSul bo~i irga &olareS kuneb. Къарумассул квер къараб – кIал рагьараб, саххаватассул кIал къараб – квер рагьараб. qarumaSul kwer qarab - jal raharab sa{awataSul jal qarab - kwer raharab. Къарумассулгун даранги гьабуге, къохIехьоларессда цадахъ кьалдеги унге. qarumaSulgun darangi habuge, qo\e%olareSda cada] paldegi unge. КъартI гьечIей яс – рас гьечIеб бетIер. qarT hezey yas - ras hezeb beTer. Къассд бихьун гIамалила, гIамал бихьун хIалтIийила. qaSd bi%un famalila, famal bi%un \alTiyila. Къасси бусада лъечIеб бетIер радал тIаде борххизе батулареб. qaSi busada ;ezeb beTer radal Tade bor{i#e batulareb. Къасси вахъун, къад кьижун, рузил гIамал жибго те. qaSi wa]un, qad pi$un, ru#il famal $ibgo te. Къасси лъолеб тIагъур къадги лъоге, къад лъолеб тIагъур къассиги лъоге. qaSi ;oleb Tavur qadgi ;oge, qad ;oleb Tavur qaSigi ;oge. Къасси роцIцIун, къад кьерхун – хуруе балагь, херав чиясс бахIарай чIчIужу ячин – рукъалълъе балагь. qaSi ro~un, qad per[un - [uruye balah, [eraw xiyaS ba\aray Zu$u yaxin - ruqa:e balah. КъатIраби данделъунила лълъадал ралъад лIугьунеб. qaTrabi dende;unila :adal ra;ad /uhuneb. КъачIеб ххариниб ххер бижуларо. qazeb {arinib {er bi$ularo. Къвакъвай – хъазил, хоно – къурщил. qwaqway - ]a#il, [ono - qur&il. Къвали бахъулаго, тIилал тIехIарав, тIин-хоро кунаго, кIал гIурччинлъарав. qwali ba]ulago, Tilal Te\araw, Tin-[oro kunago, jal furXin;araw. КъваригIани ахIизе ХIохьочида цIцIар лъала. qwarifani a\i#e \o%oxida ~ar ;ala. КъваригIараб меххалълъ – КъурамухIума, къваригIинчIеб меххалълъ – Бабал МухIума. qwarifarab me{a: - quramu\uma, qwarifinzeb me{a: - babal mu\uma. КъваригIел гьечIого гIегIедараб хIелеко царал кIалдибе ккарабила. qwarifel hezogo fefedarab \eleko caral jaldibe Karabila. КъваригIел гьечIого хIапулеб гьой ххеххго херлъулеб. qwarifel hezogo \a_uleb hoy {e{go [er;uleb. КъваригIел ккун ахIулеб меххалълъ – ХIажимурадил Давуд, къваригIел гьечIеб меххалълъ – ХIанкIил Давуд. qwarifel Kun a\uleb me{a: - \a$imuradil dawud, qwarifel hezeb me{a: - \anjil dawud. КъваригIинарилан ккараб жо цо къоялълъ къваригIунеб. qwarifilarilan Karab $o co qoya: qwarifuneb. КъваригIинарила анцIго рукъалълъе къого гьобо. qwarifinarila an`go ruqa:e qogo hobo. КъваригIинчIеб босани, къваригIараб бичизе ккола. qwarifinzeb bosani, qwarifarab bixi#e Kola. Къварилъи бихьичIессда гIатIилъиялълъул къимат лъалареб. qwari;i bi%izeSda faTi;iya:ul qimat ;alareb. Къварилъи бищун ццебе къобухIаралълъубейила бачIунеб. qwari;i bi&un Cebe qobu\ara:ubeyila bazuneb. Къварилъи кидаго букIунареб, гьеб хисизе гIатIилъи бачIунеб. qwari;i kidago bujunareb, heb [isi#e faTi;i bazuneb. Къварилъи ккарасс цохIо бугеб оц хъвелиланги абулебила. qwari;i KaraS co\o bugeb oc ]welilangi abulebila. Къварилъи ккедалила чи лъалев. qwari;i Kedalila xi ;alew. Къварилъиги къадарги къед борлIунги рачIунелила. qwari;igi qadargi qed bor/ungi razunelila. КъватIиб гьури-муч кIудияв, рокъоб, оц тIурани, лIарада базе жо гьечIев. qwaTib huri-mux judiyaw, roqob, oc Turani, /arada ba#e $o hezew. КъватIиб чан гьабуни, чи гьалаглъулев. qwaTib xan habuni, xi halag;ulew. КъватIиве ккараб меххалълъ къватIулжо гIадин вукIа. qwaTiwe Karab me{a: qwaTul$o fadin wuja. КъватIисса чIчIужу ячани, рукъалда асскIоб рукъ букIунаро, хуралда асскIоб хур букIунаро. qwaTiSa Zu$u yaxani, ruqalda aSjob ruq bujunaro, [uralda aSjob [ur bujunaro. КъватIисса чIчIужу ячани, таргьида рухьен биццатаб базе кколебила. qwaTiSa Zu$u yaxani, tarhida ru%en biCatab ba#e Kolebila. КъватIисса чIчIужу ячарав чи – нух бичун босарав чи. qwaTiSa Zu$u yaxaraw xi - nu[ bixun bosaraw xi. КъватIисса щолеб гIарацалдасса рокъоб щолеб пахьго лълъикI. qwaTiSa &oleb faracaldaSa roqob &oleb _a%go :ij. КъватIул цIцIогьор кIулаз кколевила, рукъалълъул цIцIогьор ссунццаго кколаревила. qwaTul ~ohor jula# Kolewila, ruqa:ul ~ohor SunCago Kolarewila. КъвачIа ххун къо – лълъикIаб къо, нахъияб къо – квешаб къо. qwaza {un qo - :ijab qo, na]iyab qo - kwe^ab qo. КъвачIида рекъараб рукъи камулареб. qwazida reqarab ruqi kamulareb. КъвачIил кIал бухьунареб. qwazil jal bu%unareb. КъвачIил ххеней барай, хведрал цIа барай. qwazil {eney baray, [wedral `a baray. КъвачIитIа къачIони, гьиритIа букIунареб. qwaziTa qazoni, hiriTa bujunareb. Къади чIвалароанила, къасси бетIер къаданижоялда лъун букIарабани. qadi zwalaroanila, qaSi beTer qadani$oyalda ;un bujarabani. СардилI Шайиххил МухIумида рагIулеб букIун буго гIадамазул гара-чIвари, рихха-ххочарал гьаркьал. МухIумил нуцIцIидаги кIутIун, цоясс абун буго. sardi/ ^ayi{il mu\umida rafuleb bujun bugo fadama#ul gara-zwari, ri{a-{oxaral harpal. mu\umil nu~idagi juTun, coyaS abun bugo. - Мун щай тIаде вахъунарев? Дур мадугьал Къади чIван вуго! - mun &ay Tade wa]unarew? dur maduhal qadi zwan wugo! НуцIцIида тункарассе Шайиххил МухIумицца кицилъун лIугьарал гьадал рагIабаздалъун жаваб кьун буго. nu~ida tunkaraSe ^ayi{il mu\umiCa kici;un /uharal hadal rafaba#da;un $awab pun bugo. Къебедассул квер меседил, кочIохъанассул рагIи меседил. qebedaSul kwer mesedil, kozo]anaSul rafi mesedil. Къед биххараб меххалълъ бахъинчIеб хIур нахъа бахъунареб. qed bi{arab me{a: ba]inzeb \ur na]a ba]unareb. Къелеб ракьа квараб гьой ГьидалI чIчIолареб (КъватIиссан щвараб ххинкI гьуинлъарав чи рокъов чIчIоларев). qeleb rapa kwarab hoy hida/ Zolareb (qwaTiSan &warab {inj huin;araw xi roqow Zolarew). КъелI хъазан речIчIараб къо бачIунгеги. qe/ ]a#an reZarab qo bazungegi. Къечон гуребила чIагIа гьекъолеб. qexon gurebila zafa heqoleb. Къечедал гуребила гъуй бухъулеб. qexedal gurebila vuy bu]uleb. Къимат кьезе гIедегIуге, гIадан дуе ралъад гурев. qimat pe#e fedefuge, fadan duye ra;ad gurew. Къинаб квер хIорго тани, хIажатаб жо щолареб (Къинал кверал хIор гьарун, хIалихьалъи баччуге). qinab kwer \orgo tani, \a$atab $o &olareb (qinal kweral \or harun, \ali%a;i baXuge). Къинлъуларей чIчIужуялдасса къинлъулеб гIанкIуго лълъикIила. qin;ularey Zu$uyaldaSa qin;uleb fanjugo :ijila. Къинлъун хоно гуреб, хун гьан гуреб. qin;un [ono gureb, [un han gureb. Къисматги къадарги къед борлIунги бачIунебила. qismatgi qadargi qed bor/ungi bazunebila. Къирбалалълъул гьури – кьерхадул ццебехъан, тIассагьури – квачалълъул ццебехъан. qirbala:ul huri - per[adul Cebe]an, TaSahuri - kwaxa:ul Cebe]an. Къо арабгIан лъалареб лъагIелги букIунеб, лъагIелгIан ххалатаб къоги букIунеб. qo arabfan ;alareb ;afelgi bujuneb, ;afelfan {alatab qogi bujuneb. Къо бихьичIессул чи лIугьунарев. qo bi%izeSul xi /uhunarew. Къо бихьичIого щвараб бечелъи гьороцца унебила. qo bi%izogo &warab bexe;i horoCa unebila. Къо бихьичIого щвараб боцIцIи хIехьоларебила. qo bi%izogo &warab bo~i \e%olarebila. Къо бихьун щвараб гъурущ къо бихьичIого щвараб туменалдасса къиматаб. qo bi%un &warab vuru& qo bi%izogo &warab tumenaldaSa qimatab. Къо бихьун щварабгIан ххинкI гьуинабила. qo bi%un &warabfan {inj huinabila. Къо бихьунила меседо гьинде яхуней. qo bi%unila mesedo hinde ya[uney. Къо гьечIебани, сардил бецIлъи лъалароан. qo hezebani, sardil be`;i ;alaroan. Къо гьечIелълъуб асс гьечIеб. qo heze:un aS hezeb. Къо кинаб букIарабали пикру къасси гьабе. qo kinab bujarabali _ikru qaSi habe. Къо ккани, къоркъолги бацI лIугьунебила. qo Kani, qorqolgi ba` /uhunebila. Къого бихьичIого чилъи бокьарасс, ярагъго гьечIого, рагъде къассд гьабе. qogo bi%izogo xi;i boparaS, yaravgo hezogo, ravde qaSd habe. Къойил гъеду ахIданиги, бачIунаребила их, цо къоялълъ гагу ахIдани, бачIунебила. qoyil vedu a\danigi, bazunarebila i[, co qoya: gagu a\dani, bazunebila. Къойилго букIунаан дун анибилан абурабила хIамицца. Жакъа гурони жиб тIаде ккечIилан абурабила бацIицца qoyilgo bujunaan dun anibilan aburabila \amiCa. $aqa guroni $ib Tade Kezilan aburabila ba`iCa ХхарибакIалда кваналеб хIамида тIаде ккун буго бацI. {aribajalda kwanaleb \amida Tade Kun bugo ba`. Гьеб чIвазе багьанаги балагьун, бацI хIамиде хъихъидун буго: мун гьаниб щиб гьабулебин, лълъиццайин мун гьанибе биччарабилан. heb zwa#e bahanagi balahun, ba` \amide ]i]idun bugo, mun hanib &ib habulebin, :iCayin mun hanibe biXarabilan. ХIамицца гIила бачун буго, къойилго букIунеб, жиндир ругьунаб бакI бугин гьабилан. \amiCa fila baxun bugo, qoyilgo bujuneb, $indir ruhunab baj bugin habilin. Жакъа гурони жиб тIаде ккечIилан, бацIицца хIама чIван буго. $aqa guroni $ib Tade Kezilan, ba`iCa \ama zwan bugo. Кици хIалтIизабула щибаб къоялълъ гьабулеб ххиянат цо къолъялъ къватIиб чIвала абураб магIнаялдаги. kici \alTi#abula &ibab qoya: habuleb {iyanat co qoya: qwaTib zwala aburab mafnayaldagi. Къокъид арав ххутIарав, ххалат арав вуссарав (Къокъиднухалълъ арав вуссинчIевила, шагьраялълъ арав вуссаравила). qoqid araw {uTaraw, {alat ataw wuSaraw (qoqidnu[a: araw wuSinzewila, ^ahraya: araw wuSarawila). Къойил шагьи нахъе реххе, къваригIараб къоялълъ чияда ццебе хъат ккунгутIизе. qoyil ^ahi na]e re{e, qwarifarab qoya: xiyada Cebe ]at KunguTi#e 120. Къолев чияссдасса бергьиналдасса бергьунев чияссдасса къейго лълъикIаб. qolew xiyaSdaSa berhinaldaSa berhunew xiyaSdaSa qeygo :ijab. 121. Къолол гьаркьида бараб букIуна кьурдухъанассул хIатIил роси. qolol harpida barab bujuna purdu]anaSul \aTil rosi. 122. Къолол дагIба бани, ссахIил ххайир кколеб (боххил дагIба бани, ратIагIаги камулареб). qolol dafba bani, Sa\il {ayir Koleb (bo{il dafba bani, raTafagi kamulareb). 123. Къориниб бугеб анцIгоялдасса къвачIиниб бугеб цо лълъикIаб. qorinib bugeb an`goyaldaSa qwazinib bugeb co :ijab. 124. Къоркъоцца тIанчIие рецц-бакъ гьабулебила, гьел дур беразулги берцинлъийила, тIомолги гьайбалъийила, кIварщалълъулги ххалалъийила. qorqoCa Tanziye reC-baq habulebila, hel dur bera#ulgi bercin;iyila, Tomolgi hayba;iyila, jwar&a:ulgi {ala;iyila. 125. Къорола эххеде бахин – роцIцIадул гIаламат, гIодобе бачIин – кьерхадул гIаламат. qorola e{ede ba[in - ro~adul falamat, fodobe bazin - per[adul falamat. 126. Къоролав чIчIужу абизе витIуларев. qorolaw Zu$u abi#e wiTularew. 127. Къоролалълъ хьихьараб гIакаги босуге, къоролалълъ куцарай ясги ячунге. qorola: %i%arab fakagi bosuge, qorola: kucaray yasgi yaxunge. 128. Къоролалълъ хьихьарав васасс къо хIехьолареб. qoro;a: %i%araw wasaS qo \e%olareb. 129. Къоролалълъул макруялдасса цIунаги. qorola:ul makruyaldaSa `unagi. 130. Къоролалълъул ракI – ихдалил къо (Къоролалълъул ракI ихдалил къо гIадин хисардулебила). qorola:ul raj - i[dalil qo (qorola:ul raj i[dalil qo fadin [isardulebila). 131. Къоролалълъул рокъоб гIураб катицца гIункIкI кколаребила. qorola:ul roqob furab katiCa funJ Kolarebila. 132. Къоролалълъул хIал къоролалда гурони бичIчIулареб. qorola:ul \al qorolalda guroni biZulareb. 133. Къоролалълъул чехь мугъ ссверунги букIунеб. qorola:ul xe% muv Swerungi bujuneb 134. Къосунаревила мурид, къосине ккани, цIакъго къосуневила. qosunarewila murid, qosine Kani, `aqgo qosunewila. 135. КъотIи тIубаларессда асскIовеги къаге, баркала лъаларессе кумекги гьабуге. qoTi TubalareSda aSjowegi qage, barkala ;alareSe kumekgi habuge. 136. КъотIноб хIарщ букIунилан, хIама рокъоб толареб. qoTnob \ar& bujunilan, \ama roqob tolareb. 137. КъохIехьеялълъила иш гьабулеб. qo\e%eyaya:ila i^ habuleb. 138. Къохьол шарбал ретIарав, къадкил хьалбал гьарурав. qo%ol ^arbal reTaraw, qadkil %albal haruraw. 139. КъочIчIолIе гIебу гIадин. qoZo/e febu fadin. 140. Къоялълъги ассалълъги къадарлъи баххчулареб. qoya:gi aSa:gi qadar;i ba{xulareb. 141. Къоял тIагIун, киналго холел, анищ тIагIун, щивго холарев. qoyal Tafun, kinalgo [olel, ani& Tafun, &iwgo [olarew. 142. Къуват бугев гуревила кутакав, ццин бахъараб меххалълъ гьеб къулчIчIизе кIолевила кутакав. quwat bugew gurewila kutakaw, Cin ba]arab me{a: heb qulZi#e jolewila kutakaw. 143. Къуват бугелълъуб ссабру цIцIикIкIараб, ссабру цIцIикIкIарассул гIумру ххалатаб. quwat buge:ub Sabru ~iJarab, Sabru ~iJaraSul fumru {alatab. 144. Къуват къезабулеб къуват гIемер бугеб, ххалкъалълъул къуват ссунццаго къезабулареб. quwat qe#abuleb quwat femer bugeb, {alqa:ul quwat SunCago qe#abulareb. 145. Къуватав цояссдасса бергьунев, цIцIодорав анцIгояссдасса бергьунев. quwataw coyaSdaSa berhunew, ~odoraw an`goyaSdaSa berhunew. 146. Къуваталдасса гIакълу бергьунеб. quwataldaSa faqlu berhuneb. 147. Къуватассе хIелулев, хIал бугессе къулулев. quwataSe \elulew, \al bugeSe qululew. 148. Къуватассул ссабру букIуна, ссабруялълъул кIодолъи букIуна. quwaraSul Sabru bujuna, Sabruya:ul jodo;i bujuna. 149. Къулизе лъарассда ворххизеги лъала. quli#e ;alaSda wor{i#egi ;ala. 150. Къулиладаян могьода гьикъарай, къотIиладаян сумалда гьи - къарай. quliladayan mohoda hiqaray, qoTiladayan sumalda hi - qaray. 151. Къулилалде воржунге. qulilalde wor$unge. 152. КъуличIого ворххуге, чIамичIого къулчIуге. qulizogo wor{uge, zamizogo qulzuge. 153. КъуличIони ворххизе кIолареб. qulizoni wor{i#e jolareb. 154. КъулчIчIизе кIолареб жо хIанчIуге. qulZi#e jolareb $o \anzuge. 155. КъулчIчIилалде цIцIудуцца ракьа роццалда борцунебила. qulZilalde ~uduCa rapa roCalda borcunebila. 156. Къун вачIиналдасса хун вачIин лълъикIаб. qun wazinaldaSa [un wazin :ijab. 157. КъулчIчIун эххебеги унареб, аххун къватIибеги бачIунареб. qulZun e{ebegi unareb, a{un qwaTibegi bazunareb. 158. Къунмухьиде кьунилан ябучу босуге, бо бахъаралълъув нахъа ххутIула. qunmu%ide punilan yabuxu bosuge, bo ba]ara:uw na]a {uTula. 159. Къураб бакIалде ццин ххеххабила. qurab bajalde Cin {e{abila. 160. Къурассде ворта, хIалхвад! quraSde worta, \al[wad! 161. Къурассул рекIел унти – бергьарав чIвалеб чIор. quraSul rejel unti - berharaw zwaleb zor. 162. Къурбандил МухIумицца катида ниха гIадин. qurbandil mu\umiCa katida ni[a fadin. Къурбандил МухIумида мадугьаласс бицун буго жиндир катицца гьан кунарин, щиб кьуниги чIухIдарулилан. Къурбандил МухIумицца абун буго жиндир катиццани нихагицин кунилан. Мадугьаласс гьарун буго, бегьулеб батани, жиндир кетоги кьураб квен кваназе ругьун гьабеян. qurbandil mu\umida maduhalaS bicun bugo $indir katiCa han kunarin, &ib punigi zu\darulilan. qurbandil mu\umiCa abun bugo $indir katiCani ni]agicin kunilan. maduhalaS harun bugo, behuleb batani, $indir ketogi purab kwen kwana#e ruhun habeyan. Чанго къоялълъ МухIумицца мадугьалассул кето хIобода бухьун буго. Цинги, ххадув чиги витIун ахIун вачIарав мадугьалги валагьун, гьелда ццебе хъат цIураб ниха бан буго. Бакъараб катиццаги гьеб, цо мугь течIого, кванан буго. xango qoya: mu\umiCa maduhalaSul keto \oboda bu%un bugo. cingi, {aduw xigi wiTun a\un wazaraw maduhalgi walahun, helda Cebe ]at `urab ni[a ban bugo. baqarab katiCa heb, co muh tezogo, kwanan bugo.

КIкI J КIкIвахI месед гуро, хIалхьи гIарац гуро. Jwa\ mesed guro, \al%i farac guro. КIкIвахI – сахлъиялълъул тушман, хIалтIи – сахлъиялълъул гьудул. Jwa\ - sa[;iya:ul tu^man, \alTi - sa[;iya:ul hudul. КIкIвахIал вегун хIалтIулевила, кIусун кьижулевила. Jwa\al wegun \alTulewila, jusun pi$ulewila. КIкIвахIал – кидаго унтарав. Jwa\al - kidago untaraw. КIкIвахIалаб хIамицца ХIоццомегIер бегуларо. Jwa\alab \amiCa \oComefer begularo. КIкIвахIалав чи къалъизегIан тIадевахъунаро. Jwa\alaw xi qa;i#efan Tadewa]unaro. КIкIвахIалалълъул хуриб чIахI бижула, чIухIаралълъул хуриб заз бижула. Ja\ala:ul [urib za\ bi$ula, zu\ara:ul [urib #a# bi$ula. КIкIвахIалассе чияр хIалтIи бокьулебила. Jwa\alaSe xiyar \alTi bopulebila. КIкIвахIалда гъулач бугев, хIалтIуда цедер бугев. Jwa\alda vulax bugew, \alTuda ceder bugew. КIкIвахIалълъ вас гьавуларев. Jwa\a: was hawularew. КIкIвахIалълъ лълъим гьекъолеб батани, хIалтIиялълъ гьоцIцIо гьекъолеб. Jwa\a: :im heqoleb batani, \alTiya: ho~o heqoleb. КIкIвахIалълъ унтулев, хIалтIиялълъ сахлъулев. Jwa\a: untulew, \alTiya: sa[;ulew. КIкIалахъ лълъим камулареб, рохьоб чан камулареб. Jala] :im kamulareb, ro%ob xan kamulareb. КIкIараялдаги букIунебила жиндаго рекъараб рухI. Jarayaldagi bujunebila $indago reqarab ru\. КIкIараялдеги ххвалчен бахъарав. Jarayaldegi {walxen ba]araw. КIкIуй гьечIеб цIа букIунареб. Juy hezeb `a bujunareb. КIкIуялдасса цIунизейилан цIадаве лIугьунге. JuyaldaSa `uni#eyilan `adawe /uhunge. КIкIухIал гIодов вукIун кьижула, вегун кванала. Ju\al fodow wujun pi$ula, wegun kwanala. КIкIухIал гIодов чIчIунги ссвакалев. Ju\al fodow Zungi Swakalew. КIкIухIал ургъун вахъиналде, хуриб мичIчI бижарабила. Ju\al urvun wa]inalde, [urib miZ bi$arabila. КIкIухIал хIалтIи гьабиладай, гьабилародаян ургъун вахъиналде, хIалтIухъанасс хIалтIи лIугIизабулеб. Ju\al \alTi habiladay, habilarodayan urvun wa]inalde, \alTu]anaS \alTi /ufi#abuleb. КIкIухIалав чияссул чанахъан вахъунарев. Ju\alaw xiyaSul xana]an wa]unarew. КIкIухIалги хIалихьатги – цого чи, хIанкIвараги хIехьги – цого жо. Ju\algi \ali%atgi - cogo xi, \anjwaragi \e%gi - cogo $o. КIкIухIаласс хIетI хIарччил рагIалдеги бокьуларогойила бахъулеб. Ju\alaS \eT \arXil rafaldegi bopularogoyila ba]uleb. КIкIухIалассул багьана камулареб, базарганассул хIила камулареб. Ju\alaSul bahana kamulareb, ba#arganaSul \ila kamulareb. КIкIухIалассе болъоги эххедерегIел, тIохги мегIер. Ju\alaSe bo;ogi e{ederefel, To[gi mefer. КIкIухIалассе хIалтIи дагьаб бокьулеб, квен гIемер бокьулеб. Ju\alaSe \alTi dahab bopuleb, kwen femer bopuleb. КIкIухIалассул лал, гIанкIудул ханазул тIамуниги, бокьунаребила. Ju\alaSul lal, fanjudul [ana#ul Tamunigi, bopunarebila. КIкIухIаллъун босараб рахIаталдасса хIалтIун босараб ххайиралълъул рахIат цIцIикIкIараб. Ju\al;un bosarab ra\ataldaSa \alTun bosarab {ayira:ul ra\at ~iJarab.

Хь % Хьаг чIчIегIерабгIаги, хъахIал ххинкIал релъуна, щакъи чIчIегIерабгIаги, хъахIаб кагъат басуна. %ag Zeferabfagi, ]a\al {injal re;una, &aqi Zeferabfagi, ]a\ab kavat basuna. Хьагида лълъурани, лахI бахуна, квешав чигун лIугьани, квешлъи бахуна. %agida :urani, la\ ba[una, kwe^aw xigun /uhani, kwe^;i ba[una. Хьагил хIал галида лъала, рукъалълъул хIал жанив вугессда лъала. %agil \al galida ;ala, ruqa:ul \al $aniw wugeSda ;ala. Хьагил цIири гуреб цIцIогьохъе бертин, цIцIалкIил кIутIи гуреб балъгояб ригьин. %agil `iri gureb ~oho]e bertin, ~aljil juTi gureb ba;goyab rihin. Хьагинире рачIел ххинкIал хьагинир ратилищила. %aginire razel {injal %aginir ratili&ila. Хьагинисса гелгIанги камуларев. %aginiSa gelfangi kamularew. Хьамараб дудего буссунеб. %amarab dudego buSuneb. Хьандон гIадамал холелани, ярагъ къваригIинароан. %andon fadamal [olebani, yarav qwarifinaroan. Хьаралда рекъонила хуриссаги бачIунеб. %aralda reqonila [uriSagi bazuneb. Хьаралълъуб хьараб бижулеб, питна бекьани, питна бижулеб. %ara:ub %arab bi$uleb, _itna bepani, _itna bi$uleb. Хьиндалаз ххинкIал бакъде рахъулелила, ражи хьонде тIолебила. %indala# {injal baqde ra]ulelila, ra$i %onde Tolebila. Хьитаз гьабураб, чакмабаз кунеб. %ita# haburab, xakmaba# kuneb. Хьитал къваридав чи – нух къваридав чи. %ital qwaridaw xi - nu[ qwaridaw xi. Хьитал тIадго гIор бахунге. %ital Tadgo for ba[unge. ХьодолI анкьго дару бугебила. %odo/ anpgo daru bugebila. Хьон къадараб, хурул рижи къадараб. %on qadarab, [urul ri$i qadarab. ХьонбакIил бутIрул гIадин, цоцаздасса кьурун руссарал росс-лълъадиялда асскIобалдасса кьурул нохъодаго лълъикIила. %onbajil buTrul fadin, coca#daSa purun ruSaral roS-:adiyalda aSjobaldaSa purul no]odago :ijila. Хьонлъуда бакъваралдасса бакълъул гIатIгояб лълъикIабила (цIул). %on;uda baqwaraldaSa baq;un faTgoyab :ijabila (`ul). Хьопода кьуричIони, тIилида бекизе кIолареб. %o_oda purizoni, Tilida beki#e jolareb. ХьуйидалIго гьечIеб гIанкIкI – цIетIа лъураб гереги. %uyida/go hezeb fanJ - `eTa ;urab geregi. Хьул лъурассул хIакъалдасса цIунаги. %ul ;uraSul \aqaldaSa `unagi. Хьул ххалат, хIалтIи къокъ. %ul {alat, \alTi qoq. Хьул – ххалатаб жо, заман – къокъаб жо (Хьул ххалатаб жо, ххиял гIемераб жо). %ul - {alatab $o, #aman - qoqab $o (%ul {alatab $o, {iyak femerab). Хьул ххалатабила, хвел гIагарабила. %ul {alatabila, [wel fagarabila. Хьулал – рахъ-рахъалде щущан, хвел – гьезде чан къан. %ulal - ra]-ra]alde &u&an, [wel - he#de xan qan. Хьулалълъул къвачIа ххалатаб жойила (Хьул ххалатаб жойила). %ula:ul qwaza {alatab $oyila (%ul {alatab $oyila). ХьуцIцIал гIемералълъур иццал гIемерал, иццал гIемералълъур лъарал гIемерал. %u~al femera:ur iCal femeral, iCal femera:ur ;aral femeral. ХьуцIцIилI къараб хIамие бетIергьанчияссул гурони цIцIайи щолареб. %u~i/ qarab \amiye beTerhanxiyaSul guroni ~ayi &olareb.

И i ИгиштIани, ЦIцIалкIитIа «цIцIар рагIарав багьадур!» igi^Tani, ~aljiTa «~ar rafaraw bahadur!» Анссадерил гIоралде ГIинтIилъар кIанцIарабила. anSaderil foralde finTi;ar jan`arabila. Илбисалда абурабила дудасса квешаб жого бугодаян. Илбисалълъги абурабила жиндасса квешав чи хварав какулев чи вугилан. ilbisalda aburabila dudaSa kwe^ab $ogo bugodayan. ilbisa:gi aburabila $indaSa kwe^aw xi [waraw kakulew xi wugilan Иман гьечIеб бакIалда ияхIги букIунареб. iman hezeb bajalda iya\gi bujunareb. Иман щулалъизе ккани, гIелму тIалаб гьабейила. iman &ula;i#e Kani, felmu Talab habeyila. «Инаро» бачарай рокъой ххутIарайила. «inaro» baxaray roqoy {uTarayila. Инаро дун хIорихъе, хIатIазде бакъ щвечIого, галиги бахъиларо, гурга кодой кьечIого. inaro dun \ori]e, \aTa#de baq &wezogo, galigi ba]ilaro, gurga kodoy pezogo. Инелъун бергьараб гIищкъу – саяхълъи, тезелъун гьабураб рокьи – хъахIбалъи. ine;un berharab fi&qu - saya];i, te#e;un haburab ropi - ]a\ba;i. Инжитав чияссул ишалги инжитал рукIуна. in$itaw xiyaSul i^algi in$ital rujuna. Инжилъун гIадамазда гьоркьов вукIинегIан, хIамалъун гьирикьго лълъикIила. in$i;un fadama#da horpow wujinefan, \ama;un hiripgo :ijila. Инсан вахараб борххалъиялда бараб букIунила гьессда бихьулеб майданалълъул гIатIилъи. insan wa[arab bor{a;iyalda barab bujunila heSda bi%uleb maydana:ul faTi;i. Инсанасс щибго хIехьолебила, ракъи хIехьоларебила. insanaS &ibgo \e%olebila, raqi \e%olerebila. Инсан жиндир заманалда релълъаравила вукIунев. insan $indir #amanalda re:arawila wujunew. Инсанассул жавабалълъ жиндир гIакълу борцуна, калам къокъаб бугони, къимат цIцIикIкIун гьабула. inasanaSul $awaba: $indir faqlu borcuna, kalam qoqab bugoni, qimat ~iJun habula. Инсанассул кIалдиб мацIцI рекIараб ххвалчен буго, кIалдиссан пулеб гьури гьалаглъулеб чIор буго. insanaSul jaldib ma~ rejarab {walxen bugo, jaldiSan _uleb huri halag;uleb zor bugo. Инсанассул черхх бетIергьанчиясс бачухъе билълъунеб жойила. insanaSul xer{ beTerhanxiyaS baxu]e bi:uneb $oyila. Инсанассул яхI – мугъ чIвалеб ссангар, гIадамассул кIкIвахI – бохх ккураб лангар. insanaSul ya\ - muv zwaleb Sangar, fadamaSul Jwa\ - bo{ Kurab langar. Инссудасса вас цIцIодорав лIугьин – роххелила, ваццассдасса вацц цIцIодорав лIугьин – жахIдайила. inSudaSa was ~odoraw /uhin - ro{elila, waCaSdaSa waC ~odoraw /uhin - $a\dayila. Инссудасса чIухIарав вас гIемерав вукIуна, чIарбида эмен лъедал, чияр цIцIобалде кколев. inSudaSa zu\araw was femeraw wujuna, zarbida emen ;edal, xiyar ~obalde Kolew. Инссул къадруялда чIчIа. inSul qadruyalda Za. Гьеб букIана мискинзаби кидаго мискин рукIа, къуралги кидаго къунги хунги рукIаян абулел абадиялълъ тIалъи жидеего бокьаразул аби. Гьеб мурад цIунун рижарал рукIана «ЛълъикIлъи хIехьезе аххтачодаги хханассул васассдаги гурони кIоларо», «АхIун вачун, бачавехь таххбакIалда толаро» гIадал кицаби. «БукIинчIеб рокъоб рекъечIеб бетIергьанчихвад» гIадал абиялги. heb bujana miskin#abi kidago miskin ruja, quralgi kidago qungi [ungi rujayan abulel abadiya:gi Ta;i $ideyego bopara#ul abi. heb murad `unun ri$aral rujana «:ij;i \e%e#e a{taxodagi {anaSul wasaSdagi guroni jolaro», «a\un waxun ta{bajalda tolaro» fadal kicabi. « bujinzeb roqob reqezeb beTerhanxi[wad» fadal abiyalgi. Инссул сагIадат бихьун, васассе къимат кьоге. inSul safadat bi%un, wasaSe qimat poge. Инссул сагIадаталълъул васассе ххайир гьечIо, жиндир сияразухъе ссурукълъи ккун батани. inSul safadata:ul wasaSe {ayir hezo, $indir siyara#u]e Suruq;i Kun batani. Инссул ццин цаххбиниб. Налъи холареб, би бакъвалареб. inSul Cin ca{binib. na;i [olareb, bi baqwalareb. Бицен буго. Васассул эмен чияцца чIван вукIун вуго, гьев эбелалълъ гьавилалдего. Бидулав херлъун вуго, вас гIун вачIун вуго. ГодекIанир ихдалил бакъалда курмул роркьулел рукIун руго херал чагIи. Дагьал дорегIан маххссаро-ххочIалда, цоцазул мугжул кIкIвалел рукIун руго гIолохъабиги. Цо херав чиясс гIолохъабазда жиндир гъоркьамегеж кIкIваян абун буго. Жинцца кIкIвалилан, дов эмен чIвараб меххалълъ ургьив вукIарав васасс нус кодобе босун буго. Мегеж кIкIвалеб меххалълъ, гьесс гьикъун буго - «КIудияв чи, бидуе хъукьлъи букIунебищ?» – ан. Гъоссги жаваб кьун буго букIунарилан. «Ма, букIунареб батани!» – ян васассги эмен чIварав чияссул бидул гIор биччан буго. bicen bugo. wasaSul emen xiyaCa zwan wujun wugo, hew ebela: hawilalde. bidulaw [er;un wugo, was fun wazun wugo. godejanir i[dalil baqalda kurmul rorpulel rujun rugo [eral xafi. dahal dorefan ma{Saro-{ozalda, coca#ul mug$ul Jwalel rujun rugo folo]abi. co [eraw xiyaS folo]aba#da $indir vorpamege$ Jwayan abun bugo. $inCa Jwalilan, dow emen zwarab me{a: urhiw wujaraw wasaS nus kodobe bosun bugo. mege$ Jwaleb me{a:, heS hiqun bugo - «judiyaw xi, biduye ]up;i bujunebi&?» - an. voSgi $awab pun bugo bujunarilan. «ma, bujunareb batani!» - yan wasaSgi emen zwaraw xiyaSul bidul for biXan bugo. Умумузул гьал кицаби руго инсан гьечIел питнабазде ахIулел кIалзул гIарадаби. РукIун руго питнаби цо кIалъараб кIалалълъ рикIкIен гьечIел биял гIодоре тIуралги. РецIелалълъе цIцIараб заман букIинчIо, гьелълъул гIорхъи букIана ссанагIат рекъараб къо. umumu#ul hal kicabi rugo insan hezel _itnaba#de a\ulel jal#ul faradabi. rujun rugo _itnabi co ja;arab jala: riJen hezel biyal fodore Turalgi. re`ela:e ~arab #aman bujinzo, he:ul for]i bujana Sanafat reqarab qo. Инссухъ ралагьун, васги лъалевила, васассухъ ралагьун, эменги лъалевила. inSu] ralahun, wasgi ;alewali, wasaSu] ralahun, emengi ;alewila. Инссухъ ралагьун, яс кье, эбелалълъухъ ралагьун, яс яче. inSu] ralahun, yas pe, ebela:u] ralahun, yas yaxe. ИнчIевани лъаргIиве, лъачIевани Магьдида. inzewani ;arfiwe, ;azewani mahdida. ИнчIого къоги беццуге, вихьичIого чиги веццуге. inzogo qogi beCuge, wi%izogo xigi beCuge. ИнчIого ххаселги беццуге, хвечIого нуцалчиги веццуге. inzogo {aselgi beCuge, [wezogo nucalxigi weCuge. Инссуда малълъаруге, гьесс малълъараб гьабе. inSuda ma:aruge, heS ma:arab habe. Инссуеги лъимал жиндиего жо кьолел рокьулел. inSuyegi ;imal $indiyego $o polel ropulel. Инссул адаб тарав васассдассаги цIунаги, къо ккедал ватуларев ваццассдассаги цIунаги. inSul adab taraw wasaSdaSagi `unagi, qo Kedal watularew waCaSdaSagi `unagi. Инссул боцIцIуцца гьаглъарассдассан пайда бахунареб. inSul bo~uCa hag;araSdaSan _ayda ba[unareb. Инссул гьоболги тоге, эбелаб нухги тоге. inSul hobolgi toge, ebelab nu[gi toge. Инссул гIамал гьечIев вас ватуларо, бацIил гIамал гьечIеб тIинчI букIунаро. inSul famal hezew was watularo, ba`il famal hezeb Tinz bujunaro. Инссул кIал чIвазе раскIил кIиго ругIел гIолеб. inSul jal zwa#e rasjil jigo rufel foleb. Инссул малълъ босуларев вас лIугьунгеги, эбелалдасса бергьарай яс лIугьунгеги. inSul ma: bosularew was /uhungegi, ebelaldaSa berharay yas /uhungegi. Инссул нигIматал кунелълъул, эменги кIочон тоге. inSul nifmatal kune:ul, emengi joxon toge. Инссул нухдассанила васги унев (инссул квартIа-гъецI босуларев вас вукIунарев). inSul nu[daSanila wasgi unew (inSul kwarTa-ve` bosularew was wujunarew). Инссул рател бичарасс бачаго хIал росула. inSul ratel bixaraS baxago \al rosula. Инссул рокьи ккун, васассе ячарайила, эбелалълъул рокьи ккун, яс кьурайила. inSul ropi Kun, wasaSe yaxarayila, ebela:ul ropi Kun, yas purayila. Инссул росу тарассда лълъикIаб къо бихьуларо. inSul rosu taraSda :ijab qo bi%ularo. «Инссул рукъбугьадил орорго ражидул букIун буго!» – ян абурабила гIандиссесс. «inSul ruqbuhadil ororgo ra$idul bujun bugo!» - yan aburabila fandiSeS. Инссул ххам бугони, гурдал ххалатал, рокъоб хханжу бугони, ххинкIал чIахIиял. inSul {am bugoni, gurdal {alatal, roqob {an$u bugoni, {injal za\iyal. Инссул цIцIар – васассе, росдал цIцIар – киназего. inSul ~ar - wasaSe, rosdal ~ar - kina#ego. Инссуцца бекьараб васасс лъилъулеб. inSuCa beparab wasaS ;i;uleb. Инссуцца ххер бичани, васасс хур бичулеб. inSuCa {er bixani, wasaS [ur bixuleb. Инссуцца соно квани, лъималазул цаби секколел. inSuCa sono kwani, ;imala#ul cabi seKolel. ИнчIого, хвечIого чияссул къимат лъаларебила. inzogo, [wezogo xiyaSul qimat ;alarebila. Ирс бикьулелълъул гьоркьов ххутIарав. irs bipule:ul horpow {uTaraw. Ирсалълъе щвараб гъамасс цIураб меседалдасса васассул кверзул маххщел бергьунебила. irsa:e &warab vamaS `urab mesedaldaSa wasaSul kwer#ul ma{&el berhunebila. Исана сон савуд хварабгIаги. isana son sawud [warabfagi. Исана тIад восила, тIадеялълъул лълъим лъала. isana Tad wosila, Tadeya:ul :im ;ala. Кици гIунтIизабула Авар гIоралълъ вас восун арай ГьидалIа эбелалде. Эбелалда вихьун вуго гIоралда тIад восун жиндирго лълъим лъаларев вас. Йоххизеги йоххун эбелалълъ гьал рагIаби абун руго. Гьеб магIнаялдани гуро жакъа гьеб кици хIалтIизабулеб. Гьеб хIалтIизабула «Инсан ццевеххун цойидассан унаро, дагь-дагьккун уна» абураб магIнаялда. kici funTi#abula awar fora: was wosun aray hida/a ebelalde. ebelalda wi%un wugo foralda Tad wosun $indirgo :im ;alarew was. yo{i#egi yo{un ebela: hal rafabi abun rugo. heb mafnayaldagi guro $aqa heb kici \alTi#abuleb. heb \alTi#abula «insan Cewe{un coyidaSan unaro, dah-dahKun una» aburab mafnayalda. Исхъалидул чухъида хъабарча бащалъиларо. is]alidul xu]ida ]abarxa ba&a;ilaro. Итни къо къоялгун шагьадулеб. itni qo qoyalgun ^ahaduleb. Их бащалъизегIан божи бугеб хур тоге. i[ ba&a;i#efan bo$i bugeb [ur toge. Их лълъамалъичIони, лълъидир бакъвалъулареб. i[ :ama;izoni, :idir baqwa;ulareb. Ихдал гьури – гьанал барти. i[dal huri - hanal barti. Ихдал нилIецца кьолеб, ххаслихъе нилIее кьолеб. i[dal ni/eCa poleb, {asli]e ni/eye poleb. Ихдал хур реххун тоге, ххасало рукъ реххун тоге. i[dal [ur re{un toge, {asalo ruq re{un toge. Ихдал хурибе бачIони, ххаслихъе цагъринибе балареб. i[dal [uribe bazoni, {asli]e cavrinibe balareb. Ихдал хIама къинлъугеги, хIалтIулI чIчIужу къинлъугеги. i[dal \ama qin;ugegi, \alTu/ Zu$u qin;ugegi. Ихдалил къо – къоролалълъул ракI. i[dalil qo - qorola:ul raj. Ихдалил къоялдаги къадарав бихьинчияссдаги божизе бегьуларел. i[dalil qoyalgi qadaraw bi%inxiyaSdagi bo$i#e behularel. Ихдалил къоялълъ лъагIалицца кваназарулел. i[dalil qoya: ;afaliCa kwana#arulel. Ихдалил лълъалъ – карае, ххасалил лълъалъ – кьолбое. i[dalil :a; - karaye, {asalil :a; - polboye. Ицц бацIцIадаб бугони, гIорги бацIцIадаб букIуна. iC ba~adab bugoni, forgi ba~adab bujuna. Иццул бетIералда гурони, тIокIкIараб лълъим букIунареб. iCul beTeralda guroni, ToJarab :im bujunareb. Иццул лълъим щоларелълъуб лъарал лълъимги – иццул лълъим. iCul :im &olare:ub ;aral :imgi - iCul :im. ИчIгоялълъ гьабе, лъабгоялълъ кванай. ixgoya: habe, ;abgoya: kwanay. Иш лъалев анцIгояссдасса хIалтIулев цо чи лълъикIав. i^ ;alew an`goyaSdaSa \alTulew co xi :ijaw. ИяхI баччулаго, хIулун тIагIарав, хварал рукъулаго, вакъуцца хварав. iya\ baXulago, \ulun Tafaraw, [waral ruqulago, waquCa [waraw. ИяхI бугев цин хола, къадарав кIицIцIул хола. iya\ bugew cin [ola, qadaraw ji~ul [ola. ИяхI гьечIого хьвадарассе – дуниял гIатIидаб жо. iya\ hezogo %wadaraSe - duniyal faTidab $o. ИяхI лъолелълъуб чед лъурав, чохьохъ чIахъен бичарав. iya\ ;ole:ub xed ;uraw, xo%o] za]en bixaraw. ИяхIги хIалихьалъиги хабалIеги цадахъ билълъунеб. iya\gi \ali%a;igi [aba/egi cada] ni:uneb. Йихьизе берцинай лълъикIай, ятизе гIакъилай лълъикIай. yi%i#e bercinay :ijay, yati#e faqilay :ijay. Йокьизеялдасса рихине захIматабила. yopi#eyaldaSa ri[ine #a\matabila. Йокьанщинай ясги щоларей, бицанщинаб рагIиги батулареб. yopan&inay yasgi &olarey, bican&inab rafigi batulareb. Йихьугеги, рагIугеги, дида гурхIаралда Аллагь гурхIаги! yi%ugegi, rafugegi, dida gur\aralda allah gur\agi! Йокьуларей лълъади – бокьулареб квен. yopularey :adi - bopulareb kwen.

ЧI z 1. ЧIагого хварав. zagogo [waraw. 2. ЧIаго вугеб меххалълъ дуниялго кIкIвинейилан лIугьуневила къарум, хабалIги мусру кIкIунев ватулевила. zago wugeb me{a: duniyalgo Jwineyilan /uhunewila qarum, [aba/gi musru Junew watulewila. Хварав чиясс мусру кIкIвин кигIан релъилессеб жо бугониги, умумузул гьадинаб кици-бицен буго, Къарумасс мусру кIкIвинги битIараб жойила, гьессул бетIер къотIун хIатIааххада лъезегIан, ххадур цун холел гIадамазул раххасс къотIунгутIиги битIараб жойила. [waraw xiyaS musru Jwin kifan re;ileSeb $o bugonigi, umumu#ul hadinab kici-bicen bugo, qarumaS musru Jwingi biTarab $oyila, heSul beTer qoTun \aTaa{ada ;e#efan, {adur cun [olel fadama#ul ra{aS qoTunguTigi biTarab $oyila. 3. ЧIагого хун вачIинегIан, хвечIого ракьулI вукъиго лълъикI. zagogo [un wazinefan, [wezogo rapu/ wuqigo :ij. 4. ЧIагоязе гьимуларев, хваразухъ гIодуларев. zagoya#e himularew, [wara#u] fodularew. 5. ЧIагоязул пикру гьабуни, хваралI вуго, хваразул пикру гьабуни, Багъдадалда вуго. zagoya#ul _ikru habuni, [wara/ wugo, [wara#ul _ikru, bavdadalda wugo. 6. ЧIагоял хунилан, хварал рахъунарел. zagoyal [unilan, [waral ra]unarel. 7. ЧIалгIаде хьвадулеб гьойда я гьецIцIо речIчIула, я тIил кьабула. zalfade %wafuleb hoyda ya he~o reZula, ya Til pabula. 8. ЧIалгIарав гьудул гьитIинабго налъукье ккезе гьаве. zalfaraw hudul hiTinabgo na;upe Ke#e hawe. 9. ЧIалгIен тун, пикру цIцIани, цIцIан битIаралде ккола. zalfen tun, _ikru ~ani, ~an buTaralde Kola. 10. ЧIалу хIобоцца ккола, гIадан кваницца ккола. zalu \oboCa Kola, fadan kwaniCa Kola. 11. ЧIамун кьураб жоялълъул гьуинлъи букIунаро. zamun purab $oya:ul huin;i bujunaro. 12. ЧIам-чIам гьечIеб дам-дам. zam-zam hezeb dam-dam. 13. ЧIам-чIам гьечIелълъуб дам-дамги букIунареб. zam-zam heze:ub dam-damgi bujunareb. 14. ЧIанда хIаллъани, хIалтIи дагьлъула. zanda \al;ani, \alTi dah;ula. 15. ЧIахъаги гIагарлъи, ретIел ретIине кколареб, квен кьезе кколареб, къваригIараб къоялълъ батулеб. za]agi fagar;i, reTel reTine Kolareb, kwen pe#e Kolareb, qwarifarab qoya: batuleb. 16. ЧIахъаги ункъго бер, бахъаги кIиго бер! za]agi unqgo ber, ba]agi jigo ber! Гьеб буго рорчIухъабазул хIакъалълъулI. «ВорчIухъан цо вугони, – ян абулебила бацIицца, – гьесс кIиябго бер жиб бачIунеб рахъалдасса нахъе босуларила. ВорчIухъан кIиго вугони, гьел, цоцазде руссун, гаргадулила, жиндие ссанагIат кколила, гьезул ункъо берги тохх гьабун, гIиялълъе борчIизе». heb bugo rorzu]aba#ul \aqa:u/. «worzu]an co wugoni, - yan abulebila ba`iCa, - heS jiyabgo ber $ib bazuneb ra]aldaSa na]e bosularila. worzu]an jigo wugoni, hel, coca#de ruSun, gargadulila, $indiye Sanafat Kolila, he#ul unqgo bergi to{ habun, fiya:e borzi#e». 17. ЧIахIил бусен тедал, гIакъил лIугьарав. za\il busen tedal, faqil /uharaw. 19. ЧIвазе гIайиб бокьани, гIайиб ссундаго чIвазе бегьулеб. zwa#e fayib bopani, fayib Sundago zwa#e behuleb. Эменги васги унел рукIанила, ццебе къотIун хIамагун, сапаралълъ. Щванила гьел цо росулIе. Росдал годекIаниссан унаго, гьезда рагIанила гIадамаз жидедего гIайиб гьабулеб, балагьейила цо, саламатаб хIама бугила ццебе къотIун, цоявгIаги тIадги рекIинчIого! emengi wasgi rujanila, Cebe qoTun \amagun, sa_ara:. &wanila hel co rosu/e. rosdal godejaniSan unago, he#da rafanila fadama# $idedego fayib habuleb, balaheyila co, salamatab \ama Cebe qoTun, coyawfagi Tadgi rejinzogo! РосулIа къватIире лIугьараб меххалълъ, инссуцца васассда абунила - гьадара годекIанир рукIарал чагIаз нилIеде гIайиб гьабунила, тIадги рекIинчIого, чIобогояб хIама ццебе къотIунилан. Вилълъайила, дир вас, мун хIамида рекIайила, жив лъелго вилълъинила. Вас хIамида рекIанила, эмен ххаду-ххадув вилълъанила. rosu/a qwaTire /uharab me{a:, inSuCa wasaSda abunila - hadara godejanir rujaral xafa# ni/ede fayib habunila, Tadgi rejinzogo, zobogoyab \ama Cebe qoTunilan. wi:ayila, dir was, mun \amida rejeyila, $iw ;elgo wi:inila. was \amida rejanila, emen {adu-{aduw wi:anila. Гьедин унаго, гьел щванила цоги росулIе. Саламги кьун, годекIаниссан къотIун унел рукIанила гьел. Гьел ццересса рорчIилалдего, годекIанир рукIарал чагIаз абулеб рагIанила, балагьейила цо гIолохъанчияссул намус гьечIолъи, херав чиги лъелго вилълъинавун, живго хIамида рекIун вугила. hedin unago, hel &wanila cogi rosu/e. salamgi pun, godejaniSan qoTun unel rujanila hel. hel CereSa rorzilaldego, godejanir rujaral xafa# abuleb rafanila, balaheyila co folo]anxiyaSul namus hezo;i, [eraw xigi ;elgo wi:inawun, $iwgo \amida rejun wugila. РосулIа къватIире лIугьаралго, васасс инссуда абунила, эменин, гьадал годекIанир рукIарал чагIаз нилIеде гIайиб гьабунин, мун лъелго, дун хIамида рекIунилан. РачIайила дун лъелго, мун рекIун рилълъине. Вас рещтIанила, хIамида эмен рекIанила. rosu/a qwaTire /uharalgo, wasaS inSuda abunila, emenin, hadal gojanir rujaral xafa# ni/ede fayib habunin, mun ;elgo, dun \amida rejunilan. razayila dun ;elgo, mun rejun ri:ine. was re&Tanila, \amida emen rejanila. Гьедин унаго, щванила цоги росулIе. ГодекIанир ратарал гIадамазе саламги кьун, унел рукIанила гьал. Гьеб меххалдаги рагIанила гьазда, балагьейин кIудияв чияссул яхI гьечIолъиялълъухъ! КвергIанассеб лъимерги гIодоссан билълъинабун, живго вугила хIамида рекIун! hedin unago, &wanila cogi rosu/e. godejanir rataral fadama#e salamgi pun, unel rujanila hal. heb me{aldagi rafanila ha#da, balaheyin judiyaw xiyaSul ya\ hezo;iya:u]! kwerfanaSeb ;imergi fodoSan bi:inabun, $iwgo wugila \amida rejun! РосулIа къватIире лIугьингун, васассги инссуццаги хIукму гьабунила хIамида кIиялго рекIине. Гьедин рекIун унел рукIарал гьал щванила цоги росулIе. Ратарал гIадамазе саламги кьун, годекIан къотIун унел рукIанила. Гьанжеги рагIанила гьезда гIадамаз абулеб, балагьейила, гьагъал чагIазул гурхIел гьечIолъи! Цо хIамида саламатав кIиго чи вугила рекIун! rosu/a qwaTire /uhingun, wasaSgi inSuCagi \ukmu habunila \amida jiyalgo rejine. hedin rejun unel rujaral hal &wanila cogi rosu/e. rataral fadama#e salamgi pun, godejan qoTun unel rujanila. han$egi rafanila he#da fadama# abuleb, balaheyila, haval xafa#ul gur\el hezo;i! co \amida salamataw jigo xi wugila rejun! РосулIа къватIире лIугьингун, инссуццаги васассги хIукму гьабунила, кIиялго лIугьун, хIамаги баччун, рилълъине. Гьедин унаго, гьел щванила цоги росулIе. ГIадамазе саламги кьун, годекIаниссан унел рукIанила гьал. Гьазда рагIанила гьенир рукIараз абулеб - «Гьал чагIазул ахIмакълъи бихьулищ? КIиязго баччун хIамагун, лъелго унел руго!» Гьеб меххалда инссуцца васассда абунила - - Балагьея, дир вас, гIайиб чIвазе бокьани, гIадамаз гIайиб ссундаго чIвалеб буго. rosu/a qwaTire /uhingun, inSuCagi wasaSgi \ukmu habinila, jiyalgo /uhun, \amagi baXun, ri:ine. hedin unago, hel &wanila cogi rosu/e. fadama#e salamgi pun, godejaniSan unel rujanila hal. ha#da rafanila henir rujara# abuleb - «hal xafa#ul a\maq;i bi%uli&? jiya#go baXun \amagun, ;elgo unel rugo!» heb me{alda inSuCa wasaSda abunila - - balaheya, dir was, fayib zwa#e bopani, fadama# fayib Cundago zwaleb bugo. 20. ЧIван гурони гъунареб пихъ чIван гъинабизе ккола. zwan guroni vunareb _i] zwan vinabi#e Kola. 21. ЧIван хвейги гIид буго гIолохъабазе, гIалам урхъараб цIцIар нахъе бугони. zwan [weygi fid bugo folo]aba#e, falam ur]arab ~ar na]e bugoni. 22. ЧIимигIаб бакIалдассанила кварги тIолеб. zimifab bajaldaSanila kwargi Toleb. 23. ЧIобого бакъ щвараб гIела, гIадада ххасел араб гIела. zobogo baq &warab fela, fadada {asel arab fela. 24. ЧIобого вачIарав чи чIобого уна. zobogo wazaraw xi zobogo una. 25. ЧIобого кьолеб жо букIунареб, боцIцIи босун Аллагь вачIунарев. zobogo poleb $o bujunareb, bo~i bosun allah wazunarew. 26. ЧIобого щвараб гьагIу гьацIцIудасса гьуинаб. zobogo &warab hafu ha~udaSa huinab. 27. ЧIобогояб бетIералълъ боххдузе гIазаб кьола. zobogoyab beTera: bo{du#e fa#ab pola. 28. ЧIобогояб ботIрое цIураб кисаялълъ кумек гьабулареб. zobogoyab boTroye `urab kisaya: kumek habulareb. 29. ЧIобогояб кини кIибикIулареб. zobogoyab kini jibijulareb. 30. ЧIобогояб къвачIил къвахьи кIудияб, чIобогояб ботIрол рецц-бакъ кIудияб. zobogoyab qwazil qwa%i judiyab, zobogoyab boTrol reC-baq judiyab. 31. ЧIобогояб чванта гьудулассеги бокьулареб. zobogoyab xwanta hudulaSegi bopulareb. 32. ЧIагого хвел босуге, хвечIого мусру баге. zagogo [wel bosuge, [wezogo mustu bage. 33. ЧIобогояб бетIер – хIатIазе гIазаб. zobogoyab beTer - \aTa#e fa#ab. 34. ЧIухIи хIебтилI букIунеб. zu\i \ebti/ bujuneb. 35. ЧIухIи хIелкие те, хIинкъи гIанкIкIие те. zu\i \elkiye te, \inqi fanJiye te. 36. ЧIурканлъиялълъул цIцIар къваригIарав вакъварав ГIиса гIадин. zurkan;iya:ul ~ar qwarifaraw waqwaraw fisa fadin. ГIисае бокьун букIун буго, я ХIажимурадил гIадаб бахIарчилъиялълъул ялъуни Буртинаялдасса Гъайирбегил гIадаб бакьулIа чIурканлъиялълъул цIцIар босизе. ХIужимурадил гIадаб цIцIарги бигьаго щолеб жо батичIого, ГIисацца жигар бахъун буго рачлицца чехь данде къазабизе. fisaye bopun bujun bugo, ya \a$imuradil fadab ba\arxi;iya:ul ya;uni burtinayaldaSa vayirbegil fadab bapu/a zurkan;iya:ul ~ar bosi#e. \a$imuradil fadab ~argi bihago &oleb $o bayizogo, fisaCa $igar ba]un bugo raxliCa xe% dande qa#abi#e. ГIисал гьеб захIматалълъул хIассил ккун буго гIадамаз жиндаго вакъварав ГIисайилан тIокIцIцIар лъейги аваданав мадугьаласс жиндего гьал кочIол рагIаби рекъезариги, “Лъимал ругей къоролай гIакъиласс ячинаро, ГIакълу бугеб цIцIуяб жо ГIисаеги инаро”. fisal heb #a\mata:ul \aSil Kun bugo fadama# $indago waqwaraw fisayilan Toj~ar ;eygi awadanaw maduhalaS $indego hal kozol rafabi reqe#arigi, ";imal rugey qorolay faqilaS yaxinaro, faqlu bugeb ~uyab $o fisayegi inaro". 37. ЧIухIараб хIелеко хIарщулI къан холеб. zu\arab \eleko \ar&u/ qan [oleb. 38. ЧIухIарав хIакимассдассаги цIунаги, хIулараб тIагъуралдассаги цIунаги, цIцIуяб бугъидассаги цIунаги. zu\araw \akimaSdaSagi `unagi, \ularab TavuraldaSagi `unagi, ~uyab buvidaSagi `unagi. 39. ЧIухIарав хIакъирлъула, хIалимав кIодолъула. zu\araw \aqir;ula, \alimaw jodo;ula. 40. ЧIухIарав чияссда цадахъ рекIун иналдасса гIадатав чиги ваччун инго лълъикI. zu\araw xiyaSda cada] rejun inaldaSa fadataw xigi waXun ingo :ij. 41. ЧIухIи бичун босизе кколареб. zu\i bixun bosi#e Kolareb. 42. ЧIухIуге, чIчIегIераб ракьалдайин мун лъезе вугев. zu\uge, Zeferab rapaldayin mun ;e#e wugew. 43. ЧIухIи хIатIикье кколеб, бахIарчилъи тIад кколеб. zu\i \aTipe Koleb, ba\arxi;i Tad Koleb. 44. ЧIухIиялълъги вакъиялълъгийила КъурбангIали хварав. zu\iya:gi waqiya:giyila qurbanfali [waraw.

КI j КIал бахьинав, махьа чIчIегIерав. jal ba%inaw, ma%a Zeferaw. КIал бацIцIунареб мацIцI букIунареб. jal ba~unareb ma~ bujunareb. КIал бегIераб бахIригьой, рачIчI камураб хъандагьой. jal beferab ba\rihoy, raZ kamurab ]andahoy. КIал бегIерай, гIакълу дагьай. jal beferay, faqlu dahay. КIал бечедав, чед тIеренав, чияр рокъов саххаватав. jal bexedaw, xed Terenaw, xiyar roqow sa{awataw. КIал богIое те, чияр жо чияе те. jal bofoye te, xiyar $o xiyaye te. КIал бугев – гьакида, гьакил бетIергьан – лъелго. jal bugew - hakida, hakil beTerhan - ;elgo. КIал букIин гIоларо, ракIги къваригIуна. jal bujin folaro, rajgi qwarifuna. КIал гIемераб гьойцца чан кколареб, чан кколеб гьойцца гожо бихьулареб. jal femerab hoyCa xan Kolareb, xan Koleb hoyCa go$o bi%ulareb. КIал гIемерав воххичIо, вуцIцIарав пашманлъичIо. jal femeraw wo{izo, wu~araw _a^man;izo. КIал – кваналарилан, берал – кванда тIад. jal - kwanalarilan, beral - kwanda Tad. КIал квешай лълъадудасса лълъикIаб гьойго лълъикIила. jal kwe^ay :adudaSa :ijab hoygo :ijila. КIал квешалдасса, лълъади куц квешай лълъикIай. jal kwe^aldaSa, :adi kuc kwe^ay :ijay. КIал къан те, берал рагьун те. jal qan te, beral rahun te. КIалкIодочил мацIцI ххалатаб. jaljodoxil ma~ {alatab. КIал талунго – таргьа ккве, талихI кьунго – яхI бахъе. jal talungo - tarha Kwe, tali\ pungo - ya\ ba]e. КIал тарарав чIваравила, бохх тарарав таравила. jal tararaw zwarawila, bo{ tararaw tarawila. КIал тарун букIаго, таргьил кIал кквейила. jal tarun bujago, tarhil jal Kweyila. КIал цIунарав воххула, ххеххлъарав пашманлъула. jal `unaraw wo{ula, {e{;araw _a^man;ula. КIал цIунарасс жиндирго рухIги цIунулебила (ГIадамассул мацIцI – живго чIвалеб бацI). jal `unaraS $indirgo ru\gi `unulebila (fadamaSul ma~ - $iwgo zwaleb ba`). КIал цIунарассул гъванща зарудасса цIунараб. jal `unaraSul vwan&a #arudaSa `unarab. КIал цIуне, черхх цIуне, чияде гIайибал реххуге. jal `une, xer{ `une, xiyade fayibal re{uge. КIал цIуне, бер цIуне, чияр бицунев вукIунге. jal `une, ber `une, xiyar bicunew wujunge. КIал чалуххай чидар яс черхх цIунарай ятула. jal xalu{ay xidar yas xer{ `unaray yatula. КIал чIчIун букIунарессул бетIер буххулеб, кверал тIатIала лъун вукIунарессул рокъобе бечелъи чваххулеб. jal Zun bujunareSul beTer bu{uleb, kweral TaTala ;un wujunareSul roqobe bexe;i xwa{uleb. КIалалда рекъонила хIанчIизе кколеб. jalalda reqonila \anzi#e Koleb. КIалалдасса квералда лълъикI лъалебила. jalaldaSa kweralda :ij ;alebila. КIалалълъ бессаралдасса квераз бессараб лълъикIаб. jala: beSaraldaSa kwera# beSarab :ijab. КIалалълъ бицарабги черххалълъ гьабурабги кванараб рахъалълъ хъван батаги. jala: bicarabgi xer{a: haburabgi kwaranarab ra]a: ]wan batagi. КIалалълъ лълъикIабги бицун, ракIалде квешаб ккоге. jala: :ijabgi bicun, rajalde kwe^ab Koge. КIалалълъ пураб гьороцца гьорол гьобо хIалтIулареб. jala: _urab horoCa horol hobo \alTulareb. КIалалълъ реххулаго, ххвалчаде квер бегьуге. jala: re{ulago, {walxade kwer behuge. КIалалълъ хур бекьуге. jala: [ur bepuge. КIалалълъбакIалдаги тушман ватулев, нуцIцIида нахъаги мацIцIихъан ватулев. jala:bajaldagi tu^man watulew, nu~ida na]agi ma~i]an watulew. КIалбазар жужахIалълъуве реххараб меххалълъги ахIдаравила тIинцIи бакъвараб гьечIилан. jalba#ar $u$a\a:uwe re{arab me{a:gi a\darawila Tin`i baqwarab hezilan. КIалбазар – кверкъадар. jalba#ar - kwerqadar. КIалбиччанкъо къабуллъаги, къурбанаб къо бечелъаги. jalbiXanqo qabul;agi, qurbanab qo bexe;agi. КIалбиччанкъоялълъ гьечIеб хоно щай? jalbiXanqoya: hezeb [ono &ib? КIалбиччанкъоялълъул бакъанида гIадин вугила. jalbiXanqoya:ul baqanida fadin wugila. КIалги хъатги – Хъатуние, хъатиниб жо – Денгае. jalgi ]atgi - ]atuniye, ]atinib $o - dengaye. КIалдиб гьоцIцIо бугессул рекIелI загьру букIунеб. jaldib ho~o bugeSul reje/ #ahru bujuneb. КIалдиб квен гIиссинаб лъе, чIамичIого къулчIчIуге. jaldib kwen fiSinab ;e, zamizogo qulZuge. КIалдиб лъураб чIамун бажаруларев, чIамун кьураб къулчIчIун бажаруларев. jaldib ;urab zamun ba$arulalew, zamun purab qulZun ba$arularew. КIалдиб мацIцIги боцIцIи буго. jaldib ma~gi bo~i bugo. КIалдиб хъван бихьичIони, гьацIцIул тIагIам лъалареб. jaldib ]wan bi%izoni, ha~ul Tafam ;alareb. КIалдиб ца гурев, цайитIа кIветI гурев. jaldib ca gurew, cayiTa jweT gurew. КIалдибе борта багIаргIеч! jaldibe borta bafarfex! КIалдибе босилалде карщ какулареб. jaldibe bosilalde kar& kakulareb. КIалдибе нух къосунареб. jaldibe nu[ qosunareb. КIалдибе щвечIеб жоялълъ гIорцIцIуларел. jaldibe &wezeb $oya: for~ularel. КIалдисса цаби гъиналде гьищтIе, гьаракь кIудияб бахъине. jaldiSa cabi vinalde hi&Te, harap judiyab ba]ine. КIалдиссан араб ботIролI щолеб. jaldiSan arab boTro/ &oleb. КIалдиссан араб цо гьерессиялълъ азаргояв гьерссилIе ккезавулев. jaldiSan arab co hereSiya: a#argoyaw herSi/e Ke#awulew. КIалдиссан унеб калам пайда гьечIеб бицунге, гIияда гъорлI речIчIулеб бацI гIадинан вукIунге. jaldiSan uneb kalam _ayda hezeb bicunge, fiyada vor/ reZuleb ba` fadinan wujunge. КIалзул рагIи ругънадассаги ссудулеб. jal#ul eafi ruvnadaSagi Suduleb. КIалзул ругъун лълъикIлъулареб, ххонжрол ругъун лълъикIлъулеб. jal#ul ruvun :ij;ulareb, {on$rol ruvun :ij;uleb. КIалквеш лълъадилъиларо. jalkwe^ :adi;ilaro. КIалквеш рикIкIад гьаве, ракIхIерен гIагар гьаве. jalkwe^ riJad hawe, raj\eren fagar hawe. КIални данде бачинин, берални къанщилин, къалазда щиб гьабилеб? jalni dande baxinin, beralni qan&ilin, qala#da &ib habileb? КIалцIи бан, кьабе дида цIцIалан абулебила чоцца. jal`i ban, pabe dida ~alan abulebila xoCa. КIалцIи бани, чу бекерула, чури тIуни, гьой багъула. jal`i bani, xu bekerula, xuri Tuni, hoy bavula. КIалцIи гIемер бан, чу лIугьунаро, чияцца малълъун, чи лIугьунаро. jal`i femer ban, xu /uhunaro, xiyaCa ma:un, xi /uhunaro. КIалъазе лъарассул кIал гьацIцIул цIолебила. ja;a#e ;araSul jal ha~ul `olebila. КIалъазе те тоххлъи лъазе. ja;a#e te to{;i ;a#e. КIалъалареб кIал букIунареб, бакъвалареб ракI букIунареб. ja;alareb jal bujunareb, baqwalareb raj bujunareb. КIалъалев чи – гьурщулев, гIенеккарав – бищулев. ja;alew xi - hur&ulew, feneKaraw - bi&ulew. КIанцIани бохх бекулеб борххалъуде вахунге. jan`ani bo{ bekuleb bor{a;ude wa[unge. КIанцIараб гьой лъаларев, къинлъараб гважи лъаларев. jan`arab hoy ;alarew, qin;arab gwa$i ;alarew. КIанцIулаго чахъдал цIцIолъи бихьараб цIцIе белъарабила. jan`ulago xa]dal ~o;i bi%arab ~e be;arabila. КIанцIун вахъунареб бакIалда гIужги багейила, батулареб рагIиги бицунгейила. jan`un wa]unareb bajalda fu$gi bageyila, batulareb rafigi bicungeyila. КIартида асскIоб бухьани, бечеги кьазе ругьунлъулеб. jartida aSjob bu%ani, bexegi pa#e ruhun;uleb. КIарчамаб кьегIер кIиго чахъдада хахулеб. jarxamab pefer jigo xa]dada [a[uleb. КIарчанлъигун кIкIухIаллъиялълъ кIиго лъимер гьабунила, мискинлъиян, хIакъирлъиян цIцIарал гьездаги лъунила. jarxan;igun Ju\al;iya: jigo ;imer habunila, miskin;iyan, \aqir;iyan ~aral he#dagi ;unila. КIвекьмаххгун барщарай, рукIкIенгун кьаллъарай. jwepma{gun bar&aray, ruJengun pal;aray. КIечIезабизе гуребила кIалдиб мацIцI бижун бугеб, чIчIегIералда чIчIегIерабилан, хъахIалда хъахIабилан абизейила. jeze#abi#e gurebila jaldib ma~ bi$un bugeb, Zeferalda Zeferabilan, ]a\alda ]a\abilan abi#eyila. КIиабизе ячарай чIчIужу – кIиабизе тIураб бухIаражо. jiabi#e yaxaray Zu$u - jiabi#e Turab bu\ara$o. КIиабилей чIчIужулъун йикIинегIан, кIицIцIулго хабалI лъейго лълъикIила. jiabiley Zu$u;un yijinefan, ji~ulgo [aba/ ;eygo :ijila. КIиго балагь тIаде ккани, бигьаяб бище. jigo balah Tade Kani, bihayab bi&e. КIиго бетIер рекъани, ункъго кверги хIалтIани, рукъ ццебе тIола. jigo beTer reqani, unqgo kwergi \alTani, ruq Cebe Tola. КIиго бетIергьанчи разияб гуреб даран битIун кколареб. jigo beTerhanxi ra#iyab gureb daran biTun Kolareb. КIиго бутIа – царае, цо бутIа – гIанкIкIие. jigo buTa - caraye, co buTa - fanJiye. КIиго васги нусго гIиги бугев чи цо хIалалда чIчIоларев. jigo wasgi nusgo figi bugew xi co \alalda Zolarew. КIиго гьумер бугев чи кIиго къол нухалълъ довегIан те. jigo humer bugew xi jigo qol nu[a: dowefan te. КIиго гIабдал ургъани, цо гIакъил лIугьунев. jigo fabdal urvani, co faqil /uhunew. КIиго гIанкIкIида ххадув вортани, цонигияб щвечIого ххутIулевила. jigo fanJida {aduw wortani, conigiyab &wezogo {uTulewila. КIиго жо цого заманалда цого бакIалда букIунареб. jigo $o cogo #amanalda cogo bajalda bujunareb. КIиго кьибил кьаллъани, кьвагьи цIакъаб букIуна, гебегараб кьалулIе кьун ятана инссуцца. jigo pibil pal;ani, pwahi `aqab bujuna, gebegarab palu/e pun yatana inSuCa. КIиго рокъов къаличехь. jigo roqow qalixe%. КIиго ххарил квацIиялълъул кинаб тIасса бищилебали лъачIого, хIама бакъуцца хварабила. jigo {aril kwa`iya:ul kinab TaSa bi&ilebali ;azogo, \ama baquCa [warabila. КIиго ххиял гьабуни, бахIарчи вахъунарев. jigo {iyal habuni, ba\arxi wa]unarew. КIиго хъалияналдасса цIа гъезе кIиго хъинтIулеб гIучI хIажалъулев тIокIелчи жиндие данде кколарилан абурабила хIалтIизе восеян вачIарав гIолохъанчияссда Бакуб нартил бетIергьан Нагъицца. jigo ]aliyanaldaSa `a ve#e jigo ]inTuleb fuz \a$a;ulew Tojelxi $indiye dande Kolarilan aburabila \alTi#e woseyan wazaraw folo]anxiyaSda bakub nartil beTerhan naviCa. КIиго тIоноцIцI бугев чияссеги унге, бер гьитIинай чIчIужуги ячунге. jigo Tono~ bugew xiyaSe unge, ber hiTinay Zu$ugi yaxunge. КIиго чи бергьараб даран букIунареб, тIад чи кIалъалареб ригьин букIунареб. jigo xi berharab daran bujunareb, Tad xi ja;alareb rihin bujunareb. КIиго чи бергьараб рагъ букIунареб, кIиго чи бергьараб даран букIунареб. jigo xi berharab rav bujunareb, jigo xi berharab daran bujunareb. КIиго чи данде гъуни, гъветI чIчIезе кколеб. jigo xi dande vuni, vweT Ze#e Koleb. КIиго чIчIужу йигессул рукъ лълъухьичIого ххутIараб. jigo Zu$u yigeSul ruq :u%ixogo {uTarab. КIиго чIчIужу – кIиго тушман. jigo Zu$u - jigo tu^man. КIиго шагьидахъ цо шагьи босарав чи – цо ургъалихъ кIиго ургъел босарав чи. jigo ^ahida] co ^ahi bosaraw xi - co urvali] jigo urvel bosaraw xi. КIиго чIчIужу ячине бацI те. jigo Zu$u yaxine ba` te. ГIадамаз бацI ккун буго. Гьелълъие гьабизессеб тамихIалде ургъулел рукIун руго. ЧIван лълъикI, гъоркье реххун лълъикI, бакъуцца хвезабун лълъикI, бухIун хIурудахъ биччан лълъикIан, жинди-жиндир пикру бицун, киналго кIалъан рахъараб меххалълъ, цо херав чиясс абун буго. fadama# ba` Kun bugo. he:iye habi#eSeb tami\alde urvulel rujun rugo. zwan :ij, vorpe re{un :ij, baquCa [we#abun :ij, bu\un \uruda] biXan :ijan, $indi-$indir _ikru bicun, kinalgo ja;an ra]arab me{a:, co [eraw xiyaS abun bugo. - БацIие гIазаб кьезе нужее бокьун батани, гьелълъие кIиго чIчIужу яче. - ba`iye fa#ab pe#e nu$eye bopun batani, he:iye jigo Zu$u yaxe. Цо жамагIатчияссе цIакъ бокьун букIун буго радакь мажгиталълъуре какал разе рачIунел цогидал жамагIатчагIаздасса живго ццеве ккезе. Цо чияссни гьев ццеве ккезе тун гьечIо. КигIан ххеххго гьав вахъаниги, гьассдасса гьев чи ццеве щун ватулев вукIун вуго. Чара хварав чиясс гьессда гьикъун буго. co $amafatxiyaSe `aq bopun bujun bugo radap ma$gita:ure kakal ra#e razunel cogidal $amafatxafa#daSa $iwgo Cewe Ke#e. co xiyaSni hew Cewe Ke#e tun hezo. kifan {e{go haw wa]anigi, haSdaSa hew xi Cewe &un watulew wujun wugo. xara [waraw xiyaS heSda hiqun bugo. - Дун кигIан ххеххго вахъаниги, мажгиталде мун ццеве кколеб къагIида щиб? - dun kifan {e{go wa]anigi, ma$gitalde mun Cewe Koleb qafida &ib? - Дур кIиго чIчIужу гьечIохха, гьудул, дир йиголъун. Дидасса ццере рахъуна гьел тIаде, цоялълъ какие чуризе лълъим гIетIизабула, цогиялълъ гулгун, тIарсс ццебе лъола, ретIел-хьит хIадур гьабула. Гьеле гьедин ккола дун киназдассаго ццеве, - ян жаваб кьун буго дандиясс. - dur jigo Zu$u hezo{a, hudul, dir yigo;un. didaSa Cere ra]una hel Tade, coya: kakiye xuri#e :im feTi#abula, cogiya: gulgun, TarS Cebe ;ola, reTel-%it \adur habula. hele hedin Kola dun kina#daSago Cewe, - yan $awab pun bugo dandeyaS. - ВахI! Гьединищхха иш букIараб! Гьав балъго гьоцIцIо чIчIикIулев вукIун вуго! – ян, вахъун гьассги ячун йиго цоги чIчIужу. - wa\! hedini&{a i^ bujarab! haw ba;go ho~o Zijulew wujun wugo! - yan, wa]un haSgi yaxun yigo cogi Zu$u. Рагъун руго руччаби, рагъун руго. ХъахIаб дуниял чIчIегIерлъун буго. Гьасс байбихьун буго, цоцазул гьан кунел рукIаян руччабиги тун, къассиквен кIалдибе тIерхьарабго, мажгиталълъуве лIутизе. ravun rugo ruXabi, ravun rugo. ]a\ab duniyal Zefer;un bugo. haS baybi%un bugo, coca#ul han kunel rujayan ruXabigi tun, qaSikwen jaldibe Ter%arabgo, ma$gita:uwe /uti#e. - БихьичIессда бихьизе рохьдомухъалълъ билълъагиянищ, гьудул, дуцца дун гьаб балагьалда гьоркьове тIамурав? – ан бадибчIвай гьабун буго гьасс дандеяссе. - bi%izeSda bi%i#e ro%domu]a: bi:agiyani&, hudul, duCa dun hab balahalda horpowe Tamuraw? - an badibzway habun bugo haS dandeyaSe. - Гуро! – ян жаваб кьун буго гьесс. – Дуе бокьун букIана мажгиталълъуве цогидассдасса ццеве ккезе. Кколеб куц диццаги малълъана дуда. - guro! - yan $awab pun bugo heS. - duye bopun bujana ma$gita:uwe cogidaSdaSa Cewe Ke#e. Koleb kuc diCagi ma:ana duda. КIигояв вагъани, гIайиб цIцIодорассда букIунеб. jigoyaw wavani, fayib ~odoraSda bujuneb. КIигояв къаццандани, гIайиб кIудияссдайила. jigoyaw qaCandani, fayib judiyaSdayila. КIигояссда гурони лъалареб балъголъи букIунаребила. jogoyaSda guroni ;alareb ba;go;i bujunarebila. КIилълъилалълъул гьин гуро, ГьетIарассул си гуро. ji:ila:ul hin guro, heTaraSul si guro. КIилълъилай йиго ххунздерил ццеегоссей бика, ГьетIаравги вуго гьелълъул бодул бетIер. Кици хIалтIизабула гьедигIан берцинаб, тIокIаб букIине ккеларилан абураб магIнаялда. ji:ilay yigo {un#deril CeyegoSey bika, heTarawgi wugo he:ul bodul beTer. kici \alTi#abula hedifan bercinab, Tojab bujine Kelarilan aburab mafnayalda. КIицIцIул кIанцIун, кIкIал бахунареб. ji~ul jan`un, Jal ba[unareb. КIицIцIул ургъа, цин абе (анкьцIцIул борце, цин къотIе). ji~ul urva, cin abe (anp~ul borce, cin qoTe). КIицIцIул чи холарев, рухI цин гурони бахъулареб. ji~ul xi [olarew, ru\ cin guroni ba]ulareb. КIиябго бер беццасс цояб бер беццассда «Беццук! Беццук!» - илан абурабила. jiyabgo ber beCaS coyab ber beCaSda «beCuk! beCuk!» - ilan aburabila. КIиябго бералда чияр лъимал рихьараб меххалълъ, цояб бералданиги нилIерго лъималги рихьизе кколел. jiyabgo beralda xiyar ;imal ri%arab me{a:, coyab beraldanigi ni/ergo ;imalgi ri%i#e Kolel. КIиябго бералълъул данде ккечIогойила гьоркьоб мегIер бижараб. jiyabgo bera:ul dande Kezogoyila horpob mefer bi$arab. КIиябго квер кодобе кьурассда божуге. jiyabgo kwer kodobe puraSda bo$uge. КIияздаго гIайиб гьечIого, кIиго чи къаццандуларо. jiya#dago fayib hezogo, jigo xi qaCandularo. КIодолъиялде вахине бокьарасс гьитIинавги кIодо гьавула. jodo;iyalde wa[ine boparaS hiTinawgi jodo hawula. КIудияб бакI кквезе ккани, кIудияб гIакълуги къваригIунеб. judiyab baj Kwe#e Kani, judiyab faqlugi qwarifuneb. КIудияб вагIзаялдасса гьитIинаб мисалалълъул пайда цIцIикIкIараб. judiyab waf#ayaldaSa hiTinab misala:ul _ayda ~iJarab. КIудияб гъветI гьитIинаб хIапароялълъги реххулеб. judiyab vweT hiTinab \a_aroya:gi re{uleb. КIудияб гъотIол кьалбалги риццатал. judiyab voTol palbalgi riCatal. КIудияб гъотIол рагIадги кIудияб букIунеб. judiyab voTol rafadgi judiyab bujuneb. КIудияб гьецIцIо гьитIинаб квартIицца бекулеб. judiyab he~o hiTinab kwarTiCa bekuleb. КIудияб гIарзаялдасса гьитIинаб хIалтIи лълъикIабила. judiyab far#ayaldaSa hiTinab \alTi :ijabila. 120. КIудияб дармидасса воххаги. judiyab darmidaSa wo{agi. 121. КIудияб оцоцца рахъ кIудияб цIцIалеб. judiyab ocoCa ra] judiyab ~aleb. 122. КIудияб рагъалдасса гьитIинаб рекъелго лълъикIила. judiyab ravaldaSa hiTinab reqelgo :ijila. 123. КIудияб раса хъвагIани, гурга кIудияб лIугьуна. judiyab rasa ]wafani, gurga judiyab /uhuna. 124. КIудияб рокьи – кIудияб гIазаб. judiyab ropi - judiyab fa#ab. 125. КIудияб рокьиги кIудияб ццимги цого жойила, кIиялълъулго къуватги бащадабила. judiyab ropigi judiyab Cimgi cogo $oyila, jiya:ulgo quwatgi ba&adabila. 126. КIудияб росдал рагIалда лълъикIаб, гьитIинаб росдал бакьулI лълъикIаб. judiyab rosdal rafalda :ijab, hiTinab rosdal bapu/ :ijab. 127. Кици буго рукъалълъул хIакъалълъулI. КIудияб росдал бакьулI бугеб мина магъдасса, мегIер-гIалахалдасса рикIкIалъула. ГьитIинаб росдал бакьулI рукъ букIунилан гьединаб рикIкIалъи кколаро. Гьелда тIадеги, росу бакьулI бугеб рукъ цIунараб букIана некIо гьитIинал росабазе гьабулеб букIараб гъараялдассаги. kici bugo ruqa:ul \aqa:u/. judiyab rosdal bapu/ bugeb mina mavdaSa, mefer-fala[aldaSa riJa;ula. hiTinab rosdal bapu/ ruq bujunilan hedinab riJa;i Kolaro. helda Tadegi, rosu bapu/ bugeb ruq `unarab bujana nejo hiTinal rosaba#e habuleb bujarab varayaldaSagi. 128. КIудияб росулI бичулеб хурги камулареб, холев чиги камуларев. judiyab rosu/ bixuleb [urgi kamulareb, [olew xigi kamularew. 129. КIудияб тIассан биччай, гьитIинаб гъоркьан биччай. judiyab TaSan biXay, hiTinab vorpan biXay. 130. КIудияб хIориниб ччугIаги кIудияб букIунеб. judiyab \orinib Xufagi judiyab bujuneb. 131. КIудиябгIан гIакдацца бечеги кIудияб гьабулебила. judiyabfan fakdaCa bexegi judiyab habulebila. 132. КIудиябгIан гIор гIодобе биччанила чваххулеб. judiyabfan for fodobe biXanila xwa{uleb. 133. КIудияв гIунилан гIадалI гъветI бижиларо. judiyaw funilan fada/ vweT bi$ilaro. 134. КIудияв чи хвани, рукъ бухIулеб, гьитIинав чи хвани, чехь бухIулеб. judiyaw xi [wani, ruq bu\uleb, hiTinaw xi [wani, xe% bu\uleb. 135. КIудиял рагIабазда ххадур кидаго гуро чIахIиял ишал рукIунел. judiyal rafaba#da {adur kidago guro za\iyal i^al rujunel. 136. КIудиял ургъалабаз гьитIинал ургъалаби кьеркьезарула. judiyal urvalaba# hiTinal urvalabi perpe#arula. 137. КIудиясс малълъараб гьабичIони, гьабураб анищан кколеб. judiyaS ma:arab habizoni, haburab ani&an Koleb. 138. КIудияссги рагьулеб рагьдул нуцIцIа, гьитIинассги рагьулеб. judiyaSgi ravuleb rahdul nu~a, hiTinaSgi rahuleb. 139. КIудияссда гьикъарав къосунарев, гьудулассда гьикъарав мекъи кколарев. judiyaSda hiqaraw qosunarew, hudulaSda hiqaraw meqi Kolarew. 140. КIулал раханилан, ххалкъалълъул кIал чIчIолареб. julal ra[anilan, {alqa:ul jal Zolareb. 141. КIурул гулги кверзул зарги гIадин рукIайила. jurul gulgi kwer#ul #argi fadin rujayila. 142. КIусулелълъул гIодове валагье, кIалъалелълъул нахъ валагье. jusule:ul fodowe walahe, ja;ale:ul na] walahe.

Сс S Ссабру алжаналълъул кIулила. Sabru al$ana:ul julila. Ссабру гьабулеб бугилан чи валъаргъунге, си гIураб меххалълъ, биххулебин. Sabru habuleb bugilan xi wa;arvunge, si furab me{a:, bi{ulebin. Ссабру гьаби гIоларо, рекIелI гIакълу гьечIони. Sabru habi folaro, reje/ faqlu hezoni. Ссабру гьабурассе пайда кIудияб. Sabru haburaSe _ayda judiyab. Ссабру гьечIев чияссул гьабун жо релълъунаро. Sabru hezew xiyaSul habun $o re:unaro. Ссабру – гIакълуялълъул ххан. Sabru - faqluya:ul {an. КIудияв чиясс васассул васассда малълъулеб букIун буго, ворехха, дир вас, мун ххеххдаруге, гIакълуялълъул ххан ссабруйин кколеб. judiyaw xiyaS wasaSul wasaSda ma:uleb bujun bugo, wore{a, dir was, mun {e{daruge, faqluya:ul {an Sabruyin Koleb. ЧIчIужу ячун мехх бахъилалдего, гьев ккун вуго рагъде. Рокъове щвечIого ун руго гIемерал санал. Гьасс пикру гьабулеб букIун буго чIчIужу жиндие ххияналъанадай, россассе анадайилан... Zu$u yaxun me{ ba]ilaldego, hew Kun wugo ravde. roqowe &wezogo un rugo femeral sanal. haS _ikru habuleb bujun bugo Zu$u $indiye {iyana;aday, roSaSe anadayilan... Аххирги гьав щун вуго сардилI жиндирго минаялде. Цин рокъове лIугьиналде, тIохдеги вахун, ццебетIалаялдассан рокъове валагьараб меххалълъ, бихьун буго таххида вегун цо бихьинчи вукIинги, гьессул бетIералда кверги лъун, жиндирго чIчIужу йикIинги. КIудияв инссул малълъ босичIев ххеххдарухъанасс, жанивеги лIугьун, цин хханжар кьабун буго бихьинчияссда, ракIалда букIун буго чIчIужуги чIвазе. a{irgi haw &un wugo sardi/ $indirgo minayalde. cin roqowe /uhinalde, To[degi wa[un, CebeTalayaldaSan roqowe walaharab me{a:, bi%un bugo ta{ida wegun co bi%inxi wujingi, heSul beTeralda kwergi ;un, $indirgo Zu$u yijingi. judiyaw inSul ma: bosizew {e{daru]anaS, $aniwegi /uhun, cin {an$ar pabun bugo bi%inxiyaSda, rajalda bujun bugo Zu$ugi zwa#e. «Вай! ЧIвана гури дуцца дурго унтарав вас!» – ан чIчIужу тIад ххурххарай меххалълъ, бичIчIун буго гьессда ссабру гIакълуялълъул ххан букIин. «way! zwana guri duCa durgo untaraw was!» - an Zu$u Tad {ur{aray me{a:, biZun bugo heSda Sabru faqluya:ul {an bujin. Ссабру тIагIарассухъа тIад гьабун жо босуге. Sabru TafaraSu]a Tad habun $o bosuge. Ссабру ццебе ккезабе, ццин нахъе ккезабе. Sabru Cebe Ke#abe, Cin na]e Ke#abe. Ссабруялда чIчIарассе пайда камулареб, ххеххдарухъанассул ххиялал хIорго ххутIулел. Sabruyalda ZaraSe _ayda kamulareb, {e{daru]anaSul {iyalal \orgo {uTulel. Ссабруялълъ мегIер лълъухъалеб. Sabruya: mefer :u]akeb. Ссабруялълъул тIиналда – багIараб месед. Sabruya:ul Tinalda - bafarab mesed. Ссабуралълъул аххада - роххел. Sabura:ul a{ada - ro{el. Ссабруялълъул тIиналда тIогьол майдан рагIула. Sabruya:ul Tinalda Tohol maydan rafula. Ссабурассе – бохх, виххарассе – ратIа. SaburaSe - bo{, wi{araSe - raTa. Ссадакъа кье кваранаб квералълъ, кьураблъи квегIаб квералда лъаларедухъ. (Квараналълъ кьураб квегIалда лъазе кколареб). Sadaqa pe kwaranab kwera:, purab;i kwefab kweralda ;alaredu]. (kwarana: purab kwefalda ;a#e Kolareb). Ссадакъа кье рукъ бакъулареб, хIалтIи гьабе черхх чIвалареб. Sadaqa pe ruq baqulareb, \alTi habe xer{ zwalareb. Ссадакъаги къадеквенги – дагьаб жо. Sadaqagi qadekwengi - dahab $o. Ссадакъаялълъ хьихьулессул къадруги букIинаро, бараб гIетIалълъ тIувалессул къиматги хвеларо. Sadaqaya: %i%uleSul qadrugi bujinaro, barab feTa: TuwaleSul qimatgi [welaro. СсахIие жо рокъоб гьечIей, къолоде жо тIад ретIуней. Sa\iye $o roqob hezey, qolode $o Tad reTuney. СсахIил пайда гьабулаго къолол зарал ккарабила. Sa\il _ayda habulago qolol #aral Karabila. СсахIилги роцен лъазе ккола. Sa\ilgi rocen ;a#e Kola. СсахIихъ ссахI гурони щолареб. Sa\i] Sa\ guroni &olareb. СсахIицца къеларо, къолоцца бергьинаро (Жо гуреб жоялълъул бицунге). Sa\iCa qelaro, qoloCa berhinaro ($o gureb $oya:ul bicunge). СсахIицца хIама цIцIараб, рахъицца оц цIцIараб (хIал щун унтараб). Sa\iCa \ama ~arab, ra[iCa oc ~arab (\al &un untarab). Ссвакарассда нух гурхIулареб, вакъарассда чед гурхIулареб. SwakaraSda nu[ gur\ulareb, waqaraSda xed gur\ulareb. СсвакачIого чIчIани, чIчIечIого вилълъине кколев. Swakazogo Zani, Zazogo wi:ine Kolew. Ссванилан ккараб цIа рекIинеги бегьулеб, ссванилан тараб питна цIилъизеги бегьулеб. Swanilan Karab `a rejinegi behuleb, Swanilan tarab _itna `i;i#egi behuleb. Ссверун къачIеб азбар – цаби гьечIеб кIал. Swerun qazeb a#bar - cabi hezeb jal. СсалихIицца жергъен гIадин рекъезабе. Sali\iCa $erven fadin reqe#abe. Ссан – дуе, хур – дие, бекьизе – дуе, кваназе – дие. San - duye, [ur - diye, bepi#e - duye, kwana#e - diye. СсугъралIа чиясс гьабураб жо анкьго соналдассан гурони тIатунаребила. Suvra/a xiyaS haburab $o anpgo sonaldaSan guroni Tatunarebila. Ссугъур къан букъе, къехь биччан букъе. Suvur qan buqe, qe% biXan buqe. Ссундуе букIаниги, пал лълъикIаб къотIе. Sunduye bujanigi, _al :ijab qoTe. Ссундуего жиндир заман, ххасало-гIазу, риидал-цIцIад. Sunduyego $indir #aman, {asalo-fa#u, riidal-~ad. СсундулIго роцен букIине кколеб. Sundu/go rocen bujine Koleb. Ссундулго аххир букIунеб, анищалълъул бицен ххутIулеб. Sundulgo a{ir bujuneb, ani&a:ul bicen {uTuleb. Ссургу гIадинги вукIунгейила, жини гIадинги вукIунгейила, цо-цониги кьоххорххо гIадинги вукIайила (Ссургу гIадин хъалалъанги вукIунгейила, жини гIадин гъорлIанги вукIунгейила, цо-цониги кьоххорххо гIадинги вукIайила). Surgu fadingi wujungeyila, $ini fadingi wujungeyila, co-conigi po{or{o fadingi wujayila (Surgu fadin ]ala;angi wujungeyila, $ini fadin vor/angi wujungeyila, co-conigi po{or{o fadingi wujayila). Ссуриялдасса хвелго лълъикIила. SuriyaldaSa [welgi :ijila. Ссурун хвей – кIицIцIул хвей. Surun [wey - ji~ul [wey.

Д d 1. Давла хуриссан кьеги, хвел бусадассан кьеги. dawla [uriSan pegi, [wel busadaSan pegi. Давла хIуриссан кьеги, хIвел бусалассан кьеги. dawla \uriSan pegi, \wel busalaSan pegi. 2. Давладулал гIемерлъани, давлаги дагьаб щолебила. dawladulal femer;ani, dawlagi dahab &olebila. Давладолал гIемелани, давлаги дагьаб щонебила. dawladolal femelani, dawlagi dahab &onebila. 3. Дагь гурони гьечIони учузаб ххиралъула. dah guroni hezoni uxu#ab {ira;ula. Дагь гурони гьечIони учузаб ххиралиня. dah guroni hezoni uxu#ab {iralinya. 4. Дагьаб боцIцIи бугез риба гьабула, рибадул хIилаби лъазеги гьарун. БоцIцIи цIцIикIкIарацца даран гьабула, дарман тIагIанщинал маххссараде ккун. dahab bo~i buge# riba habula, ribadul \ilabi ;a#egi harun. bo~i ~iJaraCa daran habula, darman Tafan&inal ma{Sarade Kun. Дагьаб боцIцIи бугез риба буня, рибадол хIилаби гьадеги румо. БоцIцIи цIцIикIкIарацца даран буня, дарман вагIанщинал маххссароде ккумо. dahab bo~i buge# riba bunya, ribadol \ilabi hadegi rumo. bo~i ~iJaraCa daran bunya, darman wafan&inal ma{Sarode Kumo. 5. Дагьаб гIоларессе гIемерги гIолареб. dahab folareSe femergi folareb. Дагьаб гIенарессе гIемерги гIенареб. dahab fenareSe femergi fenareb. 6. Дагьаб кьурассе дагьабги къваригIунеб, гIемер кьурассе тIолабго къваригIунеб. dahab puraSe dahabgi qwarifuneb, femer puraSe Tolabgo qwarifuneb. Дагьаб кьурассе дагьабги къварагIинеб, гIемер кьурассе олабго къварагIинеб. dahab puraSe dahabgi qwarafineb, femer puraSe olabgo qwarafineb. 7. Дагьаб меххалълъ лагълъи баччани, гIемер меххалълъ хханлъи щолеб. dahab me{a: lav;i baXani, femer me{a: {an;i &oleb. Дагьаб меххалълъ лагъли баччани, гIемер меххалълъ хханли щонеб. dahab me{a: lavli baXani, femer me{a: {anli &oneb. 8. Дагьаб налъиялълъ – гьудулила, кIудияб налъиялълъ – тушманила. dahab na;iya: - hudulila, judiyab na;iya: - tu^manila. Дагьаб налгьиялълъ – гьудулила, кIудаб налгьиялълъ – тушманила. dahab nalhiya: - hudulila, judab nalhiya: - tu^manila. 9. Дагьаб ххарж гьабичIони, гIемер щоларо. dahab {ar$ habizoni, femer &olaro. Дагьаб ххарж бучIони, гIемер щоняро. dahab {ar$ buzoni, femer &onyaro. 10. Дагьабго жо лъазеги гIемераб жо цIцIализе кколеб. dahabgo $o ;a#egi femerab $o ~ali#e Koleb. Дагьабго жо гьадеги гIемераб жо цIцIалде ккенеб. dahabgo $o hadegi femerab $o ~alde Keneb. 11. Дагьабниги гIантлъи гъорлI гьечIев чияссул бахIарчи вахъунарев (ХIажимурадил рагIаби). dahabnigi fant;i vor/ hezew xiyaSul ba\arxi wa]unarew (\a$imuradil rafabi). Дагьабниги гIантли гъорлълъ гьечIев чияссул бахIарчи вахъинярев (ХIажимурадил рагIаби). dahabnigi fantli vor: hezew xiyaSul ba\arxi wa]inyarew (\a$imuradil rafabi). 12. Дагьабниги лълъикIлъи гъорлI гьечIеб квешлъи букIунареб. dahabgi :ij;i vor/ hezeb kwe^;i bujunareb. Дагьабниги лълъикIли гъорлълъ гьечIеб кошли букIиняреб. dahabgi :ijli vor: hezeb ko^li bujinyareb. 13. Дагьав гаргаде, гIемер хIалтIе. dahaw fargade, femer \alTe. Дагьав гаргаде, гIемер хIалтIе. dahaw fargade, femer \alTe. 14. Дагьав кIалъалессул хIалтIи гIемераб. dahaw ja;aleSul \alTi femerab. Дагьав кIалгьанессул хIалтIи гIемераб. dahaw jalhaneSul \alTi femerab. 15. Дагьалда гIей гьабуларессе гIемерабги щолареб. dahalga fey habulareSe femerabgi &olareb. Дагьалълъа гIей бунярессе гIемерабги щоняреб. daha:a fey bunyareSe femerabgi &onyareb. 16. Дагь-дагьккун баччани, мегIерги баччизе кIолеб, циндаго баччизе лIугьани, мунго молоцца ваччизе кколев. dah-dahKun baXani, mefergi baXi#e joleb, cindago baXi#e /uhani, mungo moloCa waXi#e Kolew. Дагь-дагьккумо баччани, меэрги баччде кIванеб, цендаго баччде лълъугьани, мунго молгьоцца ваччде ккенев. dah-dahKumo baXani, meergi baXde jwaneb, cendago baXde :uhani, mungo molhoCa waXde Kenew. 17. Дагь-дагьккун гъоркьан бикIани, борхатаб мегIерги ччукIун бачIунеб. dah-dahKun vorpan bijani, bor{atab mefergi Xujun bazuneb. Дагь-дагьккумо гъокьан бикIани, боркIадаб меэрги ччукIун бачIинеб. dah-dahKumo vopan bijani, borjadab meergi Xujun bazineb. 18. ДагIбадулав къела, къадар бергьина. dafbadulaw qela, qadar berhina. ДагIбадолав къела, къадар белгьла. dafbadolaw qela, qadar belhla. 19. ДагIнида чIахI-ххералълъул, гьойда ракьа-гьаналълъул гурони мацIцI бичIчIуларебила. dafniCa za\-{era:ul, hoyda rapa-hana:ul guroni ma~ biZularebila. ЦIцIализе араб бакIалдассан жиндирго эбелалълъухъе дагIницца битIун бачIараб кагъат цIцIалулеб меххалълъ, гIенеккун букIун буго гьойги. Салам-каламалдасса ххадуб кагътида хъван букIун буго исана бижараб керчаб ххарил, рокъоб жиндиего кьолеб букIараб кIалцIул, чед-ххинкIалълъул хIакъалълъулI. ЦIцIалулеб кагъатги гьоркьоб къотIизабун, гьойцца цIцIеда гьикъун буго, гьеб кагътида гьанал яги ракьа-къедалълъул хъвараб жого гьечIищилан. ГьечIилан цIцIецца абидал, пашманго гьойцца абун буго, цо рагIиги ракьа-гьаналълъул хIакъалълъулI гьечIеб гьеб кагъат цIцIаличIониги бегьилаанилан. ~ali#e arab bajaldaSan $indirgo ebela:u]e dafniCa biTun bazarab kavat ~aluleb me{a:, feneKun bujun bugo hoygi. salam-kalamaldaSa {adub kavtida ]wan bujun bugo isana bi$arab kerxab {aril, roqob $indiyego poleb bujarab jal`ul, xed-{inja:ul \aqa:u/. ~aluleb kavatgi horpob qoTi#abun, hoyCa ~eda hiqun bugo, heb kavtida hanal yagi rapa-qeda:ul ]warab $ogo hezi&ilan. hezilan ~eCa abidal, _a^mango hoyCa abun bugo, co rafigi rapa-hana:ul \aqa:u/ hezeb heb kavat ~alizonigi behilaanilan. ДагIнида чIахI-ххералълъул, гьойда ракьа-гьаналълъул гурони мацIцI бичIчIиняребила. dafniCa za\-{era:ul, hoyda rapa-hana:ul guroni ma~ biZinyarebila. ЦIцIалде араб бакIалълъассан жендерго эбелалълъухъе дагIницца битIун бачIараб кагъат цIцIалинеб меххалълъ, гIенеккун букIун буго гьойги. Салам-каламалълъасса ххадуб кагътида хъвамо букIун буго исана бижараб керчаб ххерил, рукъуб жендего кьенеб букIараб кIалцIол, чед-ххинкIалълъул хIакъалълъулълъ. ЦIцIалинеб кагъатги гьоркьоб къотIдебумо, гьойцца цIцIеда гьикъун буго, гьеб кагътида гьанал яги ракьа-къедалълъул хъвараб жого гьечIищилан. ГьечIилан цIцIецца абидал, пашманго гьойцца абун буго, цо рагIиги ракьа-гьаналълъул хIакъалълъулълъ гьечIеб гьеб кагъат цIцIалчIониги бегьлаанилан. ~alde arab baja:aSan $endergo ebela:u]e dafniCa biTun bazarab kavat ~alineb me{a:, feneKun bujun bugo hoygi. salam-kalama:aSa {adub kavtida ]wamo bujun bugo isana bi$arab kerxab {eril, ruqub $endego peneb bujarab jal`ol, xed-{inja:ul \aqa:u:. ~alineb kavatgi horpob qoTdebumo, hoyCa ~eda hiqun bugo, heb kavtida hanal yagi rapa-qeda:ul ]warab $ogo hezi&ilan. hezilan ~eCa abidal, _a^mango hoyCa abun bugo, co rafigi rapa-hana:ul \aqa:u: hezeb heb kavat ~alzonigi behlaanilan. 20. ДагIние – цIцIар, цIцIедуе – рогьо. dafniye - ~ar, ~eduye - roho. ДагIние – цIцIар, цIцIедуе – рогьо. dafniye - ~ar, ~eduye - roho. 21. ДагIнил цIцIокоги кьун, цIцIел хъвайи босулареб. dafnil ~okogi pun, ~el ]wayi bosulareb. ДагIнил цIцIокоги кьумо, цIцIел хъвайи босиняреб. dafnil ~okogi pumo, ~el ]wayi bosinyareb. 22. Дад бекарав къоролав гIадин ххутIун вугила. dad bekaraw qorolaw fadin {uTun wugila. Дад бекарав къоролав гIадин ххутIун вугила. dad bekaraw qorolaw fadin {uTun wugila. 23. Дадал къимат хведал лъала. dadal qimat [wedal ;ala. Дадал къимат хIведал гьаня. dadal qimat \wedal hanya. 24. Дадил ургъел – гIоркь ккурасс, гIиял ургъел – тIил ккурасс. dadil urvel - forp KuraS, fiyal urvel - Til KuraS. Дадил ургъел – гIокь ккурасс, гIиял ургъел – ил ккурасс. dadil urvel - fop KuraS, fiyal urvel - il KuraS. 25. Дадил роцен цIеххезе арав мискинчи гIадин. dadil rocen `e{e#e araw miskinxi fadin. Мискинабго хъизан букIанила. Гьезул цо гIакаги букIанила, рахь гьализениги, квен гьабизениги цо цIетIа лъолеб хъазанги букIанила. ЧIчIужу щар чIвазе цо дадгIаги бугебанищан зигардулей йикIанила. Цо къоялълъ гьелълъ вугIа-восун росс базаралде витIанила. Гьенисса цо гьитIинабго дадги босун, гьевги тIад вуссанила. ЧIчIужуялълъ алълъубе кигIан балебан гьикъанила. Валагьин, гьелда жанибе кигIан балебали диццаги гьикъичIин, гьадигIан балаян бичулессги бицинчIилан, мискинчи нахъ вуссун базаралде вилълъанила. Дова речIчIун, гъова речIчIун, щегI бичулев валагьанила, доб дуцца дие бичараб дадинибе кигIан балебилан гьикъанила. КIиго къолонибе лъаб балаян абунила щегI бичулессги. КIочонгутIизе - «КIиго къолонибе лъаб, кIиго къолонибе лъаб», – ан абулаго, рокъове вачIунев вукIанила мискинчи. miskinab ]i#an bujanila. he#ul co fakagi bujanila, ra% hali#enigi, kwen habi#enigi co `eTa ;oleb ]a#angi bujanila. Zu$u &ar zwa#e co dadfagi bugebani&an #igarduley yijanila. co qoya: he: wufa-wosun roS ba#aralde wiTanila. heniSa co hiTinabgo dadgi bosun, hewgi Tad wuSanila. Zu$uya: a:ube kifan baleban hiqanila. walahin, helda $anibe kifan balebali diCagi hiqizin, hadifan balayan bixuleSgi bicinzilan, miskinxi na] wuSun ba#aralde wi:anila. dowa reZun, vowa reZun, &ef bixulew walahanila, dob duCa diye bixarab dadinibe kifan balebilan hiqanila. jigo qolonibe ;ab balayan abunila &ef bixuleSgi. joxonguTi#e - «jigo qolonibe ;ab, jigo qolonibe ;ab», - an abulago, roqowe wazunew wujanila miskinxi. Цо бертин бугеб росулIе щванила гьав. Берталълъ ругел гIолохъаби меххтун, гьаглъун рукIанила. ТIаде щварав гьасс «Салам гIалайкум, кIиго къолонибе лъаб», – ан абунила. ГIолохъаби ххантIан тIаде рахъанила, гьединищин абулеб гьадинаб данделъиялде вачIарав чияссан, рак гIадин вухханила гьев. Ххадуб гьасс гьикъун буго щибиланхха жинцца абизе кколеб букIарабан. Щибилан гуреб, роххел тIасса унгегиян абизе кколаанилан малълъанила гьез. ГIемер кватIичIого, гьав цо кверкьаби ругеб бакIалде щванила. «Салам гIалайкум, роххел тIасса унгеги!» – ян ахIанила гьасс. Дур маххссараялде регIунищин жал ругеланги абун, вухханила гьав кверкьабаза рукIаразги. Щибиланхха дицца абизе кколеб букIарабан гьикъанила гьасс. Щиб гурелълъул, хварассе аххират лълъикIаб кьегиян абизе кколилан малълъанила гьазги. co bertin bugeb rosu/e &wanila haw. berta: rugel folo]abi me{tun, hag;un rujanila. Tade &waraw haS «salam falaykum, jigo qolonibe ;ab», - an abunila. folo]abi {anTan Tade ra]anila, hedini&in abuleb hadinab dande;iyalde wazaraw xiyaSan, rak fadin wu{anila hew. {adub haS hiqun bugo &ibilan{a $inCa abi#e Koleb bujarab. &ibilan gureb, ro{el TaSa ungegiyan abi#e Kolaanilan ma:anila he#. femer kwaTizogo, haw co kwerpabi rugeb bajalde &wanila. «salam falaykum, ro{el TaSa ungegi!» - yan a\anila haS. dur ma{Sarayalde refuni&in $al rugelangi abun, wu{anila haw kwerpaba#a rujara#gi. &ibilan{a diCa abi#e Koleb bujaraban hiqanila haS. &ib gure:ul, [waraSe a{irat :ijab pegiyan abi#e Kolilan ma:anila ha#gi. Кинасса абуниги рекъоларел алго кинал гIадамалилан ракIалдеги ккун, вилълъанила ав жиндирго нухда. Тайи квегъулел цо чагIи ратанила гьассда. Гьелълъ гьезие цIакъ гIакъуба кьолеб бугоанила. КIобокIун тIимугъгун, гьесс гьазда - «Салам гIалайкум, хварассе аххират лълъикIаб кьеги!» – ян абунила. Капурго хвараб хIама, дуцца аххират лълъияб кьун батагиян абизе ккани, ниж хунищ ругелан, гьезги лълъикI зуранила гьав. Щибиланхха абизе кколебан гьикъанила гьаздаги. Щибилан гуреб, гьабулеб битIагиян абизе кколилан малълъанила гьезги. Гьеле гьедин, чангояз вуххун, щванила рокъове дадил роцен цIеххезе арав мискинчи.. kinaSa abunigi reqolarel algo kinal fadamalilan rajalde Kun, wi:anila aw $indirgo nu[da. tayi kwevulel co xafi ratanila haSda. he: he#iye `aq faquba poleb bugoanila. jobojun Timuvgun, heS ha#da - «salam falaykum, [waraSe a{irat :ijab pegi!» - yan abunila. ka_urgo [warab \ama, duCa a{irat :iyab pun batagiyan abi#e Kani, ni$ [uni& rugelan, he#gi :ij #uranila haw. &ibilan{a abi#e Koleban hiqanila ha#dagi. &ibilan gureb, habuleb biTagiyan abi#e Kolilan ma:anila he#gi. hele hedin, xangoya# wu{un, &wanila roqowe dadil rocen `e{e#e araw miskinxi... Дадил рорцен цIуххуде арав мискIинчи гIадин. dadil rorcen `u{ude araw misjinxi fadin. МискIинябго ххизан букIанила. Гьезул цо гIакаги букIанила, рахь гьалдениги, квен будениги цо цIела гIенеб гъазанги букIанила. ЧIчIужу щар чIваде цо дадгIаги бугебанищиян зигардиней йикIанила. Цо къоялълъ гьелълъ вогIа-восун росс базаралълъе витIанила. Гьенисса цо гьитIинябго дадги босун, гьевги нахъвуссанила. ЧIчIужуялълъ алълъубе кагIан банебан гьикъанила. Валагьин, гьелълъа жанибе кагIан банебали диццаги гьикъчIин, гьадигIан балаян бичинессги бицчIилан, мискIинчи нахъвуссун базаралълъе вилълъанила. Дова рочIчIон, гъова рочIчIон, щегI бичинев валагьанила, доб дуцца де бичараб дадинибе кагIан банебилан гьикъанила. КIиго къолонибе гьаб балаян абунила щегI бичинессги. КIочонгутIде - «КIиго къолонибе гьаб, кIиго къолонибе гьаб», – ан абиняго, рукъуве вачIинев вукIанила мискIинчи. misjinyab {i#an bujanila. he#ul co fakagi bujanila, ra% haldenigi, kwen budenigi co `ela ;eneb va#angi bujanila. Zu$u &ar zwade co dadfagi bugebani&iyan #igardiney yijanila. co qoya: he: wofa-wosun roS ba#ara:e wiTanila. heniSa co hiTinyabgo dadgi bosun, hewgi na]wuSanila. Zu$uya: a:ube kafan baneban hiqanila. walahin, he:a $anibe kafan banebali diCagi hiqzin, hadifan balayan bixineSgi biczilan, misjinxi na]wuSun ba#ara:e wi:anila. dowa roZon, vowa roZon, &ef bixinew walahanila, dob duCa de bixarab dadinibe kafan banebilan hiqanila. jigo qolonibe hab balayan abunila &ef bixineSgi. joxonguTde - «jigo qolonibe hab, jigo qolonibe hab», - an abinyago, ruquwe wazinew wujanila misjinxi. Цо бахIарал бугеб росолълъе щванила гьав. БахIаразулълъ ругел гIолохъаби меххтун, гьаглун рукIанила. Аде щварав гьасс «Салам гIалайкум, кIиго къолонибе гьаб», – ан абунила. ГIолохъаби ххантIан аде рахъанила, гьединщийин абинеб гьадинаб данделиялълъе вачIарав чияссан, рак гIадин вухханила гьев. Ххадуб гьасс гьикъун буго щибиланхха женцца абде ккенеб букIарабан. Щибилан гуреб, роххел асса онгигиян абде ккенаанилан малълъанила гьез. ГIемер кватIчIого, гьав цо кверкьаби ругеб бакIалълъе щванила. «Салам гIалайкум, роххел асса онгиги!» – ян ахIанила гьасс. Дур маххссароялълъе рогIонщийин жал ругеланги абун, вухханила гьав кверкьабаза рукIаразги. Щибиланхха дицца абде ккенеб букIарабан гьикъанила гьасс. Щиб гурелълъул, хIварассе аххират лълъикIаб кьегиян абде ккенилан малълъанила гьазги. co ba\aral bugeb roso:e &wanila haw. ba\ara#u: rugel folo]abi me{tun, haglun rujanila. ade &waraw haS «salam falaykum, jigo qolonibe hab», - an abunila. folo]abi {anTan ade ra]anila, hedin&iyin abineb hadinab dandeliya:e wazaraw xiyaSan, rak fadin wu{anila hew. {adub haS hiqun bugo &ibilan{a $enCa abde Keneb bujarab. &ibilan gureb, ro{el aSa ongigiyan abde Kenaanilan ma:anila he#. femer kwaTzogo, haw co kwerpabi rugeb baja:e &wanila. «salam falaykum, ro{el aSa ongigi!» - yan a\anila haS. dur ma{Saroya:e rofon&iyin $al rugelangi abun, wu{anila haw kwerpaba#a rujara#gi. &ibilan{a diCa abde Keneb bujaraban hiqanila haS. &ib gure:ul, \waraSe a{irat :ijab pegiyan abde Kenilan ma:anila ha#gi. Кинасса абуниги рекъенарел алго кинал адамалилан ракIалълъеги ккумо, вилълъанила ав жендерго нугьла. Тайи квегъинел цо чи ратанила гьассда. Гьелълъ гьезе цIакъ гIакъуба кьенеб бугоанила. КIобокIун имогъгин, гьесс гьазда - «Салам гIалайкум, хIварассе аххират лълъикIаб кьеги!» – ян абунила. Капурго хIвараб хIама, дуцца аххират лълъияб кьумо батагиян абде ккани, ниж хIомощи ругелан, гьезги лълъикI зуранила гьав. Щибиланхха абде ккенебан гьикъанила гьаздаги. Щибилан гуреб, бунеб битIагиян абде ккенилан малълъанила гьезги. Гьеле гьедин, чангояз вуххун, щванила рукъуве дадил рорцен цIуххуде арав мискIинчи.. kinaSa abunigi reqenarel algo kinal adamalilan raja:egi Kumo, wi:anila aw $endergo nuhla. tayi kwevinel co xi ratanila haSda. he: he#e `aq faquba peneb bugoanila. jobojun imovgin, heS ha#da - «salam falaykum, \waraSe a{irat :ijab pegi!» - yan abunila. ka_urgo \warab \ama, duCa a{irat :iyab pumo batagiyan abde Kani, ni$ \omo&i rugelan, he#gi :ij #uranila haw. &ibilan{a abde Keneban hiqanila ha#dagi. &ibilan gureb, buneb biTagiyan abde Kenilan ma:anila he#gi. hele hedin, xangoya# wu{un, &wanila ruquwe dadil rorcen `u{ude araw misjinxi... 26. Дадил хьибил ккурав, хьагил гIоркь ккурав. dadil %ibil Kuraw, %agil forp Kuraw. Дадил хьибил ккурав, хьагил гIоркь ккурав. dadil %ibil Kuraw, %agil forp Kuraw. 27. Даимаб роххелги букIунареб, тIасса унареб ургъелги букIунареб. daimab ro{elgi bujunareb, TaSa unareb urvelgi bujunareb. Даимаб роххелги букIиняреб, асса энареб ургъелги букIиняреб. daimab ro{elgi bujinyareb, aSa enareb urvelgi bujinyareb. 28. Далалда гъоркь абизе лъалеб гIадин, мималда тIад абизеги лъазе ккола. dalalda vorp abi#e ;aleb fadin, mimalda Tad abi#egi ;a#e Kola. Кици буго «дие» – ян гурони, «ма» – ян абизе лъаларев чияссул хIакъалълъулI. «Далалда гъоркь» абураб жоялдассан бичIчIула – д-хIарпалда ххадуб рагьараб – и-хIарп букIине ккей (ди). Мималда тIад абураб рагIудассан бичIчIула – м-хIарпалда ххадуб рагьараб – а-букIине ккей (ма). kici bugo «diye» - yan guroni, «ma» - yan abi#e ;alarew xiyaSul \aqa:u/. «dalalda vorp» aburab $oyaldaSan biZula - d-\ar_alda {adub raharab - i-\ar_ bujine Key (di). mimalda Tad aburab rafudaSan biZula - m-\ar_alda {adub rahab - a-bujine Key (ma). Далалълъа гъокь абде гьанеб гIадин, мималълъа ад абдеги гьаде ккена. dala:a vop abde haneb fadin, mima:a ad abdegi hade Kena. Кици буго «де» – ян гурони, «ма» – ян абде гьанярев чияссул хIакъалълъулълъ. «Далалълъа гъокь» абураб жоялълъассан бичIчIиня – д-хIарпалълъа ххадуб рагьараб – и-хIарп букIде ккей (ди). Мималълъа ад абураб рагIолассан бичIчIиня – м-хIарпалълъа ххадуб рагьараб – а-букIде ккей (ма). kici bugo «de» - yan guroni, «ma» - yan abde hanyarew xiyaSul \aqa:u:. «dala:a vop» aburab $oya:aSan biZinya - d-\ar_a:a {adub raharab - i-\ar_ bujde Key (di). mima:a ad aburab rafolaSan biZinya - m-\ar_a:a {adub rahab - a-bujde Key (ma). 29. Дарабазде черхх ккогеги, чияр цIцIобалде рукь ккогеги. daraba#de xer{ Kogegi, xiyar ~obalde rup Kogegi. Дарабазде черхх ккогеги, чиял цIцIобалълъе рукь ккогеги. daraba#de xer{ Kogegi, xiyal ~oba:e rup Kogegi. 30. Дам-дам бугеб, чIам-чIам гьечIеб бертин гIадаб жойила. dam-dam bugeb, zam-zam hezeb bertin fadab $oyila. Дам-дам бугеб, чIам-чIам гьечIеб бахIарал гIадаб жойила. dam-dam bugeb, zam-zam hezeb ba\aral fadab $oyila. 31. Дангизеги дун дангун, донкIинейги дун тIамун (Эбелги дир юххун, гIакIаги дир бахъун). dangi#egi dun dangun, donjineygi dun Tamun (ebelgi dir yu{un, fakagi dir ba]un). Дангдеги дун дангун, донкIдейги дун тIамун (Эбелги дир кьапIун, гIакIаги дир бахъун). dangdegi dun dangun, donjdeygi dun Tamun (ebelgi dir paPun, fakagi dir ba]un). 32. Данде ккарав чи чIвараб, чанай араб гьой чIвараб. dande Karaw xi zwarab, xanay arab hoy zwarab. Данде ккарав чи чIвараб, чанай араб гьой чIвараб. dande Karaw xi zwarab, xanay arab hoy zwarab. 33. Дандежо бугони, кванил тIагIам цIцIикIкIуна, кодоб жо бугони, чияссул къадру цIцIикIкIуна. dande$o bugoni, kwanil Tafam ~iJuna, kodob $o bugoni, xiyaSul qadru ~iJuna. Дандежо бугони, кванил тIагIам цIцIикIкIиня, кодоб жо бугони, чияссул къадру цIцIикIкIиня. dande$o bugoni, kwanil Tafam ~iJinya, kodob $o bugoni, xiyaSul qadru ~iJinya. 34. Дандеяссдассан би баккани, дудассанги рахь баккулареб. dandeyaSdaSan bi baKani, dudaSangi ra% baKulareb. Дандеяссдассан би баккани, дудассанги рахь баккиняреб. dandeyaSdaSan bi baKani, dudaSangi ra% baKinyareb. 35. Дандрарал тIанчIазулгийищила дир-дурал рукIунел. dandraral Tanza#ulgiyi&ila dir-dural rujunel. Дандрарал анчIазулгищийила дир-дурал рукIинел. dandraral anza#ulgi&iyila dir-dural rujinel. 36. Далил бачун, боцIцIи чурулебила, далил бачун, боцIцIи хъвалебила. dalil baxun, bo~i xurulebila, dalil baxun, bo~i ]walebila. Далил бачун, боцIцIи чуринебила, далил бачун, боцIцIи хъванебила. dalil baxun, bo~i xurinebila, dalil baxun, bo~i ]wanebila. 37. Дарай ретIаниги – гьадабго ланжу, хIебет ретIаниги – гьадабго ланжу. daray reTanigi - hadabgo lan$u, \ebet reTanigi - hadabgo lan$u. Дарай рагьаниги – гьадабго ланжу, хIебет рагьаниги – гьадабго ланжу. daray rahanigi - hadabgo lan$u, \ebet rahanigi - hadabgo lan$u. 38. Дарай ретIаниги кIкIухIалги лъала, хIебет ретIаниги лаченги лъала. daray reTanigi Ju\algi ;ala, \ebet reTanigi laxengi ;ala. Дарай рагьаниги кIкIвагIалги гьаня, хIебет рагьаниги лаченги гьаня. daray rahanigi Jwafalgi hanya, \ebet rahanigi laxengi hanya. 39. Даран лълъикIаб маян диццаги кьураб, маян дуццаги кьураб (ма – дуе, ма – дие). daran :ijab mayan diCagi purab, mayan duCagi purab (ma - duye, ma - diye). Даран лълъикIаб маян диццаги кьураб, маян дуццаги кьураб (ма – дой, ма – де). daran :ijab mayan diCagi purab, mayan duCagi purab (ma - doy, ma - de). 40. Даран буго даран, хъатир буго хъатир. daran bugo daran, ]atir bugo ]atir. Даран буго даран, хъатир буго хъатир. daran bugo daran, ]atir bugo ]atir. 41. Даран рекIкIалълъ гьабуге, ригьин реццалълъ гьабуге. daran reJa: habuge, rihin reCa: habuge. Даран рекIкIалълъ буги, ригьин реццалълъ буги. daran reJa: bugi, rihin reCa: bugi. 42. Даран хIажатассулгун гьабе, ригьин гIел бащадазулгун гьабе. daran \a$ataSulgun habe, rihin fel ba&ada#ulgun habe. Даран хIажатассулгун буе, ригьин гIел бащадазулгун буе. daran \a$ataSulgun buye, rihin fel ba&ada#ulgun buye. 43. Даран хIилаялълъул жо буго. daran \ilaya:ul $o bugo. Даран хIилаялълъул жо буго. daran \ilaya:ul $o bugo. 44. Дараялда бозги баге, бозида дарайги баге. darayalda bo#gi bage, bo#ida daraygi bage. Дараялда безги баги, безида дарайги баги. darayalda be#gi bagi, be#ida daraygi bagi. 45. Дарманан абурассда гIажаланги абулареб, гIажалан абурассда дармананги абулареб. darmanan aburaSda fa$alangi abulareb, fa$alan aburaSda darmanangi abulareb. Дарманан абурассда гIажаланги абиняреб, гIажалан абурассда дармананги абиняреб. darmanan aburaSda fa$alangi abinyareb, fa$alan aburaSda darmanangi abinyareb. 46. Дармида гьоркьов эмен-вацц вукIунарев. darmida horpow emen-waC wujunarew. Дармила гьоркьов эмен-вацц вукIинярев. darmila horpow emen-waC wujinyarew. 47. Дармил эбел-эмен гьечIелила. darmil ebel-emen hezebila. Къокъалго рагIабаз гьадин малълъулеб буго, цо чанго чияссда цо учуз кьолеб жо данде чIванилан, цогидаздаги гьеб батуларебила, цо жо ххираго бичун унилан, киназго ххира босизеги кколаребила. qoqalgo rafaba# hadin ma:uleb bugo, co xango xiyaSda co uxu# poleb $o dande zwanilan, cogida#dagi heb batularebila, co $o {irago bixun unilan, kina#go {ira bosi#egi Kolarebila. Дармил эбел-эмен гьечIелила. darmil ebel-emen hezebila. Къокъалго рагIабаз гьадин малълъинеб буго, цо чанго чияссда цо учуз кьенеб жо данде чIванилан, цогидаздаги гьеб батиняребила, цо жо ххираго бичун энилан, кинязго ххира босдеги ккенаребила. qoqalgo rafaba# hadin ma:ineb bugo, co xango xiyaSda co uxu# peneb $o dande zwanilan, cogida#dagi heb batinyarebila, co $o {irago bixun enilan, kinya#go {ira bosdegi Kenarebila. 48. Дармицца къей – анкьил ургъел, хуруцца къей – лъагIалил ургъел, ригьнацца къей – гIумруялълъулго ургъел. darmiCa qey - anpil urvel, [uruCa qey - ;afalil urvel, rihnaCa qey - fumruya:ulgo urvel. Дармицца къей – анкьил ургъел, хIуруцца къей – гьагIалил ургъел, ригьнацца къей – гIумруялълъулго ургъел. darmiCa qey - anpil urvel, \uruCa qey - hafalil urvel, rihnaCa qey - fumruya:ulgo urvel. 49. Дару камураб унти букIунареб, багьана камураб гьересси букIунареб. daru kamurab unti bujunareb, bahana kamurab hereSi bujunareb. Дару камураб унти букIиняреб, багьана камураб гьересси букIиняреб. daru kamurab unti bujinyareb, bahana kamurab hereSi bujinyareb. 50. Даруялде черхх ккогеги, чияр цIцIобалде рукъ ккогеги. daruyalde xer{ Kogegi, xiyar ~obalde ruq Kogegi. Даруялълъе черхх ккогеги, чиял цIцIобалълъе рукъ ккогеги. daruya:e xer{ Kogegi, xiyal ~oba:e ruq Kogegi. 51. Дебул каратIгун семарай, салул каратIгун ягъарай (рохьи-жужай гьечIей). debul karaTgun semaray, salul karaTgun yavaray (ro%i-$u$ay hezey). ХъахIаб хIатIол каратIгун семарай, салул каратIгун ягъарай (рохьи-жужай гьечIей). ]a\ab \aTol karaTgun semaray, salul karaTgun yavaray (ro%i-$u$ay hezey). 52. Дибир вакъуларев, къебед вугьунарев. dibir waqularew, qebed wuhunarew. Дибир вакъинярев, къебед вогьинярев. dibir waqinyarew, qebed wohinyarew. 53. Дибирасс малълъараб гьабуге, гъосс гьабураб гьабе. dibiraS ma:arab habuge, voS haburab habe. Дибирасс малълъараб буги, гъосс бураб буе. dibiraS ma:arab bugi, voS burab buye. 54. Дибирассул бечелъи – росу кIодолъи. dibiraSul bexe;i - rosu jodo;i. Дибирассул бечели – росо кIодоли. dibiraSul bexeli - roso jodoli. 55. Дибирги къезавулей, къадиги чIчIезавулей. dibirgi qe#awulew, qadigi Ze#awuley. Дибирги къедевуней, къадиги чIчIедевуней. dibirgi qedewunew, qadigi Zedewuney. 56. Дида бихьичIеб къварилъи – ботIротIа ххенолеб гьобо. dida bi%izeb qwari;i - boTroTa {enoleb hobo. Дида бихьчIеб къварили – болола ххененеб гьиби. dida bi%zeb qwarili - bolola {eneneb hibi. 57. Дида вихьун вукIанила, вухьахъе тейила. dida wi%un wujanila, wuja]e teyila. Дида вихьун вукIанила, вухьахъе тейила. dida wi%un wujanila, wuja]e teyila. 58. Дида гъоркь лъун букIараб бакI босун вачIа. dida vorp ;un bujarab baj bosun waza. МагIарулаз гьаб кици тIамула гIадамазе жинцца щибго адаб – хIурматги гьабуларев, гIадамаздассан жиндиего хIурматги лълъикIлъиги къваригIарав чияссе. mafarula# hab kici Tamula fadama#e $inCa &ibgo adab-\urmat habularew, fadama#daSan $indiyego \urmatgi :ij;igi qwarifaraw xiyaSe. Дида гъокь гьумо букIараб бакI босун вачIа. dida vop humo bujarab baj bosun waza. Маарулаз гьаб кици тIаминя адамазе женцца щибго адаб – хIурматги бунярев, адамаздассан жендего хIурматги лълъикIлиги къварагIарав чияссе. maarula# hab kici Taminya adama#e $enCa &ibgo adab-\urmat bunyarew, adama#daSan $endego \urmatgi :ijligi qwarafaraw xiyaSe. 59. - Дида ххан кIалъана! - Щибиланхха эсс абураб? - Яре ццевесса! – ян абуна. - dida {an ja;ana! - &ibilan{a eS aburab? - yare CeweSa! - yan abuna. - Дида ххан кIалгьана! - Щибиланхха эсс абураб? - Яре ццевесса! – ян абуна. - dida {an jalhana! - &ibilan{a eS aburab? - yare CeweSa! - yan abuna. 60. Дидаги хъвагегийила, хъухьи лIугIугегийила. didagi ]wageyila, ]u%i /ufugegiyila. Дидаги хъвагигийила, хъухьи лълъугIугигийила. didagi ]wagiyila, ]u%i :ufugigiyila. 61. Дидаги букIараб бахIараб заман, махIу беканиги ккаладулареб. didagi bujarab ba\arab #aman, ma\u bekanigi Kaladulareb. Дидаги букIараб бахIараб заман, махIо беканиги галадиняреб. didagi bujarab ba\arab #aman, ma\o bekanigi galadinyareb. 62. Дидаги гурхIулев – дир чедги бикъулев. didagi gur\ulew - dir xedgi biqulew. Дидаги гурхIинев – дир чедги бикъинев. didagi gur\inew - dir xedgi biqinew. 63. Дидаго квер чIвазеян ХIава ячун йикIана, ХIавада кIиябго квер диццаго чIвазе ккана. didago kwer zwa#eyan \awa yaxun yijana, \awada jiyabgo kwer diCago zwa#e Kana. Дидаго квер чIвадеян ХIава ячун йикIана, ХIавада кIиябго квер диццаго чIваде ккана. didago kwer zwadeyan \awa yaxun yijana, \awada jiyabgo kwer diCago zwade Kana. 64. Дидасса бергьарав чи вугеб бакIалде жив вачIинарилан (вачунге - ян) абурабила хханассги. didaSa berharaw xi wugeb bajalde $iw wazinarilan (wazunge - yan) aburabila {anaSgi. Ххан ахIулев вукIун вуго гьоболлъухъ. Гьесс абун буго, гьенив жиндасса бергьунев чи ватани, вилълъинарилан. Хханассдассаги бергьунев чи вукIуневищан, релъун руго гIадамал. Гьенив хханассдасса бергьуневни чи ватун вуго, жиндие бокьарабщинаб гьабун гурони чIчIолареб гьитIинаб лъимер. {an a\ulew wujun wugo hobol;u]. heS abun bugo, heniw $indaSa berhunew xi watani, wi:inarilan. {anaSdaSagi berhunew xi wujunewi&an, re;un rugo fadamal. heniw {anaSdaSa berhunewni xi watun wugo, $indiye boparab&inab habun guroni Zolareb hiTinab ;imer. Дидасса белгьарав чи вугеб бакIалълъе жив вегьларилан (вачуги - ян) абурабила хханассги. didaSa belharaw xi wugeb baja:e $iw wehlarilan (wazugi - yan) aburabila {anaSgi. Ххан ахIинев вукIун вуго гьоболухъ. Гьесс абун буго, гьенив жендасса белгьинев чи ватани, велълъенарилан. Хханассдассаги белгьинев чи вукIиневщиян, роххун руго адамал. Гьенив хханассдасса белгьиневни чи ватун вуго, женде бокьарабщинаб бумо гурони чIчIенареб гьитIиняб гьимер. {an a\inew wujun wugo hobolu]. heS abun bugo, heniw $endaSa belhinew xi watani, we:enarilan. {anaSdaSagi belhinew xi wujinew&iyan, ro{un rugo adamal. heniw {anaSdaSa belhinewni xi watun wugo, $ende boparab&inab bumo guroni Zenareb hiTinyab himer. 65. Дие вас гьавизегIанищ букIараб бо багъаризе! diye was hawi#efani& bujarab bo bavari#e! Де вас вудегIанщи букIараб бо багъарде! de was wudefan&i bujarab bo bavarde! 66. Дие гIанкIу кьурасс бокьосса баси ана. diye fanju puraS bopoSa basi ana. Де гIанкIо кьурасс бокьосса баси ана. de fanjo puraS bopoSa basi ana. 67. Дие гIунин, ГIисае бай, баркаман. diye funin, fisaye bay, barkaman. Де гIунин, ГIисае бае, баркаман. de funin, fisaye baye, barkaman. 68. – Дие моххмохх бокьуларо дада. – Щай дир вас? – ГьечIогохха дада! - diye mo{mo{ bopularo, dada. - &ay dir was? - hezogo{a dada! – Де моххмохх бокьиняро дада. – Щимо дир вас? – ГьечIогохха дада! - de mo{mo{ bopinyaro, dada. - &imo dir was? - hezogo{a dada! 69. Дие хъвалеб чагъана, чахъабазе бачунеб наку. diye ]waleb xavana, xa]aba#e baxuneb naku. Кици буго Шамилил заманалда бижараб. Шамил-имам божулев вукIун вуго бицараб жоялда. Гьесс абулебги букIун буго, кIветIалда михъги бугев бихьинчиясс гьересси бицунебилан кколарин жиндаян. Гьессул гьеб загIипаб рахъалдассан пайдаги босун, цо-цо гIадамаз, «гьав Аллагьассда божуларо, досс как баларо», – ян имамассде мацIцIал гьарулел рукIун руго, имамассги гьезие тамихI гьабизе изну кьолеб букIун буго. Гьадин, жиндир гьан кваназелъун, имамассде мацIцI гьабурал гIадамазде гIиял бетIергьанасс абурал руго гьал рагIаби. Цогиясс абураб гьалълъулго цоги къагIидаги буго - «Диццани бала, имам, как, дир куйдуццани балеб гьечIо». kici bugo ^amilil #amanalda bi$arab. ^amil imam bo$ulew wujun wugo bicarab $oyalda. heS abulebgi bujun bugo, jweTalda mi]gi bugew bi%inxiyaS hereSi bicunebilan Kolarin $indayan. heSul heb #afi_ab ra]aldaSan _aydagi bosun, co-co fadama#, «haw allahaSda bo$ularo, doS kak balaro», - yan imamaSde ma~al harulel rujun rugo, imamaSgi he#iye tami\ habi#e i#nu poleb bujun bugo. hadin, $indir han kwana#e;un, imamaSde ma~ habural fadama#de fiyal beTerhanaS abural rugo hal rafabi. cogiyaS aburab ha:ulgo cogi qafidagi bugo - «diCani bala, imam, kak, dirni kuyduCa baleb hezo». Де хъванеб чагъана, чахъабазе бачинеб нако. de ]waneb xavana, xa]aba#e baxineb naku. Кици буго Шамилил заманалълъа бижараб. Шамил-имам божинев вукIун вуго бицараб жоялълъа. Гьесс абинебги букIун буго, кIветIалълъа михъги бугев бихьинчиясс гьересси бицинебилан ккенарин жендаян. Гьессул гьеб загIипаб рахъалълъассан пайдаги босун, цо-цо адамаз, «гьав Аллагьассда божиняро, дасс как баняро», – ян имамассде мацIцIал рунел рукIун руго, имамассги гьезе тамихI буде изну кьенеб букIун буго. Гьадин, жендер гьан кунаделун, имамассде мацIцI бурал адамазде гIиял белегьанасс абурал руго гьал рагIаби. Цогиясс абураб гьалълъулго цоги къагIидаги буго - «Диццани бала, имам, как, дир куйдуццани банеб гьечIо». kici bugo ^amilil #amana:a bi$arab. ^amil imam bo$inew wujun wugo bicarab $oya:a. heS abinebgi bujun bugo, jweTa:a mi]gi bugew bi%inxiyaS hereSi bicinebilan Kenarin $endayan. heSul heb #afi_ab ra]a:aSan _aydagi bosun, co-co adama#, «haw allahaSda bo$inyaro, daS kak banyaro», - yan imamaSde ma~al runel rujun rugo, imamaSgi he#e tami\ bude i#nu peneb bujun bugo. hadin, $ender han kunadelun, imamaSde ma~ bural adama#de fiyal belehanaS abural rugo hal rafabi. cogiyaS aburab ha:ulgo cogi qafidagi bugo - «diCani bala, imam, kak, dir kuyduCani baneb hezo». 70. Дие щиб, кин кканиги! – ян абурабила гъоркьа палугьанасс. diye &ib, kin Kanigi! - yan aburabila vorpa _aluhanaS. Де щиби, кини кканиги! – ян абурабила гъокьа палугьанасс. de &ibi, kini Kanigi! - yan aburabila vopa _aluhanaS. 71. Диего гIоло абулеб батани, чехь бихъаги, гьирдани къвачIа рекъараб бугилан абурабила гIонкIкIоцца. diyego folo abuleb batani, xe% bi]agi, hirdani qwaza reqarab bugilan aburabila fonJoCa. Дего гIоло абинеб батани, чехь бихъаги, гьирдани къвачIа ракъараб бугилан абурабила гIонкIкIоцца. dego folo abineb batani, xe% bi]agi, hirdani qwaza raqarab bugilan aburabila fonJoCa. 72. Дидасса къолей рокъой йигилан, цоясс чIчIужу юххарайила. didaSa qoley roqoy yigilan, coyaS Zu$u yu{arayila. Дидасса къеней рукъуй йигилан, цоясс чIчIужу кьапIарайила. didaSa qeney ruquy yigilan, coyaS Zu$u paParayila. 73. Дир аниб кванан, чияр доба къинлъун. dir anib kwanan, xiyar doba qin;un. Дир аниб кунан, чиял доба къелун. dir anib kunan, xiyal doba qelun. 74. Дир бадиссан ралагьизе лълъикIанила нуж гъолълъухъан абурабила рокьи ккарав гIолиласс, яс ссурукъай йигилан гIадамал гаргадидал. dir badiSan ralahi#e :ijanila nu$ vo:u]an aburabila ropi Karaw folilaS, yas Suruqay yigilan fadamal gargadilal. Дир бадиссан ралагьде лълъикIанила нуж гъалълъухъан абурабила рокьи ккарав гIолиласс, яс ссурукъай йигилан адамал гаргадидал. dir badiSan ralahde :ijanila nu$ va:u]an aburabila ropi Karaw folilaS, yas Suruqay yigilan adamal gargadilal. 75. Дир бадиссан ялагьун, дир кIалдиссан кIалъан. dir badiSan yalahun, dir jaldiSan ja;an. Дир бадиссан ялагьун, дир кIалдиссан кIалгьан. dir badiSan yalahun, dir jaldiSan jalhan. 76. Дир бикъаги, дицца бикъугеги. dir biqagi, diCa biqugegi. Дир бикъаги, дицца бикъугеги. dir biqagi, diCa biqugegi. 77. Дир вас гIезегIанищила рагъ ккезе чIчIун букIараб. dir was fe#efani&ila rav Ke#e Zun bujarab. Дир вас гIедегIанщийила рагъ ккеде чIчIомо букIараб. dir was fedefan&iyila rav Kede Zomo bujarab. 78. Дир-дуралълъул бицани, росс-лълъадул дагIба кколеб. dir-dura:ul bicani, roS-:adul dafba Koleb. Дир-дуралълъул бицани, росс-лълъадул дагIба ккенеб. dir-dura:ul bicani, roS-:adul dafba Keneb. 79. Дир инссуда цIцIарги лъун, ЦIцIор гъурулев багьадур. dir inSuda ~argi ;un, ~or vurulew bahadur. Дир энссода цIцIарги гьумо, ЦIцIор гъуринев багьадур. dir enSoda ~argi humo, ~or vurinew bahadur. 80. Дир кIал – дир тушман. dir jal - dir tu^man. Дир кIал – дир тушман. dir jal - dir tu^man. 81. Дир оц хъун батаги дицца бицунебги бичIчIулев, дида бицинеги лъалесс. dir oc ]un batagi diCa bicunebgi biZulew, dida bicinegi ;aleS. Дир оц хъомо батаги дицца бицинебги бичIчIинев, дида бицдеги гьанесс. dir oc ]omo batagi diCa bicinebgi biZinew, dida bicdegi haneS. 82. Дир рокъоб хханассул гIакълу рекъеларо, хханассул рокъоб дир гIакълу рекъеларо. dir roqob {anaSul faqlu reqelaro, {anaSul roqob dir faqlu reqelaro. Дир рукъуб хханассул гIакълу рекъенаро, хханассул рукъуб дир гIакълу рекъенаро. dir ruqub {anaSul faqlu reqenaro, {anaSul ruqub dir faqlu reqenaro. 83. Дир рукъ – дир хъала. dir ruq - dir ]ala. Дир рукъ – дир хъала. dir ruq - dir ]ala. 84. Дир хабалI дун, дур хабалI мун. dir [aba/ dun, dur [aba/ mun. ГIадамазда гьоркьор гIемер рукIуна, гьадин щай гьабулеб, додин щай гьабуларебан, жидеде кколарел жал рицунел чагIи. Гьел чIчIоларо гьал рагIаби жидеда абизегIан. fadama#da horpor femer rujuna, hadin &ay habuleb, dodin &ay habulareban, $idede Kolarel $al ricunel xafi. hel Zolaro hal rafabi $ideda abi#efan. Дир хIабалълъ дун, дур хIабалълъ мун. dir \aba: dun, dur \aba: mun. Адамазда гьоркьор гIемер рукIиня, гьадин щимо бунеб, дадин щимо буняребан, жодеде ккенарел жал рицинел чи. Гьел чIчIенаро гьал рагIаби жодеда абдегIан. adama#da horpor femer rujinya, hadin &imo buneb, dadin &imo bunyareban, $odede Kenarel $al ricinel xi. hel Zenaro hal rafabi $odeda abdefan. 85. Дир хур багъарулеб гьечIо, дур гIи багьарулеб буго. dir [ur bavaruleb hezo, dur fi baharuleb bugo. Гьаб кици буго ГьидалI бижараб. КIигояссда гьоркьоб къотIи ккун буго, цояссе хур кьезе, дандеяссги гьессие хур жаниб цIураб гIи кьезе. ГIиял хур цIезабураб меххалълъ, багъарулеб жоялълъухъ багъарулареб жо кьезе кIвеларилан, хурул бетIергьанассул рагIи хун буго. hab kici bugo hida/ bi$arab. jigoyaSda horpob qoTi Kun bugo, coyaSe [ur pe#e, dandeyaSgi heSiye [ur $anib `urab fi pe#e. fiyal [ur `e#aburab me{a:, bavaruleb $oya:u] bavarulareb $o pe#e jwelarilan, [urul beTerhanaSul rafi [un bugo. Дир хIур багъаринеб гьечIо, дур гIи багьаринеб буго. dir \ur bavarineb hezo, dur fi baharineb bugo. Гьаб кици буго Гьидалълъ бижараб. КIигояссда гьоркьоб къотIи ккомо буго, цояссе хIур кьеде, дандеяссги гьессе хIур жаниб цIураб гIи кьеде. ГIиял хIур цIедебураб меххалълъ, багъаринеб жоялълъухъ багъариняреб жо кьеде кIванярилан, хIурул белегьанассул рагIи хIомо буго. hab kici bugo hida: bi$arab. jigoyaSda horpob qoTi Komo bugo, coyaSe \ur pede, dandeyaSgi heSe \ur $anib `urab fi pede. fiyal \ur `edeburab me{a:, bavarineb $oya:u] bavarinyareb $o pede jwanyarilan, \urul belehanaSul rafi \omo bugo. 86. Дир – цIцIар, дур – бечелъи, хIама лълъицца гьекъезабулеб? dir - ~ar, dur - bexe;i, \ama :iCa heqeleb? Дир – цIцIар, дур – бечели, хIама лълъицца гьекъезабулеб? dir - ~ar, dur - bexeli, \ama :iCa heqedebuleb? 87. Дир цIцIоко – дир тушманилан абулебила царацца. dir ~oko - dir tu^manilan abulebila caraCa. Дир цIцIоко – дир тушманилан абинебила царацца. dir ~oko - dir tu^manilan abinebila caraCa. 88. Дир чухъа лIугIизегIанищила букIараб къиямассеб къо чIчIезе. dir xu]a /ufi#efani&ila bujarab qiyamaSeb qo Ze#e. МагIарулазе баянаб буго 1902 соналда цо росдал гIадамал, жакъа къиямассеб къо чIчIезе бугилан дибирасс ххабарги бицун, кIудияб хIинкъиялда гъоркь рукIин. ЦIияб чухъидасса воххун вукIарав цо гIолохъанассул рагIи жакъа нилIее кицилъун лIугьун буго. mafarula#e bayanab bugo 1902 sonalda co rosdal fadamal, $aqa qiyamaSeb qo Ze#e bugilan dibiraS {abargi bicun, judiyab \inqiyalda vorp rujin. `iyab xu]idaSa wo{un wujaraw co folo]anaSul rafi $aqa ni/eye kici;un /uhun bugo. Дир чухъа лълъугIдегIанщийила букIараб къиямассеб къо чIчIеде. dir xu]a /ufi#efani&ila bujarab qiyamaSeb qo Ze#e. Маарулазе баянаб буго 1902 соналълъа цо росдал адамал, якъад къиямассеб къо чIчIеде бугилан дибирасс ххабарги бицун, кIудаб хIинкъиялълъа гъокь рукIин. ЦIияб чухъидасса рази вукIарав цо гIолохъанассул рагIи якъад нелълъее кицилун лълъугьун буго. maarula#e bayanab bugo 1902 sona:a co rosdal adamal, yaqad qiyamaSeb qo Zede bugilan dibiraS {abargi bicun, judab \inqiya:a vop rujin. `iyab xu]idaSa ra#i wujaraw co folo]anaSul rafi yaqad ne:eye kicilun :uhun bugo. 89. Дир чIчIужу горбогьод гIадай йигилан абурабила цоясс, дирай моххмоххил гьод гIадай йигилан абурабила цогиясс. dir Xu$u gorbohod faday yigilan aburabila coyaS, diray mo{mo{il hod faday yigilan aburabila cogiyaS. КIиябго кици буго цоцазул абулел куцал. КIиялълъго бицунеб буго чIчIужу хъарссун бахъунареб горбогьод гIадай, нахърател бугей йикIине кколилан. jiyabgo kici bugo coca#ul abulel kucal. jiya:go bicuneb bugo Zu$u ]arSun ba]unareb gorbohod faday, na]ratel bugey yijine Kolilan. Дир чIчIужу горбогьод гIадай йигилан абурабила цоясс, дирай моххмоххил гьод гIадай йигилан абурабила цогиясс. dir Xu$u gorbohod faday yigilan aburabila coyaS, diray mo{mo{il hod faday yigilan aburabila cogiyaS. КIиябго кици буго цоцазул абинел куцал. КIиялълъго бицинеб буго чIчIужу хъарссун бахъиняреб горбогьод гIадай, нахърател бугей йикIде ккенилан. jiyabgo kici bugo coca#ul abinel kucal. jiya:go bicineb bugo Zu$u ]arSun ba]inyareb gorbohod faday, na]ratel bugey yijde Kenilan. 90. Дир яс ячанани, нуцал хIелеко, ячинчIого тани, цIцIукIа хIелеко. dir yas yaxanani, nucal \eleko, yaxinzogo tani, ~uja \eleko. Дир яс ячани, нуцал хIелеко, яччIого тани, цIцIукIа хIелеко. dir yas yaxani, nucal \eleko, yaxzogo tani, ~uja \eleko. 91. Дирго гуреб ишалда гьоркьобе лIугьаралълъухъ рекъонго дие гьаб! – ан абурабила маймалакалълъ. dirgo gureb i^alda horpobe /uhara:u] reqongo diye hab! - an aburabila maymalaka:. Цо нухалълъ гъотIода букIараб маймалакида, ччугIа кквезе гьинги реххун, рокъове унев ччугIихъан вихьанила. ХхантIан гъотIодасса гъоркьеги рещтIун, лълъелIа къватIибеги цIцIан, гьалълъги реххулеб букIанила гьин. Маймалакалълъул маххщелги гIечIого, гьин гьелда тIад бигъа-битун чIчIанила. Гьеб бихьанила маймалакалълъ рахIаталда толареб гIанкIкIида. Бекерунги бачIун, гьелълъ маймалакалълъул ботIролI тIил кьабанила. co nu[a: voToda bujarab maymalakida, Xufa Kwe#e hingi re{un, roqowe unew Xufi]an wi%anila. {anTan voTodaSa vorpegi re&Tun, :e/a qwaTibegi ~an, ha:gi re{uleb bujanila hin. maymalaka:ul ma{&elgi fezogo, hin helda Tad biva-bitun Zanila. heb bi%anila maymalaka: ra\atalda tolareb fabJida. bekerungi bazun, he: maymalaka:ul boTro/ Til pabanila. Дирго гуреб ишалълъа гьоркьобе лълъугьаралълъухъ рокъонго де гьаб! – ан абурабила маймалакалълъ. dirgo gureb i^a:a horpobe :uhara:u] roqongo de hab! - an aburabila maymalaka:. Цо нугьалълъ гъотIола букIараб маймалакида, джугIа ккоде гьинги реххун, рукъуве энев джугIихъан вихьанила. ХхантIан гъотIоласса гъокьеги рещтIун, лълъелълъа къватIибеги цIцIамо, гьалълъги реххинеб букIанила гьин. Маймалакалълъул маххщелги гIечIого, гьин гьелълъа ад бигъа-битун чIчIанила. Гьеб бихьанила маймалакалълъ рахIаталълъа тенареб гIанкIкIида. Бекерунги бачIун, гьелълъ маймалакалълъул бололълъ ил кьапIанила. co nuha: voTola bujarab maymalakida, Gufa Kode hingi re{un, ruquwe enew Gufi]an wi%anila. {anTan voTolaSa vopegi re&Tun, :e:a qwaTibegi ~amo, ha:gi re{uleb bujanila hin. maymalaka:ul ma{&elgi fezogo, hin he:a ad biva-bitun Zanila. heb bi%anila maymalaka: ra\ata:a tenareb fabJida. bekerungi bazun, he: maymalaka:ul bolo: il paPanila. 92. Дирго гуреб ишалда гьоркьобе лIугьаралълъухъ, рекъонго дие гьаб! – ан абунила маймалакалълъ, хIалиццаго гьинги тIасса бахъулаго. dirgo gureb i^alda horpobe /uhara:u], reqongo diye hab! - an abunila maymalaka:, \aliCago hingi TaSa ba]ulago. Дирго гуреб ишалълъа гьоркьобе лълъугьаралълъухъ, рокъонго де гьаб! – ан абунила маймалакалълъ, хIалиццаго гьинги асса бахъиняго. dirgo gureb i^a:a horpobe :uhara:u], roqongo de hab! - an abunila maymalaka:, \aliCago hingi aSa ba]inyago. 93. Дирго малъаз гIадин, дирго гьод хъассиларо. dirgo ma;a# fadin, dirgo hod ]aSilaro. Дирго малаз гIадин, дирго гьод хъассиняро. dirgo mala# fadin, dirgo hod ]aSinyaro. 94. Дирго тала бухъун йикIараяни, таргьа биххун, тIажу гьабилароан. dirgo tala bu]un yijarayani, tarha bi{un, Ta$u habilaroan. ГIурусаз Дагъистаналда кверщел гьабураб меххалълъ, гIемерал магIарулал ун руго ТуркалIе. Гьениб квешаб къоги бихьун, ракъун-къечон цо-цоял нахъ руссунги рачIун руго. Гьений язихъаб яшавалда йикIарай ЧIчIикIасса гIадамалълъул кагътидассан тIибитIараб бугилан абула гьаб кици. furusa# davistanalda kwer&el haburab me{a:, femeral mafarulal un rugo turka/e. henib kwe^ab qogi bi%un, raqun-qexon co-coyal na] ruSungi razun rugo. heniy ya#i]ab ya^awalda yijaray ZijaSa fadama:ul kavtidaSan TibiTarab bugilan abula hab kici. 95. Дирго хIалалаб боцIцIи чияеги кьеларо, чияр чурпаги бакьан гуро. dirgo \alalab bo~i xiyaye pelaro, xiyar xur_agi bapan guro. 96. Дирго хIатIал ссвакачIого, дир къваригIел тIубаларо. dirgo \aTal Swakazogo, dir qwarifel Tubalaro. 97. Дирго черхх – дунго ххан, бокьани багIараб ретIина, бокьани гIурччинаб ретIина. dirgo xer{ - dungo {an, bopani bafarab reTine, bopani furXinab reTina. 98. Дирилан абураб гьецIо кьватIана, дирилан абураб кьуру биххана (ссундулIго талихI кьечIо). dirilan aburab he`o pwaTana, dirilan aburab puru bi{ana (Sundu/go tali\ hezo). 99. Дицца абилебги дуцца абунин, дицца щибилан абилеб? diCa abilebgi duCa abunin, diCa &ibilan abileb? 100. Дицца вазуневги дун вазуневги дида чабххикьан ваккаравго лъалилан абурабила магIлиссесс. diCa wa#unewgi dun wa#unewgi dida xab{ipan waKarawgo ;alilan aburabila mafliSeS. 101. Дицца гьабилилан бахIарчилъи гьабулареб, дицца чIвалилан чи чIваларев. diCa habililan ba\arxi;i habulareb, diCa zwalilan xi zwalarew. 102. Дицца гIанкIуда бицун, гIанкIуцца къватIиб бицун. diCa fanjuda bicun, fanjuCa qwaTib bicun. 103. Дицца – ГIашурада, ГIашурацца – гIаламалда. diCa - fa^urada, fa^uraCa - falamalda. 104. Дицца дуе гIака гурони гIандадерил мугIрул ричун рукIинчIо гури, – ян абурабила гIандиссесс. diCa duye faka guroni fandaderil mufrul rixun rujinzo guri, - yan aburabila fandiSeS. Ццебе гIакаги къотIун, гьеб бичизе гIандиссев Ххунзахъ базаралде щванила. Цоясс, чахьалда квер чIван, гъвари къакъан, рачIчI цIцIан, гIакдал ххал гьабулеб букIанила. ГIандиссессги, валлагьин, рахьги гIемер кьолин, нахги гIемер бахъулин, рас тIуни, тIомолIан нах кIанцIулеб хIалалълъ кьарагоги бугилан, бецца-бетIун лъунила гIака. Анилахха гIака лълъикIабго багьаялде бичун. Нахъиссеб соналълъ добго базаралда данделъанила гIандиссевги дов гIака босаравги. - Дуцца дун гуккун вукIун вуго. Доб дур гIака я рахьдалаб батичIо, я нахулаб батичIо! – ян абунила гIакдал бетIергьанасс. - Дицца дуе, гIака гурони, гIандадерил мугIрул ричун рукIинчIо гури! – ян жаваб кьунила гIандиссесс. Cebe fakagi qoTun, heb bixi#e fandiSew {un#a] ba#aralde &wanila. coyaS xa%alda kwer zwan, vwari qaqan, raZ ~an, fakdal {al habuleb bujanila. fandiSeSgi, walahin, ra%gi femer polin, na[gi femer ba]ulin, ras Tuni, Tomo/an na[ jan`uleb \ala: paragogi bugilan, beCa-beTun ;unila faka. anila{a faka :ijabgo bahayalde bixun. na]iSeb sona: dobgo ba#aralda dande;anila fandiSewgi dow faka bosarawgi. - duCa dun guKun wujun wugo. dob dur faka ya ra%dalab batizo, ya na[ulab batizo! - yan abunila fakdal beTerhanaS. - diCa duye, faka guroni, fandaderil mufrul rixun rujinzo guri! - yan $awab punila fandiSeS. 105. Дицца – гIочIоцца, дуцца – тIилицца. diCa - fozoCa, duCa - TiliCa. 106. Дицца дуда абуна гури эбел! diCa duda abuna guri ebel! Цо росулI оцбаялълъул байрам букIанила. Ххадур рекериялълъул, кIанцIиялълъул, гьецIо реххиялълъул къеццалги рукIанила. Рекеризе кьерда чIчIарал ясазда гьоркьое кIанцIун ячIанила цо гIезегIанго гIолохъанлъудасса арай гIадан. АсскIовеги вачIун, гьелълъул вас эбел нахъе ячуней вукIанила. Эбел чIчIанила, хIалтIулI къоларей жий екерунги гIолохъанал ясаздасса бергьунилан. Васассдаги гIенеккичIого эбел асскIосса нахъе анила, гьейги, тIаждарачлихъ гурдил аххалъабиги къазарун, екеризе хIадурун чIчIун йикIанила. ГьещтIерухъанасс “Гьа!” – ян ахIигун, гьункьун ццее уней эбелалълъул цо гьаракь борчIанила. Нечарай гьей, цо кверги хьвагIун, гIадамазда гъорлIе ячIунелълъул, дандеги ун, гьелълъул васасс эбелалда абурабила кицилъун лIугьарал гьадал рагIаби. Гьаб кици тIамула жиндир иш гуреб, бажарулареб хIалтIи гьабизе лIугьарав чияссе. co rosu/ ocbaya:ul bayram bujanila. {adur rekeriya:ul, jan`iya:ul, he`o re{iya:ul qeCalgi rujanila. rekeri#e perda Zaral yasa#da horpoye jan`un yazanila co fe#efango folo]an;udaSa aray fadan. aSjowegi wazun, he:ul was ebel na]e yazuney wujanila. ebel Zanila, \alTu/ qolarey $iy yekerungi folo]anal yasa#daSa berhunilan. wasaSdagi feneKizogo ebel aSjoSa na]e anila, heygi, Ta$daraxli] gurdil a{a;abigi qa#arun, yekeri#e \adurun Zun yijanila. he&Teru]anaS "ha" - yan a\igun, hunpun Ceye uney ebela:ul co harap borzanila. nexaray hey, co kwergi %wafun, fadama#da vor/e yazune:ul, dandegi un, he:ul wasaS ebelalda aburabila kici;un /uharal hadal rafabi. hab kici Tamula $indir i^ gureb, ba$arulareb \alTi habi#e /uharaw xiyaSe. 107. Дицца дур боцIцIи бикъун букIанин, тIасса лIугьаян абулел гIемерал ратула. Ма дурго боцIцIиян цонигияв вачIунаро. diCa dur bo~ biqun bujanin, TaSa /uhayan abulel femeral ratula. ma durgo bo~iyan conigiyaw wazunaro. 108. Дицца квараб квен кунарев гьобол дир бакIалде вачIунге. diCa kwarab kwen kunarew hobol dir bajalde wazunge. 109. Дицца лал тIамизегIанищила дуниял кьерхинчIого чIчIун букIарабилан абурабила гIандисселълъ. diCa lal Tami#efani&ila duniyal per[inzogo Zun bujarabilan aburabila fandiSe:. 110. Дицца тIинчI цо гьабула, гъалбацIалълъулни тIинчI гьабула! – ян абурабила гъалбацIалълъ царада. diCa Tinz co habula, valba`a:ulni Tinz habula! - yan aburabila valba`a: carada. ГъалбацIалълъ тIинчI гьабунила. Рахьи базе гъалбацIалълъухъе гIемерал гьалбал унел рукIанила. Билълъанила гьенибе церги. - ГIемерал гьалбал гьанире унел рихьидал, дидани ккун букIана гъалбацIалълъ гIемерал тIанчIи гьарун ратилилан, – абунила царацца, бер-ракIго щвечIого. - Дицца тIинчI цо гьабула, гъалбацIилни тIинчI гьабула! Дуцца гIадин, царатIинчI гьабуларо! – ян жаваб кьунила гъалбацIалълъ. valba`a: Tinz habunila. ra%i ba#e valba`a:u]e femeral halbal unel rujanila. bi:anila henibe cergi. - femeral halbal hanire unel ri%idal, didani :un bujana valba`a: femeral Tanzi harun ratililin, - abunila caraCa, ber-rajgo &wezogo. - diCa Tinz co habula, valba`ilni Tinz habula! duCa fadin, caraTinz habularo! - yan $awab punila valba`a:. 111. Дицца царада малълъун, царацца рачIчIалда малълъун. diCa carada ma:un, caraCa raZalda ma:un. 112. Диццаго босараб бас-басараб тIил, дидаго кьабураб аххир замана! diCago bosarab bas-basarab Til, didago paburab a{ir #amana! 113. Диццаго еццичIей лълъицца еццилей! Вокьулесс ячинчIей лълъицца ячиней! diCago yeCizey :iCa yeCiley? wopuleS yaxinzey :iCa yaxiney! 114. Диццани как бала, Имам, дир куйдузни баларохха. diCani kak bala, imam, dir kuydu#ni balaro{a. 115. Доб заманалълъул кьурди лIугIидал, гьанже заманалълъул кьурди гьабизе кколеб. dob #amana:ul purdi /ufidal, han$e #amana:ul purdi habi#e Koleb. 116. Добассан цIулакьо бегьичIони, аниссан моххмоххалги регьуларел. dobaSan `ulapo behizoni, aniSan mo{mo{algi rehularel. Хьиндалав жиндирго къваригIелалълъ ГIандиве вачIун вукIанила. РещтIанила гьоболассухъ. Хъваш-баш гьабун бахъингун, хьиндаласс абунила, валлагьин, гьаб гIорцIенги гIамаликъаб жо букIун, нужее росулел цIулакьодул цIурал ххулжал кьолода нахъа разе ссанагIалъи ккечIилан. Гьобол тIовитIулелълъул, гIандиссессги абунила, валлагьин, гьеб дур гIорцIен цIакъ тIурузаб жо бугелълъул, дур хъизан-лъималазе ритIизе ракIалда рукIарал моххмоххал ритIичIого толел ругилан. %indalaw $indirgo qwarifela: fandiwe wazun wujanila. re&Tanila hobolaSu]. ]wa^-ba^ habun ba]ingun, %indalaS abunila, walahin, hab for`engi famaliqab $o bujun, nu$eye rosulel `ulapodul `ural {ul$al poloda na]a ra#e Sanafa;i Kezilan. hobol TowiTule:ul, fandiSeSgi abunila, walahin, heb dur for`en `aq Turu#ab $o buge:ul, dur ]i#an-;imala#e riTi#e rajalda rujaral mo{mo{al riTizogo tolel rugilan. 117. Добго гьороб добго гьури (гьерссихъанассде). dobgo horob dobgo huri (herSi]anaSde). 118. Дове цадахъ босун уневги вихьичIила, добе щвезабизе уневги вихьичIила. dowe cada] bosun unewgi wi%izila, dobe &we#abi#e unewgi wi%izila. 119. Добе цадахъ щибниги босулеб гьечIолъи бихьизе, жиндир кверал мусруялдасса къватIире раккун теян васигат гьабун букIарабила ЧIчIикIасса Парзуласс. dobe cada] &ibnigi bosuleb hezo;i bi%i#e, $indir kweral musruyaldaSa qwaTire raKun teyan wasifat habun bujarabila ZijaSa _ar#ulaS. 120. Довеялълъул нахъахъан, нахъеялълъул ццевехъан. doweya:ul na]a]an, na]eya:ul Cewe]an. 121. Долого бекьараб хуралдасса квер босе. dologo beparab [uraldaSa kwer bose. 122. Доморун вега, долого вахъа. domorun wega, dologo wa]a. 123. ДугIа цIцIалун гIородасса хIама нахъе инаро, нилI гIодун гIонкIкIоцца къвачIа букъичIого теларо. dufa ~alun forodaSa \ama na]e inaro, ni/ fodun fonJoCa qwaza buqizogo telaro. 124. ДугIаялдасса богIол хуралълъе ракго рекъолебила. dufayaldaSa bofol [ura:e rakgo reqolebila. 125. Дуда гуребги мегеж дагIнидаги букIуна (дуда гурелги, михъал катидаги рукIуна). duda gurebgi mefe$ dafnidagi bujuna (duda gurelgi, mi]al katidagi rujuna). 126. Дуда рагIа, дида бихьа. duda rafa, dida bi%a. 127. Дуда хIама батила мучIдузда гогьдарулеб, кIкIалахъ гъалбацI бихьила гьекъезе лълъим щолареб. duda \ama batila muzdu#da gohdaruleb, Jala] valba` bi%ila heqe#e :im &olareb. 128. Дуда цо лъала, царада кIиго лъала. duda co ;ala, carada jigo ;ala. 129. Дуда ццин бугони, дандеяссдаги ццурараб гьоло гуреб букIунеб. duda Cin bugoni, dabdeyaSdagi Curarab holo gureb bujuneb. 130. Дуда чехь батани, чияда мугъ гуребила бугеб. duda xe% batani, xiyada muv gurebila bugeb. 131. Дудаго бихьараб – битIараб, чияда бихьараб – гьересси. dudago bi%arab - biTarab, xiyada bi%arab - hereSi. 132. Дудаго бичIчIулареб жо чияда бичIчIизабизе лIугьунге. dudago biZulareb $o xiyada biZi#abi#e /uhunge. 133. Дудаго гьечIеб чаран чияда лъолареб. dudago hezeb xaran xiyada ;olareb. 134. Дудаго мунго мекъи вукIин лъалеб гьечIони, лъалез бицаралда божа. dudago mungo meqi wujin ;aleb hezoni, ;ale# bicaralda bo$a. 135. Дудаго натI букIаго, чияда бугеб рокьо борцунге. dudago naT bujago, xiyada bugeb ropo borcunge. 136. Дудаго тIил кьабизегIан чIчIайила кьурдизе. dudago Til pabi#efan Zayila purdi#e. 137. Дудасса цо къоялълъ цIцIикIкIарассда цо къоялълъ цIцIикIкIун лъалебила. dudaSa co qoya: ~iJaraSda co qoya: ~iJun ;alebila. 138. Дудего къварилъи бачIани, бетIер борххун ккве, цогидазде бачIани, дализе биччай. dudego qwari;i bazani, beTer bor{un Kwe, cogida#de bazani, dali#e biXay. 139. Дуе вокьулессе мунги вокьулев, дуда рихарассда мунги рихунев. duye wopuleSe mungi wopulew, duda ri[araSda mungi ri[unew. 140. Дуе гуро, гважи, дицца вагIза гьабун букIараб! duye guro, gwa$i, diCa waf#a habun bujarab! Ракъдалал къоялги рачIун, руччаби цIцIад гьаризе къватIире рахъун рукIанила. Дибирасс гьезда абунила, ссадакъаги кьуни, цIцIад баялда ракI чIчIараб букIунилан. Руччабазда цадахъ йикIарай дибирассул чIчIужу ссадакъаде рикьизе панкъал гьарулей йикIанила. Рокъове вачIарав дибирасс гьелда цIехханила гьедигIан гIемерал панкъал щай гьарулел ругелан. ЧIчIужуялълъги абунила, дуццаго абичIищила, ссадакъа кьуни, цIцIад бай хIакъаб бугилан. - Дуе гуро, гважи, дицца вагIза гьабун букIараб, цогидазе гьабун букIана! – ян ахIдезе лIугьанила дибир чIчIужуялде. raqdalal qoyalgi razun, ruXabi ~ad hari#e qwaTire ra]un rujanila. dibiraS he#da abunila, Sadaqagi puni, ~ad bayalda raj Zarab bujunila. ruXaba#da cada] yijaray dibiraSul Zu$u Sadaqade ripi#e _anqal haruley yijanila. roqowe wazaraw dibiraS helda `e{anila hedifan femeral _anqal &ay harulel rugelan. Zu$uya:gi abunila, duCago abizi&ila, Sadaqa puni, ~ad bay \aqab bugilan. - duye guro, gwa$i, diCa waf#a habun bujarab, cogida#e habun bujana! - yan a\de#e /uhanila dibir Zu$uyalde. 141. Дуе гьабурассе гьабе, ХIункърае кьурассе кье. duye haburaSe habe, \unqraye puraSe pe. 142. Дуе кеп буго – дир рекIелI къан буго. duye ke_ bugo - dir reje/ qan bugo. 143. Дуе лълъикIлъи гьабурассе квешлъиги гьабуге, нигIматал кьурассе нагIанаги кьоге. duye :ij;i haburaSe kwe^;igi habuge, nufmatal puraSe nafanagi poge. 144. Дуе маххссара буго гьеб, дие гажи буго. Дур маххссара батани, дирги гажи гуребхха duye ma{Sara bugo heb, diye ga$i bugo. dur ma{Sara batani, dirgi ga$i gureb{a. 145. Дуе пайда бахинилан хханассда асскIовеги къаге, дуде хIапиларилан гьойда тIадеги унге. duye _ayda ba[inilan {anaSda aSjowe qage, dude \a_ilarilan hoyda Tadegi unge. 146. Дуе шагьи кьурассе дуццаги гIабаси кье. duye ^ahi puraSe duCagi fabasi pe. 147. Дуего бокьулареб жо чияеги гьабуге, чияр боцIцIуда берги лъоге. duyego bopulareb $o xiyayegi habuge, xiyar bo~uda bergi ;oge. 148. Дуеяли Щура инараллъун тезеги бокьилаан, бокьанщинаб лълъие щолеб? duyeyali &ura inaral;un te#egi bopilaan, bopan&inab :iye &oleb? 149. ДулI гьечIеб гьунаралдалъун мун веццулев чи – дур тушман. du/ hezeb hunaralda;un mun weCulew xi - dur tu^man. 150. ДулIго гьечIеб реццалдасса цIуне, мун веццизе бегьула дур квешлъи лъаларого. du/go hezeb reCaldaSa `une, mun weCi#e behula dur kwe^;i ;alarogo. 151. ДулIго гьечIеб ритIухълъи чиялI балагьизе лIугьунге. du/go hezeb riTu];i xiya/ balahi#e /uhunge. 152. Думдумалълъ чIамчIам лIугIизабуни, чIамчIамалда ххадур рахъине ккола. dumduma: zamzam /ufi#abuni, zamzamalda {adur ra]ine Kola. 153. Дун гьавунин, гIунилан пайда щвечIеб ракьалълъе, дир берал къанщунилан мукъссанлъиги ккеладай. dun hawunin, funilan _ayda &wezeb rapa:e, dir beral qan&unilan muqSan;igi Keladay. 154. Дун гьадигIан гIезегIан ссахIил мунагь гьабичIо, жакъа къватIий яхъиндал къолол мунагь гьабуна. dun hadifan fe#efan Sa\il munah habizo, $aqa qwaTiy ya]indal qolol munah habuna. 155. Дун гъоркье реххе, дир вас, кьватIараб бакI гIодоб тункиларедухъ. dun vorpe re{e, dir was, pwaTarab baj fodob tunkilaredu]. 156. «Дун гIадалав! Дун гIадалав!» – ан цояв кьурдулевила. «Дудассаги дун гIадалав!» – ан цогияв кьурдулевила. «dun fadalaw! dun fadalaw!» - an coyaw purdulewila. «dudaSagi dun fadalaw!» - an cogiyaw purdulewila. 157. «Дун гIадалав! Дун гIадалав!» – ан чи гIадаллъуларевила, гIада-гIадалал жал гьарун гурони. «dun fadalaw! dun fadalaw!» - an xi fadal;ularewila, fada-fadalal $al harun guroni. 158. Дун гIадамазда рекъолареб куцхха. Дида рекъоларелги чанги ратила. dun fadama#da reqolareb kuc{a. dida reqolarelgi xangi ratila. 159. Дун жанив тIамураб лъабабго моцIцIги лъебералда цо-цо къо бугеб ккана. dun $aniw Tamurab ;ababgo mo~gi ;eberalda co-co qo bugeb Kana. 160. Дун кваналарилан чIчIарай ясалълъ басидул бетIер кварабила. dun kwanalarilan Zaray yasa: basidul beTer kwarabila. 161. «Дун кибе? Дун кибе?» – ян букIунебила талихI, аххирги рощногохIде кколебила. «dun kibe? dun kibe?» - yan bujunebila tali\, a{irgi ro&nogo\de Kolebila. 162. Дун лълъидассаго хIинкъуларо, дидасса хIинкъулев чи цониги гьечIелълъул. dun :idaSago \inqularo, didaSa \inqulew xi conigi heze:ul. 163. Дун нечезе чи гурила, зобалI хвезе хур гурила. dun nexe#e xi gurila, #oba/ [we#e [ur gurila. 164. Дун ссверухъе ссверулеб ссурмадарайдул гурде, дун кIичIухъе кIичIулеб кIичI багIараб буртина. dun Sweru]e Sweruleb Surmadaraydul gurde, dun jizu]e jizuleb jiz bafarab burtina. 165. Дун хвараб меххалълъ гIодуге, гIаданлъи дие чIаго вукIаго гьабе. dun [warab me{a: foduge, fadan;i diye zago wujago habe. 166. Дун хвелилан давлаялда ххадув чи унарев, дун тIадго кквелилан цIцIогьор къватIиве вахъунарев. dun [welilan dawlayalda {aduw xi unarew, dun Tadgo Kwelilan ~ohor qwaTiwe wa]unarew. 167. Дун хIежалде инилан абурабила мочол мугьалълъ. dun \e$alde inilan aburabila moxol muha:. 168. Дун цIцIалацца бацIуге, кIалцIуцца бацIеян абулебила чоцца. dun ~alaCa ba`uge, jal`uCa ba`eyan abulebila xoCa. 169. Дун чияда хъваларила, дида чиги хъвагейила. dun xiyada ]walarila, dida xigi ]wageyila. 170. Дун, чIвадарухъан гурони, маххул къебед букIинчIо гуриян абурабила бацIицца. dun, zwadaru]an guroni, ma{ul qebed bujinzo guriyan aburabila ba`iCa. БацIида рохьил рацIцIалъуда кваналеб цо беричаб, цIакъ кьарияб хIама батанила. Бохханила бацI. ХIамида ссверун лIугьун, кьурданила гьеб. Цинги гьабсагIат жинцца дуда тIасса цIцIоко бахъилилан лъазабунила гьелда. ХIамицца абунила - «БетIерчIахъаяб бацI! ЦIакъ кIудияб къварилъиялда буго дун! Дир нахъиссеб щинкIилалда магI къан буго. Бегьиларищ, гьеб магIги бахъун, дир къварилъи бигьа гьабизе? Цинги бахъе дидасса цIцIокоги. Дуего кириги щвелин. Валлагьин, дур чакар гIадаб гьанада цадахъ кириги щвани, цIакъго лълъикI букIиниланги абун, бацI хIамил щинкIилалълъухъ балагьизе лIугьанила. Бугеб рухIги бакIарун, хIамицца кIиябго мал бацIил ботIрода басандизабунила. ЧIаго-гIатIго гьенисса нахъе борчIараб бацIицца жиндаго абунила - «Щай дие кколареб жо тIаде босизе букIараб? Дун, чIвадарухъан гурони, маххул къебед букIинчIо гури!». ba`ida ro%il ra~a;uda kwanaleb co berixab, `aq pariyab \ama batanila. bo{anila ba`. \amida Swerun /uhun, purdanila heb. cingi habsafat $inCa duda TaSa ~oko ba]ililan ;a#abunila helda. \amiCa abunila - «beTerza]ayab ba`! `aq judiyab qwari;iyalda bugo dun! dir na]iSeb &injilalda maf qan bugo. behilari&, heb mafgi ba]un, dir qwari;i biha habi#e? cingi ba]e didaSa ~okogi. duyego kirigi &welin. walahin, dur xakar fadab hanada cada] kirigi &wani, `aqgo :ij bujinilan abun, ba` \amil &injila:u] balahi#e /uhanila. bugeb ru\gi bajarun, \amiCa jiyabgo mal ba`il boTroda basandi#abunila. zago-faTgo heniSa na]e borzarab ba`iCa $indago abunila, - &ay diye Kolareb $o Tade bosi#e bujarab? dun zwadaru]an guroni, ma{ul qebed bujinzo guri!» 171. Дунго-дунан вукIунев чи чияе вокьуларев. dungo-dunan wujunew xi xiyaye wopularew. 172. Дунилан абуге, нилIилан абе, дирилан абуге, нилIерилан абе. dunilan abuge, ni/ilan abe, dirilan abuge, ni/erilan abe. 173. Дуниял балкан бугила, гьелдасса бер гIорцIцIуларелги гьаби ругила. duniyal balkan bugila, heldaSa ber for~ularelgi habi rugila. 174. Дуниял бихьун, гIакълу щола, гIадамал рихьун, боцIцIи щола. duniyal bi%un, faqlu &ola, fadamal ri%un, bo~i &ola. 175. Дуниял буго бетIергьанчиясс бачухъе билълъунеб хIама гIадаб жо. duniyal bugo beTerhanxiyaS baxu]e bi:uneb \ama fadab $o. 176. Дуниял буго, бокьани гIуцIцIулеб, бокьани биххулеб, лъималазул ясикIабазул рукъ гIадинаб жо. duniyal bugo, bopani fu~uleb, bopani bi{uleb, ;imala#ul yasijaba#ul ruq fadinab $o. 177. Дуниял буго гьобо гIадин тирулеб жо. duniyal bugo hobo fadin tiruleb $o. 178. Дуниял гьабизе гIакълуги кьеги, аххират гьабизе иманги кьеги. duniyal habi#e faqlugi pegi, a{irat habi#e imangi pegi. 179. Дуниял гьабизе ккани, я рокьи букIине ккола, я жахIда букIине ккола. duniyal habi#e Kani, ya ropi bujine Kola, ya $a\da bijine Kola. 180. Дуниял гьабизе лъаларессе дуниял жужахIила. duniyal habi#e ;alareSe duniyal $u$a\ila. 181. Дуниял гьабичIессул гIумру гьардохъанлъиялда унеб. duniyal habizeSul fumru hardo]an;iyalda uneb. 182. Дуниял – гIакълу, гIадан – матIу. duniyal - faqlu, fadan - maTu. 183. Дуниял-гIалам Мала Нассрудиницца маххссараде ккурабила, Мала Нассрудин мутагIилзабаз маххссараде ккуравила. duniyal-falam mala naSrudiniCa ma{Sarode Kurabila, mala naSrudin mutafil#aba# ma{Sarade Kurawila. Мала Нассрудиницца гьитIинабго хIуржаялълъуре гьоболлъухъ ахIун рукIун руго мутагIилзаби. Квен кваназе гьезухъе кьун рукIун руго цIакъго ххалатал гIучIал. «Эбелалълъул хIила бергьун, ххинкIал гIиссин гьарунила, лъималазул макру цIцIикIкIун, кIи-кIи цадахъ чIван кванилан» абухъего, мутагIилзабазги гьанивеххун вугесс довеххун вугессда кIалдиб лъун буго квен, довеххун вугессги гьанивеххун вугессда кIалдиб лъун буго. mala naSrudiniCa hiTinabgo \ur$aya:ure hobol;u] a\un rujun rugo mutafil#abi. kwen kwana#e he#u]e pun rujun rugo `aqgo {alatal fuzal. «ebela:ul \ila berhun, {injal fiSin harunila, ;imala#ul makru ~iJun, ji-ji cada] zwan kwanilan» abu]ego, mutafil#aba#gi haniwe{un wugeS dowe{un wufeSda jaldib ;un bugo kwen, dowe{un wugeSgi haniwe{un wugeSda jaldib ;un bugo. 184. Дуниял-гIаламалълъ гIиял гьан квиндал, жидерго гьан квараб гьагаб зуригат. duniyal-falama: fiyal han kwindal, $idergo han kwarab hagab #urigat. Цо росулI букIун буго цо насслу, жалго жиделIго рагъулел, цоцаз чIвалел. Гьезда гьоркьой яхъарай гIакъилай цо гIаданалълъ жиндирго гIагарлъиялде гьадин абун буго. co rosu/ bujun bugo co naSlu, $algo $ide/go ravulel, coca# zwalel. he#da horpoy ya]aray faqilay co fadana: $indirgo fagar;iyalde hadin abun bugo. 185. Дуниял-гIаламги гIуцIцIун, рукIкIен гIицIцIго ххутIарабила, цIцIилицIцI нуцIцIида нахъе ккарабила. duniyal-falamgi fu~un, ruJen fi~go {uTarabila, ~ili~ nu~ida na]e Karabila. 186. Дуниял – гIатIидаб, гIадамассул ракI – къваридаб. duniyal - faTidab, famaSul raj - qwaridab. 187. Дуниял гIондокь буго, заман бихьун хисулеб. duniyal fondop bugo, #aman bi%un [isuleb. 188. Дуниял кварав, канлъи бихьарав. duniyal kwaraw, kan;i bi%araw. 189. Дуниял къваридассе къаникь лъей рахIат буго, рахIат хвараб черххалълъе хабалIго хIалхьи буго. duniyal qwaridaSe qanip ;ey ra\at bugo, ra\at [warab xer{a:e [aba/go \al%i bugo. 190. Дуниял лълъикIаб жо бугоан, бищун анищан ккараб меххалълъ анибго тезе кколаребани. duniyal :ijab $o bugoan, bi&un ani&an Karab me{a: anibgo te#e Kolarebani. 191. Дуниял – муъминчияссе гвенд. duniyal - mu'minxiyaSe gwend. 192. Дуниял ссверун вуссарав дун – дида нух малълъулев мун. duniyal Swerun wuSaraw dun - dida nu[ ma:ulew mun. 193. Дуниял ххалеб ххадиро, ххараб цIцIалкIулеб цIцIалкIу. duniyal {aleb {adiro, {arab ~aljuleb ~alju. 194. Дуниялалълъул аххир битIаги, аххираталълъул авал битIаги. duniyala:ul a{ir biTagi, a{irata:ul awal biTagi. 195. Дуниялалълъул боцIцIи бугониги – балагь, гьечIониги – балагь. duniyala:ul bo~i bugonigi - balah, hezoni - balah. 196. Дуниялалълъул квешлъи – къасси роцIцIун, къад кьерхин, чахъдал квешлъи – ххасало къинлъи. duniyala:ul kwe^;i - qaSi ro~un, qad per[in, xa]dal kwe^;i - {asalo qin;i. 197. Дуниялалълъул рагIал гьечIеб, гIелмуялълъул аххир гьечIеб. duniyala:ul rafal hezeb, felmuya:ul a{ir hezeb. 198. Дуниялалълъул талихI – ригьнал талихI, аххираталълъул талихI – хабал талихI. duniyala:ul tali\ - rihnal tali\, a{irata:ul tali\ - [abal tali\. 199. Дуниялалълъул ургъелги – мискинчияссе, аххираталълъул гIазабги – мискинчияссе. duniyala:ul urvelgi - miskinxiyaSe, a{irata:ul fa#abgi - miskinxiyaSe. 200. Дуниялалълъул ххан – ххалкъалълъул лагъ. duniyala:ul {an - {alqa:ul lav. 201. Дуниял-гIаламалълъул жо бикъулев цIцIогьор, цIцIогьорассул рокъосса жо бикъулев Къебед. duniyal-falama:ul $o biqulew ~ohor, ~ohoraSul roqoSa $o biqulew qebed. 202. Дунял – бакъуцца, чи – гIакълуялълъ. dunyal - baquCa, xi - faqluya:. 203. Дунял квананиги гIорцIцIичIев, гIор гьекъаниги, къеч хьвачIев. dunyal kwananigi for~izew, for heqanigi, qex %wazew. 204. Дунял цIезе бокьараб рагIи, гIинтIе къулун щурулеб. dunyal `e#e boparab rafi, finTe qulun &uruleb. 205. Дунялалда бищунго берцинал жал жиндир кIартил гIундул ругилан абурабила хIамицца. dunyalalda bi&ungo bercinal $al $indir jartil fundul rugilan aburabila \amiCa. 206. Дунялалда гьечIелани сарсахъал, ракъун-къечон ххутIилаан ялтахъал. dunyalalda hezelani sarsa]al, raqun-qexon {iTilaan yalta]al. 207. Дунялалда нигIматал цIакъго гIемерал руго, бищунго лълъикIаб нигIмат ритIухъай чIчIужу йиго. dunyalalda nifmatal `aqgo femeral rugo, bi&ungo :ijab nifmat riTu]ay Zu$u yigo. 208. Дунялалълъул боцIцIи цIцIамхIалаб лълъим гIадинаб жойила, кигIан гьекъаниги къеч буссунареб. dunyala:ul bo~i ~am\alab :im fadinab $oyila, kifan heqanigi qex buSunareb. 209. Дунялалълъул чIаголъи – канлъи, канлъулги чIаголъи – чIчIужу. dunyala:ul zago;i - kan;i, kan;ulgi zago;i - Zu$u. 210. Дур амру кIодолъула, дуцца лълъикIлъи гьабуни. dur amru jodo;ula, duCa :ij;i habuni. 211. Дур берал рагьаразул кIал къаге. dur beral rahara#ul jal qage. 212. Дур вуцIцIунчIчIей бичIчIичIессда дуцца бицарабги бичIчIулареб. dur wu~unZey biZizeSda duCa bicarabgi biZulareb. 213. Дур гьудул щиван бице, мунго щив чиян бицунге (чи гьикъуге, гьудулассухъ ралагье). dur hudul &iwan bice, mun &iw xiyan bicunge (xi hiquge, hudulaSu] ralahe). 214. Дур гIакълуялда рекъон, мун витIарав вуго. dur faqluyalda reqon, mun wiTaraw wugo. 215. Дур гIакълуялълъул бащдаб мадугьалассухъги бугеб. dur faqluya:ul ba&dab maduhalaSu]gi bugeb. 216. Дур къватIги – дур рукъ. dur qwaTgi - dur ruq. 217. Дур къвачIа бихьеян абуни, гьардохъанги чIухIулевила. dur qwaza bi%eyan abuni, hardo]angi zu\ulewila. 218. Дур кIутIбуз кквечIеб рагIи чияр кIалалълъ кквеларо. dur juTbu# Kwezeb rafi xiyar jala: Kwelaro. 219. - Дур лълъади кинай йигей? - Гьелълъул эбел кинай ятаниги, гьединай йиго. - dur :adi kinay yigey? - he:ul ebel kinay yatanigi, hedinay yigo. 220. Дур мацIцI – дурго тушман. dur ma~ - durgo tu^man. 221. Дур пикруялда рекъон кьурдулеб жо данде чIвани, дур талихI. dur _ikruyalda reqon purduleb $o dande zwani, dur tali\. 222. Дур рагIи – дур роцен. dur rafi - dur rocen. 223. Дур ракIалълъул паххрулъи, дур гъанссазул рацIцIалъи. dur raja:ul _a{ru;i, dur vanSa#ul ra~a;i. 224. Дур рекIелI ургъел батани, гьудулассе бикье, гьесс бащадаб тIасса босизе. dur reje/ urvel batani, hudulaSe bipe, heS ba&adab TaSa bosi#e. 225. Дур рокъоб чияцца хханлъи гьабизеги биччаге, чияр рокъоб хханлъи дуццагоги гьабуге. dur roqob xiyaCa {an;i habi#egi biXage, xiyar roqob {an;i duCagogi habuge. 226. Дур роххел батани, ахIун бицунге – пашманал гIадамалги ратизе бегьула. Дур пашманлъи батани, гьебги баххче – гьелълъ гIадамазул роххел хвезабизе бегьула. dur ro{el batani, a\un bicunge - _a^manal fadamalgi rati#e behula. dur _a^man;i batani, hebgi ba{xe - he: fadama#ul ro{el [we#abi#e behula. 227. Дур тушманасс дур гьудулассдассанги пайда босулеб. dur tu^manaS dur hudulaSdaSangi _ayda bosuleb. 228. Дур ургъел гьабуларессдеххун ургъелги бикьуге, мун вокьуларессул кумекалде хьулги лъоге. dur urvel habulareSde{un urvelgi bipuge, mun wopulareSul kumekalde %ulgi ;oge. 229. Дур ххазина бугеб ракьалда жаниб бухъичIого тани, батизе гьечIеб. dur {a$ina bugeb rapalda $anib bu]izogo tani, bati#e hezeb. ВукIаравила гIакъилав эмен. Гьесс живго хвелалде абун таралила нилIее кицилъун ххутIарал гьал рагIаби. Эмен хун ххадуб, росс-лълъадиялълъ гIемер бухъарабила пастIан-къоно, цIцIикIкIарабила бачIен. Бухъарабила ах, чIахIалъарабила пихъ. КигIанни бухъаниги, батичIебила аз ххиял гьабулеб букIараб гIарац – ххазина. ЛълъикIго ресги рекъараб, рукъги бечелъараб меххалълъ, росс-лълъадиялда чIалгIарабила, кидаго батулареб ххазинаялде хьул лъун, рухъарулел рукIин. Жалгоги мискинлъизе квер бараб, бачIенги дагьлъараб меххалълъ бичIчIарабила гьезда инссуцца ххазинайилан ссунда абулеб букIарабали. wujarawila faqilaw emen. heS $iwgo [welalde abun taralila ni/eye kici;un {uTaral hal rafabi. emen [un {adub, roS-:adiya: femer bu]arabila _asTan-qono, ~iJarabila bazen. bu]arabila a[, za\a;arabila _i]. kifanni bu]anigi, batizebila a# {iyal habuleb bujarab farac - {a#ina. :ijgo resgi reqarab, ruqgi bexe;arab me{a:, roS-:adiyalda zalfarabila, kidago batulareb {a#inayalde %ul ;un, ru]arulel rujin. $algogi miskin;i#e kwer barab, bazengi dah;arab me{a: biZarabila he#da inSuCa {a#inayilan Sunda abuleb bujarabali. 230. Дур хIакъирлъи бичIчIанани, гIодулев мун вуцIцIинаро, бахIарчилъи дулI батани, меххтел дуцца гьекъеларо. dur \aqir;i biZanani, fodulew mun wu~inaro, ba\arxi;i du/ batani, me{tel duCa heqelaro. 231. Дур хIал дицца бихьилаанила, хIарщукъали, гьадаб Аллагьассул тушман гьаваялда гьечIебани. dur \al diCa bi%ilaanila, \ar&uqali, hadab allahaSul tu^man hawayalda hezebani. ЦIцIум букIун буго гьаваялда. ГIанкIкI букIун буго, гьелдассаги хIинкъун, тIепун чIчIун. Нахъассан бачIун, къоркъоцца гьелда хIанчIун буго. Чара хвараб гIанкIкIицца къоркъода гьедин абун буго. ~um bujun bugo hawayalda. fanJ bujun bugo, heldaSagi \inqun, Te_un Zun. na]aSan bazun, qorqoCa helda \anzun bugo. xara [warab fanJiCa qorqoda hedin abun bugo. 232. Дур цабзаз кквечIеб чияр кIутIбуз кколареб. dur cab#a# Kwezeb xiyar juTbu# Kolareb. 233. Дур цо гьересси бихьанищ – хвана мун. dur co hereSi bi%ani& - [wana mun. 234. Дур цIцIар ахIичIого, «ия», – ян жаваб кьоге. dur ~ar a\izogo, «iya», - yan $awab poge. 235. Дур чи гьавулев – дун, дун чорок гьавулев – мун. dur xi hawulew - dun, dun xorok hawulew - mun. 236. Дур чияссдеххун кинаб бербалагьи бугониги, гьединабго дудеххунги букIунеб. dur xiyaSde{un kinab berbalahi bugonigi, hedinabgo dude{ungi bujuneb. 237. Дураб бихьун – дираб, дираб бихьун – дураб. durab bi%un - dirab, dirab bi%un - durab. 238. Дурго берал рагьаразул кIал къалареб. durgo beral rahara#ul jal qalareb. 239. Дурго гуреб ишги кодобе босугейила, дурабго реххунги тогейила. durgo gureb i^gi kodobe bosugeyila, durabgo re{ungi togeyila. 240. Дурго гIайибал раххчун, чиярал къватIир чIваге. durgo fayibal ra{xun, xiyar qwaTir zwage. 241. Дурго гIайибалги берда ццере тун, чияр гIайибазда ххадув лIугьунге. durgo fayibalgi berda Cere tun, xiyar fayiba#da {aduw /uhunge. 242. Дурго гIакълу гIечIони, гIакъилгун ургъе. durgo faqlu fezoni, faqilgun urve. 243. Дурго загIиплъи тушманассе бицунареб. durgo #afi_;i tu^manaSe bicunareb. 244. Дурго къимат гьабизе бокьани, чияр къимат дуццаги гьабе. durgo qimat habi#e bopani, xiyar qimat duCagi habe. 245. Дурго кIал – дурго тушман. durgo jal - durgo tu^man. 246. Дурго кIалалълъ кквечIеб чияр кIутIбуз кколареб. durgo jala: Kwezeb xiyar juTbu# Kolareb. 247. Дурго мацIцI – мунго чIвалеб бацI. durgo ma~ - mungo zwaleb ba`. 248. Дурго лълъикIлъи чияцца бицине те, чияцца гьабураб лълъикIлъи дуццаго бице. durgo :ij;i xiyaCa bicine te, xiyaCa haburab :ij;i duCago bice. 249. Дурго малъацца гIадин, дурго мугъ хъассулареб, хъизамалда асскIоб гIадин, рекIел чIоло битIулареб. durgo ma;aCa fadin, durgo muv ]aSulareb, ]i#amalda aSjob fadin, rejel zolo biTulareb. 250. Дурго мацIцI – дуего гъалбацI. durgo ma~ - duyego valba`. 251. Дурго мацIцI – дурго тушман. durgo ma~ - durgo tu^man. 252. Дурго мацIцI мунго чIвалеб бацIила. durgo ma~ mungo zwaleb ba`ila. 253. Дурго мунагьал чиядеги реххуге, дурго хъублъи чиядаги бацIцIинабуге. durgo munahal xiyadegi re{uge, durgo ]ub;i xiyadagi ba~inabuge. 254. Дурго рагIад кIодолъун бихьуге. durgo rafad jodo;un bi%uge. 255. Дурго рагIи ккун чIчIоге, дандеяссухъги гIин тIаме. durgo rafi Kun Zoge, dandeyaSu]gi fin Tame. 256. Дурго рачIчIалзухъ балагьун, гIегIеде, хIелеко! durgo raZal#u] balahun, fefede, \eleko! 257. Дурго рокъов гьобол гIадинги вукIунге, гьоболлъухъ дурго рокъов гIадинги вукIунге. durgo roqow hobol fadingi wujunge, hobol;u] durgo roqow fadingi wujunge. 258. Дурго тIивунибе гурони, дурго гел бегьуге. durgo Tiwunibe guroni, durgo gel behuge. 259. Дурго хIатIазда бачине кIолареб юргъа чияр хIатIазда бачинабизе кIолареб. durgo \aTa#da baxine jolareb yurva xiyar \aTa#da baxinabi#e jolareb. 260. Дурго чедги босун, чияр гIияде унге. durgo xedgi bosun, xiyar fiyade unge. 261. Дурго чодаги бараххщун, чияр чу рекIунге. durgo xodagi bara{&un, xiyar xu rejunge. 262. Дургояб чвантиниб лъун, чияр кванде хьул лъоге. durgoyab xwantinib ;un, xiyar kwande %ul ;oge. 263. Дургун бакъан рекъоларессулгун къайицадахълъи гьабуге. durgun baqan reqolareSulgun qayicada];i habuge. 264. Дурцц вищизе ккани ясги къваригIуна, нус йищизе ккани васги къваригIуна. durC wi&i#e Kani yasgi qwarifuna, nus yi&i#e Kani wasgi qwarifuna. 265. Дурццассда божараб къо цIа гъун бухIаги! durCaSda bo$arab qo `a vun bu\agi! 266. Дурццассул вас лIугьинчIев, нусалълъул яс лIугьинчIей. durCaSul was /uhinzew, nusa:ul yas /uhinzey. 267. Дурццассул хIал лъазе, хIехь ццебе реххе. durCaSul \al ;a#e, \e% Cebe re{e. 268. Духъа бекани – боцIцIудасса, дихъа бекани – чIаголъигьечI! du]a bekani - bo~udaSa, di]a bekani - zago;ihez! 269. Дуцца бухIе, гважи, дицца бухIе! duCa bu\e, gwa$i, diCa bu\e! Кици буго къарум маххссараде ккураб. ЧIчIужуялълъ ражи гьабун буго, лъабго цIулакьоги бекун. Гьеб хIехьезе кIвечIев россассги бекун буго, гьелълъие квешезе, гьелълъго бекарабгIан. kici bugo qarum ma{Sarade Kurab. Zu$uya: ra$i habun bugo, ;abgo `ulapogi bekun. heb \e%e#e jwezew roSaSgi bekun bugo, he:iye kwe^e#e, he:go bekarabfan. 270. Дуцца гьабуни, дуеги гьабулеб. duCa habuni, duyegi habuleb. 271. Дуцца дие мусру босизе лъабго гъурущ кьолебани, нилI кIиялго бащалъилаанилан абурабила мискинчиясс бечедав Парзулассда. duCa diye musru bosi#e ;abgo vuru& polebanu, ni/ jiyalgo ba&a;ilaanilan aburabila miskinxiyaS bexedaw _ar#ulaSda. 272. Дуцца кигIан мехх балебилан гьикъарабила тIомода, нахуда гьикъейилан абурабила тIомоцца. duCa kifan me{ balebilan hiqarabila Tomoda, na[uda hiqeyila aburabila TomoCa. 273. Дуцца кьечIони, дуеги кьолареб, дуцца гьабичIони, дуеги гьабулареб. duCa pezoni, duyegi polareb, duCa habizoni, duyegi habulareb. 274. Дуцца ккурасс мунги кколев, дуцца тарасс мунги толев. duCa KuraS mungi Kolew, duCa taraS mungi tolew. 275. Дуцца рорцараб роцада мунги ворцунев. duCa rorcarab rocada mungi worcunew. 276. Дуцца чи кIодо гьавуни мунги кIодолъулев, гьевги кIодолъулев, дуцца чи хIакъир гьавуни нуж кIиялго хIакъирлъулел. duCa xi jodo hawuni mungi jodo;ulew, hewgi jodo;ulew, duCa xi \aqir hawuni nu$ jiyalgo \aqir;ulel. 277. – Дуцца щиб кваналеб? duCa &ib kwanaleb? – Бакъ. baq. – Дуцца щиб гьекъолеб? duCa &ib heqoleb? – Бакъ. baq. – Дуцца щиб ретIунеб? duCa &ib reTuneb? – Бакъ. baq. 278. Дуцца эмен кваназавураб щурминиссан, васасс мунги кваназавулев. duCa emen kwana#awurab &urminiSan, wasaS mungi kwana#awulew. Росс-лълъади, цадахъ гIодорги чIчIун, кIудияб къагIидаялда кваналел рукIун руго. Херав эмен, щурминибе дагьа-макъаб квенги реххун, батIаго толев вукIун вуго. Цо къоялълъ херассул васассда жиндирго вас цо хъорщол кесек буцIулев ватун вуго. Щиб гьабулев вугеван инссуцца гьикъараб меххалълъ, васасс жаваб кьун буго, мун херлъарав меххалълъ, кIудадаего гIадин, дуеги квен кьезе щурун гьабулев вугилан. НилIецца гьабун, нилIее гьабун, иргадул жо букIун бугин гьаб дуниялилан, гьеб къоялдасса нахъе васасс херав инссул адаб-хIурмат цIунун буго. roS-:adi, cada] fodorgi Zun, judiyab qafidayalda kwanalel rujun rugo. [eraw emen, &urminibe daha-maqab kwengi re{un, baTago tolew wujun wugo. co qoya: [eraSul wasaSda $indirgo was co ]or&ol kesek bu`ulew watun wugo. &ib habulew wugewan inSuCa hiqarab me{a:, wasaS $awab pun bugo, mun ]er;araw me{a:, judadayego fadin, duyego kwen pe#e &urun habulew wugilan. ni/eCa habun, ni/eye habun, irgadul $o bujun bugin hab duniyalilan, heb qoyaldaSa na]e wasaS [eraw inSul adab-\urmat `unun bugo. 279. Дуццаго бекьана, дуццаго лъилъе. duCago bepana, duCago ;i;e. 280. Дуццаго бухъаралълъуве мунго кколев. duCago bu]ara:uwe mungo Kolew. 281. Дуццаго веццуге, чияцца веццизегIан чIчIа. duCago weCuge, xiyaCa weCi#efan Za. 282. Дуццаго гьабичIони, дур ургъел цогидазги гьабулареб. duCago habizoni, dur urvel cogida#gi habulareb. 283. Дуццаго гьабураб лълъикIлъи кIочене те, дуего гьабураб лълъикIлъи кIочон тоге. duCago haburab :ij;i joxene te, duyego haburab :ij;i joxon toge. 284. Дуццаго дудаго зинкIкIе, чияда зинкIкIани кин букIунебали лъазе. duCago dudago #inJe, xiyada #inJani kin bujunebali ;a#e. 285. Дуццаго нахъе бацIцIине кколеб жо туге. duCago na]e ba~ine Koleb $o tuge. 286. Дуццаго цIетIе реххичIел ххинкIал хIарччинисса ралагьуге. duCago `eTe re{izel {injal \arXiniSa ralahuge. 287. Дуццаго чед тIохьтIол кун, чияе ролIул кье. duCago xed To%Tol kun, xiyaye ro/ul pe.

БолмацIцIалдаги куделдерил мацIцIалдаги рагIаби абулеб куц. БолмацIцI - Куделдерил мацIцI bolma~ - kudelderil ma~ بۈلماڞ - كۇدېلدېرێل ماڞ аздагьо a#daho ازداهۈ - аждагьа a$daha اجداها анлIго an/go انڶڬۈ - анлълъго an:go انڷڬۈ асскIоб aSjob اصگۈب - гъуниб vunib غۇنێب ах a[ اځ - агь ah اه ахихъан a[i]an اځێڅان - агьихъан ahi]an اهێڅان ахихъанлъи a[i]an;i اځێڅانڸێ - агьихъали ahi]ali اهێڅالێ ахбазан a[ba#an اځبازان - аххссан a{San اخصان аххалъи a{a;i اخاڸێ - гъокьбакI vopbaj غۈڨباگ ахIдезе a\de#e احدېزې - гIоргIодаде forfodade عۈرعۈدادې бабадизе babadi#e بابادێزې - мацIцI ккоде ma~ Kode ماڞ ڭۈدې багIадизе bafadi#e باعادێزې - гIороде forode عۈرۈدې багIари bafari باعارێ - багIали bafali باعالێ багIарлъи bafar;i باعارڸێ - багIали bafali باعالێ багIарлъизе bafar;i#e باعارڸێزې - багIалде bafalde باعالدې багIарараб bafararab باعاراراب - багIалураб bafalurab باعالۇراب багIаризабизе bafari#abi#e باعارێزابێزې - багIалдебуде bafaldebude باعالدېبۇدې багIаризе bafari#e باعارێزې - багIалде bafalde باعالدې багIархоно bafar[ono باعارځۈنۈ - гIубилабжо fubil$o عۇبێلابجۈ багIач bafax باعاچ - къицицо qicico قێښێښۈ бадако badako باداكۈ - орчехь orxe% ئۈرچېڮ бадибчIвазе badibzwa#e بادێبڃوازې - бардибчIваде bardibzwade باردێبڃوادې бажа ba$a باجا - дандеяв dandeyaw داندېياو бажари ba$ari باجارێ - бажали ba$ali باجالێ бажаризе ba$ari#e باجارێزې - бажалде ba$alde باجالدې бажари ba$ari باجارێ - бажали ba$ali باجالێ бажарула ba$arula باجارۇلا - бажалиня ba$alinya باجالێنيا бажаруларо ba$arularo باجارۇلارۈ - бажалиняро ba$alinyaro باجالێنيارۈ бажарана ba$arana باجارانا - бажалуна ba$aluna باجالۇنا бажаричIо ba$arizo باجارێڃۈ - бажалчIо ba$alzo باجالڃۈ бажарила ba$arila باجارێلا - бажала ba$ala باجالا бажариларо ba$arilaro باجارێلارۈ - бажаларо ba$alaro باجالارۈ бажаре ba$are باجارې - бажале ba$ale باجالې бажаруге ba$aruge باجارۇڬې - бажалуги ba$alugi باجالۇڬێ бажарун ba$arun باجارۇن - бажалун ba$alun باجالۇن бажаричIого ba$arizogo باجارێڃۈڬۈ - бажалчIого ba$alzogo باجالڃۈڬۈ бажарулев ba$arulew باجارۇلېو - бажалинев ba$alinew باجالێنېو бажаруларев ba$arularew باجارۇلارېو - бажалинярев ba$aliNarew باجالێنيارېو бажарарав ba$araraw باجاراراو - бажалурав ba$aluraw باجالۇراو бажаричIев ba$arizew باجارێڃېو - бажалчIев ba$alzew باجالڃېو базе ba#e بازې - баде bade بادې бай bay باي - бай bay باي бала bala بالا - баня banya بانيا баларо balaro بالارۈ - баняро banyaro بانيارۈ бана bana بانا - бана bana بانا бачIо bazo باڃۈ - бачIо bazo باڃۈ бала bala بالا - бала bala بالا баларо balaro بالارۈ - баларо balaro بالارۈ бай bay باي - бае baye بايې баге bage باڬې - баги bagi باڬێ бан ban بان - бамо bamo بامۈ бачIого bazogo باڃۈڬۈ - бачIого bazogo باڃۈڬۈ балев balew بالېو - банев banew بانېو баларев balarew بالارېو - банярев baNarew بانيارېو барав baraw باراو - барав baraw باراو бачIев bazew باڃېو - бачIев bazew باڃېو баизе bai#e بائێزې - бабде babde بابدې байрахъ bayra] بايراڅ - пайрахъ _ayra] فايراڅ бакъан baqan باقان - макъан maqan ماقان бакъаниде baqanide باقانێدې - бакъунде baqunde باقۇندې бакъкквей baqKwey باقڭوېي - бакъккой baqKoy باقڭۈي бакълъи baq;i باقڸێ - бакъдарахъ baqdara] باقداراڅ бакътIерхьул рахъ baqTer%ul ra] باقطېرڮـۇل راڅ - бакъщинкIул рахъ baq&injul ra] باقۺێنگــۇل راڅ бакьулI bapu/ باڨۇڶ - бакьолълъ bapo: باڨۈڷ бакьуч bapux باڨۇچ - бакьмучч bapmuX باڨمۇڿ бакIлъи baj;i باگڸێ - бакIли bajli باگلێ бакIлъизе baj;i#e باگڸێزې - бакIде bajde باگدې балъго ba;go باڸڬۈ - балго balgo بالڬۈ балъголъи ba;go;i باڸڬۈڸێ - балголи balgoli بالڬۈلێ балъгояб ba;goyab باڸڬۈياب - балгояб balgoyab بالڬۈياب ба́лъизе (квас) ba;i#e (kwas) باڸێزې (كواس) - чIваде (квас) ڃوادې (كواس) баракат barakat باراكات - баркат barkat باركات бараххщизе bara{&i#e باراځۺێزې - бараххщде bara{&de باراخۺدېڮښێ баркизе barki#e باركێزې - баркде barkde باركدې ба́рссизе barSi#e بارصێزې - барссде barSde بارصدې батIаго baTago باطاڬۈ - баладго baladgo بالادڬۈ батIалъи baTa;i باطاڸێ - балали balali بالالێ батIалъизе baTa;i#e باطاڸێزې - балалде balalde بالالدې батIияб baTiyab باطێياب - баладаб baladab بالاداب бахине ba[ine باځێنې - багьде bahde باهدې бахине ba[ine باځێنې - бахъде ba]de باڅدې баххкен ba{ken باخكېن - баххкан ba{kan باخكان баххчизе ba{xi#e باخچێزې - баххчде (ваххчде, яххчде) ba{xde (wa{xdw, ya{xde), باخچدې (واخچدې، ياخچدې) викъун чIчIеде wiqun Zede وێقۇن ڄېدې . йикъун чIчIеде yiqun Zede يێقۇن ڄېدې баххчизе ba{xi#e باخچێزې - баххчде ba{xde باخچدې бикъун теде biqun tede بێقۇن تېدې бахъине ba]ine باڅێنې - аде бахъде ade ba]de ادې باڅدې бахIарлъи ba\ar;i باحارڸێ - бахIали ba\ali باحالێ бахIарлъизе ba\ar;i#e باحارڸێزې - бахIалде ba\alde باحالدې бахIри ba\ri باحرێ - бахIли ba\li باحلێ бачIараб bazarab باجاراب - бегьараб beharab بېهاراب бацIизе ba`i#e باڝێزې - бацIде ba`de باڝدې бачIине bazine باڃێنې - бегьде behde بېهدې бацIцIине ba~ine باڞێنې - бацIцIадбуде ba~adbude باڞادبۇدې бацIцIине ba~ine باڞێنې - бацIцIде ba~de باڞدې бащалъи ba&a;i باۺاڸێ - бащали ba&ali باۺالێ бегунисса beguniSa بېڬۇنێصا - бегуниссала beguniSala بېڬۇنێصالا бекI bej بېگ - кIичI jiz گێڃ пуговица бекI (букIдул) bej (bujdul) بېگ (بۇگدۇل) - бекI (букIдал) bej (bujdal) بېگ (بۇگدال) альчик бекI (букIдул) bej (bujdul) بېگ (بۇگدۇل) - бекI (букIдул) bej (bujdul) بېگ (بۇگدۇل) почка бел bel بېل - раххан (раххнал) ra{an (ra{nal) راخان (راخنال) бел bel بېل - бугьун (бугьнал) buhun (buhnal) بۇهۇن (بۇهنال) белъине be;ine بېڸێنې - белде belde بېلدې бергьарав berharaw بېرهاراو - белгьарав belharaw بېلهاراو бергьенлъи berhen;i بېرهېنڸێ - белгьели belheli بېلهېلێ бергьин berhin بېرهێن - белгьин belhin بېلهێن бергьине berhine بېرهێنې - белгьде belhde بېلهدې берккезе berKe#e بېرڭېزې - бербаде berbade بېربادې беркъапизе berqa_i#e بېرقافێزې - беркъапIде berqaPde بېرقاڣدې бертин berhin بېرتێن - бахIарал ba\aral باحارال берцинаб bercinab بېرښێناب - берценаб bercenab بېرښېناب берцинлъи bercin;i بېرښێنڸێ - берцели berceli بېرښېلێ берцинлъизе bercin;i#e بېرښێنڸێزې - берцелде bercelde بېرښېلدې бессдалав beSdalaw بېصدالاو - бесстIалав beSTalaw بېصطالاو бетIер beTer بېطېر - бельэр bel'er بېلئېر бетIералълъул beTera:ul بېطېراڷۇل - бел-эралълъул bel'era:ul بېلئېراڷۇل ботIрода boTroda بۈطرۈدا - болола bolola بۈلۈلا ботIрол boTrol بۈطرۈل - болол bolol بۈلۈل ботIролI boTro/ بۈطرۈڶ - бололълъ bolo: بۈلۈڷ ботIроцца boTroCa بۈطرۈڛا - болоцца boloCa بۈلۈڛا бутIрул buTrul بۇطرۇل - булул bulul بۇلۇل бетIербахъизе beTerba]i#e بېطېرباڅێزې - бел'эрбахъде bel'erba]de بېلئېرباڅدې бетIергьан beTerhan بېطېرهان - белегьан belehan بېلېهان бехъерхъизе be]er]i#e بېڅېرڅێزې - бахъахъде ba]a]de باڅاڅدې бецIлъизе be`;i#e بېڝڸێزې - бецIде be`de بېڝدې беэнлъи been;i بېئېنڸێ - беэли beeli بېئېلێ бигьалъи biha;i بێهاڸێ - бигьали bihali بێهالێ бигьалъизе biha;i#e بێهاڸێزې - бигьалде bihalde بێهالدې биине biine بێئێنې - биъде bi'de بێئدې бикIкIизе biJi#e بێڴێزې - бикIкIде biJde بێڴدې билизе bili#e بێلێزې - билде bilde بێلدې билараб bilarab بێلاراب - бил-араб bil'arab بێلئاراب билълъине bi:ine بێڷێنې - белълъенде be:ende بېڷېندې бихIине bi\ine بێحێنې - биъде bi'de بێئدې биччазе biXa#e بێڿازې - биччаде biXade بێڿادې боголгIуж bogolfu$ بۈڬۈلعۇج - богодемехх bogodeme{ بۈڬۈدېمېخ боголикак bogolikak بۈڬۈلۇكاك - богодекак bogodebaj بۈڬۈدېكاك боз bo# بۈز - без be# بېز болъо (болъаби) bo;o (bo;abi) بۈڸۈ (بۈڸابێ) - болгьо (болгьаби) bolho (bolhabi) بۈلهۈ (بۈلهابێ) болъон bo;on بۈڸۈن - болгьон bolhon بۈلهۈن бортизе borti#e بۈرتێزې - бортенде bortende بۈرتېندې борхалъи bor[a;i بۈرځاڸێ - боркIали borjali بۈرگالێ борхатаб bor[atab بۈرځاتاب - боркIадаб borjadab بۈرگاداب борхизе bor[i#e بۈرځێزې - боркIде borjde بۈرگدې адбосде adbosde ادبۈسدې ботIротIекIанцI boTroTejan` بۈطرۈطېگانڝ - бололекIанцI bololejan` بۈلۈلېگانڝ будун budun بۇدۇن - мудун mudun مۇدۇن бугъизе buvi#e بۇغێزې - богъде bovde بۈغدې бугьине buhine بۇهێنې - богьде bohde بۈهدې бугIизе bufi#e بۇعێزې - богIде bofde بۈعدې букъизе buqi#e بۇقێزې - бокъде boqde بۈقدې букъизе buqi#e بۇقێزې - букъде buqde بۇقدې букIинессеб bujineSeb بۇگێنېصېب - букIдеяб bujdeyab بۇگدېياب була́гьин (булагьаби) bulahin (bulahabi) بۇلاهێن (بۇلاهابێ) - булагьен (балагьаби) bulahen (balahabi) بۇلاهېن (بۇلاهابێ) бурутI (буртIал) buruT (burTal) بۇرۇط (بۇرطال) - бул'ур (бул'ал) bul'ur (bul'al) بۇلئۇر (بۇلئال) буртIинкилищ burTinkili& بۇرطێنكێلێۺ - бул'инкирищ bul'inkiri& بۇلئێنكێرێۺ бусен busen بۇسېن - босе́н (бусадол, бусби) bosen (busadol, busbi) بۈسېن (بۇسادۈل، بۇسبێ) буссизе buSi#e بۇصێزې - буссде buSde بۇصدې буссине buSine بۇصێنې - нахъбуссде na]buSde ناڅبۇصدې буссурманчи buSurmanxi بۇصۇرمانچێ - буссурбанчи buSurbanxi بۇصۇربانچێ бутI buT بۇط - бул bul بۇل бухизе bu[i#e بۇځێزې - кьапIде paPde ڨاڣدې буххизе bu{i#e بۇخێزې - буххде bu{de بۇخدې буххунах bu{una[ بۇخۇناځ - регь (рогьол) reh (rohol) رېه (رۈهۈل) бухъизе bu]i#e بۇڅێزې - бохъде bo]de بۈڅدې бухIаражо bu\ara$o بۇحاراجۈ - гьагIо (гьагIдал) hafo (hafdal) هاعۈ (هاعدال) буццур (буццрал) buCur (buCral) بۇښۇر (بۇښرال) - цIегIли (цIегIлидол, цIегIлаби) `efli (`eflidol, `eflabi) ڝېعلێ (ڝېعلادۈل، ڝېعلابێ) буцIизе bu`i#e بۇڝێزې - боцIде bo`de بۈڝدې буцIцIухIине bu~u\ine بۇڞۇحێنې - гIенеккун чIчIеде feneKun Zede عېنېڭۇن ڄېدې велъизе we;i#e وېڸێزې - воххде wo{de وۈخدې васият wasiyat واسێيات - васигат wasigat واسێڬات васвасав waswasaw واسواساو - васиккарав wasiKaraw واسێڭاراو вачIине wazine واڃێنې - вегьде wehde وېهدې вачIине вуго wazine wugo واڃێنې وۇڬۈ - вегьде вуго wehde wugo وېهدې وۇڬۈ вачIине вугищ wazine wugi& واڃێنې وۇڬێۺ - вегьде вугищи wehde wugi&i وېهدې وۇڬێۺێ вачIине гьечIо wazine hezo واڃێنې هېڃۈ - вегьде гьечIо wehde hezo وېهدې هېڃۈ вачIине гьечIищ wazine hezi& واڃێنې هېڃێۺ - вегьде гьечIищи wehde hezi&i وېهدې هېڃێۺێ вачIине вукIун вуго wazine wujun wugo واڃێنې وۇگۇن وۇڬۈ - вегьде вукIун вуго wehde wujun wugo وېهدې وۇگۇن وۇڬۈ вачIине вукIун гьечIо wazine wujun hezo واڃێنې وۇگۇن هېڃۈ - вегьде вукIун гьечIо wehde wujun hezo وېهدې وۇگۇن هېڃۈ вачIинехъин вуго wazine]in wugo واڃێنېڅێن وۇڬۈ - вегьдехъине вуго wehde]ine wugo وېهدېڅێنې وۇڬۈ вачIинехъин вугищ wazine]in wugo واڃێنېڅێن وۇڬێۺ - вегьдехъине вугищи wehde]ine wugi&i وېهدېڅێنې وۇڬێۺێ вачIинехъин гьечIо wazine]in hezo واڃێنېڅێن هېڃۈ - вегьдехъине гьечIо wehde]ine hezo وېهدېڅێنې هېڃۈ вачIинехъин гьечIищ wazine]in hezi& واڃێنېڅێن هېڃێۺ - вегьдехъине гьечIищи wehde]ine hezi&i وېهدېڅێنې هېڃێۺێ вачIинехъин вукIана wazine]in wujana واڃێنېڅێن وۇگانا - вегьдехъине вукIана wehde]ine wujana وېهدېڅێنې وۇگانا вачIинехъин вукIаравищ wazine]in wujarawi* واڃێنېڅێن وۇگاراوێۺ - вегьдехъине вукIаравщи wehde]ine wujaraw&i وېهدېڅێنې وۇگاراوۺێ вачIине вукIана wazine wujana واڃێنې وۇگانا - вегьде вукIана wehde wujana وېهدې وۇگانا вачIине вукIун вуго wazine wujun wugo واڃێنې وۇگۇن وۇڬۈ - вегьде вукIун вуго wehde wujun wugo وېهدې وۇگۇن وۇڬۈ вачIин wazin واڃێن - вегьи wehi وېهێ вачIинин wazinin واڃێنێن - вегьлин wehlin وېهلێن вачIуна wazuna واڃۇنا - вегьиня wehinya وېهێنيا вачIунаан wazunaan واڃۇنائان - вегьиняан wehinyaan وېهێنيائان 19. вачIунаго wazunago واڃۇناڬۈ - вегьиняго wehinyago وېهێنياڬۈ 20. вачIинавула wazinawula واڃێناوۇلا - вегьдевуня wehdewunya وېهدېوۇنيا 21. вачIунаро wazunaro واڃۇنارۈ - вегьиняро wehinyaro وېهێنيارۈ 22. вачIунарищ wazunari& واڃۇنارێۺ - вегьинярищи wehinyari&i وېهێنيارێۺێ 23. вачIунароан wazunaroan واڃۇنارۈئان - вегьиняроан wehinyaroan وېهێنيارۈئان 24. вачIана wazana واڃانا - вегьана wehana وېهانا 25. вачIани wazani واڃانێ - вегьани wehani وېهانێ 26. вачIанищ wazani& واڃانێۺ - вегьаравщи weharaw&i وېهاراوۺێ 27. вачIанани wazanani واڃانانێ - вегьанани wehanani وېهانانێ 28. вачIинавуна wazinawuna واڃێناوۇنا - вегьдевуна wehdewuna وېهدېوۇنا 29. вачIинчIо wazinzo واڃێنڃۈ - вегьчIо wehzo وېهڃۈ 30. вачIинчIищ wazinzi& واڃێنڃێۺ - вегьчIищи wehzi&i وېهڃێۺێ 31. вачIинчIони wazinzoni واڃێنڃۈنێ - вегьчIони wehzoni وېهڃۈنێ 32. вачIинчIого wazinzogo واڃێنڃۈڬۈ - вегьчIого wehzogo وېهڃۈڬۈ 33. вачIинчIев wazinzew واڃێنڃېو - вегьчIев wehzew وېهڃېو 34. вачIина wazina واڃێنا - вегьла wehla وېهلا 35. вачIинев wazinew واڃێنېو - вегьинев wehinew وېهێنېو 36. вачIинарев wazinarew واڃێنارېو - вегьинярев wehinyarew وېهێنيارېو 36. вачIинавила wazinawila واڃێناوێلا - вегьдевула wehdewula وېهدېوۇلا 37. вачIинаро wazinaro واڃێننارۈ - вегьларо wehlaro وېهلارۈ 38. вачIинарищ wazinari& واڃێنارێۺ - вегьларищи wehlari&i وېهلارێۺێ 39. вачIа waza واڃا - вачIа waza واڃا 40. вачIа абе waza abe واڃا ابې - вачIа абе waza abe واڃا ابې 41. вачIаги wazagi واڃاڬێ - вегьаги wehagi وېهاڬێ 42. вачIаяв wazayaw واڃاياو - вегьаяв wehayaw وېهاياو 43. вачIинаве wazinawe واڃێناوې - вегьдевуе wehdewuye وېهدېوۇيې 44. вачIунге wazinge واڃۇنڬې - вегьуги wehugi وېهۇڬێ 45. вачIунгеги wazingegi واڃۇنڬېڬێ - вегьугеги wehugegi وېهۇڬېڬێ 46. вачIун вуго wazun wugo واڃۇن وۇڬۈ - вегьун вуго wehun wugo وېهۇن وۇڬۈ 47. вачIун вугищ wazun wugi& واڃۇن وۇڬێۺ wehun wugi&i - вегьун вугищи وېهۇن وۇڬێۺێ 48. вачIун вугоан wazun wugoan واڃۇن وۇڬۈئان - вегьун вугоан wehun wugoan وېهۇن وۇڬۈئان 49. вачIун гьечIо wazun hezo واڃۇن هېڃۈ - вегьун гьечIо wehun hezo وېهۇن هېڃۈ 50. вачIун гьечIищ wazun hezi& واڃۇن هېڃێۺ - вегьун гьечIищи wehun hezi&i وېهۇن هېڃێۺێ 51. вачIун вукIана wazun wujana واڃۇن وۇگانا - вегьун вукIана wehun wujana وېهۇن وۇگانا 52. вачIун вукIинчIо wazun wujinzo واڃۇن وۇگێنڃۈ - вегьун вукIчо wehun wujzo وېهۇن وۇگڃۈ 53. вачIун вукIинчIищ wazun wujinzi& واڃۇن وۇگێنڃێۺ - вегьун вукIчIищи wehun wujzi&i وېهۇن وۇگڃێۺێ 54. вачIун вукIун вуго wazun wujun wugo واڃۇن وۇگۇن وۇڬۈ - вегьун вукIун вуго wehun wujun hezo وېهۇن وۇگۇن وۇڬۈ 55. вачIун вукIун гьечIо wazun wujun hezo واڃۇن وۇگۇن هېڃۈ - вегьун вукIун гьечIо wehun wujun hezo وېهۇن وۇگۇن هېڃۈ 56. вачIун вукIунаан wazun wujunaan واڃۇن وۇگۇنائان - вегьун вукIиняан wehun wujinyaan وېهۇن وۇگێنيائان 57. вачIун вукIунароан wazun wujunaroan واڃۇن وۇگۇنارۈئان - вегьун вукIиняроан wehun wujinyaroan وېهۇن وۇگێنيارۈئان 58. вачIунаго вуго wazunago wugo واڃۇناڬۈ وۇڬۈ - вегьиняго вуго wenyago wugo وېهۇنياڬۈ وۇڬۈ 59. вачIунев вуго wazunew wugo واڃۇنېو وۇڬۈ - вегьинев вуго wehinew wugo وېهێنېو وۇڬۈ 60. вачIунев вугищ wazunew wugi& واڃۇنېو وۇڬێۺ - вегьинев вугищи wehinew wugi&i وېهێنېو وۇڬێۺێ 61. вачIунев гьечIищ wazunew hezi& واڃۇنېو هېڃێۺ - вегьинев гьечIищи wehinew hezi&i وېهێنېو وۇڬێۺێ 62. вачIунев вукIуна wazunew wujana واڃۇنېو وۇگۇنا - вегьинев вукIиня wehinew wujanya وېهێنېو وۇگێنيا 63. вачIунев вукIунищ wazunew wujuni& واڃۇنېو وۇگۇنێۺ - вегьинев вукIинищи wehinew wujini&i وېهێنېو وۇگێنێۺێ 64. вачIунев вукIунаро wazunew wujunaro واڃۇنېو وۇگۇنارۈ - вегьинев вукIиняро wehinew wujinyaro وېهێنېو وۇگێنيارۈ 65. вачIунев вукIунарищ wazunew wujunari& واڃۇنېو وۇگۇنارێۺ - вегьинев вукIинярищи wehinew wujinyari&i وېهێنېو وۇگێنيارێۺێ 66. вачIунев вукIана wazunew wujana واڃۇنېو وۇگانا - вегьинев вукIана wehinew wujana وېهێنېو وۇگانا 67. вачIунев вукIанищ wazunew wujani& واڃۇنېو وۇگانێۺ - вегьинев вукIаравщи wehinew wujaraw&i وېهێنېو وۇگاراوشێ 68. вачIунев вукIинчIо wazunew wujinzo واڃۇنېو وۇگێنڃۈ - вегьинев вукIчIо wehinew wujzo وېهێنېو وۇگڃۈ 69. вачIунев вукIинчIищ wazunew wujinzi& واڃۇنېو وۇگێنڃێۺ - вегьинев вукIчIищи wehinew wujzi&i وېهێنېو وۇگڃێۺێ 70 вачIунев вукIун вуго wazunew wujun wugo واڃۇنېو وۇگۇن وۇڬۈ - вегьинев вукIун вуго wehinew wujun wugo وېهێنېو وۇگۇن وۇڬۈ 71. вачIунев вукIун гьечIо wazunew wujun hezo واڃۇنا وۇگۇن هېڃۈ - вегьинев вукIун гьечIо wehinew wujun hezo وېهێنېو وۇگۇن هېڃۈ 72. вачIунев вукIина wazunew wujine واڃۇنېو وۇگێنا - вегьинев вукIиня wehinew wujinya وېهێنېو وۇگێنيا 73. вачIунев вукIинаро wazunew wujinaro واڃۇنېو وۇگێنارۈ - вегьинев вукIиняро wehinew wujinyaro وېهێنېو وۇگێنيارۈ 74. вачIарав wazaraw واڃاراو - вегьарав weharaw وېهاراو 75. вачIаравищ wazarawi& واڃاراوێۺ - вегьаравщи weharaw&i وېهاراوۺێ 76. вачIунарев wazunarew واڃۇنارېو - вегьинярев wehinyarew وېهێنيارېو 77. вачIунаревищ wazunarewi& واڃۇنانارېوێۺ - вегьинярищи wehinyari&i وېهێنيارێۺێ вокьулев (йокьулей) wopulew (yopiney) وۈڨۇلېو (يۈڨۇلېي) - вокьинев (йокьиней) wopinew (yopiney) وۈڨێنېو (يۈڨێنېي) габани gabani ڬابانێ - ганабичIер (ганабичIирил) ganabizer (ganabiziril) ڬابانێڃېر (ڬابانێڃێرێل) гага (гагаби) gaga (gagabi) ڬاڬا (ڬاڬابێ) - порчIон (порчIмил, порчIмал) _orzon (_orzmil, _orzmal) فۈرڃۈن (فۈرڃمێل، فۈرڃمال) гагу gagu ڬاڬۇ - гукку guKu ڬۇڭۇ газа ga#a ڬازا - гваза (гвазил, гузби) gwa#a (gwa#il, gu#bi) ڬوازا (ڬوازێل، ڬۇزبێ) гаргадизе gargadi#e ڬارڬادێزې - кIалгьаде jalhade گالهادې гахI ga\ ڬاح - бурукь (буркьил, буркьал) burup (burpil, burpal) بۇرۇڨ (بۇرڨێل، بۇرڨال) гач gax ڬاچ - гъач vax غاچ гелизе geli#e ڬېلێزې - кварщде kwar&de كوارۺدې герело gerelo ڬېرېلۈ - гургаро gurgaro ڬۇرڬارۈ гиди gidi ڬێدێ - хьурхьурди %ur%urdi ڮۇرڮۇردێ гилдизе gildi#e ڬێلدێزې - нахъецIцIаде na]e~ade ناڅێڞادې нахъекъаде ناڅېقادې гиригара girigara ڬێرێڬارا - гурига guriga ڬۇرێڬا гвенд gwend ڬوېند - гонд gond ڬۈند гожо go$o ڬۈجۈ - геже ge$e ڬېجې гоз go# ڬۈز - доз do# دۈز гоноцIцI gono~ ڬۈنۈڞ - гонцц gonC ڬۈنڛ нуццо nuCo نۇڛۈ гохI go\ ڬۈح - гухI gu\ ڬۇح гордибер gerdiber ڬۈردێبېر - мукълабер muqlaber مۇقلابېر гордо (гордал) gordo (gordabi) ڬۈردۈ (ڬۈردال) - гордо (гордаби) gordo (gordabi) ڬۈردۈ (ڬۈردابێ) гормендо gormendo ڬۈرمېندۈ - колълъен (колълъадол, колълъаби) ko:en (ko:adol, ko:abi) كۈڷېن (كۈڷادۈل، كۈڷابێ) гочине goxine ڬۈچێنې - рахъде ra]de راڅدې гугьар guhar ڬۇهار - гвагьар gwahar ڬواهار гуларухьен gularu%en ڬۇلارۇڮېن - гулалрохьен gulalro%en ڬۇلالرۈڮېن гурде gurde ڬۇردې - горде gorde ڬۈردې гуренж guren$ ڬۇرېنج - гурандж guranG ڬۇرانج гъабу vabu غابۇ - гIарщ far& عارۺ гъагъадиро vavadiro غاغادێرۈ - абдали abdali ابدالێ гъажазубетIер (гъажазубутIрул) va$a#ubeTer (va$a#ubuTrul) غاجازۇبېطېر (غاجازۇبۇطرۇل) - кIигъеж (кIигъажалдол, кIигъажаби) jive$ (jiva$aldol, jiva$abi) گێغېج (گێغاجالدۈل، گێغاجابێ) гъалако valako غالاكۈ - къама qama قاما гъалатI valaT غالاط - мекъиккей meqiKey مېقێڭېي гъалду (гъалдаби) valdu (valdabi) بغالدۇ (غالدابێ) - гъилди (гъалдал) vildi (valdal) غێلدێ (غالدال) гъалмагъир valmavir غالماغێر - гъалмагъал valmaval غالماغال гъанчизе vanxi#e غانچێزې - хIапде \a_de حافدې гъапу va_u غافۇ - каву kawu كاوۇ гъапуллъизе va_ul;i#e غافۇلڸێزې - микьиххде mipi{de مێڨێخدې гъанссито vanSito غانصێتۈ - гъассидо vaSido غاصێدۈ гъанцIа (гъунцIби) van`a (vun`bi) غانڝا (غۇنڝبێ) - гъванцIа (гъунцIби) vwan`a (vun`bi) غواڝا (غۇنڝبێ) гъат vat غات - гъарт vart غارت гъарцIцIи var~i غارڞێ - гъерецIцI (гъерцIцIил) vere~ (ver~il) غېرېڞ (غېرڞێل) гъасстIа vaSTa غاصطا - гъассидохъ vaSido] غاصێدۈڅ гъванща (гъванщил) vwan&a (vwan&il) غوانۺا (غوانۺێل) - гъванща (гъонщол) vwan&a (von&ol) غوانۺا (غۈنۺۈل) гъварза́ vwar#a غوارزا - сесел sesel سېسېل гъвел vwel غوېل - мацIцI ma~ ماڞ гъеду vedu غېدۇ - гъедо vedo غېدۈ гъине vine غێنې - гъонде vonde غۈندې гъов vow غۈو - гъав vaw غاو гъоркьисса vorpiSa غۈرڨێصا - гъокьиссала vopiSala غۈڨێصالا гъоркьссияб vorpSiyab غۈرڨصێياب - гъокьиссеб vopiSeb غۈڨێصېب гъоркьияб vorpiyab غۈرڨێياب - гъокьаб vopab غۈڨاب гъоркьлъел vorp;el غۈرڨڸېل - гъокьгьел vophel غۈڨهېل гъоркьчIчIел vorpZel غۈرڨڄېل - гъокьчIчIел vopZel غۈڨڄېل гъорлI vor/ غۈرڶ - гъорлълъ vor: غۈرڷ гъотIоркIо voTorjo غۈطۈرگۈ - гъотIокIро voTojro غۈطۈگرۈ гъулгъудизе vulvudi#e غۇلغۇدێزې - гъургъурдаде vurvurdade غۇرغۇردادې гъулден vulden غۇلدېن - гъолден volden غۈلدېن гъурад vurad غۇراد - чухIунжо xu\un$o چۇحۇنجۈ гъуцIизе vu`i#e غۇڝێزې - гъицIде vi`de غێڝدې гьабгощинаб habgo&inab هابڬۈۺێناب - гьабщищиняб hab&i&inyab هابۺێۺێناب гьабигьан habihan هابێهان - гьибигьан hibihan هێبێهان гьабигьанлъи habihan;i هابێهانڸێ - гьибигьали hibihali هێبێهالێ гьабизе habi#e هابێزې - буде bude بۇدې гьабула habula هابۇلا - буня bunya بۇنيا гьабуларо habularo هابۇلارۈ - буняро bunyaro بۇنيارۈ гьабуна habuna هابۇنا - буна buna بۇنا гьабичIо habizo هابێڃۈ - бучIо buzo بۇڃۈ гьабила habila هابێلا - була bula بۇلا гьабиларо habilaro هابێلارۈ - буларо bularo بۇلارۈ гьабун habun هابۇن - бумо bumo بۇمۈ гьабичIого habizogo هابێڃۈڬۈ - бучIого buzogo بۇڃۈڬۈ гьабулаго habulago هابۇلاڬۈ - буняго bunyago بۇنياڬۈ гьабуларого habularogo هابۇلارۈڬۈ - бунярого bunyarogo بۇنيارۈڬۈ гьабе habe هابې - буе buye بۇيې гьабуге habuge هابۇڬې - буги bugi بۇڬێ гьабураб haburab هابۇراب - бураб burab بۇراب гьабулев habulew هابۇلېو - бунев bunew بۇنېو гьавайинго hawayingo هاوايێنڬۈ - гьаваенго hawayengo هاواهېنڬۈ гьагIу hafu هاعۇ - гьагIо hafu هاعۈ гьадинаб hadinab هادێناب - гьадиняб hadinyab هادێنياب гьакибер (гьакибурдул) hakiber (hakiburdul) هاكێبېر (هاكێبۇردۇل) - гьиркибер (гьиркибурдол) hirkiber (hirkiburdol) هێركێبېر (هێركێبۇردۈل) гьакихъан haki]an هاكێڅان - гьиркихъан hirki]an هێركێڅان гьакихIосс haki\oS هاكێحۈص - гьиркихIосс hirki\oS هێركێحۈص гьакIадизе hajadi#e هاگادێزې - гьакIададе hajadade هاگادادې гьалаглъизе halak;i#e هالاڬڸێزې - гьалакде halakde هالاكدې гьалаглъи halak;i هالا ڬ ڸ ێ - гьалакли halakli هالاكلێ гьалагаб halagab هالاڬاب - гьалакаб halakab هالاكاب гьалъаб ha;ab هاڸاب - гьалаб halab هالاب гьалъабеле ha;abele هاڸابېلې - гьалабеле halabele هالابېلې гьанжелъизегIан, гьанжелъагIан han$e;i#efan, han$e;avan هانجېڸێزېعان، هانجېڸاعان - гьанджедагIан hanGedafan هانجېداعان гьанжесса han$eSa هانجېصا - гьанджессала hanGeSala هانجېصالا гьардезе harde#e هاردېزې - гьердеде herdede هېردېدې гьардухъан hardu]an هاردۇڅان - гьердехъан herde]an هېردېڅان гьартIизе harTi#e هارطێزې - цIцIуде ~ude ڞۇدې гьарщизе har&i#e هارۺێزې - щваде &wade ۺوادې гьатIан haTan هاطان - гьалан halan هالان гьатIанкъо haTanqo هاطانقۈ - алхIаткъо al\atqo الحاتقۈ гьегь (гьагьал) heh (hahal) هېه (هاهال) - кодеххал (кудххил, кутххал) kode{al (kud{il, kut{al) كۈدېخال (كۇدخێل، كۇتخال) гьекдизе hekdi#e هېكدێزې - гьекдеде hekdede هېكدېدې гьекIдизе hejdi#e هېگدێزې - гьекIде hejde هېگدې гьелдалъун helda;un هېلداڸۇن - гьелълъалун he:alun هېڷالۇن гьеле hele هېلې - гьебеле hebele هېبېلې гьениб henib هېنێب - гьундиб hundib هۇندێب гьенкьезе henpe#e هېنڨېزې - лълъурлълъурдаде :ur:urdade ڷۇرڷۇردادې гьетIараб heTarab هېطاراب - къалураб qalurab قالۇراب гьетIизе heTi#e هېطێزې - къулде, кIичIде, хьонтIде qulde, jizde, %onTde قۇلدې، گێڃدې، ڮۈنطدې гьецIо he`o هېڝۈ - али́ (алул, алаби) ali (alul, alabi) الێ (الۇل، الابێ) , хIецIо \e`o حېڝۈ гьецIокъ he`oq هېڝۈق - хIицIбикъ \i`biq حێڝبێق гьитIинаб hiTinab هێطێناب - гьитIиняб hiTinyab هێطێنياب гьобо hobo هۈبۈ - гьиби hibi هێبێ гьогьаб hohab هۈهاب - тамагьаб tamahab تاماهاب гьоко (гьакал) hoko (hakal) هۈكۈ (هاكال) - гьорко (гьаркал) horko (harkal) هۈركۈ (هاركال) гьоркьо (гьаркьил, гьаркьал) horpo (harpil, harpal) هۈرڨۈ هارڨێل، هارڨال - гьокьо (гьикьил, гьакьал) hopo (hipil, hapal) هۈڨۈ هێڨێل، هاڨال гьоцIцIо (гьацIцIил) ho~o (ha~il) هۈڞۈ (هاڞێل) - гьоцIцIо (гьицIцIил) ho~o (hi~il) هۈڞۈ (هێڞێل) гьоцIцIу ho~u هۈڞۇ - гьоцIцIо ho~o هۈڞۈ гьоркьохъанлъи horpo]an;i هۈرڨۈڅانڸێ - гьоркьохъали horpo]ali هۈرڨۈڅالێ гьужум hu$um هۇجۇم - адекIанцIи adejan`i ادېگانڝێ гIабдал fabdal عابدال - абдал abdal ابدال гIабукI (гIабкIил) fabuj (fabjil) عابۇگ (عابگێل) - гIубукI (гIубкIил) fubuj (fubjil) عۇبۇگ (عۇبگێل) гIавусдизе fawusdi#e عاوۇسدێزې - гIавусде fawusde عاوۇسدې гIаг fag عاڬ - гIакI faj عاگ гIагарлъи fagar;i عاڬارڸێ - гIагали fagali عاڬالێ гIагарлъизе fagar;i#e عاڬارڸێزې - гIагалде fagalde عاڬالدې гIагIади papadi عاعادێ - роххи ro{i رۈخێ гIагIадизе papadi#e عاعادێزې - роххде ro{de رۈخدې гIадагIо fadafo عاداعۈ - болол ракьа bolol rapa بۈلۈل راڨا гIададакъад fadadaqad عاداداقاد - гIадалакъад fadalaqad عادالاقاد гIадалаб fadalab عادالاب - гIантаб fantab عانتاب гIадалнах fadalna[ عادالناخ - гIадалнагь fadalnah عادالناه гIадан (гIадамал) fadan (fadamal) عادان (عادامال) - адан (адамал) adan (adamal) ادان (ادامال) гIаданлъи fadan;i عادانڸێ - адамли adamli اداملێ гIадххазе fad{ade عادخازې - гIатххаде fad{ade عاتخادې гIака (гIачи) faka (faxi) عاكا (عاچێ) - гIака (гIачиял) faka (faxiyal) عاكا (عاچێيال) гIаксса fakSa عاكصا - мекъи meqi مېقێ гIажаиблъизе fa$aib;i#e عاجائێبڸێزې - гIажаибде faGaibde عاجائێبدې гIазу fa#u عازۇ - гIасо faso عاسۈ гIалах fala[ عالاځ - гIалагь falah عالاه гIалхул fal[ul عالځۇل - гIалгьул falhul عالهۇل гIансса (гIонссол, гIунссби) fanSa (fonSol, funSbi) عانصا (عۈنصۈل، عۇنصبێ) - гIансса (гIанссил, гIунссби) fanSa (fanSil, funSbi) عانصا (عانصێل، عۇنصبێ) гIанкIу fanju عانگۇ - гIанкIо fanjo عانگۈ гIансса fanSa عانصا - гIалгьул гIанкIо falhul fanjo عالهۇل عانگۈ гIанси fansi عانسێ - гIанса fansa عانسا гIаркьаххине farpa{ine عارڨاخێنې - чIилал риччаде zilal riXade ڃێلال رێڿادې гIатIидаб faTidab عاطێداب - гIилгIидаб filfidab عێلعێداب гIащтIи fa&Ti عاۺطێ - гIищтIи fi&Ti عێۺطێ гIебссахъурщ febSa]ur& عېبصاڅۇرۺ - иццлахъурщ iCla]ur& ئێڛلاڅۇرۺ гIедегIизе fedefi#e عېدېعێزې - гIедегIде, руссуде fedefde, ruSude عېدېعدې، رۇصۇدې гIебу febu عېبۇ - гIебо febo عېبۈ гIекк feK عېڭ - гIенкк fenK عېنڭ гIекI fej عېگ - гIикI fij عێگ гIелечIаб felezab عېلېڃاب - мергьунаб merhunab مېرهۇناب гIергIедизе ferfedi#e عېرعېدێزې - гIоргIодаде fordordade عۈرعۈدادې гIерекъ fereq عېرېق - гIури furi عۇرێ гIеретI fereT عېرېط - дад (дадил, дадал) dad (dadil, dadal) داد (دادێل، دادال) гIетI feT عېط - гIел fel عېل гIетIизе feTi#e هېطێزې - ххелде {elde خېلدې гIим fim - гIин (гIиницца, гIинил, гIинал) fin (finiCa, finil, final) عێن (عێنێڛا، عێنێل، عێنال) гIин fin عێن - гIен (гIендол, гIундул) fen (fendol, fundul) عېن (عېندۈل، عۇندۇل) гIинкъав finqaw عێنقاو - гIенчIав fenzaw عېنڃاو гIинкълъизе finq;i#e عێنقڸێزې - гIенчIде fenzde عېنڃدې гIинтIамизе finTami#e عێنطامێزې - гIентIамде fenTamde عېنطامدې гIинтIи finTi عێنطێ - ноно nono نۈنۈ гIиссинаб fiSinab عێصێناب - гIиссиняб fiSinyab عێصێنياب гIиссинлъизабизе fiSin;i#abi#e عێصێنڸێزابێزې - гIиссилдебуде fiSildebude عێصێلدېبۇدې гIицIцIаб fi~ab عێڞاب - гIецIцIаб fe~ab عېڞاب гIицIцIаб fi~ab عێڞاب - чIанкIлагояб zanjlagoyab ڃانگلاڬۈياب гIо́дирик fodirik عۈدێرێك - гIодирек fodirek عۈدێرېك гIодобкари fodobkari عۈدۈبكارێ - гурига guriga ڬۇرێڬا гIодобнакIкI fodonnaJ اعۈدۈبناڴ - гIурлахъурщ, гIодобнакIкI furla]ur&, fodobnaJ عۇرلاڅۇرۺ، عۈدۈبناڴ гIолилав folilaw عۈلێلاو - гIелбащадав felba&adaw عېلباۺاداو гIолохъанчIчIужу folo]anZu$u عۈلۈڅانڄۇجۇ - бахIарчIчIужу ba\arZu$u باحارڄۇجۇ гIордоло fordolo عۈردۈلۈ - нахъассажо na]aSa$o ناڅاصاجۈ гIоркIкIен (гIоркIкIадул, гIоркIкIаби) forJen (forJadul, forJabi) عۈرڴېن (عۈرڴادۇل، عۇرڴابێ) - гIоркIкIен (гIоркIкIадол, гIуркIкIби) forKen (forJadol, furJbi) عۈرڴېن (عۈرڴادۈل، عۇرڴبێ) гIорхъи for]i عۈرڅێ - гIархъи (гIархъаби) far]i (far]abi) عارڅێ (عارڅابێ) гIорцIен (гIорцIмадул, гIорцIмал) for`en (for`madul, for`mal) عۈرڝېن (عۈرڝمادۇل، عۈرڝمال) - гIорцIен (гIорцIмил, гIорцIмул) for`en (for`mil, for`mul) عۈرڝېن (عۈرڝمێل، عۈرڝمۇل) гIорчо (гIорчоялълъул, гIорчоял) forxo (forxoya:ul, forxoyal) عۈرچۈ (عۈرچۈياڷۇل، عۈرچۈيال) - гIорчо (гIирчил, гIарчал) forxo (firxil, farxal) عۈرچۈ (عێرچێل، عارچال) гIочIокъине foxoqine عۈڃۈڅێنې - гIочIоле ссорде fozole Sorde عۈڃۈلې، صۈردې гIумру fumru عۇمرۇ - гIурму furmu عۇرمۇ гIупазе fu_a#e عۇفازې - гIупаде fu_ade عۇفادې гIурдахIан furda\an عۇرداحان - гуккодул угъур guKodol uvur ڬۇڭۈدۇل ئۇغۇر гIуркъизе furqi#e عۇرقێزې - уркъде urqde ئۇرقدې гIуру furu عۇرۇ - гIури furi عۇرێ гIурулхоно furul[ono عۇرۇلځۈنۈ - гIурулхIоно furul\ono عۇرۇلحۈنۈ гIурулмухъ furulmu] عۇرۇمۇڅ - гIурулнухъ furulnu] عۇرۇلنۇڅ гьуинаб huinab هۇئێناب - гьоэнаб hoenab هۈئېناب гьуинлъи huin;i هۇئێنڸێ - гьоэли hoeli هۈئېلێ гьулчизе hulxi#e هۇلچێزې - гьулчде hulxde هۇلچدې гьумер humer هۇمېر - гьомер homer هۈمېر гьурщизе hur&i#e هۇرۺێزې - кIобокIде jobojde گۈبۈگدې гьуссизе huSi#e هۇصێزې - гьиссде hiSde هێصدې гьуэр huer هۇئېر - гьоэр hoer هۈئېر данделъи dande;i داندېڸێ dandeli - дандели داندېلێ данделъизе dande;i#e داندېڸێزې - данделде dandelde داندېلدې даллак dalak دالاك - далак dalak دالاك дандеккун dandeKun داندېڭۇن - дандеккомо, рокIеда гьечIого dandeKomo, rojeda hezogo داندېڭۇن، رۈگېدا هېڃۈڬۈ дахIабаба da\aba داحابابا - дахIаба, хIераба da\aba, \eraba داحابا، حېرابا дахIадада da\adada داحادادا - дахIада, хIерада da\ada, \eraba داحادا، حېرادا дацци daCi داڛێ - ацци aCi اڛێ дагьлъизе dah;i#e داهڸێزې - дагьде dahde داهدې дегIен (дагIнил, дугIби) defen (dafnil, dufbi) دېعېن (داعنێل، دۇعبێ) - дегIен (дегIнил, дугIнул) defen (defnil, dufnul) دېعېن (دېعنێل، دۇعنۇل) дие diye دێيې - де de دې дурнаби durnabi دۇرنابێ - дурнаберал durnaberal دۇرنابېرال жакет $aket جاكېت - квасул горде kwasul gorde كواصۇل ڬۈردې жакки $aKi جاڭێ - жокко $oKo جۈڭۈ жакъа $aqa جاقا - якъад yaqad ياقاد жахIда $a\da جاحدا - жахIта $a\ta جاحتا жен $en جېن - джин Gin جێن женжедизе $en$edi#e جېنجېدێزې - жемженде $em$ende جېمجېندې жубазе $uba#e جۇبازې - жободе $obon جۈبۈدې жубала $ubala جۇبالا - жобоня $obonya جۈبۈنيا жубаларо $ubalaro جۇبالارۈ - жобоняро $obonyaro جۈبۈنيارۈ жубана $ubana جۇبانا - жобона $obona جۈبۈنا жубачIо $ubazo جۇباڃۈ - жобочIо $obozo جۈبۈڃۈ жубала $ubala جۇبالا - жобола $obola جۈبۈلا жубаларо $ubalaro جۇبالارۈ - жоболаро $oboraro جۈبۈلارۈ жубай $ubay جۇباي - жобое $oboye جۈبۈيې жубаге $ubage جۇباڬې - жобоги $obogi جۈبۈڬێ жубан $uban جۇبان - жобон $obon جۈبۈن жугьутI $uhuT جۇهۇط - джугьутI GuhuT جۇهۇط жужахI $u$a\ جۇجاح - джуджахI GuGa\ جۇجاح жуз $u# جۇز - джуз Gu# جۇز жумла $umla جۇملا - джумла Gumla جۇملا жунжра $un$ra جۇنجرا - жинжра $in$ra جێنجرا жух $u\ جۇځ - джухI Gu\ جۇح завал #awal زاوال - къадемехх qademe{ قادېمېخ загьираб #ahirab زاهێراب - атараб atarab اتاراب залимаб #alimab زالێماب - гIемер кIудаб femer judab عېمېر گۇداب зангал (зангалал, зангалазул) #angal (#angalal, #angala#ul) زانڬال ( زانڬالا، زانڬالازۇل ) - зенгел (зенглил, занглал) #engel (#englil, #anglal) زېنڬېل ( زېنڬلێل، زانڬلال ) зани #ani زانێ - жини $ini جێنێ замагалъизе #amaga;i#e زاماڬاڸێزې - цIцIунцIцIраххде ~un~ra{de ڞۇنڞراخدې зарбал #arbal زاربال - зарбал #arbal زاربال , карххана kar{ana كارخانا зинкIкIизе #inJi#e زێنڴێزې - къунтI баде qunT bade قۇنط بادې зирараб #irarab زێرارب - зирараб $irarab زێرارب , цIцIикIкIараб ~iJarab ڞێڴاراب зодил бутI #odil buT زۈدێل بۇط - булчIор bulzor بۇلڃۈر зорбаяб #orbayab زۈرباياب - зурбаяб #urbayab زۇرباياب кутакаб kutakab كۇتاكاب зузудизе #u#udi#e زۇزۇدێزې - зунзунде #un#unde زۇنزۇندې игизал igi#al ئێڬێزال - кIирурал jirural گێرۇرال илхъи il]i ئێلڅێ - ирхъи ir]i ئێرڅێ имгIал imfal ئێمعال - энссол вацц enSol waC ئېنصۈل واڛ эбелалълъул вацц ebela:ul waC ئېبېلاڷۇل واڛ инабизе inabi#e ئێنابێزې - эндебуде endebude ئېندېبۇدې ине ine ئێنې - энде ende ئېندې уна una ئۇنا - эна ena ئېنا ина ina ئێنا - эна ena ئېنا инаро inaro ئێنارۈ - энаро enaro ئېنارۈ ана ana انا - ана ana انا инчIо inzo ئێنڃۈ - энчIо enzo ئېنڃۈ а a ا - а a ا унге unge ئۇنڬې - онги ongi ئۈنڬێ ун un ئۇن - омо omo ئۈمۈ ин in ئێن - эй ey ئېي инссул inSul ئێنصۇل - энссол enSol ئېنصۈل инссуцца inSuCa ئێنصۇڛا - энссоцца enSoCa ئېنصۈڛا ирга irga ئێرڬا - эрга erga ئېرڬا ичIкIал izjal ئێڃگال - ишкIалакI i^jalaj ئێشگالاگ как kak - كاك рогьалил как rohalil kak رۈهالێل كاك - рогьоле как rohole kak رۈهۈلې كاك къалъул как qa;ul kak قاڸۇل كاك - къаде как qade kak قادې كاك бакъанил как baqanil kak باقانێل كاك - бакъунде как baqunde kak باقۇندې كاك маркIачIул как marjazul kak مارگاڃۇل كاك - маркIаяде как marjayade kak مارگايادې كاك боголил как bogolil kak بۈڬۈلێل كاك - богоде как bogode kak بۈڬۈدې كاك калам kalam كالام - кIалгьа-басай jalha-basay گالها- باساي канлъи kan;i كانڸێ - канцIа (канцIадол) kan`a (kan`adol) كانڝا ( كانڝادۈل ) капек, кепек ka_ek, ke_ek كېفېك - кебек kebek كېبېك капуста ka_usta كافۇستا - хъапустIан ]a_usTan څافۇسطان квалквадизе kwalkwadi#e كوالكوادێزې - квалквалде kwalkwalde كوالكوالدې кваназабизе kwana#abi#e كونازابێزې - кунадебуде kunadebude كۇنادېبۇدې кваназе kwana#e كوانازې - кунаде kunade كۇنادې квана́на kwanana كوانانا - кунана kunana كۇنانا квана́чIо kwanazo كواناڃۈ - куначIо kunazo كۇناڃۈ квана́ла kwanala كوانالا - куниня kuninya كۇنێنيا кванала́ро kwanalaro كونالارۈ - куниняро kuninyaro كۇنێنيارۈ кванала́ kwanala كونالا - кунала kunala كۇنالا кванала́ро kwanalaro كونالارۈ - куналаро kunalaro كۇنالارۈ кванай kwanay كوناي - кунае kunaye كۇنايې кванаге kwanage كواناڬې - кунаги kunagi كۇناڬێ кваранаб kwaranab كواراناب - кумараб kumarab كۇماراب кваркьи kwarpi كوارڨێ - кваркьа kwarpa كوارڨا кварххи kwar{i كوارخێ - кваххи kwa{i كواخێ квархьи kwar%i كوارڮێ - колълъен (колълъадол) ko:en (ko:adol) كۈڷېن ( كۈڷادۈل ) квацIи kwa`i كواڝێ - гIарт fart عارت квачазе kwaxa#e كواچازې - квачаде kwaxade كوارچادې богьде bohde بۈهدې кващизе kwa&i#e كوۺێزې - кварщде kwar&de كوارۺدې квекIен kwejen كوېگېن - кокIен kojen كۈگېن квелъ kwe; كوېڸ - чIолохъжо zolo]$o ڃۈلۈڅجۈ чандик (хIамида банеб) xandik (\amid baneb) چاندێك квен kwen كوېن (квеналълъ kwena: كوېناڷ кундул kundul كۇندۇل ) - квен kwen كوېن (квеналълъ kwena: كوېناڷ кундол kundol كۇندۈل ) квенчIчIел kwenZel كوېنڄېل - кочIчIел koZel كۈڄېل квердаххел kwerda{el كوېرداخېل - кверххел kwer{el كوېرخېل - квегъ kwev كوېغ (кугъби kuvbi كۇغبێ кугъил kuvil كۇغێل ) квешаб kwe^ab كوېشاب - кошаб ko^ab كۈشاب квешезе kwe^e#e كوېشېزې - кошаде ko^ade كۈشادې квешлъи kwe^;i كوېشڸێ - кошли ko^li كۈشلێ квило kwilo كوێلۈ - буххча bu{xa بۇخچا (буххчил bu{xil بۇخچێل , буххчби bu{xbi بۇخچبێ ) квине kwine كوێنې - конде konde كۈندې кверлълъин kwer:in كوېرڷێن - колълъен ko:en كۈڷېن кеке keke كېكې - гага gaga ڬاڬا кету ketu كېتۇ (катицца katiCa كاتێڛا ) - кето keto كېتۈ (китицца kitiCa كێتێڛا ) катиххер kati{er كاتێخېر - китиххер kiti{er كێتێخېر кибе kibe كێبې - кебе kebe كېبې кибниги kibnigi كێبنێڬێ - кибагIаниги kibafanigi كێباعانێڬێ кигIан kifan كێعان - кагIан kafan كاعان кигIаналде kifanalde كێعانالدې - кагIаналълъе kafana:e كاعاناڷې кидалъизегIан kida;i#efan كێداڸێزېعان - кидалдегIан kidaldefan كێدالدېعان килищ kili& كێلێۺ - кирищ kiri& كێرێۺ кин kin كێن - кини kini كێنێ кици kici كێښېن - бицен bicen بێښېن - бица-кицен bica-kicen بێښا - كێښېن кокон kokon كۈكۈن - кукан kukan كۇكان кумек kumek كۇمېك - кумак kumak كۇماك кунчIи kunzi كۇنڃێ - канчIи kanzi كانڃێ купар ku_ar كۇفار - копар ko_ar كۈفار курхьен kur%en كۇرڮېن - корхьен (курхьадол, курхьаби) kor%en (kur%adol, kur%abi) كۈرڮېن ( كۇرڮادۈل، كۇرڮابێ ) курпа kur_a كۇرفا - чухIунжо xu\un$o چۇحۇنجۈ кутаклъизе kutak;i#e كۇتاكڸێزې - кутакде kutakde كۇتاكدې куцазе kuca#e كۇښازې - куцуде kucude كۇښۇدې куца́ла kucala كۇښالا - куцуня kucunya كۇښۇنيا куцала́ро kucalaro كۇښالارۈ - куцуняро kucunyaro كۇښۇنيارۈ куцана kucana كۇښانا - куцуна kucuna كۇښۇنا куцачIо kucazo كۇښاڃۇ - куцучIо kucuzo كۇښۇڃۈ куцала́ kucala كۇښالا - куцула kucula كۇښۇلا куцаларо kucalaro كۇښالارۈ - куцуларо kucularo كۇښۇلارۈ куцан kucan كۇښان - куцун kucun كۇښۇن куцай kucay كۇښاي - куцуе kucuye كۇښۇيې куцараб kucarab كۇښاراب - куцураб kucurab كۇښۇراب ккал Kal ڭال - гал gal ڬال ккалазе Kala#e ڭالازې - галаде galade ڬالادې ккалараб Kalarab ڭالاراب - галараб galarab ڬالاراب кквезе Kwe#e ڭوېزې - ккоде Kode ڭۈدې къадако qadako قاداكۈ - джинджир GinGir جێنجێر къадиро qadiro قادێرۈ - кIичI jiz گێڃ къазабизе qa#abi#e قازابێزې - къаде буде qadebude قادېبۇدې къалал qalal قالال - ххонехх {one{ خۈنېخ къалараб qalarab قالاراب - къалураб qalurab قالۇراب къали qali قالێ - къили qili قێلێ къалъизе qa;i#e قاڸێزې - къаделде qadelde قادېلدې къандалъо qanda;o قانداڸۈ - къандало (къундлул) qandalo (qundlul) قاندالۈ ( قۇندلۇل ) къандалъо qanda;o قانداڸۈ - гьвалан hwalan هوالان къанщизе qan&i#e قانۺێزې - чIиникъде ziniqde ڃێنێقدې къаргIа qarfa قارعا - къара qara قارا къарумав qarumaw قارۇماو - къухьарав qu%araw قۇڮاراو , гъагьарав vaharaw غاهاراو , барххщарав bara{&araw باراخۺاراو къапа qa_a قافا - къапIа qaPa قاڣا къаппа-саппи qa__a-sa__i قافا - سافێ - къапIа-сапIи qaPa-saPi قاڣا - ساڣێ къассиквен qaSikwen قاصێكوېن - къассадеквен qaSadekwen قاصادېكوېن къатIра qaTra قاطرا - тIири Tiri طێرێ къаццандизе qaCandi#e قاڛاندێزې - рахIдакъде ra\daqde راحداقدې къвакизе qwaki#e قواكێزې - къинкIде qinjde قێنگدې къвакъвадизе qwaqwadi#e قواقوادێزې - къакъдиде qaqdide قاقادێدې къвакI qwaj قواگ - къекI qej قېگ оспина къвакIараб qwajarab قواگاراب - къванкIараб qwanjarab قوانگاراب къвакIизе qwaji#e قواگێزې - къванкIде qwanjde قوانگدې къвалакь qwalap قوالاڨ - къвалдокь qwaldop قوالدۈڨ къванща qwan&a قوانۺا къиншрилълъбакI qin^ri:baj قێنشرێڷباگ къеншел (къиншлил, къуншлул) qen^el (qin^lil, qun^lul) قېنشېل ( قێنشلێل، قۇنشلۇل ) къваригIел qwarifel قوارێعېل - къварагIел qwarafel قواراعېل къваригIине qwarifine قوارێعێنې - къварагIде qwarafde قواراعدې къварилъизе qwari;i#e قوارێڸێزې - къварилде qwarilde قوارێلدې къвекI qwaj قوېگ - жал $al جال къверкъ qwerq قوېرق - къоркъ qorq قۈرق къезабизе qe#abi#e قېزابێزې - къедебуде qedebude قېدېبۇدې къентIури qenTuri قېنطۇرێ - кьущ pu& ڨۇۺ къецц базе qeC ba#e قېڛ بازې - рахIдакъде ra\daqde راحداقدې къечезе qexe#e قېچېزې - къучуде quxude قۇچۇدې къечана qexana قېچانا - къучуна quxana قۇچۇنا къечечIо qexezo قېچېڃۈ - къучучIо quxuzo قۇچۇڃۈ къечола qexola قېچۈلا - къучуня quxunya قۇچۇنيا къечоларо wexolaro قېچۈلارۈ - къучуняро quxunyaro قۇچۇنيارۈ къечела qexela قېچېلا - къучула quxula قۇچۇلا къечеларо qexelaro قېچېلارۈ - къучуларо quxularo قۇچۇلارۈ къече qexe قېچې - къучуе quxuye قۇچۇيې къечоге qexoge قېچۈڬې - къучуги quxugi قۇچۇڬێ къечIчI qeZ قېڄ - къерчIчI qerZ (къорчIчIол, къурчIчIдол qorZol, qurZdol ) قېرڄ ( قۈرڄۈل، قۇرڄدۈل ) къибла qibla قێبلا - къилба qilba قێلبا къинай qinay قێناي - къенай qenay قېناي къинлъизе qin;i#e قێنڸێزې - къелде qelde قېلدې къинкIизе qinji#e قێنگێزې - къинкIде qinjde قێنگدې къоб qob قۈب - бакъул унти baqul unti باقۇل ئۇنتێ къойил qoyil قۈيێل - щибаб къоялълъ &ibab qoya: ۺێباب قۈياڷ къокъиднух qoqidnu[ قۈقێدنۇځ - къотIолнугь qoTolnuh قۈطۈلنۇه хъвайинугь ]wayinuh څوايێنۇه къокълъизе qoq;i#e قۈقڸێزې - къокъде qoqde قۈقدې къоно qono (къанил qanil , къанал qanal ) قۈنۈ ( قانێل، قانال ) - къоно qono (къинил qinil , къанаби qanabi ) قۈنۈ ( قێنێل، قانابێ ) къоно qono قۈنۈ - къонотIам qonoTam قۈنۈطام ، хIунсс \unS (хIонссол \onSol , хIунссал \unSal ) حۇنص ( حۈنصۈل، حۇنصال ) ، хъегъ ]ev څېغ къохьолъалкIач qo%o;aljax قۈڮۈڸالگاچ - къохьолхIаркIач qo%ol\arjax قۈڮۈلحارگاچ къулчIчIизе qulZi#e ڨۇلڄێزې - уркъде urqde ئۇرقدې къуркьи qurpi قۇرقێ - джугIи Gufi جۇعێ къуркьизе qurpi#e قۇرڨێزې - джугIде Gufde جۇغدې кьабизе pabi#e ڨابێزې - кьапIде paPde ڨاڣدې кьабула pabula ڨابۇلا - кьапIиня paPinya ڨاڣێنيا кьабуларо pabularo ڨابۇلارۈ - кьапIиняро paPinyaro ڨاڣێنيارۈ кьабана pabana ڨابانا - кьапIана paPana ڨاڣانا кьабичIо pabizo ڨابێڃۈ - кьапIчIо paPzo ڨاڣڃۈ кьабила pabila ڨابێلا - кьапIла paPla ڨاڣلا кьабиларо pabilaro ڨابێلارۈ - кьапIларо́ paPlaro ڨاڣلارۈ кьабе pabe ڨابې - кьапIе paPe ڨاڣې кьабуге pabuge ڨابۇڬې - кьапIуги paPugi ڨاڣۇڬێ кьаралъи para;i ڨاراڸێ - кьарали parali ڨارالێ кьватIел pwaTel ڨواطېل - кьвагьел pwahel ڨواهېل кьватIизе pwaTi#e ڨواطێزې - кьвагьде pwahde ڨواهدې кьваххараб pwa{arab ڨواخاراب - кьварххараб pwar{arab ڨوارخاراب кьваххизе pwa{i#e ڨواخێزې - кьварххде pqar{de ڨوارخدې кьегI pef ڨېع - рокъи roqi رۈقێ кьегIер pefer (кьагIрил padril , кьагIи pafi ) ڨېعېر ( ڨاعرێل، ڨاعێ ) - кьегIер pefer (кьегIрил pefril , кьагIрал pafral ) ڨېعېر ( ڨېعرێل، ڨاعرال ) кьенссер penSer (кьонссрол ponSrol , кьунссрул punSrul ) ڨېنصېر ( ڨۈنصرۈل، ڨۇنصرۇل ) кьенссер penSer (кьинссрил pinSril , кьунссрул punSrul ) ( ڨېنصېر ( ڨێنصرێل، ڨۇنصرۇل кьертIезе perTe#e ڨېرطېزې - кьертIуде perTude ڨېرطۇدې кьерукъаб peruqab ڨېرۇقاب - кьертIураб perTurab ڨېرطۇراب кьерхараб per[arab ڨېرخاراب - кьергьараб perharab ڨېرهاراب накIкIураб naJurab ناڴۇراب кьерцисса perciSa ڨېرښێصا - кьертIиссала perTiSala ڨېرطێصالا кьагIритIегь pafriTeh ڨاعرێطېه - алжантIегь al$anTeh الجانطېه кьилихъан pili]an ڨێلێڅان - кодеххал kode{al (кудххал kud{al ) كۈدېخال ( كۇدخال ) кьищни pi&ni ڨێۺنێ - кьущ pu& (кьощол po&ol ) ڨۇۺ ( ڨۈۺۈل ) кьищни-къул pi&ni-qul ڨێۺنێ - قۇل - кьущ-къул pu&-qul ڨۇۺ - قۇل кьоххороххо po{or{o ڨۈخۈرخۈ - ххадиро {adiro خادێرۈ кьужна pu$na ڨۇجنا - кьож po$ ڨۈج кьурараб purarab ڨۇرارب - кьурураб pururab ڨۇرۇراب кьуркьудизе purpudi#e ڨۇرڨۇدێزې - кьуркьурдаде purpurdade ڨۇرڨۇردادې кIаз ja# گاز - колълъен ko:en (колълъадол ko:adol , колълъаби ko:abi ) كۈڷېن ( كۈڷادۈل، كۈڷابێ ) кIалдирай jaldiray گالدێراي - чандик xandik چاندێك кIалкIучI jaljuz گالگۇڃ - гьалбутин halbutin هالبۇتێن кIалухьин jalu%in گالۇڮێن - кIалрохьен jalro%en گالرۈڮېن кIалъазе ja;a#e گاڸازې - кIалгьаде jalhade گالهادې кIалъа́ла ja;ala گاڸالا - кIалгьаня jalhanya گالهانيا кIалъала́ро ja;alaro گاڸالارۈ - кIалгьаняро jalhanyaro گالهانيارۈ кIалъана ja;ana ڨوارخدې - кIалгьана jalhana گالهانا кIалъачIо ja;azo گاڸاڃۈ - кIалгьачIо jalhazo گالهاڃۈ кIалъала́ ja;ala گاڸالا - кIалгьала jalhala گالهالا кIалъаларо́ ja;alaro گاڸالارۈ - кIалгьаларо jalhalaro گالهالارۈ кIалъай ja;ay گاڸاي - кIалгьае jalhaye گالهايې кIалъаге ja;age گاڸاڬې - кIалгьаги jalhagi گالهاڬێ кIалъай ja;ay گاڸاي - кIалгьай jalhay گالهاي кIама jama گاما - чIварабнагь zwarabnah ڃوارابناه кIамури j amuri گامۇرێ - кIамур jamur گامۇر кIарччанаб jarXanab گارڿاناب - кIарччамаб jarXamab گارڿاماب ، рихьихIараб ri%i\arab رێڮێحاراب кIанцIезе jan`e#e گانڝېزې - кIенцIеде jen`ede گېنڝېدې кIанцIеро jan`ero گانڝېرۈ - кIенцIеро jen`ero گېنڝېرۈ кIаркьен jarpen (кIаркьадул jarpadul , кIаркьаби jarpabi ) گارڨېن ( گارڨادۇل، گارڨابێ ) - кIеркьен jerpen (кIеркьнил jerpnil , кIаркьнал jarpnal ) گېرڨېن ( گېرڨنێل، گارڨنال ) кIвагьащ jwaha& (кIвагьщил jwah&il , кIвагьщал jwah&al ) گواهاۺ ( گواهۺێل، گواهۺال ) - бекI bej (букIдул bujdul ) بېگ ( بۇگدۇل ) кIвезе jwe#e گوېزې - кIваде jwade گوادې кIола jola گۈلا - кIваня jwanya گوانيا кIоларо jolaro گۈلارۈ - кIваняро jwanyaro گوانيارۈ кIвана jwana گوانا - кIвана jwana گوانا кIвечIо jwezo گوېڃۈ - кIвачIо jwazo گواڃۈ кIвела jwela گوېلا - кIвала jwala گوالا кIвеларо jwelaro گوېلارۈ - кIваларо jwalaro گوالارۈ кIва jwa گوا - кIвае jwaye گوايې кIваге jwage گواڬې - кIваги jwagi گواڬێ кIвекIизе jweji#e گوېگێزې - кIекIде jejde گېگدې кIертIмахIо jerTma\o گېرطماحۈ - махIалдол чехь ma\aldol xe% ماحالدۈل چېڮ кIибикIизе jibiji#e گێبێگێزې - кIиникIде jinijde گێنێگدې кIикIвекьаб jijwepab گێگوېڨاب - кIикIокьаб jijopab گێگۈڨاب кIитIалаяб jiTalayab گێطالاياب - кIиалаяб jialayab گێئالاياب кIицIцIул ji~ul گێڞۇل - кIицIцIол ji~ol گێڞۈل кIобокIине jobojine گۈبۈگێنې - кIобочде joboxde گۈبۈچدې кIоркIоно jorjono گۈرگۈنۈ - кIуркIуна jurjuna گۇرگۇنا кIудияб judiyab گۇدێياب - кIудаб judab گۇداب кIукьмахх jupma{ گۇڨماخ - кIвецIцIмахх jwe~ma{ گوېڞماخ кIури juri گۇرێ - чIенкIлал zenjlal ڃېنگلال кIутI juT گۇط - гоноцI gono` (гонцIол gon`ol , гонцIал gon`al ) ڬۈنۈڝ ( ڬۈنڝۈل، ڬۈنڝال ) кIущ ju& گۇۺ - кIващ jwa& گواۺ кIущизе ju&i#e گۇۺێزې - кIващ тIеде jwa& Tede گواۺ طېدې кIущтIа ju&Ta گۇۺطا - цигьир cihir (цагьрал cahral) ښێهێر ( ښاهرال ) кIкIвазе Jwa#e ڴوازې - кIкIваде Jwade ڴوادې кIкIвахIал Jwa\al ڴواحال - кIкIвагIал Jwafal ڴواعال кIкIвахIалаб Jwa\alab ڴواحالاب - кIкIвагIалаб Jwafalab ڴواعالاب кIкIвахIаллъи Jwa\al;i ڴواحالڸێ - кIкIвагIали Jwafali ڴواعالێ кIкIвахIаллъизе Jwa\al;i#e ڴواحالڸێزې - кIкIвагIалде Jwafalde ڴواعالدې кIкIвелизе Jwli#e ڴوېلێزې - кIкIвелхIде Jwel\de ڴوېلحدې лаб lab لاب - ро́къи roqi (рокъаби roqabi ) رۈقێ ( رۈقابێ ) лаваш lawa^ لاواش - бакари bakari باكارێ легIенчIчIдизе lefenZdi#e لېعېنڄدێزې - легIечIчIде lefeZde لېعېڄدې леледизе leledi#e لېلېدێزې - гIоргIордаде forfordade عۈرعۈردادې лезе le#e لېزې - ледиссала lediSala لېدێصالا лимхIадго lim\adgo لێمحادڬۈ - лемхIадго lem\adgo لېمحادڬۈ лимхIараб lim\arab لێمحاراب - лемхIараб lem\arab لېمحاراب лимхIизе lim\i#e لێمحێزې - лемхIде lem\de لېمحدې лол lol لۈل - ручун ruxun رۇچۇن лолен lolen (лулби lulbi ) لۈلېن ( لۇلبێ ) - болбо bolbo (балбал balbal ) بۈلبۈ ( بالبال ) лоло lolo لۈلۈ - никIкI niJ نێڴ лъабго ;abgo ڸابڬۈ - гьабго habgo هابڬۈ лъабгIин ;abfin ڸابعێن - гьабгIен habfen هابعېن лъагIел ;afel ڸاعېل - гьагIел hafel هاعېل лъай ;ay ڸاي - гьай hay هاي лъавуда ;awuda ڸاوۇدا - гьавола hawola هاوۈلا лъалкI ;alj ڸالگ - гьакI haj هاگ лъазаби ;a#abi ڸازابێ - гьадебуй hadebuy هادېبۇي лъазе ;a#e ڸازې - гьаде have هادې лъала ;ala ڸالا - гьаня hanya هانيا лъаларо ;alaro ڸالارۈ - гьаняро hanyaro هانيارۈ лъана ;ana ڸانا - гьана hana هانا лъачIо ;azo ڸاڃۈ - гьачIо hazo هاڃۈ лъазабила ;a#abila ڸازابێلا - гьадебула hadebula هادېبۇلا лъазабичIо ;a#abizo ڸازابێڃۈ - гьадебучIо hadebuzo هادېبۇڃۈ лъазабе ;a#abe ڸازابې - гьадебуе hadebuye هادېبۇيې лъазабуге ;a#abuge ڸازابۇڬې - гьадебуги hadebugi هادېبۇڬێ лъалхъизе ;al]i#e ڸالڅێزې - танхъде tan]de تانڅدې лъар ;ar ڸار - гьар har هار лъарагIав ;arafaw ڸاراعاو - гьарагIав harafaw هاراعاو лъарамухъ ;aramu] ڸارامۇڅ - гIурулнухъ furulmu] عۇرۇلنۇڅ лъеберго ;ebergo ڸېبېرڬۈ - гьеберго hebergo هېبېرڬۈ лъедераб ;ederab ڸېدېراب - гьедераб hederab هېدېراب лъезе ;e#e ڸېزې - гьеде hede هېدې лъола ;ola ڸۈلا - гьена hena هېنا лъоларо ;olaro ڸۈلارۈ - гьенаро henaro هېنارۈ лъуна ;una ڸۇنا - гьуна huna هۇنا лъечIо ;ezo ڸېڃۈ - гьечIо hezo هېڃۈ лъела ;ela ڸېلا - гьела hela هېلا лъеларо ;elaro ڸېلارۈ - гьеларо helaro هېلارۈ лъе ;e ڸې - гье he هې лъоге ;oge ڸۈڬې - гьоги hogi هۈڬێ лъел ;el ڸېل - гьел hel (гьолол holol , гьулдул huldul ) هېل ( هۈلۈل، هۇلدۇل ) лъелаб ;elab ڸېلاب - гьелаб helab هېلاب лъелго ;elgo ڸېلڬۈ - гьелдго heldgo هېلدڬۈ лъен ;en ڸېن - гьен hen (гьонол honol , гьундул hundul ) هېن ( هۈنۈل، هۇندۇل ) лъилъаризе ;i;ari#e ڸێڸارێزې - гьилгьарде hilharde هێلهاردې лъилъизе ;i;i#e ڸێڸێزې - гьилгьде hilhde هێلهدې лъимал ;imal ڸێمال - гьимал himal هێمال лъимерлъи ;imer;i ڸێمېرڸێ - гьимели himeli هێمېلێ лъоб ;ob ڸۈب - лаб lab لاب лъов ;ow ڸۈو - лав law لاو лъой ;oy ڸۈي - лай lay لاي лъол ;ol ڸۈل - лал lal لال лъосс ;oS ڸۈص - ласс laS لاص лъолълъ ;o: ڸۈڷ - лалълъ la: لاڷ лъоз ;o# ڸۈز - лаз la# لاز лъоссул ;oSul ڸۈصۇل - лассул laSul لاصۇل лъолълъул ;o:ul ڸۈڷۇل - лалълъул la:ul لاڷۇل лъозул ;o#ul ڸۈزۇل - лазул la#ul لازۇل лъоба ;oba ڸۈبا - лоба loba لۈبا лъор ;ob ڸۈر - гьор hor هۈر лъорпихъ ;or_i] ڸۈرفێڅ - гьорпихъ hor_i] هۈرفێڅ лълъалъазе :a;a#e ڷاڸازې - лълъаладе :alade ڷالادې лълъамалъизе :ama;i#e ڷاماڸێزې - лълъамалде :amalde ڷامالدې лълъамизе :ami#e ڷامێزې - къотIде qoTde قۈطدې лълъвартIараб :warTarab ڷوارطاراب - боххлабараб bo{labarab بۈخلاباراب лълъедезе :ede#e ڷېدېزې - лълъин ххарде :in {arde ڷێن خاردې лълъелъ :e; ڷېڸ - лълъел :el ڷېل лълъим :im ڷێم - лълъин :in ڷێن лълъие :iye ? ڷێيې ؟ - лълъее :eye ? ڷېيې ؟ лълъил :il ? ڷێل ؟ - лълъили :ili ? ڷێلێ ؟ лълъикIлъи :ij;i ڷێگڸێ - лълъикIли :ijli ڷێگلێ лълъикIлъизе :ij;i#e ڷێگڸێزې - лълъикIде :ijde ڷێگدې лълъолъохьон :o;o%on ڷۈڸۈڮۈن - лълъолохьон :olo%on ڷۈلۈڮۈن лълъухъаб :u]ab ڷۇڅاب - ухъаб u]ab ئۇڅاب лълъухьизе :u%i#e ڷۇڮێزې - лълъвахъаде :wa]ade ڷواڅادې лIар /ar ڶار - лълъар :ar ڷار лIвартIизе /warTi#e ڶوارطێزې - лълъвартIде :warTde ڷوارطدې лIини /ini ڶێنێ - лълъини :ini ڷێنێ лIугъур /uvur ڶۇغۇر - лълъугъур :uvur ڷۇغۇر лIугьине /uhine ڶۇهێنې - лълъугьде :uhde ڷۇهدې лIугIел /ufel ڶۇعېل - лълъугIел :ufel ڷۇعېل лIугIизе /ufi#e ڶۇعێزې - лълъугIде :ufde ڷۇعدې лIулIазе /u/a#e ڶۇڶازې - лълъулълъаде :u:ade ڷۇڷادې лIутизе /uti#e ڶۇتێزې - лълъутде :utde ڷۇتدې лIутI /uT ڶۇط - лълъутI :uT ڷۇط нагIли nafli ناعلێ - лагIлу laflu لاعلۇ нажас na#as ناجاس - наджас naGas ناجاس найитIала nayil Tala نايێطالا - найил ала nayil ala , кодеххал kode{al (кудххал kud{al ) نايێل الا، كۈدېخال (كۇخال) наку naju ناكۇ - нако najo ناكۈ накку naKu ناڭۇ - хIурнакко \urnaKo حۇرناڭۈ налбек nalbek نالبېك - налбег nalbeg نالبېڬ чайдол гъадаро xaydol vadaro چايدۈل غادارۈ налъи na;i ناڸێ - налгьи nalhi نالهێ нах na[ ناځ - нагь nah ناه нахъе ине na]e ine ناڅې ئێنې - вогенде wogende (йогенде yogende , богенде bogende , рогенде rogende ) وۈڬېندې ( يۈڬېندې، بۈڬېندې، رۈڬېندې ) нахъеги na]egi ناڅېڬێ - нахъойги na]oygi ناڅۈيڬێ нахъессеб na]eSeb ناڅېصېب - нахъассаб na]aSab ناڅاصاب нахъеккезе na]eSeb ناڅېڭېزې - нахъаккеде na]aKede ناڅاڭېدې нахъекъазе na]eqa#e ناڅېقادې - нахъекъаде na]eqade ناڅېقادې нахъчIвазе na]zwade ناڅڃوازې - нахъечIваде na]ezwade ناڅېڃوادې натI naT ناط - нал nal نال нечезе nexe#e نېچېزې - нучуде nuxude نۇچۇدې нечола nexola نېچۈلا - нучуня nuxunya نۇچۇنيا нечоларо nexolaro نېچۈلارۈ - нучуняро nuxunyaro نۇچۇنيارۈ нечана nexana نېچانا - нучуна nuxuna نۇچۇنا нечечIо nexezo نېچېڃۈ - нучучIо nuxuzo نۇچۇڃۈ нечела nexela نېچېلا - нучула nuxula نۇچۇلا нечеларо nexelaro نېچېلارۈ - нучуларо nuxularo نۇچۇلارۈ неча nexa نېچا - нучуе nuxuye نۇچۇيې нечаге nexage نېچاڬې - нучуги nuxugi نۇچۇڬێ нечон nexon نېچۈن - нучун nuxun نۇچۇن нечолаго nexolaro نېچۈلارۈ - нучуняго nuxunyago نۇچۇنياڬۈ нечараб nexarab نېچاراب - нучураб nuxurab نۇچۇراب нижер ni$er نێجېر - нежер ne$er نېجېر низам ni#am نێزام - мизан mi#an مێزان нилъ ni; نێڸ - нил nil نێل нилъу ni;u نێڸۇ - нилгьо nilho نێلهۈ нилъумацIцI ni;uma~ نێڸۇماڞ - нилгьомацIцI nilhoma~ نێلهۈماڞ нилI ni/ نێڶ - нилълъ ni: نێڷ нилIер ni/er نێڶېر - нелълъер ne:er نېڷېر ниха ni[a نێځا - нигьа niha نێها нихьу ni%u نێڮۇ - нихьодул жул ni%odul $ul نێڮۈدۇل جۇل нолI no/ نۈڶ - сонкъасси sonqaSi سۈنقاصێ ноцIцI no~ نۈڞ - нуццо nuCo نۇڛۈ нужер nu$er نۇجېر - ножер no$er نۈجېر нуси nusi نۇسێ - хъанхърадол босен ]an]radol bosen څانڅرادۈل بۈسېن нусиреч nusirex نۇسێرېچ - хъанхъра ]an]ra څانڅرا нух nu[ نۇځ - нугь nuh نۇه нухи nu[i نۇځێ - ногьи nohi نۈهێ нухбикьи nu[bipi نۇځبێڨێ - нугьбикьи nuhbipi نۇهبێڨێ нухлулав nu[lulaw نۇځلۇلاو - нугьлулав nuhlulaw نۇهلۇلاو нухъа nu]a نۇڅا - цIцIумагъедо ~umavedo ڞۇماغېدۈ магълъи mav;i ماغڸێ - магъли mavli ماغلێ магIакI mafaj ماعاگ - гIубукI fubuj عۇبۇگ , гъарччигъадол имич varxivadol imix غارڿێغادۈل ئێمێچ (Кудалиб абинеб куц), парччули _arXuli فارڿۇلێ (Хъвартихьуниб абинеб куц) магIарулав mafarulaw ماعارۇلاو - маарулав maarulaw مائارۇلاو магIазукъали mafa#uqali ماعازۇقالێ - магIазукъили mafa#uqili ماعازۇقێلێ магIирукъ mafiruq ماعێرۇق - бокIон bojon بۈگۈن магIишат mafi^at ماعێشات - бел-эрбахъи bel'erba]i بېلئېرباڅێ магIу mafu ماعۇ - магIо mafo ماعۈ мадугьал maduhal مادۇهال - мадогьал madohal مادۈهال мажбикь ma$bip ماجبێڨ - ункъгIал unqfal ئۇنقعال мажгит ma$git ماجڬێت - межгит me$git مېجڬێت майдан maydan (майданал maydanal ) مايدان (مايدانال) - майдан maydan (майдаби maydabi) مايدان (مايدابێ) макру makru ماكرۇ - рекIкI reJ رېڴ макънатIис maqnaTis ماقناطێس - макълатIис maqlaTis ماقلاطێس макьу mapu ماڨۇ - макьо mapo ماڨۈ макьиххин mapi{in ماڨێخێن - микьиххин mipi{in مێڨێخێن макIкIла maJla ماڴلا - пали _ali (цIадул `adol) فالێ мали mali مالێ - милгьи milhi ( молгьол molhol, малгьал malhal ) مێلهێ (مۈلهۈل، مالهال) малъ ma; (малъал ma;al) ماڸ (ماڸال) - мал mal (малил malil, малал malal) مال (مالێل، مالال) манакIо manajo ماناگۈ - манаркIо manarjo مانارگۈ манги mangi مانڬێ - адххел ad{el ادخېل хьонбакI %onbaj ڮۈنباگ мангъал manval مانغال - цIеламахх `elama{ ڝېلاماخ маргьа marha مارها - малгьо malho (малгьаби malhabi) مالهۈ (مالهابێ) маржан mar$an مارجان - марджан marGan مارجان маркIачадул как marjaxadul kak مارگاچادۇا كاك - маркIаяде как marjayade kak مارگايادې كاك мартI marT مارط - саву sawu ساوۇ матIу maTu ماطۇ - мутIу muTu مۇطۇ мах ma[ ماځ - магь mah ماه махIу ma\u ماحۇ - махIо ma\o (махIалдол ma\aldol, махIаби ma\abi) ماحۈ (ماحالدۈل، ماحابێ) мацIцIкквей ma~Kwey ماڞڭوېي - мацIцIбоххлабай ma~bo{labay ماڞبۈخلاباي мачIу mazu ماڃۇ - мачIо mazo (мачIалдол mazaldol, мачIаби mazabi) ماجۈ (ماجالدۈل، ماجابێ) - штабель, кипа мачIу mazu ماڃۇ - мочIо mozo (мучIдул muzdul) مۈڃۈ (مۇڃدۇل) - кремень машгьураб ma^hurab ماشهۇراب - цIцIар рагIараб ~ar rafarab ڞار راعاراب мащу ma&u ماۺۇ - мощо mo&o مۈۺۈ мегеж mege$ (магжил mag$il, мугжул mug$ul) مېڬېج (ماڬجێل، مۇڬجۇل) мегеж mege$ (мегжил meg$il, мугжул mug$ul) مېڬېج (مېڬجێل، مۇڬجۇل) мегъ mev (магъицца maviCa, магъил mavil) مېغ (ماغێڛا، ماغێل) мегъ mev (мигъицца miviCa, мигъил mivil) مېغ (مێغێڛا، مێغێ ل) магъилI mavi/ ماغێڶ - мигъилълъ mivi: م ێ غ ێڷ мегIер mefer مېعېر - меэр meer (моърол mo'rol, муърул mu'rul) مېئېر (مۈئرۈل، مۇئرۇل) мегIер mefer مېعېر - ххонехх {one{ (ххонххил {on{il, ххонххал) خۈنېخ (خۈنخێل، خۈنخال) мекълъизе meq;i#e مېقڸێزې - мекъде meqde مېقدې мекъсса meqSa مېقصا - мекъиссала meqiSala مېقێصالا мергу mergu (мергил mergil, мергал mergal) مېرڬۇ (مېرڬێل، مېرڬال) марго margo (мергидол mergidol, маргал margal) مارڬۈ (مېرڬێدۈل، مارڬال) милъир mi;ir مێڸێر - кваркьа kwarpa (куркьби kurpbi) كوارڨا (كۇرڨبێ) милъиршо mi;ir^o مێڸێرشۈ - ниричIчIро niriZro نێرێڄرۈ мискинаб miskinab مێسكێناب - мискIиняб misjinyab مێسگێنياب мискинлъи miskin;i مێسكێنڸێ - мискIили misjili مێسگێلێ мискинлъизе miskin;i#e مێسكێنڸێزې - мискIилде misjilde مێسگێلدې мискинчи miskinxi مێسكێنچێ - мискIинчи misjinxi مێسگێنچێ михир (мохрол, михрал) mi[ir (mo[rol, mi[ral) مێځێر - мигъир (могърол, магърал) mivir (movrol, mavral) مێغێر михир mi[ir مێځێر - гурдаро gurgaro ڬۇردارۈ мокъ moq مۈق - ссел Sel صېل мокърукь moqrup مۈقرۇڨ - мокърокьбакI moqropbaj مۈقرۈڨباگ мохрочалаби mo[roxalabi مۈځرۈچالابێ - могърогIучIал movrofuzal مۈغرۈعۇڃال моцIцIу mo~u مۈڞۇ - ноцIцIо no~o (ноцIцIалдол no~aldol, ноцIцIаби no~abi) نۈڞۈ (نۈڞالدۈل، نۈڞابێ) мугъ muv مۇغ - могъ mov مۈغ мугъаб muvab موغاب - могъаб movab مۈغاب мугъчIвазе muvzwa#e مۇغڃوادې - могъчIваде movzwade مۈڃوادې мужалат mu$alat مۇجالات - миджарат miGarat مێجارات мукъулукъ muquluq مۇقۇلۇق - мукълакъ muqlaq مۇقلاق мукIурлъи mujur;i مۇگۇرڸێ - мукIули mujuli مۇگۇلێ мукIурлъизе mujur;i#e مۇگۇرڸێزې - мукIулде mujulde مۇگۇلدې мукIурлъула mujur;ula مۇگۇرڸۇلا - мукIулиня mujulinya مێگۇلێنيا мукIурлъуларо mujur;ularo مۇگۇرڸۇلارۈ - мукIулиняро mujulinyaro مۇگۇلێنيارۈ мукIурлъила mujur;ila مۇگۇرڸێلا - мукIула mujula مۇگۇلا мукIурлъиларо mujur;ilaro مۇگۇرڸێلارۈ - мукIуларо mujularo مۇگۇلارۈ мукIурлъана mujur;ana مۇگۇرڸانا - мукIулуна mujuluna مۇگۇلانا мукIурлъичIо mujur;izi مۇگۇرڸێڃۈ - мукIулчIо mujulzo مۇگۇلڃۈ мукIурлъе mujur;e مۇگۇرڸې - мукIуле mujule مۇگۇلې мукIурлъуге mujur;uge مۇگۇرڸۇڬې - мукIулуги mujulugi مۇگۇلۇڬێ мукIурлъун mujur;un مۇگۇرڸۇن - мукIулун mujulun مۇگۇلۇن мукIурлъулаго mujur;ulago مۇگۇرڸۇلاڬۈ - мукIулуняго mujulunyago مۇگۇلۇنياڬۈ мухъ mu] مۇڅ - нухъ nu] نۇڅ муцIцIи́ mu~i مۇڞێ - нуцIцIи nu~i نۇڞێ муцIцIи́ mu~i مۇڞێ - ноцIцIо no~o نۈڞۈ (бурутIидол ноцIцIо buruTidol no~o بۇرۇطێدۈل نۈڞۈ ) мучари muxari مۇچارێ - мухIчари mu\xari مۇحچارێ озденг o#deng ئۈزدېنڬ - хIетIечIчIел \eTeZel حېطېڄېل оцхIутI oc\uT ئۈښحۇط - гъоссолхIутI voSol\uT غۈصۈلحۇط онод onod ئۈنۈد - чIчIалунти Zal'unti ڄالئۇنتێ паж _a$ فاج - парж _ar$ فارج палиж _ali$ فالێج - париж _ari$ فارێج палугьан _aluhan فالۇهان - палгьаван _alhawan فالهاوان пама _ama فاما - парма _arma فارما панкъ _anq فانق - бакари bakari باكارێ паракъатаб _araqatab فاراقاتاب - парикъатаб _ariqatab فارێقاتاب паркъезе _arqe#e فارقېزې - кIенчIеде jenzede گېنڃېدې парпадизе _ar_adi#e فارفادێزې - парпарде _ar_arde فارفاردې парсс _arS فارص - ссел Sel صېل партIизе _arTi#e فارطێزې - кIобокIде jobojde گۈبۈگدې парччи _arXi (пурччби _urXbi) فارڿێ (فۇرڿبێ) - бурутIи buruTi (бурутIаби buruTabi) بۇرۇطێ (بۇرۇطابێ) пент _ent فېنت - кIичI jiz گێڃ пикру _ikru فێكرۇ - пикри _ikri فێكرێ пиндикъ _indiq فێندێق - цIцIоросса ик ~oroSa ik ڞۈرۈصا ئێك (кIагьадерил мацIцI) пинкь _inp فێنڨ - пурукь _urup (пуркьил _urpil, пуркьал _urpal) فۇرۇڨ (فۇرڨێل، فۇرڨال) пуйзе _uy#e فۇيزې - пуде _ude فۇدې пурчIина _urzina فۇرڃێنا - гьохъ ho] (гьохъил ho]il) هۈڅ (هۈڅێل) пурчIун _urzun فۇرڃۇن - порчIон _orzon (порчIмил _orzmil, порчIмал _orzmal) فۈرڃۈن (فۈرڃمێل، فۈرڃمال) рагьабакI rahabaj راهاباگ - гьекеро هېكېرۈ рагьазе raha#e راهازې - рагьдаде rahdade راهدادې рагьай rahay راهاي - регьел rehel رېهېل рагьу rahu راهۇ - рагьо raho راهۈ рагьтIа rahTa راهطا - рагьла rahla راهلا рагьумахIу rahuma\u راهۇماحۇ - рагьомахIи rahoma\i راهۈماحێ радал radal رادال - рогьоле rohole رۈهۈلې рада-радал rada-radal رادا - رادال - рогьо-рогьоле roho-rohole رۈهۈ - رۈهۈلې ражи ra$i راجێ - рижи ri$i (рожол ro$ol) رێجێ (رۈجۈل) ражибух ra$ibu[ راجێبۇځ - рижичухI ri$ixu\ رێجێچۇح ражипер راجێفېر - рижипер (рижипорол) رێجێفېر (رێجێفۈرۈل) ражиххинкал ra$i{injal راجێخێنگال - рожолълъххинкIал ro$o:{injal رۈجۈڷخێنگال разилъи ra#i;i رازێڸێ - разили ra#ili رازێلێ разилъизе ra#i;i#e رازێڸێزې - разилде ra#ilde رازێلدې ракъдада raqdada راقدادا - ракъдала ruqdala راقدالا ракъдалаб raqdalab راقدالاب - рукъдалаб ruqdalab رۇقدالاب ралъад ra;ad راڸاد - ралгьад ralhad رالهاد раса rasa راسا - тIабакI Tabaj (тIабкIил Tabjil, тIабкIал Tabjal) طاباگ (طابگێل، طابگال) расалъи rasa;i راساڸێ - жанибли $anibli جانێبلێ гомогли gomogli ڬۈمۈڬلێ расен rasen راسېن - ресен resen رېسېن ратIа ruTa (рутIби ruTbi) راطا (رۇطبێ) - рал'а ral'a (рулби rulbi) رالئا (رۇلبێ) ратIалъи raTa;i راطاڸێ - балали babali بالالێ ратIалъизе raTa;i#e راطاڸێزې - балалде balalde بالادې рахазе ra[a#e راځازې - рахIаде ra\ade راحادې рахала ra[ala راځالا - рахIаня ra\anya راحانيا рахаларо ra[alaro راځالارۈ - рахIаняро ra\anyaro راحانيارۈ рахана ra[ana راځانا - рахIана ra\ana راحانا рахачIо ra[azo راځاڃۈ - рахIачIо ra\azo راحاڃۈ рахала ra[ala راځالا - рахIала ra\ala راحالا рахаларо ra[alaro راځالارۈ - рахIаларо ra\alaro راحالارۈ рахай ra[ay راځاي - рахIае ra\aye راحايې рахан ra[an راځان - рахIан ra\an راحان рахалаго ra[alago راځالاڬۈ - рахIаняго ra\anyago راحانياڬۈ рахи ra[i راځێ - рихьи (рохьол, рахьал) ri%i (ro%ol, ra%al) (رێڮێ (رۈڮۈل، را ڮا ل раххчирукъ ra{xiruq راخچێرۇق - рикъунккаби raqunKabi رێقۇنڭابێ раххан ra{an (роххнол ra{nol, руххнул ru{nul) راخان (رۈخنۈل، رۇخنۇل) - раххан (раххнал, руххнул) راخان (راخنال، رۇخنۇل) рахъу ra]u راڅۇ - рохъо ro]o رۈڅۈ рачел raxel راچېل - рочен roxen (рочадол roxadol, ручби ruxbi) رۈچېن (رۈچادۈل، رۇچبێ) регъезе reve#e رېغېزې - ругъуде ruvude رۇغۇدې регIизе refi#e رېعێزې - регIде refde رېعدې регIун гьечIо refun hezo رېعۇن هېڃۈ - рогIон гьечIо rofon hezo رۈعۈن هېڃۈ релъен re;en رېڸېن - релгьен relhen رېلهېن релъи re;i رېڸێ - роххи ro{i رۈخێ релълъараб re:arab رېڷاراب - ралълъараб ra:arab راڷاراب релълъине re:ine رېڷێنې - релълъенде re:ende رېڷېندې релълъун re:un رېڷۇن - ролълъон ro:on رۈڷۈن рекъезе reqe#e رېقېزې - рекъеде reqede رېقېدې рекъел reqel رېقېل - рекъен reqen رېقېن рекълъизе req;i#e رېقڸێزې - рекъде reqde رېقدې рекъон reqon رېقۈن - рокъон roqon رۈقۈن рекIарав rejaraw رېگاراو - ракIарав rajaraw راگاراو рекIехъе reje]e رېگېڅې - рокIехъе رۈگېڅې рекIекълъизе رېگېقڸێزې - рокIекъде roje]e رۈگېقدې рекIкIизе reJi#e رېڴێزې - бикIкIде biJde بێڴدې рекIине rejine رېگێنې - рекIенде rejende رېگېندې чотIа рекIине xoTa rejine چۈطا رېگێنې - чола рекIенде xola rejende چۈلا رېگېندې чотIа рекIуна xoTa rejuna چۈطا رېگۇنا - чола рекIена xola rejena چۈلا رېگېنا чотIа рекIунаро xoTa rejunaro چۈطا رېگۇنارۈ - чола рекIенаро xola rejenaro چۈلا رېگېنارۈ чотIа рекIина xoTa rejina چۈطا رېگێنا - чола рекIела xola rejela چۈلا رېگېلا чотIа рекIинаро xoTa rejinaro چۈطا رېگنارۈ - чола рекIеларо xola rejenaro چۈلا رېگېلا чотIа рекIана xoTa rejana چۈطا رېگانا - чола ракIана rasa چۈلا راگانا чотIа рекIинчIо xoTa rejinzo چۈطا رېگێنڃۈ - чола рекIенчIо xola rejenzo چۈلا رېگېنڃۈ чотIа рекIа xoTa reja چۈطا رېگا - чола ракIа xola raja چۈلا راگا чотIа рекIуге xoTa rejuge چۈطا رېگۇڬې - чола рокIоги xola rojogi چۈلا رۈگۈڬێ чотIа рекIун xoTa rejun چۈطا رېگۇن - чола рокIон xola rojon چۈلا رۈگۈن рекIине rejine رېگێنې - рукIуде rujude رۇگۇدې чирахъ рекIине xira] rejine چێراڅ رېگێنې - чирахъ рукIуде xira] rujude چێراڅ رۇگۇدې чирахъ рекIуна xir] rejuna چێراڅ رېگۇنا - чирахъ рукIуня xira] rujunya چێراڅ رۇگۇنيا чирахъ рекIунаро xira] rejunaro چێراڅ رېگۇنارۈ - чирахъ рукIуняро xira] rujunyaro چێراڅ رۇگۇنيارۈ чирахъ рекIина xira] rejina چێراڅ رېگێنا - чирахъ рукIула xira] rujula چێراڅ رۇگۇلا чирахъ рекIинаро xira] rejinaro چێراڅ رېگێنارۈ - чирахъ рукIуларо xira] rujularo چێراڅ رۇگۇلارۈ чирахъ рекIана xira] rejana چێراڅ رېگانا - чирахъ рукIуна xira] rujuna چێراڅ رۇگۇنا чирахъ рекIинчIо xira] rejinzo چێراڅ رېگێنڃۈ - чирахъ рукIучIо xira] rujunzo چێراڅ رۇگۇڃۈ чирахъ рекIе xira] reje چێراڅ رېگې - чирахъ рукIуе xira] rujuye چێراڅ رۇگۇيې чирахъ рекIоге xira] rejoge چێراڅ رېگۈڬې - чирахъ рукIуги xira] rujugi چێراڅ رۇگۇڬێ чирахъ рекIун буго xira] rejun bugo چێراڅ رېگۇن بۇڬۈ - чирахъ рукIун буго xira] rujun bugo چێراڅ رۇگۇن بۇڬۈ релъанхъи re;an]i رېڸانڅێ - роххи ro{i رۈخێ релъедакунчI re;edakunz رېڸېداگۇنڃ - канчIахIутI kanza\uT كانڃنحۇط релъен re;en رېڸېن - релгьен relhen رېاهېن релъи re;i رېڸێ - роххи ro{i رۈخێ релъизе re;i#e رېڸێزې - роххде ro{de رۈخدې релълъин re:in رېڷێن - релълъей re:ey رېڷېي релълъине re:ine رېڷێنې - релълъенде re:ende رېڷېندې ретIел reTel رېطېل - рельэл rel'el (ролол rolol) رېئېل (رۈلۈل) ратIлицца raTliCa - ролоцца roloCa ратIлил raTlil - ролол rolol ратIлида raTlida - ролола rolola ратIлихъ raTli] - ролохъ rolo] ретIине reTine رېطێنې - регьеде rehede رېهېدې ретIуна reTuna رېطۇنا - регьена rehena رېهېنا ретIуларо reTularo رېطۇلارۈ - регьенаро rehenaro رېهېنارۈ ретIина reTina رېطێنا - регьела rehela رېهېلا ретIинаро reTinaro رېطێنارۈ - регьеларо rehelaro رېهېلارۈ ретIана reTana رېطانا - рагьана rahana راهانا ретIичIо reTizo رېطێڃۈ - регьечIо rehezo رېهېڃۈ ретIе reTe رېطې - регьее reheye رېهېيې ретIуге reTuge رېطۇڬې - рогьоги rohogi رۈهۈڬێ ретIун reTun رېطۇن - рогьон rohon رۈهۈن ретIунаго reTunago رېطۇلاڬۈ - регьенаго rehenago رېهېناڬۈ рет I араб reTarab - рагьара́б raharab рекIкIун reJun رېڴۇن - рокIкIон roJon رۈڴۈن рехъеб re]eb (рехъебалълъул re]eba:ul) رېڅېب (رېڅېباڷۇل) - рехъеб re]eb (рехъбил re]bil) رېڅېب (رېڅبێل) реччеб reXeb (раччбил raXbil) رېڿېب (راڿبێل) - реччеб reXeb (реччбил reXbil) رېڿېب (رېڿبێل) речIчIизе reZi#e رېڄێزې - речIчIеде reZede رېڄېدې речIчIула reZula رېڄۇلا - речIчIиня reZinya رېڄێنيا речIчIуларо reZularo رېڄۇلارۈ - речIчIиняро reZinyaro رېڄێنيارۈ речIчIана reZana رېڄانا - рачIчIана raZana راڄانا речIчIичIо reZizo رېڄێڃۈ - речIчIечIо reZezo رېڄېڃۈ речIчIила reZila رېڄێلا - речIчIела reZela رېڄېلا речIчIиларо reZilaro رېڄێلارۈ - речIчIеларо reZelaro رېڄېلارۈ речIчIа reZa رېڄا - рачIчIа raZa راڄا речIчIун reZun رېڄۇن - рочIчIон roZon رۈڄۈن ре чIчI араб reZarab - ра чIчI араб raZarab речIчIун reZun رېڄۇن - рочIчIон roZon رۈڄۈن рещтIен reZTen رېۺطېن - рещтIел reZTel رېۺطېل рещтIине reZTine رېۺطێنې - рещтIде reZTde (вещтIде weZTde) رېۺطدې (وېۺطدې) реэдизе reedi#e رېئېدێزې - квер багьде kwer bahde كوېر باغدې ризкъи ri#qi رېزقێ - рикъзи riq#i رېقزێ риидал riidal رێئێدال - риидала riidala رێئێدالا рикьи ripi رېڨێ - рикьо ripo رېڨۈ (бащдаб къили ba&dab qili) рикIкIад riJad رێڴاد - рикIкIада riJada رێڴادا ритIучI riTuz رێطۇڃ - литIучI liTuz لێطۇڃ рогьине rohine رۈهێنې - хъахIли баде ]a\li bade څاحلێ بادې рокIкIен roJen رۈڴېن - тIокIкIен ToJen (тIукIкIадол TuJadol, тIукIкIби TuJbi) طۈڴېن (طۇڴادۈل، طۇڴبێ) рокъоб roqob رۈقۈب - рукъуб ruqub رۇقۇب рилълъине re:ine رێڷێنې - релълъенде re:ende رېڷېندې рисскIи riSji رێصگێ - рисси riSi (риссол riSol, риссаби riSabi) رێصێ (رێصۈل، رێصابێ) рицIцIимахIу ri~ima\u رێڞێماحۇ - рицIцIилмахIо ri~ilma\o رێڞێلماحۈ рихине ri[ine رێځێنې - рихьде ri%de رێڮدې ришват ri^wat رێشوات - рушбат ru^bat رۇشبات рищи ri&i (рищаби ri&abi) رێۺێ (رێۺابێ) - рищи ri&i (рищалаби ri&alabi) رێۺێ (رێۺالابێ) рокIкIен (рокIкIацца, рокIкIадул, рукIкIби) ro~en (ro~aCa, ro~adul, ru~bi) رۈڴېن (رۈڴاڛا، رۈڴادۇل، رۇڴبێ) - тIокIкIен (тIокIкIницца, тIокIкIадол, тIукIкIби) To~en (To~niCa, To~adol, Tu~bi) طۈڴېن (طۈڴنێڛا، طۈڴادۈل، طۇڴبێ) ролI ro/ رۈڶ - ролълъ ro: رۈڷ росу rosu رۈسۇ - росо roso رۈسۈ роххкилищ ro{kili& رۈخێكێلێۺ - гьитIинкирищ hiTinkili& هێطێنكێرێۺ роччин roXin رۈڿێن - буччи buXi بۇڿێ ругьел ruhel رۇهېل – рогьел rohel رۈهېل ругьунлъизе ruhun;i#e رۇهۇنڸێزې - ругьулде ruhulde رۇهۇلدې рогьел rohel رۈهېل - рогьел rohel, хъахIлибай ]a\libay رۈهېل، څاحلێباي рогьине rohine رۈهێنې - хъахIли баде ]a\li bade څاحلێ بادې рогьде rohde رۈهدې рогьоб rohob رۈهۈب - рогьо roho رۈهۈ роцен rocen رۈښېن - рорцен rorcen رۈرښېن роцIцIине ro~ine رۈڞێنې - роцIцIде ro~de رۈڞدې роччине roXine رۈڿێنې - буччде buXde بۇڿدې роччин ro X in رۈ ڿ ێن - буччи buXi ب ۇ ڿێ ругьи ruhi رۇهێ - рогьи rohi رۈهێ ругьине ruhine رۇهێنې - рогьде rohde رۈهدې ругьунлъизе ruhun;i#e رۇهۇنڸێزې - ругьулде ruhulde رۇهۇلدې рузман ru#man رۇزمان - ружмар ru$mar رۇجمار рукъи ruqi رۇقێ - рокъи roqi رۈقێ рукIел rujel رۇگېل - руккен ruKen رۇڭېن рукIкIел ruJel رۇڴېل - рукIкIи ruJi (рукIкIаби ruJabi) رۇڴێ (رۇڴابێ) руссине ruSine رۇصێنې - нахъруссде na]ruSde ناڅرۇصدې рухьен ru%en رۇڮېن - рохьен ro%en رۈڮېن самизе sami#e سامێزې - хъунхъде ]un]de څۇنڅدې сахаб sa[ab ساځاب - сагъаб savab ساغاب сахлъи sa[;i ساځڸێ - сагъли savli ساغلێ сезе se#e سېزې - сеиссала seiSala سېئێصالا секкезе seKe#e سېڭېزې - суккуде suKude سۇڭۇدې селсел selsel سېلسېل - сесел sesel سېسېل симис simis سێمێس - цIцIвенал ~wenal ڞوېنال синухIатI sinu\aT سێنۇحاط - кIантIурхIатI janTur\aT گانطۇرحاط сихIираб si\irab سێحێراب - сихIилаб si\ilab سێحێلاب сихIирлъи si\ir;i سێحێرڸێ - сихIили si\ili سێحێلێ сокIкIине soJine سۈڴێنې - сукIкIде suJde سۇڴدې сокIкIуна soJuna سۈڴۇنا - сукIкIиня suJinya سۇڴێنيا сокIкIунаро soJunaro سۈڴۇنارۈ - сукIкIиняро suJinyaro سۇڴێنيارۈ сокIкIана soJana سۈڴانا - сукIкIана suJana سۇڴانا сокIкIинчIо roJinzo سۈڴێنڃۈ - сукIкIчIо suJzo سۇڴڃۈ сокIкIина soJina سۈڴێنې - сукIкIла suJla سۇڴلا сокIкIинаро soJinaro سۈڴێنارۈ - сукIкIларо suJlaro سۇڴلارۈ сокIкIе soJe سۈڴې - сукIкIе suJe سۇڴې сокIкIуге soJuge سۈڴۇڬې - сукIкIуги suJugi سۇڴۇڬێ сокIкIун soJun سۈڴۇن - сукIкIун suJun سۇڴۇن сон-ццерекъад son-Cereqad سۈن - ڛېرېقاد - сон-ццералълъул son-Cera:ul سۈن - ڛېراڷۇل сониссеб soniSeb سۈنێصېب - сонссеб sonSeb سۈنصېب сородизе sorodi#e سۈرۈدێزې - сороде sorode سۈرۈدې сумахъ suma] سۇماڅ - сумак sumak سۇماك ссаргъасс SarvaS صارغاص - щурун &urun (щурмил &urmil , щурмал &urmal ) ۺۇرۇن ( ۺۇرمێل، ۺۇرمال ) ссваказе Swaka#e صواكازې - ссвакаде Swakade صواكادې ссванххи Swan{i صوانخێ - хъури ]uri څۇرێ ссваризе Swari#e صوارێزې - ссарде Sarde صاردې ссвердиро Swerdiro صوېردێرۈ - щван &wan ۺوان сседезе Sede#e صېدېزې - ссудуде Sudude صۇدۇدې сседола Sedola صېدۈلا - ссудуня Sudunya صۇدۇنيا сседоларо Sedolaro صېدۈلارۈ - ссудуняро Sudunyaro صۇدۇنيارۈ сседана Sedana صېدانا - ссудуна Suduna صۇدۇنا сседечIо Sedezo صېدېڃۈ - ссудучIо Suduzo صۇدۇڃۈ сседела Sedela صېدېلا - ссудула Sudula صۇدۇلا сседеларо Sedolaro صېدېلارۈ - ссудуларо Sudularo صۇدۇلارۈ сседе Sede صېدې - ссудуе Suduye صۇدۇيې сседоге Sedoge صېدۈڬې - ссудуги Sudugi صۇدۇڬێ ссвине Swine صوێنې - ссонде Sonde صۈندې ссвина Suna صۇنا - ссоня Sonya صۈنيا ссвинаро Sunaro صۇنارۈ - ссоняро Sonyaro صۈنيارۈ ссвана Swana صوانا - ссвана Swana صوانا ссвенчIо Swenzo صوېنڃۈ - ссончIо Sonzo صۈنڃۈ ссвина Swina صوێنا - ссвала Swala صوالا ссва Swa صوا - ссва Swa صوا ссун Sun صۇن - ссомо Somo صۈمۈ ссвараб Swarab صواراب - ссвараб Swarab صواراب ссунареб Sunareb صۇنارېب - ссоняреб Sonyareb صۈنيارېب ссинкъдизе Sinqdi#e صێنقدێزې - ссункъде Sunqde صۇنقدې ссунссудизе SunSudi#e صۇنصۇدێزې - ссунде Sunde صۇندې ссунххизе Sun{i#e صۇنخێزې - ссунххде Sun{de صۇنخدې ссузе Su#e صۇزې - ссуде Sude صۇدې ссуркIа Surja صۇرگا - ссукIра Sujra صۇگرا ссуссузе SuSu#e صۇصۇزې - ссуссуде SuSude صۇصۇدې тажал ta$al تاجال - таччар taXar تاڿار тамало tamalo تامالۈ - ссандабукI Sandabuj صاندابۇگ таманча tamanxa تامانچا - тапанча ta_anxa تافانچا тамахаб tama[ab تاماځاب - тамагьаб tamahab تاماهاب тамахьо tama%o تاماڮۈ - тамако tamako تاماكۈ танг tang تانڬ - топ to_ تۈف таргьа tarha تارها - къвачIа qwaza (къучIил quzil , къучIби quzbi ) قواڃا ( قۇڃێل، قۇڃبێ ) таризе tari#e تارێزې - талде talde تالدې тархъизе tar]i#e تارڅێزې - танхъде tan]de تانڅدې ташкIо ta^jo تاشگۈ - хIамиссур \amiSur حامێصۇر терлек terlek تېرلېك - хIамиинк \amiink (хIамионкол \amionkol , хIамиункдул \amiunkdul ) حامێئێنك ( حامێئۈنكۈل، حامێئۇنكۇل ) толозе tolo#e تۈلۈزې - тологьде tolohde تۈلۈهدې асса жо бахъде aSa $o ba]de اصا جۈ باڅدې торгIо torfo تۈرعۈ - хIоркIо \orjo حۈرگۈ тукен tuken تۇكېن - тукан tukan تۇكان тушманлъи tu^man;i تۇشمانڸێ - тушмали tu^mali تۇشمالێ тIамах Tama[ طاماځ - амагь amah (амгьил amhil ) اماه ( امهێل ) тIагъур Tavur طاغۇر - угъур uvur (огърол ovrol , агърал avral ) ئۇغۇر ( ئۈغرۈل، اغرال ) тIагIам Tafam طاعام - тIагIан Tafan طاعان тIагIел Tafel طاعېل - агIел afel اعېل тIагIине Tafine طاعێنې - вагIде wafde واعدې тIад Tad طاد - ад ad اد тIадаб Tadab طاداب - адаб adab اداب тIадбазе Tadba#e طادبازې - адбаде adbade ادبادې тIадбуссине TadbuSine طادبۇصێنې - нахъбуссде na]buSde ناڅبۇصدې тIадерахъи Tadera]i طادېراڅێ - адерахъи adera]i ادېراڅێ тIадеялълъ Tadeya: طادېياڷ - адеялълъул adeya: ادېياڷۇل тIадкъазе Tadqa#e طادقازې - адкъаде adqade ادقادې тIадкIалъазе Tadja;a#e طادگاڸازې - адкIалгьаде adjalhade ادگالهادې тIадрекъезе Tadreqe#e طادرېقېزې - адрекъенде adreqende ادرېقېندې тIадтезе Tadte#e طادتېزې - адтеде adtede ادتېدې тIадчIчIезабизе TadXe#abi#e طادڄېزابێزې - адчIчIедебуде adXedebude ادڄېدېبۇدې тIадегIанаб Tadefanab طادېعاناب - адегIанаб adefanab ادېعاناب тIадкъазе Tadqa#e طادقازې - адкъаде adqa#e ادقادې тIажу Ta$u (тIаждал Ta$dal , тIажал Ta$al ) طاجۇ (طاجدال، طاجال) - ажу a$u (ажудул a$udul , ужби u$bi ) اجۇ ( ئۇجبێ، اجۇدۇل ) тIала Tala طالا - ала ala (аладул aladul , улби ulbi ) الا (الادۇل، ئۇلبێ) тIалъел Ta;el طاڸېل - гьекъел heqel (гьикълил hiqlil , гьукълул huqlul ) هېقېل (هێقلێل، هۇقلۇل) тIамах Tama[ طاماځ - амагь amah (амгьил amhil , амгьал amhal ) اماه (امهێل، امهال) тIамач Tamax طاماچ - имич imix (инчил inxil , анчал anxal ) ئێمێچ (ئێنچێل، انچال) тIарада Tarada طارادا - арада arada ارادا тIарамагъадиссеб TaramavadiSeb طاراماغادێصېب - арамугъадассеб aramuvadaSeb ارامۇغاداصېب тIасса TaSa طاصا - асса aSa اصا тIассабищизе TaSabi&i#e طاصابێۺنزې - ассабищде aSabi&de اصابێۺدې тIассалIугьине TaSa/uhine طاصاڶۇهێنې - ассалълъугьде aSa:uhde اصاڷۇهدې тIассияб TaSiyab طاصێياب - ассаб aSab اصاب тIатIала TaTala طاطالا - ал-ала al'ala الئالا тIатараб Tatarab طاتاراب - атараб atarab اتاراب тIатине Tatine طاتێنې - атде atde اتدې тIатIи TaTi طاطێ - гIатIи faTi عاطێ тIахьтIи (тIохьтIоцца, тIохьтIол, тIахьтIидул) Ta%Ti (To%ToCa, To%Tol, Ta%Tidul) طاؼطێ (طۈؼطۈڛا، ط ۈ ؼط ۈل طا ؼطێدۇل) - туцIцI (тоцIцIоцца, тоцIцIол, тоц Iц Iодол) faTi (to~oCa, to~ol, to~odol) تۇڞ (تۈڞۈڛا، ت ۈ ڞ ۈل، ت ۈ ڞۈدۈل) тIезе Te#e طېزې - тIеде Tede طېدې тIезе Te#e طېزې - тIуде Tude طۇدې тIелех Tele[ طېلېځ - илигь ilih (илгьил ilhil , илгьал ilhal ) ئێلێه ( ئێلێه، ئێلهال ) тIекъаб Teqab طېقاب - мекъаб meqab مېقاب тIепало Te_alo طېفالۈ - гъолден volden (гъолдмил voldmil ) غۈلدېن ( غۈلدمێل ) .... - тIепахьатал Te_a%atal طېفاڮاتال щлепанцы тIеренаб Terenab طېرېناب - эренаб erenab ئېرېناب тIеренлъи Teren;i طېرېنڸێ - эрели ereli ئېرېلێ тIерхьине Ter%ine طېرڮێنې - тIерхьде Ter%de طېرڮدې щинкIде &injde ۺێنگدې тIетIезе TeTe#e طېطېزې - тIутIуде TuTude طۇطۇدې тIехх Te{ طېخ - эхх e{ ئېخ тIехь Te% طېڮ - эхь e% ئېڮ тIехI Te\ طېح - эхI e\ ئېح тIехIаб Te\ab طېحاب - эхIаб e\ab ئېحاب тIи Ti طێ - и i ئێ тIил Til طێل - ил il ئێل тIилгIазе Tilfa#e طێلعادې - илгIаде ilfade ئێلعادې тIикъва Tiqwa طێقوا - окъи oqi (укъбал uqbal ) ئۈقێ ( ئۇقبال ) тIимугъ Timuv طێمۇغ - имогъ imov (ингъил invil , ингъал inval ) ئێمۈغ ( ئێنغێل، ئێنغال ) тIин Tin طێن - ин in ئێن тIинк Tink طێنگ - энк enk (онкол onkol , анкал ankal ) ئېنك ( ئۈنكۈل، انكال ) тIину Tinu طێنۇ - ино ino (иналдол inaldol ) ئێنۈ ( ئێنادۈل ) тIинчIчI TinZ طێنڄ - энчIчI enZ (ончIчIол onZol , анчIчIи anZi ) ئېڄ ( ئۈنڄۈل، انڄێ ) тIипа Ti_a طێفا - тIигьа Tiha (тIугьби Tuhbi ) طێها ( طۇهبێ ) тIирщи Tir&i طێرۺێ - ищи i&i ئێۺێ тIирщизе Tir&i#e طێرۺێزې - ищде i&de ئێۺدې тIобитIизе TobiTi#e طۈبێطێزې - обитIде obiTde ئۈبێطدې тIобитIула TobiTula طۈبێطۇلا - обитIиня obiTinya ئۈبێطێنيا тIобитIуларо TobiTularo طۈبێطۇلارۈ - обитIиняро obiTinyaro ئۈبێطێنيارۈ тIобитIана TobiTana طۈبێطانا - обитIана obiTana ئۈبێطانا тIобитIичIо TobiTizo طۈبێطێڃۈ - обитIчIо obiTzo ئۈبێطڃۈ тIобитIила TobiTila طۈبێطێلا - обитIла obiTla ئۈبێطلا тIобитIиларо TobiTilaro طۈبێطێلارۈ - обитIларо obiTlaro ئۈبێطلارۈ тIобитIе TobiTe طۈبێطې - обитIе obiTe ئۈبێطې тIобитIуге TobiTuge طۈبێطۇڬې - обитIуги obiTugi ئۈبێطۇڬێ тIогь Toh طۈه - огь oh ئۈه тIокъ Toq طۈق - окъ oq ئۈق тIокъо Toqo طۈقۈ - гьокъо hoqo هۈقۈ тIокI Toj طۈگ - окI oj ئۈگ тIокIаб Tojab طۈگاب - окIаб ojab ئۈگاب тIокIлъи Toj;i طۈگڸێ - окIли ojli ئۈگلێ тIокIлъизе Toj;i#e طۈقڸێزې - окIде ojde ئۈگدې тIокIцIцIар Toj~ar طۈگڞار - окIцIцIар oj~ar ئۈگڞار тIокIкIараб ToJarab طۈڴاراب - окIкIараб oJarab ئۈڴاراب тIокIкIине ToJine طۈڴێنې - окIкIде oJde ئۈڴدې тIом Tom طۈم - он on (омол omol ) ئۈن ( ئۈمۈل ) тIомохьитал Tomo%ital طۈمۈڮێتال - омохьатал omo%atal ئۈمۈڮاتال тIонтIро TonTro طۈنطرۈ - тIантIра TanTra طانطرا тIоноцIцI Tono~ طۈنۈڞ - опоцIцI oPo~ ئۈفۈڞ опорцIцI o_or~ ئۈفۈرڞ тIончIчIорукъ TonZoruq طۈنڄۈرۇق - ончIчIорукъ onZoruq ئۈنڄۈرۇق тIор Tor طۈر - ор or ئۈر тIорахь Tora% طۈراڮ - орахь ora% ئۈراڮ тIорщел Tor&el طۈرۺېل - орщел or&el ئۈرۺېل тIох To[ طۈځ - огь oh ئۈه тIохьи To%i طۈڮێ - тIухьи Tu%i طۇڮێ тIохIок To\ok طۈحۈك - охIок o\ok ئۈحۈك тIоццебе ToCebe طۈڛېبې - оццебе oCebe ئۈڛېبې тIоццебессеб ToCebeSeb طۈڛېبېصېب - оццебессеб oCebeSeb ئۈڛېبېصېب тIохьи To%i طۈڮێ - тIухьи Tu%i طۇڮێ тIубазе Tuba#e طۇبازې - обаде obade ئۈبادې тIуба́ла Tubala طۇبالا - обаня obanya ئۈبانيا тIуба́ларо Tubalaro طۇبالارۈ - обаняро obanyaro ئۈبانيارۈ тIубана Tubana طۇبانا - обана obana ئۈبانا тIубачIо Tubazo طۇباڃۈ - обачIо obazo ئۈباڃۈ тIубала́ Tubala طۇبالا - обала obala ئۈبالا тIубала́ро Tubalaro طۇبالارۈ - обаларо obalaro ئۈبالارۈ тIубай Tubay طۇباي - обае obaye ئۈبايې тIубан Tuban طۇبان - обан oban ئۈبان тIубараб Tubarab طۇباراب - обараб obarab ئۈباراب тIупан Tu_an طۇفان - опан o_an ئۈفان тIупизе Tu_i#e طۇفێزې - упде u_de ئۇفدې тIуртIудизе TurTudi#e طۇرطۇدێزې - тIуртIурдаде TurTurdade طۇرطۇردادې тIутI TuT طۇط - тIутI TuT طۇط тIутI TuT طۇط - ул ul ئۇل (накрытый стол) тIуццаб TuCab طۇڛاب - охъаб o]ab ئۈڅاب у u ئۇ убач ubax ئۇباچ - пIач Pax ڣاچ уяб uyab ئۇياب - эяб eyab ئېياب уйищ uyi& ? ئۇيێۺ؟ - эщи e&i ? ئېۺێ؟ унго unge ئۇنڬۈ - эго ego ئېڬۈ унго-унгойищ ungo-ungoyi& ئۇنڬۈ - ئۇنڬۈيێۺ - эгогощи egogo&i ئېڬۈڬۈۺێ унго-унгояб ungo-ungoyab ئۇنڬۈ - ئۇنڬۈياب - эгогояб egogoyab ئېڬۈڬۈياب ункъгIал unqfal ئۇنقعال - энссол яцц enSol yaC , эбелалълъул яцц ebela:ul yaC ئېنصۈل ياڛ، ئېبېلاڷۇل ياڛ угьине uhine ئۇهێنې - басде basde باسدې угъраш uvra^ ئۇغراش - огъраш ovra^ ئۈغراش ургу urgu ئۇرڬۇ - босен bosen بۈسېن ургьиссала urhiSala ئۇرهێصالا - багIаржо bafar$o باعارجۈ уххи u{i (уххиял u{iyal ) ئۇخێ ( ئۇخێيال ) - уххи u{i (уххаби u{abi ) ئۇخێ ( ئۇخابێ ) ухIудизе u\udi#e ئۇحۇدێزې - хъухIуде ]u\ude څۇحۇدې уяб uyab ئۇياب - эяб eyab ئېياب хакIу (капюшон) [aju ځاگۇ - хIакIу \aju حاگۇ хамаб [amab ځاماب - белчIеб belzeb بېلڃېب хамав [amaw ځاماو - ассанккарав aSanKaraw اصانڭاراو хапизе [a_i#e ځافێزې - хъапде ]a_de څافدې хасел {asel ځاسېل - кьин pin ڨێن хасалихъе {asali]e ځاسالێڅې - ххаслихъе {asli]e خاسلێڅې хасалихълъи {asali]li ځاسالێڅڸێ - ххасел {asel خاسېل хасало {asalo ځاسالۈ - кьиндала pindala ڨێندالا хасел {asel ځاسېل - кьин pin ڨێن хвараб [warab ځواراب - хIвараб \warab حواراب хвараб [warab ځواراب - бал-ъараб bal'arab , вал-ъарав wal'araw , ял-ъарай yal'aray بالئاراب، والئاراو، يالئاراي хвах [wa[ ځواځ - гьагь hah هاه хвезабизе [we#abi#e ځوېزابێزې - хIодебуде \odebude حۈدېبۇدې хвезе [we#e ځوېزې - хIоде \ode حۈدې хола [ola ځۈلا - хIоня \onya حۈنيا холаро [olaro ځۈلارۈ - хIоняро \onyaro حۈنيارۈ хвана [wana ځوانا - хIвана \wana حوانا хвечIо [wezo ځوېڃۈ - хIочIо \ozo حۈڃۈ хвела [wela ځوېلا - хIвена \wena حوېنا хвеларо [welaro ځوېلارۈ - хIвенаро \wenaro حوېنارۈ хва [wa ځوا - хIва \wa حوا хоге [oge ځۈڬې - хIоги \ogi حۈڬێ хун [un ځۇن - хIомо \omo حۈمۈ хвезе [we#e ځوېزې - бел-эде bel'ede (вел-эде wel'ede , йэл-эде yel'ede ) بېلئېدې ( وېلئېدې، يېلئېدې ) бел-эна bel'ena (вел-эна wel'ena , йел-эна yel'ena ) بېلئېنا ( وېلئېنا، يېلئېنا ) бел-энаро bel'enaro (вел-энаро wel'enaro , йел-энаро yel'enaro ) بېلئېنارۈ ( وېلئېنارۈ، يېائېنارۈ ) бал-ана bal'ana (вал-ана wal'ana , йал-ана yal'ana ) بالئانا ( والئانا، يالئانا ) бел-эчIо bel'ezo (вел-эчIо wel'ezo , йел-эчIо yel'ezo ) بېلئېڃۈ ( وېلئېڃۈ، يېلئېڃۈ ) бал-а bal'a (вал-а wal'a , йал-а yal'a ) بالئا ( والئا، يالئا ) бал-аги bal'agi (вал-аги wal'agi , йал-аги yal'agi ) بالئاڬێ ( والئاڬێ، يالئاڬێ ) бол-он bol'on (вол-он wol'on , йол-он yol'on ) ( بۈلئۈن ( وۈلئۈن، يۈلئۈن бел-энаго bel'enago (вел-энаго wel'enago , йел-энаго yel'ego ) بېلئېناڬۈ ( وېلئېنارۈ، يېلئېنارۈ ) хвел [wel ځوېل - хIвел \wel حوېل хвелех [wele[ ځوېلېځ - хъитI ]iT څێط хен [en ځېن - хьурут %uruT ڮۇرۇت херав [eraw ځېراو - хIерав \eraw حېراو херлъи [er;i ځېرڸێ - хIели \eli حېلێ херлъизе [er;i#e ځېرڸێزې - хIелде \elde حېلدې хилъало [i;alo ځێڸالۈ - рахьигьоло ra%iholo راڮێهۈلۈ (зеленый горошек) хинаб {inab ځێناب - ххенаб {enab خېناب хинлъизе {in;i#e ځێنڸێزې - ххелде {elde خېلدې хисизе [isi#e ځێسێزې - хъисде ]isde څێسدې хисула [isula ځێسۇلا - хъисиня ]isinya څێسێنيا хисуларо [isularo ځێسۇلارۈ - хъисиняро ]isinyaro څێسێنيارۈ хисана [isana ځێسانا - хъисана ]isana څێسانا хисичIо [isizo ځێسێڃۈ - хъисчIо ]iszo څێسڃۈ хисила [isila ځێسێلا - хъисла ]isla څێسلا хисиларо [isilaro ځێسێلارۈ - хъисларо ]islaro څێسلارۈ хисе [ise ځێسې - хъисе ]ise څێسې хисуге [isuge ځێسۇڬې - хъисуги ]isugi څێسۇڬێ хоб [ob ځۈب - хIоб \ob حۈب хоно ځۈنۈ [ono - хIоно \ono حۈنۈ хохораб [o[orab ځۈځۈراب - басрияб basriyab باسرێياب билгьараб bilharab بێلهاراب бикь-бикьараб bip-biparab بێڨ - بێڨاراب хур [ur ځۇر - хIур \ur حۇر хуриб [urib ځۇرێب - хIуриб \urib حۇرێب ххадугIунтIизе {adufunTi#e خادۇعۇنطێزې - нахъгIунтIде na]funTde ناڅعۇنطدې ххадулIугьине {adu/uhine خادۇڶۇهێنې - нахъчIчIеде na]Zede ناڅڄېدې ххайгин {aygin ځايڬێن - куки kuki كۇكێ ххазабизе {a#abi#e خازابێزې - ххадебуде {adebude خادېبۇدې ххалалъизе {ala;i#e خالاڸێزې - ххалалде {alalde خالالدې ххалалъизабизе {ala;i#abi#e خالاڸێزابێزې - ххалалдебуде {alaldebude خالادېبۇدې ххалича {alixa خالێچا - тIансса TanSa طانصا ххам {am خام - ххан {an (ххамил {amil ) خان ( خامێل ) ххенезе {ene#e خېنېزې - ххенеде {enede خېنېدې ххарицел {aricel خارێښېل - ххерицен {ericen خېرێښېن ххатI {aT خاط - ххартI {arT خارط ххвалчен {walxen (ххвалчаби {walxabi ) خوالچېن ( خوالچابێ ) ххолчен {olxen (ххолчадол {olxadol , ххулчби {ulxbi ) خۈلچېن ( خۈلچادۈل، خۇلچبێ ) ххведер {weder خوېدېر - хходер {oder خۈدېر ххвенехх {wene{ خوېنېخ - ххонехх {one{ (ххонххил {on{il , ххонххал {on{al ) خۈنېخ ( خۈنخێل، خۈنخال ) ххеххаб {e{ab خېخاب - руссураб ruSurab رۇصۇراب (ххеххабги абула) ххеххго {e{go خېخڬۈ - руссун ruSun رۇصۇن ххеххлъи гьабе {e{;i habe خېخڸێ هابې - руссуе ruSuye رۇصۇيې ххиралъизе {ira;i#e خێراڸێزې - ххиралде {iralde خێرالدې ххокIи {oji خۈگێ - рихIи ri\i رێحێ ххомелег {omeleg خۈمېلېڬ - ххумели {umeli خۇمېلێ хъабахъ ]aba] څاباڅ - гъабахъ vaba] غاباڅ хъагIи ]afi څاعێ - гъагьи vahi غاهێ хъаз ]a# څاز - гъаз va# غاز хъазан ]a#an څازان - гъазан va#an غازان хъазахъ ]a#a] څازاڅ - гъазахъ va#a] غازاڅ хъалиян ]aliyan څالێيان - гъалиян valiyan غالێيان хъалхьине ]al%ine څالڮێنې - хъалхьде ]al%de څالڮدې хъантIараб ]anTarab څانطاراب - хъантIараб ]anTarab څانطاراب ، гъагьараб vaharab غاهاراب хъап ]a_ څاف - гъап va_ غاف ، гьвалан hwalan هوالان хъаравул ]arawul څاراوۇل - гъаравол varawol غاراوۈل хъарахъ ]ara] څاراڅ - хъерехъ ]ere] څېرېڅ хъарпуз ]ar_u# څارفۇز - къарпуз qar_u# قارفۇز хъарцинаб ]arcinab څارښێناب - хъарцинаб ]arcinab څارښێناب ، мискIинаб misjinab مێسگێنياب хъарщи ]ar&i څارۺێ - хъерще ]er&e څېرۺې хъассизе ]aSi#e څاصێزې - хъарссде ]arSde څارصدې хъахIба ]a\ba څاحبا - гъахIба va\ba غاحبا хъачагъ ]axav څاچاغ - гъачагъ vaxav غاچاغ хъвагIазе ]wafa#e څواعازې - хъвагIаде ]wafade څواعادې хъвагIадизе ]wafadi#e څواعادێزې - хъвагIададе ]wafadade څواعادادې хъвалхьен ]wal%en څوالڮېن - хъалхьен ]al%en څالڮېن хъвалхьине ]wal%ine څوالڮێنې - хъалхьде ]al%de څالڮدې хъвезе ]we#e څوېزې - хъоде ]ode څۈدې хъвек ]wek څوېك - хъок ]ok څۈك хъвехъари ]we]ari څوېڅارێ - хъихъари ]i]ari څېڅارێ хъегIи ]efi څېعێ ، хъегIди ]efdi څېعدێ - хъухIудиро ]u\udiro څۇحۇدێرۈ хъегIдизе ]efdi#e څېعدێزې - хъухIудаде ]u\udade څۇحۇدازې хъещтIезе ]e&Te#e څېۺطېزې - кIкIержеде Jer$ede ڴېرجېدې хъещтIеро ]e&Tero څېۺطېرۈ - кIкIержеро Jer$ero ڴېرجېرۈ хъибихъизе ]ibi]i#e څېبێڅێزې - гIилгIилде filfilde عێلعێلدې хъизан ]i#an څێزان - ххизан {i#an خێزان хъинци ]inci څێنښێ - хъинцIир ]in`ir څێنڝێر хъиргъу ]irvu څێرغۇ - хъергъу ]ervu څېرغۇ хъулухъ ]ulu] څۇلۇڅ - гъулухъ vulu] غۇلۇڅ хъутур ]utur څۇتۇر - тIоцер Tocer طۈښېر хьабалахъагIучI %abala]afuz ڮابالاڅاعۇڃ - хьолбогIучI %olbofuz ڮۈلبۈعۇڃ хьадараб %adarab ڮاداراب - гIодобиччараб fodobiXarab عۈدۈبێڿاراب хьазе %a#e ڮازې - хьваде %wade ڮوادې хьандезе %ande#e ڮاندېزې - гьердеде herdede هېردېدې хьвагIеро %wafero ڮواعېرۈ - лайлахьухь layla%u% لايلاڮۇڮ хьит %it ڮێت - хьете %ete ڮېتې хьитал %ital ڮێتال - хьатал %atal ڮاتال хьонлъи %on;i ڮۈنڸێ - хьуни %uni ڮۇنێ хьухь %u% ڮۇڮ - гIодобнакIкI fodonaJ عۈدۈناڴ ، гIурлахъурщ furla]ur& عۇرلاڅۇرۺ хIабургъараб \aburvarab حابۇرغاراب - хIалураб \alurab حالۇراب хIадурлъизе \adur;i#e حادۇرڸێزې - хIадулде \adulde حادۇلدې хIажалъизе \a$a;i#e حاجاڸێزې - хIажатде \a$atde حاجاتدې хIажатхана \a$at{ana حاجاتخانا - хIажетхан \a$et{an حاجېتخېن хIаллъазе \al;a#e حالڸازې - хIалгьаде \alhade حالهادې хIапдезе \a_de#e حافدېزې - хIепеде \e_ede حېفېدې хIаракат \arakat حاراكات - хIарагат \aragat حاراڬات хIарщ \ar& حارۺ - хIарчч \arX حارڿ хIалтIуде ине \alTude ine حالطۇدې ئێنې - хIалтIоле энде \alTole ende حالطۈلې ئېندې хIалтIухъан \alTu]an حالطۇڅان - хIалтIохъан \alTo]an حالطۈڅان хIалцазе \alca#e حالښازې - хъухIуде ]u\ude څۇحۇدې хIалцен \alcen حالښېن - хъухIудиро (чи) ]u\udiro (xi) څۇحۇدێرۈ ، хъегIи (хIайван) ]efi (\aywan) څېعێ хIалуцине \alucine حالۇښێنې - хIалуцде \alucde حالۇښدې хIатIикквел \aTiKwel حاطێڭوېل - хIитIимахх \iTima{ حێطێماخ хIатIиххинкI \aTi{inj حاطێخێنگ - хIитIиххинкI \iTi{inj حێطێخێنگ хIацIцIу \a~u حاڞۇ - хIацIцIо \a~o حاڞۈ хIебецIцI \ebe~ (хIебцIцIил \eb~il ) حېبېڞ ( حېبڞێل ) - хIебецIцI \ebe~ (хIибцIцIил \ib~il ) حېبېڞ ( حێبڞێل ) хIедучирахъ \eduxira] حېدۇچێراڅ - хIедулчирахъ \edulxira] حېدۇلچێراڅ хIеккине \eKine حېڭێنې - хIелккде \elKde حېلڭدې хIеренлъи \eren;i حېرېنڸێزې - хIерели \ereli حېرېلێ хIерчч \erX حېرڿ - тIабакI \abaj (тIабкIил \abjil , тIабкIал \abjal ) طاباگ ( طابگێل، طابگال ) хIехьезе \e%e#e حېڮېزې - хIуккуде \uKude حۇڭۇدې хIехьола \e%ola حېڮۈلا - хIуккуня \uKunya حۇڭۇنيا хIехьоларо \e%olaro حېڮۈلارۈ - хIуккуняро \uKunyaro حۇڭۇنيارۈ хIехьана \e%ana حېڮانا - хIуккуна \uKuna حۇڭۇنا хIехьечIо \e%ezo حېڮېڃۈ - хIуккучIо \uKuzo حۇڭۇڃۈ хIехьела \e%ela حېڮېلا - хIуккула \uKula حۇڭۇلا хIехьеларо \e%elaro حېڮېلارۈ - хIуккуларо \uKularo حۇڭۇلارۈ хIехье \e%e حېڮې - хIуккуе \uKuye حۇڭۇيې хIехьоге \e%oge حېڮۈڬې - хIуккуги \uKugi حۇڭۇڬێ хIет \et حېت - хIед \ed حېد хIинццаб \inCab حێنڛاب - хIенццаб \enCab حېنڛاب хIинчIчI \inZ (хIанчIчIи \anZi ) حێنڄ ( حانڄێ ) - хIенчIчI \enZ (хIенчIчIал \enZal ) حېنڄ ( حېنڄێل ) хIосс \oS حۈص - хIунсс \unS حۇنص хIухьел \u%el حۇڮېل - хIохьел \o%el حۈڮېل ца ca ښا - геже ge$e ڬېجې цагъур cavur ښاغۇر - цугъур cuvur (цогърол covrol , цугърал cuvral ) ښۇغۇر ( ښۈغرۈل، ښۇغرال ) цанлъара can;ara ښانڸارا - цIцIала ~ala (цIцIалил ~alil , цIцIулби ~ulbi ) ڞالا ( ڞالێل، ڞۇلبێ ) цили cili ښێلێ - сибил sibil سێبێل цин cin ښێن - цен cen ښېن цинги cingi ښێنڬێ - ценги cengi ښېنڬێ цоги cogi ښۈڬێ - цойги coygi ښۈيڬێ цолъизе co;i#e ښۈڸێزې - цолде colde ښۈلدې ццерекъад Cerewad ڛېرېقاد - сонццералълъул sonCera:ul سۈنڛېراڷۇل ццулъизе Cu;i#e ڛۇڸێزې - ццулде Culde ڛۇلدې ццунагIал Cunafal ڛۇناعال - ццонагIал Conafal ڛۈناعال цIатари `aTari ڝاطارێ - бакдежо bakde$o باكدېجۈ цIеххезе `e{e#e ڝېخېزې - цIуххуде `u{ude ڝۇخۇدې цIеххола `e{ola ڝېخۈلا - цIуххуня `u{unya ڝۇخۇنيا цIеххоларо `e{olaro ڝېخۈلارۈ - цIуххуняро `u{unyaro ڝۇخۇنيارۈ цIеххана `e{ana ڝېخانا - цIуххуна `u{una ڝۇخۇنا цIеххечIо `e{ezo ڝېخېڃۈ - цIуххучIо `u{uzo ڝۇخۇڃۈ цIеххела `e{ela ڝېخېلا - цIуххла `u{la ڝۇخلا цIеххеларо `e{elaro ڝېخېلارۈ - цIуххларо `u{laro ڝۇخلارۈ цIеххе `e{e ڝېخې - цIуххуе `u{uye ڝۇخۇدې цIеххон `e{on ڝېخۈن - цIуххун `u{un ڝۇخۇن цIехх-рехх `e{-re{ ڝېخ - رېخ - гьикъа-бакъи hiqa-baqi هێقا - باقێ цIилъизе `i;i#e ڝێڸێزې - цIилде `ilde ڝێلدې цIулакьо `ulapo ڝۇلاڨۈ - ик ik ئێك цIурабакь `urabap ڝۇراباڨ - цIурабгьан `urabhan ڝۇرابهان цIцIабуцIцIине ~abu~ine ڞابۇڞێنې - цIцIивицIцIде ~iwi~de ڞێوێڞدې цIцIадалхIама ~adal\ama ڞادالحاما - хIотIолкъили \oTolqili حۈطۈلڨێلێ ، хIанчер \anxer حانچېر цIцIадалхIутI ~adal\uT ڞادالحۇط - цIцIадулхIутI ~adal\uT ڞادالحۇط цIцIазе ~a#e ڞازې - цIцIаде ~ade ڞادې цIцIайи ~ayi ڞايێ - цIцIай ~ay ڞاي цIцIалач ~alax ڞالاچ - тереро terero تېرېرۈ цIцIалкIизе ~alji#e ڞالگێزې - цIцIалкIде ~aljde ڞالگدې цIцIалкIу ~alju ڞالگۇ - цIцIалкIо ~aljo (цIцIалкIил ~aljil , цIцIалкIаби ~aljabi ) ڞالگۈ ( ڞالگێل، ڞالگابێ ) цIцIалуде ине ~alude ine ڞالۇدې ئێنې - цIцIалдоле э́нде ~aldole ende ڞالدۈلې ئېندې цIцIамгIалаб ~amfalab ڞامعالاب - цIцIанхIалаб ~an\alab ڞانحالاب цIцIам ~am ڞام - цIцIан ~an ڞان цIцIамутIам ~amuTam ڞامۇطام - цIцIан банеб жо ~an baneb $o ڞان بانېب جۈ ، цIцIамутIам ~amuTam ڞامۇطام цIцIаха ~a[a ڞاځا - цIцIахIа ~a\a ڞاحا цIцIахIилаб ~a\ilab ڞاحێلاب - цIцIихIилаб ~i\ilab ڞێحێلاب цIцIе ~e (цIцIани ~ani ) ڞې ( ڞانێ ) - цIцIе ~e (цIцIини ~ini ) ڞې ( ڞێنێ ) цIцIер ~er ڞېر - цIцIвер ~wer ڞوېر -цIцIул - ~al - ڞۇل - -цIцIол - ~ol - ڞۈل кIицIцIул ji~ul گێڞۇل - кIицIцIол ji~ol گێڞۈل лъабцIцIул ;ab ~ul ڸابڞۇل - гьабцIцIол hab ~ol هابڞۈل ункъцIцIул unq~ul ئۇنقڞۇل - ункъцIцIол unq~ol ئۇنقڞۈل щуцIцIул &u~ul ۺۇڞۇل - щуцIцIол &u~ol ۺۇڞۈل анлIцIцIул an/~ul انڶڞۇل - анлълъцIцIол an:~ol انڷڞۈل анкьцIцIул anp~ul انڨڞۇل - анкьцIцIол anp~ol انڨڞۈل ичIцIцIул iz~ul ئێڃڞۇل - ичIцIцIол iz~ol ئێڄڞۈل анцIцIцIул an`~ul انڝڞۇل - анцIцIцIол an`~ol انڝڞۈل нусцIцIул nus~ul نۇسڞۇل - нусцIцIол nus~ol نۇسڞۈل азарцIцIул a#ar~ul ازارڞۇل - азарцIцIол a#ar~ol ازارڞۈل цIцIилицIцI ~ili~ ڞێلێڞ - жул $ul جۇل цIцIину ~inu - цIцIино (цIцIиналцца, цIцIиналдол, цIцIинаби) ~ino (~inalCa, ~inaldol, ~inabi) ڞێنۈ (ڞێنالڛا، ڞێنابێ) цIцIоко (цIцIакил, цIцIакал) ~oko (~akil, ~akal) - цIцIокIо (цIцIокодол, цIцIакал) ~oko (~okodol, ~akal) цIцIункIизе ~unji#e ڞۇنگێزې - цIцIукIде ~ujde ڞۇگدې цIцIирхъва ~ir]wa ڞێرڅوا - чухIараб xu\arab چۇحاراب цIцIулгIазе ~ulfa#e ڞۇلعازې - цIцIулгIаде ~ulfade ڞۇلعادې цIцIум ~um ڞۇم - цIцIун ~un (цIцIумал ~umal) ڞۇن (ڞۇمال) цIцIумур ~umur ڞۇمۇر - цIцIомор ~omor ڞۈمۈر цIцIутIел ~uTel ڞۇطېل - ццутIи CuTi ڛۇطێ чадир xadir چادێر - парж _ar$ فارج чалта xalta چالتا - гвагьра gwahra ڬواهرا чан xan چان - чами xami چامێ чангит xangit چانڬێت - чандик xangit چاندێك чанхъ xan] چانڅ - чванхъ xwan] چوانڅ чанцIцIул xan~ul چانڞۇل - чамцIцIол xam~ol چامڞۈل чаракъоси xaraqosi چاراقۈسێ - малълъкъоси ma:qosi ماڷقۈسێ чарухъал xaru]al چارۇڅال - омохьатал omo%atal ئۈمۈڮاتال чвалхезе xwal[e#e چوالځېزې - чолхIеде xol\ede چۈلحېدې чванта xwanta چوانتا - цаххба ca{ba (цаххбил ca{bil, цуххбул cu{bul) ښاخبا (ښاخبێل، ښۇخبۇل) чехъезе xe]e#e چېڅېزې - жухъуде $u]ude جۇڅۇدې чехьквеш xe%kwe^ چېڮكوېش - чехькош xe%ko^ چېڮكۈش чинква xinkwa چێنكوا - ченкъел xenqel چېنقېل чияр xiyar چێيار - чиял xiyal چێيال чордезе xorde#e چۈردېزې - чурдарде xurdarde چۇرداردې чордола xordola چۈردۈلا - чурдариня xurdarinya چۇردارێنيا чордоларо xordolaro چۈردۈلارۈ - чурдариняро xurdarinyaro چۇردارێنيارۈ чордана xordana چۈردانا - чурдаруна xurdaruna چۇردارۇنا чордачIо xordazo چۈرداڃۈ - чурдарчIо xurdarzo چۇردارڃۈ чердела xerdela چېردېلا - чурдарла xurdarla چۇردارلا черделаро xerdelaro چېردېلارۈ - чурдарларо xurdarlaro چۇردارلارۈ чорде xorde چۈردې - чурдаре xurdare چۇردارې чордоге xordoge چۈردۈڬې - чурдаруги xurdarugi چۇردارۇڬێ ччин Xin ڿێن - ччама Xama (ччамил Xamil, ччамул Xamul) ڿاما (ڿامێل، ڿامۇل) ччуйзе Xuy#e ڿۇيزې - ччуде Xude ڿۇدې чIалгIине zalfine ڃالعێنې - чIаргIде zarfde ڃارعدې чIалгIуна zalfuna ڃالعۇنا - чIаргIиня zarfinya ڃارعێنيا чIалгIунаро zalfunaro ڃالعۇنارۈ - чIаргIиняро zarfinyaro ڃارعێنيارۈ чIалгIана zalfana ڃالعانا - чIаргIана zarfana ڃارعانا чIалгIичIо zalfizo ڃالعێڃۈ - чIаргIчIо zarfzo ڃارعڃۈ чIалгIина zalfina ڃالعێنا - чIаргIла zarfla ڃارعلا чIалгIе zalfe ڃالعې - чIаргIе zarfe ڃارعې чIалгIуге zalfuge ڃالعۇڬې - чIаргIуги zarfugi ڃارعۇڬێ чIалгIен zalfen ڃالعېن - чIаргIен zarfen ڃارعېن чIалу zalu ڃالۇ - чIали zali (чIалул zalul, чIулби zalbi) ڃالێ (ڃالۇل، ڃۇلبێ) чIандиро zandiro ڃاندێرۈ - нилгьалдолхIама nihaldol\ama نێهالدۈلحاما чIанкIаб zanjab ڃانگاب - хIацIцIккараб \a~Karab حاڞڭاراب чIвадан zwadan ڃوادان - чIотIон zoTon (чIутIадул zuTadul, чIутIби zuTbi) ڃۈطۈن (ڃۇطادۈل، ڃۇطبێ) чIегIергьоло Zeferholo ڄېعېرهۈلۈ - гьоло holo هۈلۈ чIегIеркари Zeferkari ڄېعېركارێ - кари kari كارێ чIер zer (чIарил zaril) ڃېر(ڃارێل) - чIер zer (чIорол zorol) ڃېر (ڃۈرۈل) чIчIегIерлъи Zefer;i ڃېعېرڸێ - чIчIегIели Zefeli ڄېعېلێ чIирчIидазе zirzida#e ڃێرڃێدازې - чIирчIирдаде zirzirdade ڃێرڃێردادې чIолорхъо zolo]$o ڃۈلۈرڅۈ - чIулухъжо zulu]$o ڃۇلۇڅجۈ чIукIна zujna ڃۇگنا - охъна́ o]na ئۈڅنا чIумал zumal ڃۇمال - ссалаватал Salawatal صالاواتال чIурхIизе zur\i#e ڃۇرحێزې - чIурхIде zur\de ڃۇرحدې чIучIине zuzine ڃۇڃێنې - чIунде zunde ڃۇندې чIчIвери Zweri ڄوېرێ - чIчIори Zori ڄۈرێ чIчIвантIизе ZwanTi#e ڄوانطێزې - пагьде _ahde فاهدې - чIчIотогI Zotof ڄۈطۈع (черви в сыре) шамат къо ^amat qo شامات قۈ - боргьан къо borhan qo بۈرهان قۈ шешкIезе ^e^je#e شېشگېزې - шешкIеде ^e^jede شېشگېدې шиша ^i^a شێشا - шуша ^u^a شۇشا щагIихъан &afi]an ۺاعێڅان - щигIихъан &ifi]an ۺێعێڅان щай &ay ۺاي - щимо &imo ۺێمۈ щакдаризе &akdari#e ۺاكدارێزې - щакдаде &akdade ۺاكدادې щал &al ۺال - щали &ali ۺالێ щар &ar ۺار - щар &ar ۺار ، гIако fako عاكۈ (пенка, образующаяся при растапливании сливочного масла) щвайи &wayi ۺوايێ - хIурнакко \urnaKo حۇرناڭۈ щвата &wata ۺواتا - щото &oto (щатаби &atabi) ۺۈتۈ (ۺاتابێ) щекIтIамах &ejTama[ ۺېگطاماځ - къоркъол'имич qorqol'imix قۈرقۈلئێمێچ щенезе &ene#e ۺېنېزې - щенеде &enede ۺېنېدې щвезе &we#e ۺوېزې - щоде &ode ۺۈدې щола &ola ۺۈلا - щоня &onya ۺۈنيا щоларо &olaro ۺۈلارۈ - щоняро &onyaro ۺۈنيارۈ щвана &wana ۺوانا - щвана &wana ۺوانا щвечIо &wezo ۺوېڃۈ - щочIо &ozo ۺۈڃۈ щвела &wela ۺوېلا - щвела &wela ۺوېلا щвеларо &welaro ۺوېلارۈ - щвеларо &welaro ۺوېلارۈ щва &wa ۺوا - щва &wa ۺوا щун &un ۺۇن - щомо &omo ۺۈمۈ щекъер &eqer ۺېقېر - щукъур &uqur (щокърол &oqrol, щакърал &aqral) ۺۇقۇر (ۺۈقرۈل، ۺاقرال) щиб &ib? ۺێب؟ - щиби &ibi? ۺێبێ؟ щив &iw ۺێو - щиви &iwi ۺێوێ щий &iy ۺێي - щийи &iyi ۺێيێ щал &al ۺال - щали &ali ۺالێ щибизе &ibi#e ۺێبێزې - щибиде &ibi#e ۺێبێدې щулалъизе &ula;i#e ۺۇلاڸێزې - щулалде &ulalde ۺۇلالدې эгъе eve (агъалзул aval#ul, угъдул uvdul) ئېغې (اغالزۇل، ئۇغدۇل) - эгъе eve (эгъедул evedul, агъаби avabi) ئېغې (ئېغېدۇل، اغابێ) эркенлъи erken;i ئېركېنڸێ - эркели erkeli ئېركېلێ эххедемухъ e{edemu] ئېخېدېمۇڅ - эххедерахъ e{edera] ئېخېدېراڅ эххемухъ e{emu] ئېخېمۇڅ - беххерахъ be{era] بېخېراڅ ялгъав yalvaw يالغاو - ягъла yavla ياغلا лъабкъоялда цо ;abqoyalda co ڸابقۈيالدا ښۈ - гьабкъолълъа цо habqo:a co هابقۈڷا ښۈ нусиялда кIиго nusiyalda jigo نۇسێيالدا گێڬۈ - носелда кIиго noselda jigo نۈسۈلدا گێڬۈ азаралда нусго a#aralda nusgo ازارالد نۇسڬۈ - азаралълъа нусго a#ara:a nusgo ازاراڷا نۇسڬۈ Гъуниб vunib غۇنێب - ХIубикь \ubip حۇبێڨ ИпутIа i_uTa ئێفۇطا - Ипола i_ola ئێفۈلا ЛъаратIа ;araTa ڸاراطا - Гьарала harala هارالا СалтIа salTa سالطا - Сала sala سالا СилтIа silTa سێلطا - Сила sila سێلا чIчIужу Xu$u ڄۇجۇ - чIчIужу Xu$u ڄۇجۇ чIчIужуялълъ Xu$uya: ڄۇجۇياڷ - чIчIужуялълъ Xu$uya: ڄۇجۇياڷ чIчIужуялълъул Xu$uya:ul ڄۇجۇياڷۇل - чIчIужуялълъул Xu$uya:ul ڄۇجۇياڷۇل чIчIужуялълъе Xu$uya:e ڄۇجۇياڷې - чIчIужуялълъе Xu$uya:e ڄۇجۇياڷې чIчIужуялда Xu$uyalda ڄۇجۇيالدا - чIчIужуялълъа Xu$uya:a ڄۇجۇياڷا чIчIужуялълъухъ Xu$uya:u] ڄۇجۇياڷۇڅ - чIчIужуялълъухъ Xu$uya:u] ڄۇجۇياڷۇڅ чIчIужуялълъулI Xu$uya:u/ ڄۇجۇياڷۇڶ - чIчIужуялълъулълъ Xu$uya:u: ڄۇجۇياڷۇڷ чIчIужуялълъукь Xu$uya:up ڄۇجۇياڷۇڨ - чIчIужуялълъукь Xu$uya:up ڄۇجۇياڷۇڨ чIчIужуялде Xu$uyalde ڄۇجۇيالدې - чIчIужуялълъе Xu$uya:e ڄۇجۇياڷې чIчIужуялълъухъе Xu$uya:u]e ڄۇجۇياڷۇڅې - чIчIужуялълъухъе Xu$uya:u]e ڄۇجۇياڷۇڅې чIчIужуялълъулIе Xu$uya:u/e ڄۇجۇياڷۇڶې - чIчIужуялълъулълъе Xu$uya:u:e ڄۇجۇياڷۇڷې чIчIужуялълъукье Xu$uya:upe ڄۇجۇياڷۇڨې - чIчIужуялълъукье Xu$uya:upe ڄۇجۇياڷۇڨې чIчIужуялдасса Xu$uyaldaSa ڄۇجۇيالداصا - чIчIужуялълъасса Xu$uya:aSa ڄۇجۇياڷاصا чIчIужуялдассан Xu$uyaldaSan ڄۇجۇيالداصان - чIчIужуялълъассан Xu$uya:aSan ڄۇجۇياڷاصان чIчIужуялълъухъа Xu$uya:u]a ڄۇجۇياڷۇڅا - чIчIужуялълъухъа Xu$uya:u]a ڄۇجۇياڷۇڅا чIчIужуялълъухъан Xu$uya:u]an ڄۇجۇياڷۇڅان - чIчIужуялълъухъан Xu$uya:u]an ڄۇجۇياڷۇڅان чIчIужуялълъулIа Xu$uya:u/a ڄۇجۇياڷۇڶا - чIчIужуялълъулълъа Xu$uya:u:a ڄۇجۇياڷۇڷا чIчIужуялълъулIан Xu$uya:u/an ڄۇجۇياڷۇڶان - чIчIужуялълъулълъан Xu$uya:u:an ڄۇجۇياڷۇڷان чIчIужуялълъукьа Xu$uya:upa ڄۇجۇياڷۇڨا - чIчIужуялълъукьа Xu$uya:upa ڄۇجۇياڷۇڨا чIчIужуялълъукьан Xu$uya:upan ڄۇجۇياڷۇڨان - чIчIужуялълъукьан Xu$uya:upan ڄۇجۇياڷۇڨان лълъикIаб :ijab ڷێگاب лълъикIаб :ijab ڷێگاب лълъикIалълъ :ija: ڷێگاڷ лълъикIалълъ :ija: ڷێگاڷ лълъикIалълъул :ija:ul ڷێگاڷۇل лълъикIалълъул :ija:ul ڷێگاڷۇل лълъикIалълъе :ija:e ڷێگاڷې лълъикIалълъе :ija:e ڷێگاڷې лълъикIалда :ijalda ڷێگالدا лълъикIалълъа :ija:a ڷێگاڷا лълъикIалълъухъ :ija:u] ڷێگاڷۇڅ лълъикIалълъухъ :ija:u] ڷێگاڷۇڅ лълъикIалълъулI :ija:u/ ڷێگاڷۇڶ лълъикIалълъулълъ :ija:u: ڷێگاڷۇڷ лълъикIалълъукь :ija:up ڷێگاڷۇڨ лълъикIалълъукь :ija:up ڷێگاڷۇڨ лълъикIалълъуб :ija:ub ڷێگاڷۇب лълъикIалълъуб :ija:ub ڷێگاڷۇب лълъикIалде :ijalde ڷێگالدې лълъикIалълъе :ija:e ڷێگاڷې лълъикIалълъухъе :ija:u]e ڷێگاڷۇڅې лълъикIалълъухъе :ija:u]e ڷێگاڷۇڅې лълъикIалълъулIе :ija:u/e ڷێگاڷۇڶې лълъикIалълъулълъе :ija:u:e ڷێگاڷۇڷې лълъикIалълъукье :ija:upe ڷێگاڷۇڨې лълъикIалълъукье :ija:upe ڷێگاڷۇڨې лълъикIалълъубе :ija:ube ڷێگاڷۇبې лълъикIалълъубе :ija:ube ڷێگاڷۇبې лълъикIалдасса :ijaldaSa ڷێگالداصا лълъикIалълъасса :ija:aSa ڷێگاڷاصا лълъикIалдассан :ijaldaSan ڷێگالداصان лълъикIалълъассан :ija:aSan ڷێگاڷاصان лълъикIалълъухъа :ija:u]a ڷێگاڷۇڅا лълъикIалълъухъа :ija:u]a ڷێگاڷۇڅا лълъикIалълъухъан :ija:u]an ڷێگاڷۇڅان лълъикIалълъухъан :ija:u]an ڷێگاڷۇڅان лълъикIалълъулIа :ija:u/a ڷێگاڷۇڶا лълъикIалълъулълъа :ija:u:a ڷێگاڷۇڷا лълъикIалълъулIан :ija:u/an ڷێگاڷۇڶان лълъикIалълъулълъан :ija:u:an ڷێگاڷۇڷان лълъикIалълъукьа :ija:upa ڷێگاڷۇڨا лълъикIалълъукьа :ija:upa ڷێگاڷۇڨا лълъикIалълъукьан :ija:upan ڷێگاڷۇڨان лълъикIалълъукьан :ija:upan ڷێگاڷۇڨان лълъикIалълъусса :ija:uSa ڷێگاڷۇصا лълъикIалълъусса :ija:uSa ڷێگاڷۇصا лълъикIалълъуссан :ija:uSan ڷێگاڷۇصان лълъикIалълъуссан :ija:uSan ڷێگاڷۇصان гьав haw هاو - ав aw او гьасс haS هاص - асс aS اص гьассул haSul هاصۇل - ассул aSul اصۇل гьассие haSiye هاصێيې - ассе aSe اصې гьассда haSda هاصدا - ассда aSda اصدا гьассухъ haSu] هاصۇڅ - ассухъ aSu] اصۇڅ гьассулI haSu/ هاصۇڶ - ассулълъ aSu: اصۇڷ гьассукь haSup هاصۇڨ - ассукь aSup اصۇڨ гьассде haSde هاصدې - ассде aSde اصدې гьассухъе haSu]e هاصۇڅې - ассухъе aSu]e اصدۇڅې гьассулIе haSu/e هاصۇڶې - ассулълъе aSu:e اصۇڷې гьассдасса haSdaSa هاصداصا - ассдасса aSdaSa اصداصا гьассдассан haSdaSan هاصداصان - ассдассан aSdaSan اصداصان гьассухъа haSu]a هاصۇڅې - ассухъа aSu]a اصۇڅا гьассухъан haSu]an هاصۇڅان - ассухъан aSu]an اصۇڅان гьассулIа haSu/a هاصۇڶا - ассулълъа aSu:a اصۇڷا гьассулIан haSu/an هاصۇڶان - ассулълъан aSu:an اصۇڷان гьассукьа haSupa هاصۇڨا - ассукьа aSupa اصۇڨا гьассукьан haSupan هاصۇڨان - ассукьан aSupan اصۇڨان гьев hew هېو - эв ew ئېو гьесс heS هېص - эсс eS ئېص гьессул heSul هېصۇل - эссул eSul ئېصۇل гьессие heSiye هېصێيې - эссе eSe ئېصې гьессда heSda هېصدا - эссда eSda ئېصدا гьессухъ heSu] هېصۇڅ - эссухъ eSu] ئېصۇڅ гьессулI heSu/ هېصۇڶ - эссулълъ eSu: ئېصۇڷ гьессукь heSup هېصۇڨ - эссукь eSup ئېصۇڨ гьессде heSde هېصدې - эссде eSde ئېصدې гьессухъе heSu]e هېصۇڅې - эссухъе eSu]e ئېصۇڅې гьессулIе heSu/e هېصۇڶې - эссулълъе eSu:e ئېصۇڷې гьессдасса heSdaSa هېصداصا - эссдасса eSdaSa ئېصداصا гьессдассан heSdaSan هېصداصان - эссдассан eSdaSan ئېصداصان гьессухъа heSu]a هېصۇڅې - эссухъа eSu]a ئېصۇڅا гьессухъан heSu]an هېصۇڅان - эссухъан eSu]an ئېصۇڅان гьессулIа heSu/a هېصۇڶا - эссулълъа eSu:a ئېصۇڷا гьессулIан heSu/an هېصۇڶان - эссулълъан eSu:an ئېصۇڷان гьессукьа heSupa هېصۇڨا - эссукьа eSupa ئېصۇڨا гьессукьан heSupan هېصۇڨان - эссукьан eSupan ئېصۇڨان дов dow دۈو - дав daw داو досс doS دۈص - дасс daS داص доссул doSul دۈصۇل - дассул daSul داصۇل доссие doSiye دۈصێيې - дассе daSe داصې доссда doSda دۈصدا - дассда daSda داصدا доссухъ doSu] دۈصۇڅ - дассухъ daSu] داصۇڅ доссулI doSu/ دۈصۇڶ - дассулълъ daSu: داصۇڷ доссукь doSup دۈصۇڨ - дассукь daSup داصۇڨ доссде doSde دۈصدې - дассде داصدې доссухъе doSu]e دۈصۇڅې - дассухъе daSu]e داصۇڅې доссулIе doSu/e دۈصۇڶې - дассулълъе daSu:e داصۇڷې доссдасса doSdaSa دۈصداصا - дассдасса daSdaSa داصداصا доссдассан doSdaSan دۈصداصان - дассдассан daSdaSan داصداصان доссухъа doSu]a دۈصۇڅې - дассухъа daSu]a داصۇڅا доссухъан doSu]an دۈصۇڅان - дассухъан daSu]an داصۇڅان доссулIа doSu/a دۈصۇڶا - дассулълъа daSu:a داصۇڷا доссулIан doSu/an دۈصۇڶان - дассулълъан daSu:an داصۇڷان доссукьа doSupa دۈصۇڨا - дассукьа daSupa داصۇڨا доссукьан doSupan دۈصۇڨان - дассукьан daSupan داصۇڨان дой doy دۈي - дай day داي долълъ do: دۈڷ - далълъ da: داڷ долълъул do:ul دۈڷۇل - далълъул da:ul داڷۇل долълъие do:iye دۈڷێيې - далълъе da:e داڷې долда dolda دۈلدا - далълъа da:a داڷا долълъухъ do:u] دۈڷۇڅ - далълъухъ da:u] داڷۇڅ долълъулI do:u/ دۈڷۇڶ - далълъулълъ da:u: داڷۇڷ долълъукь do:up دۈڷۇڨ - далълъукь da:up داڷۇڨ долде dolde دۈلدې - далълъе da:e داڷې долълъухъе do:u]e دۈڷۇڅې - далълъухъе da:u]e داڷۇڅې долълъулIе do:u/e دۈڷۇڶې - далълъулълъе da:u:e داڷۇڷې долдасса doldaSa دۈلداصا - далълъасса da:aSa داڷاصا долдассан doldaSan دۈلداصان - далълъассан da:aSan داڷاصان долълъухъа do:u]a دۈڷۇڅا - далълъухъа da:u]an داڷۇڅا долълъухъан do:u]an دۈڷۇڅان - далълъухъан da:u]an داڷۇڅان долълъулIа do:u/a دۈڷۇڶا - далълъулълъа da:u:a داڷۇڷا долълъулIан do:u/an دۈڷۇڶان - далълъулълъан da:u:an داڷۇڷان долълъукьа do:upa دۈڷۇڨا - далълъукьа da:upa داڷۇڨا долълъукьан do:upan دۈڷۇڨان - далълъукьан da:upan داڷۇڨان дол dol دۈل - дал dal دال доз do# دۈز - даз da# داز дозул do#ul دۈزۇل - дазул da#ul دازۇل дозие do#iye دۈزێيې - дазе da#e دازې дозда do#da دۈزدا - дазда da#da دازدا дозухъ do#u] دۈزۇڅ - дазухъ da#u] دازۇڅ дозулI do#u/ دۈزۇڶ - дазулълъ da#u: دازۇڷ дозукь do#up دۈزۇڨ - дазукь da#up دازۇڨ дозде do#de دۈزدې - дазде da#de دازدې дозухъе do#u]e دۈزۇڅې - дазухъе da#u]e دازۇڅې дозулIе do#u/e دۈزۇڶې - дазулълъе da#u:e دازۇڷې доздасса do#daSa دۈزداصا - даздасса da#daSa دازداصا доздассан do#daSan دۈزداصان - даздассан da#aSan دازداصان дозухъа do#u]a دۈزۇڅا - дазухъа da#u]a دازۇڅا дозухъан do#u]an دۈزۇڅان - дазухъан da#u]an دازۇڅان дозулIа do#u/a دۈزۇڶا - дазулълъа da#u:a دازۇڷا дозулIан do#u/an دۈزۇڶان - дазулълъан da#u:an دازۇڷان дозукьа do#upa دۈزۇڨا - дазукьа da#upa دازۇڨا дозукьан do#upan دۈزۇڨان - дазукьан da#upan دازۇڨان лъов ;ow ڸۈو - лав law لاو лъосс ;oS ڸۈص - ласс laS لاص лъоссул ;oSul ڸۈصۇل - лассул laSul لاصۇل лъоссие ;oSiye ڸۈصێيې - лассе laSe لاصې лъоссда ;oSda ڸۈصدا - лассда laSda لاصدا лъоссухъ ;oSu] ڸۈصۇڅ - лассухъ laSu] لاصۇڅ лъоссулI ;oSu/ ڸۈصۇڶ - лассулълъ laSu: لاصۇڷ лъоссукь ;oSup ڸۈصۇڨ - лассукь laSup لاصۇڨ лъоссде ;oSde ڸۈصدې - лассде laSde لاصدې лъоссухъе ;oSu]e ڸۈصۇڅې - лассухъе laSu]e لاصۇڅې лъоссулIе ;oSu/e ڸۈصۇڶې - лассулълъе laSu:e لاصۇڷې лъоссдасса ;oSdaSa ڸۈصداصا - лассдасса laSdaSa لاصداصا лъоссдассан ;oSdaSan ڸۈصداصان - лассдассан laSdaSan لاصداصان лъоссухъа ;oSu]a ڸۈصۇڅې - лассухъа laSu]a لاصۇڅا лъоссухъан ;oSu]an ڸۈصۇڅان - лассухъан laSu]an لاصۇڅان лъоссулIа ;oSu/a ڸۈصۇڶا - лассулълъа laSu:a لاصۇڷا лъоссулIан ;oSu/an ڸۈصۇڶان - лассулълъан laSu:an لاصۇڷان лъоссукьа ;oSupa ڸۈصۇڨا - лассукьа laSupa لاصۇڨا лъоссукьан ;oSupan ڸۈصۇڨان - лассукьан laSupan لاصۇڨان лъой ;oy ڸۈي - лай lay لاي лъолълъ ;o: ڸۈڷ - лалълъ la: لاڷ лъолълъул ;o:ul ڸۈڷۇل - лалълъул la:ul لاڷۇل лъолълъие ;o:iye ڸۈڷێيې - лалълъе la:e لاڷې лъолда ;olda ڸۈلدا - лалълъа la:a لاڷا лъолълъухъ ;o:u] ڸۈڷۇڅ - лалълъухъ la:u] لاڷۇڅ лъолълъулI ;o:u/ ڸۈڷۇڶ - лалълъулълъ la:u: لاڷۇڷ лъолълъукь ;o:up ڸۈڷۇڨ - лалълъукь la:up لاڷۇڨ лъолде ;olde ڸۈلدې - лалълъе la:e لاڷې лъолълъухъе ;o:u]e ڸۈڷۇڅې - лалълъухъе la:u]e لاڷۇڅې лъолълъулIе ;o:u/e ڸۈڷۇڶې - лалълъулълъе la:u:e لاڷۇڷې лъолдасса ;oldaSa ڸۈلداصا - лалълъасса la:aSa لاڷاصا лъолдассан ;oldaSan ڸۈلداصان - лалълъассан la:aSan لاڷاصان лъолълъухъа ;o:u]a ڸۈڷۇڅا - лалълъухъа la:u]an لاڷۇڅا лъолълъухъан ;o:u]an ڸۈڷۇڅان - лалълъухъан la:u]an لاڷۇڅان лъолълъулIа ;o:u/a ڸۈڷۇڶا - лалълъулълъа la:u:a لاڷۇڷا лъолълъулIан ;o:u/an ڸۈڷۇڶان - лалълъулълъан la:u:an لاڷۇڷان лъолълъукьа ;o:upa ڸۈڷۇڨا - лалълъукьа la:upa لاڷۇڨا лъолълъукьан ;o:upan ڸۈڷۇڨان - лалълъукьан la:upan لاڷۇڨان лъол ;ol ڸۈل - лал lal لال лъоз ;o# ڸۈز - лаз la# لاز лъозул ;o#ul ڸۈزۇل - лазул la#ul لازۇل лъозие ;o#iye ڸۈزێيې - лазе la#e لازې лъозда ;o#da ڸۈزدا - лазда la#da لازدا лъозухъ ;o#u] ڸۈزۇڅ - лазухъ la#u] لازۇڅ лъозулI ;o#u/ ڸۈزۇڶ - лазулълъ la#u: لازۇڷ лъозукь ;o#up ڸۈزۇڨ - лазукь la#up لازۇڨ лъозде ;o#de ڸۈزدې - лазде la#de لازدې лъозухъе ;o#u]e ڸۈزۇڅې - лазухъе la#u]e لازۇڅې лъозулIе ;o#u/e ڸۈزۇڶې - лазулълъе la#u:e لازۇڷې лъоздасса ;o#daSa ڸۈزداصا - лаздасса la#daSa لازداصا лъоздассан ;o#daSan ڸۈزداصان - лаздассан la#aSan لازداصان лъозухъа ;o#u]a ڸۈزۇڅا - лазухъа la#u]a لازۇڅا лъозухъан ;o#u]an ڸۈزۇڅان - лазухъан la#u]an لازۇڅان лъозулIа ;o#u/a ڸۈزۇڶا - лазулълъа la#u:a لازۇڷا лъозулIан ;o#u/an ڸۈزۇڶان - лазулълъан la#u:an لازۇڷان лъозукьа ;o#upa ڸۈزۇڨا - лазукьа la#upa لازۇڨا лъозукьан ;o#upan ڸۈزۇڨان - лазукьан la#upan لازۇڨان ГIараб цIцIарал куделдерицца абулеб куц farab ~aral kudelderiCa abuleb kuc عاراب ڞارال كۇدېلدېرێڛا ابۇلېب كۇښ МухIамад mu\amad مۇحاماد - МухIумад mu\umad مۇحۇماد ИсмагIил ismafil ئێسماعێل - ИсбагIин isbafin ئێسباعێن Юсуп yusu_ يۇسۇف - Исуп isu_ ئێسۇف Рамазан rama#an رامازان - Лабазан laba#an لابازان Закаря #akarya زاكاريا - Закарига #akariga زاكارێڬا Юнус yunus يۇنۇس - Инус inus ئێنۇس Ибрагьим ibrahim ئێبراهێم - Ирбигьин irbihin ئێربێهێن Сулейман suleyman سۇلايمان - Солебан soleban سۈلېبان ГIайшат fay^at عايشات - ГIашат fa^at عاشات Рукъият ruqiyat رۇقێيات - Рукъигат ruqigat رۇقێڬات МоцIцIалги къоялги mo~algi qoyalgi مۈڞالڬێ قۈيالڬێ Январь ГьуразулI hura#u/ هۇرازۇڶ Февраль ТIинчIулI Tinzu/ طێنڃۇڶ Март ГочарулI goxaru/ ڬۈچارۇڶ Апрель ИххазулI i{a#u/ ئێخازۇڶ Май РекьарулI reparu/ رېڨارۇڶ Июнь БакъгIедулI baqfedu/ باقعېدۇڶ Июль ЧабхъадулI xab]adu/ چابڅادۇڶ Август КъобухIилI qobu\i/ قۈبۇحێڶ Сентябрь РецарулI recaru/ رېښارۇڶ Октябрь ЛъилъарулI ;i;aru/ ڸێڸارۇڶ Ноябрь РаччарулI raXaru/ راڿارۇڶ Декабрь ХъвехъарулI ]we]aru/ څوېڅارۇڶ Гьуразолълъ hura#o: هۇرازۈڷ ЭнчIолълъ enzo: ئېنڃۈڷ Гочаролълъ goxaro: ڬۈچارۈڷ Иххазолълъ i{a#o: ئێخازۈڷ Рекьаролълъ reparo: رېڨارۈڷ БакъгIедолълъ baqfedo: باقعېدۈڷ Чабхъадолълъ xab]ado: چابڅادۈڷ КъобухIилълъ qobu\i: قۈبۇحێڷ Рецаролълъ recaro: رېښارۈڷ Гьилгьаролълъ hilharo: هێلهارۈڷ Раччаролълъ raXaro: راڿارۈڷ Хъихъаролълъ ]i]aro: څێڅارۈڷ Гьуразолълъ - Маарухъ квачараб гьури бахъинеб моцIцI букIиня. hura#o: - maaru] kwaxarab huri ba]ineb mo~ bujinya. ЭнчIолълъ - гIачиял къелинеб, энчI бахъинеб заман. enzo: - faxiyal qelineb, enz ba]ineb #aman. Гочаролълъ - гъутабаздасса маарухъе гIиял гочинел заман. goxaro: - vutaba#daSa maaru]e fiyal goxinel #aman. Иххазолълъ - гIасо биинеб гьарал-иххал чваххинеб заман. i{a#o: - faso biineb hara-i{al xwa{ineb #aman. Рекьаролълъ - маарухъ хIур бекьинеб заман. reparo: - maaru] \ur bepineb #aman. БакъгIедолълъ - бищунго кIудаб къо бугеб моцIцI. baqfedo: - bi&ungo judab qo bugeb mo~. Чабхъадолълъ - гьаб моцIцIалълъ умумул къватIире сапараз рахъинел рукIун руго. Рагъде яги дарам-базаралълъ. xab]ado: - hab mo~a: umumul qwaTire sa_ara# ra]inel rujun rugo. ravde yagi daran-ba#ara: КъобухIилълъ - маарухъ бищунго багIалураб заман, къо бухIараб моцIцI. qobu\i/ - maaru] bi&ungo bafalurab #aman, qo bu\arab mo~ Рецаролълъ - маарухъ хIур бецинеб заман. recaro: - maaru] \ur becineb #aman. Гьилгьаролълъ - маарухъ хIуриссан бачIин бакIаринеб, хIур гьилгьинеб заман. hilharo: - maaru] \uriSan bazin bajarineb, \ur hilhineb #aman. Раччаролълъ - маарухъ кинабго магIишат къватIисса рукъубе баччинеб заман. raXaro: - maaru] kinyabgo mafi^at qwaTiSa ruqube baXineb #aman Хъихъаролълъ - маарухъ хIайваналги чахъабиги хъонел, гьезул гьан бакъваде банебги заман. ]i]aro: - maaru] \aywanalgi xa]abigi ]onel, he#ul han baqwade banebgi #aman. هۇرازۈڷ - مائارۇڅ كواچاراب هۇرێ باڅێنېب مۈڞ بۇگێنيا. ئېنڃۈڷ - عاچێال قېلێنېب، ئېنڃ باڅێنېب زامان. ڬۈچارۈڷ - غۇتابازداصا مائارۇڅې عێيال ڬۈچێنېل زامان. ئێخازۈڷ - عاسۈ بێئێنېب، هارال - ئێخال چواخێنېب زامان. رېڨارۈڷ - مائارۇڅ حۇر بېڨێنېب زامان. باقعېدۈڷ - بێۺۇنڬۈ گۇداب قۈ بۇڬېب مۈڞ. چابڅادۈڷ - هاب مۈڞاڷ ئۇمۇمۇل قواطێرې سافاراز راڅێنېل رۇگۇن رۇڬۈ، راغدې ياڬێ دارام - بازاراڷ. قۈبۇحێڷ - مائارۇڅ بێۺۇنڬۈ باعالۇراب زامان، قۈ بۇحاراب مۈڞ. رېښارۈڷ - مائارۇڅ حۇر بېښێنېب زامان. هێلهارۈڷ - مائارۇڅ حۇرێصان باڃێن باگارێنېب، حۇر هێلهێنېب زامان. راڿارۈڷ - مائارۇڅ كێنيابڬۈ ماعێشات قواطێصا رۇقۇبې باڿێنېب زامان. څێڅارۈڷ - مائارۇڅ حايوانالڬێ چاڅابێڬێ څۈنېل، هېزۇل هان باقوادې بانېبڬێ زامان. Ццере рукIарал анкьил къоязул цIцIарал Cere rujaral anpil qoya#ul ~aral ڛېرې رۇگارال انڨێل قۈيازۇل ڞارال анлълъхIур къо an:\ur qo - انڷحۇر قۈ ххадур къо {adur qo - خادۇر قۈ ччугIадол къо Xufadol qo - ڿۇعادۈل قۈ гьоркьо къо horpo qo - هۈرڨۈ قۈ гIулжум къо ful$um qo - عۇلجۇم قۈ боргьан къо borhan qo - بۈرهان قۈ алхIад къо al\ad qo - الحاد قۈ итни къо itni qo - ئێتنێ قۈ талат къо talat qo - تالات قۈ арбагI къо arbaf qo - ارباع قۈ ххамиз къо {ami# qo - خامێز قۈ ружман къо ru$man qo - رۇجمان قۈ шамат къо ^amat qo - شامات قۈ гьалан къо halan qo - هالان قۈ

З # Загьруги лъазабе, гьекъечIого тезе. #ahrugi ;a#abe, heqezogo te#e. ЗагIигIоралълъги хисулебила жиндирго чваххи. #afifora:gi ]isulebila $indirgo xwa{i. ЗагIипассде къавукъунге, къадарав чияссулгун хоноги чIваге. #afi_aSde qawuqunge, qadaraw xiyaSulgun [onogi zwage. Заз баккудассагойила бегIераб букIунеб. #a# baKudaSagoyila beferab bujuneb. Заз бекьани заз бижулеб, унти бекьани толо бижулеб. #a# bepani #a# bi$uleb, unti bepani tolo bi$uleb. Заз, къарассда гурони, унтулареб. #a# qaraSda guroni untulareb. Заз лълъикIабани, заз къине гьабилароан. #a# :ijabani, #a# qine habilaroan. Залим бетIерлъун тани, бол зигара цIцIикIкIуна. #alim beTer;un tani, bol #igara ~iJuna. Залимассе залим гъежда чIчIун ватулевила. #alimaSe #alim ve$da Zun watulewila. Заман букIунебила гIадамазул илбисал лIугьунебги илбисазул гIадамал лIугьунебги. #aman bujunebila fadama#ul ilbisal /uhunebgi ilbisa#ul fadamal /uhunebgi. Заман букIуна боз щоларебги, заман бачIуна дарай гIоларебги. #aman bujuna bo# &olarebgi, #aman bazuna daray folarebgi. Заман щвелалде барщараб пихъ ххеххго турула. #aman &welalde bar&arab _i] {e{go turula. Заман щвелалде гIегIедараб хIелкил бетIер къотIейила. #aman &elalde fefedarab \elkil beTer qoTeyila. Заман щвелалдего чIчIичIчIидичIого, дурго рагIадалълъухъ балагьун, кIалъай. #aman &welaldego ZiZidizogo, durgo rafada:u] balahun, ja;ay. Заманалда бекье, заманалда бакIаре. #amanalda bepe, #amanalda bajare. Заманалда бубудичIогойила бугъа, гIодобги тIамун, хъураб. #amanalda bubudizogoyila buva, fodobgi Tamun, ]urab. Заманалда гьабичIеб гьабичIого ххутIулебила. #amanalda habizeb habizogo {uTulebila. Заманалда рекъонила хьвадизе кколел. #amanalda reqonila %wadi#e Kolel. Заманалълъ чи квегъула, рукьалцца оц квегъула. #amana: xi kwevula, rupalCa oc kwevula. Заназда кьурдуге, майданалда кьурде. #ana#da purduge, maydanalda purde. Зар билани, питначияссул гъванщида нахъа батулебила. #ar bilani, _itnaxiyaSul vwan&ida na]a batulebila. Зар кьабун чи холаро, цин-цинни гьелълъ хвалде рачуна. #ar pabun xi [olaro, cin-cinni he: [walde raxuna. ЗахIмат – бечедаб, хIалхьи – мискинаб. #a\mat - bexedab, \al%i - miskinab. ЗахIмат бихьичIого, мухь Аллагьассги кьолареб. #a\mat bi%izogo, mu% allahaSgi polareb. ЗахIмат бихьичIого, рахIат бокьарасс бекьичIого лъилъе, нилъ гьечIого хур. #a\mat bi%izogo, ra\at boparaS bepizogo ;i;e, ni; hezogo [ur. ЗахIмат бихьичIого рахIат букIунареб. #a\mat bi%izogo ra\at bujunareb. ЗахIмат бихьичIого щвараб боцIцIуцца чи гьалаг гьавула. #a\mat bi%izogo &warab bo~uCa xi halag hawula. ЗахIмат бихьун – дуниял, гIамал бихьун – аххират. #a\mat bi%un - duniyal, famal bi%un - a{irat. ЗахIмат гьечIого, хуриб тIор баларо. #a\mat hezogo, [urib Tor balaro. ЗахIматаб хIалтIиги хIалихьатаб тIеххги – дурццассе. #a\matab \alTigi \ali%atab Te{gi - durCaSe. ЗахIматаб – ццебе, бигьаяб – ххадуб. #a\matab - Cebe, bihayab - {adub. ЗахIматалълъ цагъур цIола, цагърицца рукъзал рала. #a\mata: cavur `ola, cavriCa ruq#al rala. ЗахIматалълъ чи хьихьула, кIкIвахIалълъ хвезе гьавула. #a\mata: xi %i%ula, Jwa\a: [we#e hawula. Зигара мадугьалассда базе бигьаяб жойила. #igara maduhalaSda ba#e bihayab $oyila. Зигараялълъеги рахьиялълъеги кватIи букIунареб. #igaraya:egi ra%iya:egi kwaTi bujunareb. Зоб бихьарассда ракь бихьулеб, дуниял бихьарассда хвел бихьулеб. #ob bi%araSda rap bi%uleb, duniyal bi%araSda [wel bi%uleb. Зоб гъугъанщинахъе цIцIад балареб. #ob vuvan&ina]e ~ad balareb. Зоб гъугъачIони, гьаракь бахъунареб, гьури бахъинчIони, гIучI бегулареб. #ob vuvazoni, harap ba]unareb, huri ba]inzoni, fuz begulareb. Зоб гIемер гъугъадани, цIцIад дагьаб бала. #ob femer vuvadani, ~ad dahab bala. Зоб роцIцIадго балеб аххир гьечIеб цIцIад, нилI рацIцIадго лъолел хъубал бугьтанал. #ob ro~adgo baleb a{ir hezeb ~ad, ni/ ra~adgo ;olel ]ubal buhtanal. Зоб ццебе бихьарассда ракьги ццебе бихьаги. #ob Cebe bi%araSda rapgi Cebe bi%agi. Зобалазда кьвагьараб ракьалда тIатарабила. #obala#da pwaharab rapalda Tatarabila. Зобгун ракь рекъаги, цIцIадгун бакъ рекъаги. #obgun rap reqagi, ~adgun baq reqagi. Зодиб цIцIер бугони, ракъдада квач букIунеб. #odib ~er bugoni, raqdada kwax bujuneb. Зодибе мали чIвалареб, ралъдадассан кьо лъолареб. #odibe mali zwalareb, ra;dadaSan po ;olareb. Зодоб бугеб тIавусалдасса кодобе щвараб къадакого лълъикIила. #odob bugeb TawusaldaSa kodobe &warab qadakogo :ijila. Зодоб бугеб цIцIумалдасса гIодоб бугеб чIоролого лълъикIила. #odob bugeb ~umaldaSa fodob bugeb zorologo :ijila. Зодове валагьуге, гIодове валагье. #odowe walahuge, fodowe walahe. Зодоссан рахIмат кьеги, гIодоссан баркат кьеги. #odoSan ra\mat pegi, fodoSan barkat pegi. Зулму гьабуге, мун кьижун вукIуна, дуцца зулму гьабурав ворчIун вукIуна. #ulmu habuge, mun pi$un wujuna, duCa #ulmu haburaw worzun wujuna. Зулмучияссда зулмучи гъеждассан ваккун вукIуневила. #ulmuxiyaSda #ulmuxi ve$daSan waKun wujunewila. Зулмучияссул гIумру къокъаб. #ulmuxiyaSul fumru qoqab Гьеб рагIарасс гIажаиблъи гьабурабила, зулмучияссги гьебгощинаб заман ракьалда тIад щиб гьабун балеб жойила букIунеб. heb rafaraS fa$aib;i haburabila, #ulmuxiyaSgi hebgo&inab #aman rapalda Tad &ib habun baleb $oyila bujuneb. ЦIцIудуда гьикъарабила дуцца чан сон барабилан. Гьелълъ жаваб кьурабила лъабкъого сон банилан. ~ududa hiqarabila duCa xan son barabilan. he: $awab purabila ;abqogo son banilan. Зулмуялълъул си борххалъанагIан, гьенисса вортарассул бохх цIцIикIкIун бекула. #ulmuya:ul si bor{a;anafan, heniSa wortaraSul bo{ ~iJun bekula. Зурмихъан берталълъе гIедегIулевила, дибир хвалил рокъове гIедегIулевила. #urmi]an berta:e fedefulawila, dibir [walil roqowe fedefulewila. Зурма рекъезе – къали, кечI рекъезе – далай. #urma reqe#e - qali, kez reqe#e - dalay.

КIкI J КIкIвахI месед гуро, хIалхьи гIарац гуро. Jwa\ mesed guro, \al%i farac guro. КIкIвахI – сахлъиялълъул тушман, хIалтIи – сахлъиялълъул гьудул. Jwa\ - sa[;iya:ul tu^man, \alTi - sa[;iya:ul hudul. КIкIвахIал вегун хIалтIулевила, кIусун кьижулевила. Jwa\al wegun \alTulewila, jusun pi$ulewila. КIкIвахIал – кидаго унтарав. Jwa\al - kidago untaraw. КIкIвахIалаб хIамицца ХIоццомегIер бегуларо. Jwa\alab \amiCa \oComefer begularo. КIкIвахIалав чи къалъизегIан тIадевахъунаро. Jwa\alaw xi qa;i#efan Tadewa]unaro. КIкIвахIалалълъул хуриб чIахI бижула, чIухIаралълъул хуриб заз бижула. Ja\ala:ul [urib za\ bi$ula, zu\ara:ul [urib #a# bi$ula. КIкIвахIалассе чияр хIалтIи бокьулебила. Jwa\alaSe xiyar \alTi bopulebila. КIкIвахIалда гъулач бугев, хIалтIуда цедер бугев. Jwa\alda vulax bugew, \alTuda ceder bugew. КIкIвахIалълъ вас гьавуларев. Jwa\a: was hawularew. КIкIвахIалълъ лълъим гьекъолеб батани, хIалтIиялълъ гьоцIцIо гьекъолеб. Jwa\a: :im heqoleb batani, \alTiya: ho~o heqoleb. КIкIвахIалълъ унтулев, хIалтIиялълъ сахлъулев. Jwa\a: untulew, \alTiya: sa[;ulew. КIкIалахъ лълъим камулареб, рохьоб чан камулареб. Jala] :im kamulareb, ro%ob xan kamulareb. КIкIараялдаги букIунебила жиндаго рекъараб рухI. Jarayaldagi bujunebila $indago reqarab ru\. КIкIараялдеги ххвалчен бахъарав. Jarayaldegi {walxen ba]araw. КIкIуй гьечIеб цIа букIунареб. Juy hezeb `a bujunareb. КIкIуялдасса цIунизейилан цIадаве лIугьунге. JuyaldaSa `uni#eyilan `adawe /uhunge. КIкIухIал гIодов вукIун кьижула, вегун кванала. Ju\al fodow wujun pi$ula, wegun kwanala. КIкIухIал гIодов чIчIунги ссвакалев. Ju\al fodow Zungi Swakalew. КIкIухIал ургъун вахъиналде, хуриб мичIчI бижарабила. Ju\al urvun wa]inalde, [urib miZ bi$arabila. КIкIухIал хIалтIи гьабиладай, гьабилародаян ургъун вахъиналде, хIалтIухъанасс хIалтIи лIугIизабулеб. Ju\al \alTi habiladay, habilarodayan urvun wa]inalde, \alTu]anaS \alTi /ufi#abuleb. КIкIухIалав чияссул чанахъан вахъунарев. Ju\alaw xiyaSul xana]an wa]unarew. КIкIухIалги хIалихьатги – цого чи, хIанкIвараги хIехьги – цого жо. Ju\algi \ali%atgi - cogo xi, \anjwaragi \e%gi - cogo $o. КIкIухIаласс хIетI хIарччил рагIалдеги бокьуларогойила бахъулеб. Ju\alaS \eT \arXil rafaldegi bopularogoyila ba]uleb. КIкIухIалассул багьана камулареб, базарганассул хIила камулареб. Ju\alaSul bahana kamulareb, ba#arganaSul \ila kamulareb. КIкIухIалассе болъоги эххедерегIел, тIохги мегIер. Ju\alaSe bo;ogi e{ederefel, To[gi mefer. КIкIухIалассе хIалтIи дагьаб бокьулеб, квен гIемер бокьулеб. Ju\alaSe \alTi dahab bopuleb, kwen femer bopuleb. КIкIухIалассул лал, гIанкIудул ханазул тIамуниги, бокьунаребила. Ju\alaSul lal, fanjudul [ana#ul Tamunigi, bopunarebila. КIкIухIаллъун босараб рахIаталдасса хIалтIун босараб ххайиралълъул рахIат цIцIикIкIараб. Ju\al;un bosarab ra\ataldaSa \alTun bosarab {ayira:ul ra\at ~iJarab.

Л l Лабалда хурги бекьуге, бугъаоцги хьихьуге. labalda [urgi bepuge, buvaocgi %i%uge. Лабаллъуда хур гьабуге, лъарал рагIалда рукъ гьабуге. labal;uda [ur habuge, ;aral rafalda ruq habuge. Лагъ гIадин хIалте, ххан гIадин кванай. lav fadin \alTe, {an fadin kwanay. Лагъги озденги данделъани, бечелъулел. lavgi o#dengi dande;ani, bexe;ulel. Лагъассул ияхIги, хIамил хъетиги – цого жо. lavaSul iya\gi, \amil ]etigi - cogo $o. Лагълъи гьабурассе хханлъи щола, хханлъун гурони вукIинарилан лIугьарассе лагълъи щола. lav;i haburaSe {an;i &ola, {an;un guroni wujinarilan /uharaSe lav;i &ola. Лъагълъиялдасса хвел лълъикIила, ссуриялдасса цIа лълъикIила. lav;iyaldaSa [wel :ijila, SuriyaldaSa `a :ijila. Лал тIамизе бегьулареб къоялълъ, къед гьабизеги бегьулареб. lal Tami#e behulareb qoya:, qed habi#egi behulareb. ЛахIту бихьаниги, рухIел бихьугеги. la\tu bi%anigi, ru\el bi%ugegi. Лачен боржаралълъуб гъеду рещтIунеб. laxen bor$ara:ub vedu re&Tuneb. Жиндирго лълъикIай чIчIужуялдаги рекъечIого, чангиясс ячуна гьелдасса къадарай. Цоги аби буго гьадинабги - «Цо багьана бугей хьихьичIесс, кIиго багьана бугей хьихьизе ккарайила». $indirgo :ijay Zu$uyaldagi reqezogo, xangiyaS yaxuna heldaSa qadaray. cogi abi bugo hadinabgi - «co bahana bugey %i%izeS, jigo bahana bugey %i%i#e Karayila» Гьедин ккараб меххалълъ абула магIарулаз гьал рагIаби. hedin Karab me{a: abula mafarula# hal rafabi. Лачен – чанабе, гъеду – рохьобе. laxen - xanabe, vedu - ro%obe. Лаченги тарулеб, тайлан хъущтIулеб, тувадахъ гурони гIодоб кколареб. laxen taruleb, taylan ]u&Tuleb, tuwada] guroni fodob Kolereb. Лаченги чучула чи гIемерлъани, чаранги биуна цIа гьалаглъани. laxengi xuxula xi femer;ani, xarangi biuna `a halag;ani. Ле, гIакълугьечI, тIуруге, гIи тун гIангис кинигин, гIадамал тун хьвадани, хьитал хун басралъулин. le, faqluhez, Turuge, fi tun fangis kinigin, fadamal tun %wadani, %ital [un basra;ulin. «Ле!» – ян ахIарассде, «Я!» – ян ахIизе кIоларев къватIиве вахъунарев. «le!» - yan a\araSde, «ya!» - yan a\i#e jolarew qwaTiwe wa]unarew. «Ле!» – ян ахIунилан, ахIмакъ нахъ вуссунарев. «le!» - yan a\unilan, a\maq na] wuSunarew. Лочноде ххиял бугев чаргъадихъ валагьуларо. loxnode {iyal bugew xarvadi] walahularo. Лочнол бетIералда чаргъеду чIчIезабуге. loxnol beTeralda xarvedu Ze#abuge. Лочнол гьава – зодобе, гъадил гьава – рохьобе. loxnol hawa - #odobe, vadil hawa - ro%obe.

Э e 1. Эбел гьечIев вукIунаревила, яцц гьечIев ватуларевила. ebel hezew wujunarewila, yaC hezew watularewila. 2. Эбел-инссуе гьабураб хъулухъ – дуего нухде бараб тIехх. ebel-inSuye haburab ]ulu] - duyego nu[de barab Te{. 3. Эбел-инссуе жалго кигIан рокьулел рукIаралали лъазе, лъимер щвечIого, щивниги хогегийила. ebel-inSuye $algo kifan ropulel rujaralali ;a#e, ;imer &wezogo, &iwnigi [ogegiyila. 4. Эбел-инссуе кьураб гIакъуба – дурго нухде бан тараб заз. ebel-inSuye purab faquba - durgo nu[de ban tarab #a#. 5. Эбел-инссуе нужецца гьабураб, нужер лъималаз нужееги гьабулеб. ebel-inSuye nu$eCa haburab, nu$er ;imala# nu$eyegi habuleb. 6. Эбел-инссул адабгьечI жужахIалълъул тIинде реххулевила. ebel-inSul adabhez $u$a\a:ul Tinde re{ulewila. 7. Эбел-инссул бечелъиялълъила лъимал хвезарулел. ebel-inSul bexe;iya:ila ;imal [we#arulel. 8. Эбел-инссул дуцца гьабулеб адаб – дурго лъималаздассан дуего щвезессеб давла. ebel-inSul duCa habuleb adab - durgo ;imala#daSan duyego &we#eSeb dawla. 9. Эбел-инссул ракI – лъималазда, лъималазул ракI – гьаваялда. ebel-inSul raj - ;imala#da, ;imala#ul raj - hawayalda. 10. Эбел-инссул талихIги талихIкъосинги лъималазулIила букIунеб. ebel-inSul tali\gi tali\qosingi ;imala#u/ila bujuneb. 11. Эбел-инссул хIурмат тарав ххалкъалълъе басралъула. ebel-inSul \urmat taraw {alqa:e basra;ula. 12. Эбел йигей ясалълъул къаданижо борххатаб. ebel yigey yasa:ul qadani$o bor{atab. 13. Эбел йихьун яс йосе, мицIцIир бихьун ххам босе. ebel yi%un yas yose, mi~ir bi%un {am bose. 14. Эбел йихьун яс яче, эмен вихьун дурцц гьаве. ebel yi%un yas yaxe, emen wi%un durC hawe. 15. Эбел лълъикIай гурейила ячуней, жийго лълъикIайила. ebel :ijay gureyila yaxuney, $iygo :ijayila. 16. Эбел ракI-ракIалълъ гIодулей, ххутIарал ххвалие гIодулел. ebel raj-raja: foduley, {uTaral {waliye fodulel. 17. Эбел-лъимал тIезарулебги – мацIцI, росс-лълъади ратIа гьарулебги – мацIцI. ebel-;imal Te#arulebgi - ma~, roS-:adi raTa harulebgi - ma~. 18. Эбел-лъималазда гьоркьоб ккараб рагIи – гIурччинаб ххарде ккараб гIазу. ebel-;imala#da horpob Karab rafi - furXinab {arde Karab fa#u. 19. Эбел разилъичIого, яс чIчIужулъун ячунге. ebel ra#i;izogo, yas Zu$u;un yaxunge. 20. Эбел хвараб кьегIер кьурде бахунебила. ebel [warab pefer purde ba[unebila. 21. Эбел цадахъал – царгъинире, эбел гьечIел – къватIире. ebel cada]al - carvinire, ebel hezel - qwaTire. 22. Эбел ясандухъан йигони, яс кьурдухъан йикIуна. ebel yasandu]an yigoni, yas purdu]an yijuna. 23. Эбел-эмен разияб лъимер – лIугIи гьечIеб ххазина. ebel-emen ra#iyab ;imer - /ufi hezeb {a#ina. 24. Эбел-эмен ххер гьарулелги – лъимал, бахIар гьарулелги – лъимал. ebel-emen {er harulelgi - ;imal, ba\ar harulelgi - ;imal. 25. Эбел-ясалда гьоркьобги меседил баргъич биларабила. ebel-yasalda horpobgi mesedil barvix bilarabila. 26. Эбелаб балагь бачIунгеги, ракъул къали кIутIугеги. ebelab balah bazungegi, raqul qali juTugegi. 27. Эбелаб росуги инссулаб нухги кIочонгейила. ebelab rosugi inSulab nu[gi joxongeyila. 28. Эбелалда ургьиссанго гурев гьекъолдухъан вахъунев, жакъа парччи гьекъон, метер хъаба гьекъонила. ebelalda urhiSango gurew heqoldu]an wa]unew, $aqa _arXi heqon, meter ]aba heqolebila. 29. Эбелалълъ гьавичIевги вацц гIемер вукIунев. ebela: hawizewgi waC femer wujunew. 30. Эбелалълъ еццарай ячунгейила, авал-къоноялълъ еццарай ячейила. ebela: yeCaray yaxungeyila, awal-qonoya: yeCaray yaxeyila. 31. Эбелалълъ еццичIей лълъицца еццилей? Вокьулесс ячинчIей лълъицца ячиней? ebela: yeCizey :iCa yeCiley? wopuleS yaxinzey :iCa yaxiney? 32. Эбелалълъ малълъун гуро милъиршоялълъ бусен гьабулеб, инссуцца малълъун гуро устарассул вас устар лIугьунев. ebela: ma:un guro mi;ir^oya: busen habuleb, inSuCa ma:un guro ustaraSul was ustar /uhunew. 33. Эбелалълъе васги вукIине кколев бахIарчи, ясалълъе россги вукIине кколев. ebela:e wasgi wujine Kolew ba\arxi, yasa:e roSgi wujine Kolew. 34. Эбелалълъе ясги вугев дун, ясалълъе россги вугев дун. ebela:e yasgi wugew dun, yasa:e roSgi wugew dun. 35. Эбелалълъул квешай ясги якьадалълъул лълъикIай нусги йикIунарей. ebela:ul kwe^ay yasgi yapada:ul :ijay nusgi yijunarey. 36. Эбелалълъул ракI – васассул каранда, васассул ракI – ЦIцIоралълъул мугIрузда. ebela:ul raj - wasaSul karanda, wasaSul raj - ~ora:ul mufru#da. 37. Эбелалълъул ракI лъималазда лъалебани, гьей егараб бакIалда тIад квер бахъун гурони, кьижилароанила. ebela:ul raj ;imala#da ;alebani, hey yegarab bajalda Tad kwer ba]un guroni, pi$ilaroanila. – Эбелалълъул рокъой бакъ унеб бугин, Балъида цIцIал кIутIе, бахIар руччаби. - Бакъараб чехьалда къоно чIван бугин, Бакъуда цIцIал кIутIе, малаикзаби. Кицилъун лIугьарал гьал рагIаби ТIелекь росулI рижун руго. Хур нуцалчияссул букIун буго. Росдал руччаби гьессие жидеда тIадаб къо гьабулел, гьессул чIахIиял хурзал лъилъулел рукIун руго. Бакъ гIебеде балагьун бихьараб меххалълъ, хъантIарав нуцалчиясс руччабазда гьадал рагIаби абун руго. Ракъуцца хIалги гьабун, къо кидадай инаян ругел руччабазги нуцалчияссул чара хвараб гьадаб жаваб кьун буго. - ebela:ul roqoy baq uneb bugin, ba;ida ~al juTe, ba\ar ruXabi. - baqarab xe%alda qono zwan bugin, baquda ~al juTe, malaik#abi. kici;un /uharal bujun bugo. rosdal ruXabi heSiye $ideda Tadab qo habulel, heSul za\iyal [ur#al ;i;ulel rujun rugo. baq febede balahun bi%arab me{a:, ]anTaraw nucalxiyaS ruXaba#da hadal rafabi abun rugo. raquCa \algi habun, qo kidaday inayan rugel ruXaba#gi nucalxiyaSul xara [warab hadab $awab pun bugo. 38. Эбелалълъул рокьи ккечIони, ясалълъе росс щоларев. ebela:ul ropi Kezoni, yasa:e roS &olarew. 40. Эбелалълъул рокьи ккун, яс кьурайила, инссул рокьи ккун, васассе ячарайила. ebela:ul ropi Kun, yas purayila, inSul ropi Kun, wasaSe yaxarayila. 41. Эбелалълъул хIила бергьун, ххинкIал гIиссин гьарунила, лъималазул макру цIцIикIкIун, кIи-кIи цадахъ квананила. ebela:ul \ila berhun, {injal fiSin harunila, ;imala#ul makru ~iJun, ji-ji cada] kwananila. 42. Эбелалълъул цого жо – царгъиниве гъецIеро. ebela:ul cogo $o - carviniwe ve`ero. 43. Эбелалълъул цIцIалкIил гьаракь рагIулареб бакIалда сордо баларев «багьадур». ebela:ul ~aljil harap rafulare bajalda sordo balarew «bahadur». 44. Эбелалълъул цIцIалкIил гьаракь рагIулареб бакIалда сордо баларев вас, хIамил рачIчI ккуниги, кверда пинкь бахъуней къоролалълъуй яс. ebela:ul ~aljil harap rafulareb bajalda sordo balarew was, \amil raZ Kunigi, kwerda _inp ba]uney qorola:ul yas. 45. Эбелалълъухъ гIенеккуларел ВатIаналълъеги мутIигIлъуларел. ebela:u] feneKularel waTana:egi muTif;ularel. 46. Эбелалълъухъ гIин тIамуларей ясалълъ чияхъги гIин тIамиларо. ebela:u] fin Tamularey yasa: xiya]gi fin Tamilaro. 47. Эбелги ясги – расаги гIункIкIги, нусги якьадги – ракьаги нусги. ebelgi yasgi - rasagi funJgi, nusgi yaoadgi - rapagi nusgi. 48. Эбелдахъан – асс, инссухъан – къо. ebelda]an - aS, inSu]an - qo. 49. Эбелдахъан гIагарлъиялълъул гурхIел цIцIикIкIарабила. ebelda]an fagar;iya:ul gur\el ~iJarabila. 50. Эбеллъун яхъине – бигьаяб жо, эбеллъи гьабизе – захIматаб жо. ebel;un ya]ine - bihayab $o, ebel;i habi#e - #a\matab $o. 51. Эбел-эмен лъималазе алжаналълъул кавабийила. ebel-emen ;imala#e al$ana:ul kawabiyila. 52. Эбел-эмен рукIунелила кидадай лъимал кIудиял гIелаян, лъимал рукIунелила кидадай гьел хвелаян. ebel-emen runelila kidaday ;imal judiyal felayan, ;imal rujunelila kidaday hel [welayan. 53. Эгъе кьуранани кьолбое гIолев, кьурун вуссанани росдае гIолев. eve puranani polboye folew, purun wuSanani rosdaye folew. 54. Элтир бихьун кьегIер хъве, гIала бихьун чу босе. eltir bi%un pefer ]we, fala bi%un xu bose. 55. Эмен беццав, вацц гIинкъав. emen beCaw, waC finqaw. 56. Эмен васаб, вас эменаб къайи-ссвериялдасса цIунагийила. emen wasab, was emenab qayi-SweriyaldaSa `unagiyila. 57. Эмен вукIаго – бессдалал, росс вукIаго – къоролай. emen wujago - beSdalal, roS wujago - qorolay. 58. Эмен гъоркье реххараб гьегь мунгоги херлъилалде нахъе цIуне. emen vorpe re{arab heh mungogi [er;iyalde na]e `une. Хханассул бюрухъ букIун буго хIалтIул гIумруялдасса арал херал эбел-эмен, гьагьинирги лъун, кьурсса гъоркье реххеян. Гьедин киназго реххулелги рукIун руго. Цо херай эбел гъоркье реххулеб меххалълъилан бицен буго, гьелълъ васассда гьарарабила - «Ворехха, дир вас, хIатIил кьватIараб бакI тункиларедухъ реххе», – ян. Эмен реххулеб меххалълъ, гьесс гьабураб васигат батIияб буго. «Ворехха, дир вас, – ан абун буго гьесс, – херлъарав меххалълъ мунгоги реххизе, гьаб гьегь нахъе цIунун те!» {anaSul buyuru] bujun bugo \alTul fumruyaldaSa aral [eral ebel-emen, hahinirgi ;un, purSa vorpe re{eyan. hedin kina#go re{ulelgi rujun rugo. co [eray vorpe re{uleb me{a:ilan bicen bugo, he: wasaSda hararabila - «wore{a, dir was, \aTil pwaTarab baj tunkilaredu] re{e», - yan. emen re{uleb me{a:, heS haburab wasigat baTiyab bugo. «wore{a, dir was, - an abun bugo heS, - [er;araw me{a: mungogi re{i#e, hab heh na]e `unun te!» Инссуда цIакъ ракIги гурхIун, жинццаго эмен реххарав гIадин, жиндир васасс живги реххизе вукIиналълъул ххиялги гьабун, гьесс эмен гъоркье реххун гьечIо. Хханассдасса балъго, нахъарокъов тун, хьихьун вуго. Хханзабазул букIараб гIадаталда рекъон, цо хханасс гIадамал гъоркье ралев хханассе цо оц битIун бачIун буго. Кагътида хъван букIун буго, гьаб оцол хIалалабги хIарамабги гьан батIа гьабизе лъани, жинцца дуе пуланаб росуги кьелила, лъачIони, цо росу дуцца диеги кьезе кколилан. inSuda `aq rajgi gur\un, $inCago emen re{araw fadin, $indir wasaS $iwgi re{i#e wujina:ul {iyalgi habun, heS emen vorpe re{un hezo. {anaSdaSa ba;go, na]aroqow tun, %i%un wugo. {an#aba#ul bujarab fadatalda reqon, co {anaS fadamal vorpe ralew {anaSe co oc biTun bazun bugo. kavtida ]wan bujun bugo, hab ocol \alalabgi \aramabgi han baTa habi#e ;ani, $inCa duye _ulanab rosugi pelila, ;azoni, co rosu duCa diyegi pe#e Kolilan. Жиндирго ххалкъги данде гьабун, хханасс гьеб суалалда тIад ургъизе лъабго къо кьун буго. Нахъа рокъов ваххчизавурав инсуцца гьикъун буго, щайин жакъа хханасс ххалкъ данде гьабун букIарабилан. Васассги бицун буго хханассда чIван бугеб кIудияб ургъалил. Инссуцца васассда малълъун буго, дуцца абейила хханассда, гьеб оцги хъун, гIадамал кваназарейин, цаби рикIкIараб гьанги, гIодобе реххизе биччачIого, цо бакIалде бакIаризе гьабейилан. Цинги гьеб гьанги битIейин дов хханассухъе, дуцца нижее битIараб оцода гьабгощинаб гьан хIарамаб батанин, хIалалабщинаб нижеццаги кванилан. $indirgo {alqgi dande habun, {anaS heb sualalda Tad urvi#e ;abgo qo pun bugo. na]a roqow wa{xi#awuraw inSuCa hiqun bugo, &ayin $aqa {anaS {alq dande habun bujarabilan. wasaSgi bicun bugo {anaSda zwan bugeb judiyab urvalil. inSuCa wasaSda ma:un bugo, duCa abeyila {anaSda, heb ocgi ]un, fadamal kwana#areyin, cabi riJarab hangi, fodobe re{i#e biXazogo, co bajalde bajari#e habeyilan. cingi heb hangi biTeyin dow {anaSu]e, duCa ni$eye biTarab ocoda habgo&inab han \aramab batanin, \alalab&inab ni$eCa kwanilan. Хханасс лъабго къоялдассан ххалкъ данде гьабун буго. Жаваб кьезе кIолев чи гьадав ваххчарав инссул вас гурони ватун гьечIо. Киназго гьев гIолохъанчияссул жаваб битIараблъун рикIкIун буго. Гьесс абухъе гьабураб меххалълъ, гьезул хханги дандияссдасса бергьун вуго. {anaS ;abgo qoyaldaSan {alq dande habun bugo. $awab pe#e jolew xi hadaw wa{xaraw inSul was guroni watun hezo. kina#go hew folo]anxiyaSul $awab biTarab;un riJun bugo. heS abu]e haburab me{a:, he#ul {angi dandiyaSdaSa berhun wugo. Нахъе-нахъеги рачIарал гьададиналго гъваридал суалазе гIакъилал жавабал гьавго васасс кьураб меххалълъ, ххан щаклъун вуго, чIчIезабун буго, гьав гIолохъанчиясс ургъарал жавабал гьал гурин, гьалда жаниб жив ххадув гъолареб цо хIикмат батизе кколилан. na]e-na]egi razaral hadadinalgo vwaridal suala#e faqilal $awabal hawgo wasaS purab me{a:, {an &ak;un wugo, Ze#abun bugo, haw folo]anxiyaS urvaral $awabal hal gurin, halda $anib $iw {aduw volareb co \ikmat bati#e Kolilan. АсскIовеги ахIун, хханасс гIолохъанчияссда абун буго, гьал захIматал суалазе жавабал кьей дур гьунар гуреблъи лъалин дида, щив гIакъиласс дуда гьал жавабал малълъулел ратаниги, гьев щив чиян жинда бицеян. ГIолохъанчиясс кинабго жо битIун бицун буго. aSjowegi a\un, {anaS folo]anxiyaSda abun bugo, hal #a\matal suala#e $awabal pey dur hunar gureb;i ;alin dida, &iw faqilaS duda hal $awabal ma:ulel ratanigi, hew &iw xiyan $inda biceyan. folo]anxiyaS kinabgo $o biTun bicun bugo. Гьеб меххалълъ хханассда бичIчIун буго, хханлъи цIунизе ккани, гIумру бихьарал, хIалбихьи бугел херал, гIакъилал гIадамал къваригIунел рукIин. ЦIияб буюрухъ кьун буго - «Херал эбел-эмен гъоркьеги реххуге, гьезул хIурматги цIуне», – ян. heb me{a: {anaSda biZun bugo, {an;i `uni#e Kani, fumru bi%aral, \albi%i bugel [eral, faqilal fadamal qwarifunel rujin. `iyab buyuru[ pun bugo - «[eral ebel-emen vorpegi re{uge, he#ul \urmatgi `une», - yan. 59. Эмен гьечIессдасса, эбел гьечIев цIцIикIкIун бессдалавила. emen hezeSdaSa, ebel hezew ~iJun beSdalawila. 60. Эмен гьечIессул кIудияв эмен валагьуге. emen hezeSul judiyaw emen walahuge. 61. Эмен гьобол гIадав чи, рукъалълъул хIал эбелалда лълъикI лъала. emen hobol fadaw xi, ruqa:ul \al ebelalda :ij ;ala. 62. Эмен къолохъан вугони, вас кьурдухъан вахъуневила. emen qolo]an wugoni, was purdu]an wa]unewila. 63. Эмен къваригIунареб къо бачIунареб. emen qwarifunareb qo bazunareb. 64. Эмен лълъикIассдасса живго лълъикIав лълъикI, эбел лълъикIалдасса яс лълъикIай лълъикI. emen :ijaSdaSa $iwgo :ijaw :ij, ebel :ijaldaSa yas :ijay :ij. 65. Эмен рихарав васассда живгоги рихунев. emen ri[araw wasaSda $iwgogi ri[unew. 66. Эмен цин кваналев, эбел кIицIцIул кваналей, лъимал лъабцIцIул кваналел. emen cin kwanalew, ebel ji~ul kwanaley, ;imal ;ab~ul kwanalel. 67. Эменлъи гьабурассе васлъи гьабе, ваццлъи гьабурассе ваццлъи гьабе. emen;i haburaSe was;i habe, waC;i haburaSe waC;i habe. 68. Эххебе араб гIор нахъ буссунареб. e{ebe arab for na] buSunareb. 69. Эххебе араб лълъецца гьобо хIалтIулареб. e{ebe arab :eCa hobo \alTulareb. 70. Эххебе битIараб хIетIе сабаблъунги кколебила росс-лълъадиялда гьоркьоб рагIи. e{ebe biTarab \eTe sabab;ungi Kolebila roS-:adiyalda horpob rafi. 71. ЭххеберегIел гьечIеб эххедерегIел букIунареб. e{eberefel hezeb e{ederefel bujunareb. 72. Эххеде валагьарав гIодов ххутIаравила, гIодове валагьарав вахъун ккаравила. e{ede walaharaw fodow {uTarawila, fodowe walaharaw wa]un Karawila. 73. Эххеде ваханагIан гьури кутакаб. e{ede wa[anafan huri kutakab. 74. Эххеде йорххани рокьи бугилан абула, гIодое къулани къинай йигилан абула. e{ede yor{ani ropi bugilan abula, fodoye qulani qinay yigilan abula. 75. Эххеде мохъалълъ – чотIахъан, чи гьечIелълъув – багьадур. e{ede mo]a: - xoTa]an, xi heze:uw - bahadur. 76. Эххеде реххараб тIагъур гIодобе бачIинегIанги бихьинчияссе хIалхьи лълъикIаб. e{ede re{arab Tavur fodobe bazinefangi bi%inxiyaSe \al%i :ijab. 77. Эххеде реххараб тIагъур гIодобе бачIинегIанги чияссул бахIарчилъи лIугьунеб. e{ede re{arab Tavur fodobe bazinefangi xiyaSul ba\arxi;i /uhuneb. 78. Эххеде унелълъул, нахъвуссине ккеялълъулги хIисаб гьабе. e:ede une:ul, na]wuSine Keya:ulgi \isab habe. 79. Эххедераялълъ – чотIацIакъ, чияр рокъов – саххават. e{ederaya: - xoTa`aq, xiyar roqow - sa{awat.