﷽
دۇن ماعارۇلاو وۇڬۈ
ДУН МАГIАРУЛАВ ВУГО
dun mafarulaw wugo
Хъартги Чӏилбикӏги
ЙикIанила, йикIинчIила цо херай. Хералълъул лъабго васги вукIанила. КIиявго кIудияв вацц лъай-гIакълу бугел, гIадамал лIугьинессел жал рукIанила, гьитIинав ЧIилбикI ботIрода тIехIги барав, тIингъида нацIцIги барав, ватарасс вуххулев, ватарасс тункулев вукIанила.
Рилълъанила цо къоялълъ лъабавго вацц рохьоре хьоп къотIизе. Жидерго гьабулеб хIалтIиги гьабун, нахъ руссун рокъоре рачIунаго, къосанила азда нух. Ссверданила ал рохьор, ссверданила, тIерхьун бакъги анила, маркIачIул рукIкIенги речIчIанила, кинго нух бахъизе кIвечIила азда. Абунила ваццаз ЧIилбикIида, гъотIоде вахун балагьийин, кIкIуй баккулеб бакIго бихьуларищали. Бищунго борххатаб гъотIодеги вахун, ункъабго рахъалде бер тIамунила ЧIилбикIицца, бур-бурун лахI чIчIегIерлъун, битIун рохь бакьулIа баккун бачIунеб бихьанила ассда кIкIуй.
КIкIуйдул хIисаб гьабун вилълъанила лъабавго вацц, гIемерал рилълъанила, дагьал рилълъанила, щванила цо рукъалде тIаде, лIугьанила жанире, бакун кIудияб цIа бугила, цIеда ццее гIодой йикIун хъартги йигила, доре-гъоре боххдулги риччан, хъартил лъабго ясги йигила.
Хъош-машги гьабун, ракъун ратилиланги абун, квен лъунила хъартицца азда ццебе. ХIинкъун кIалдиб босизецин кIвечIила кIудиял ваццазда. ЧIилбикIицца гьумер нечезе гьабичIила, ваццазе гIологи квананила ав. Кванан-гьекъон, рахъараб меххалълъ босенги тIамун, жиндирго ясалги регизарунила хъартицца, цоги бусада лъабавго ваццги вегизавунила, гъассда жийгоги еганила.
ЛълъикI сордо араб меххалълъ лъабавго вас хъвезе, алмасги лълъухьун, ахIанила хъартицца: кьижарав щив, ворчIарав щив?
Къижаравги дунин, ворчIаравги дунин абунила ЧIилбикIицца.
Щай мун кьижуларев ЧIилбикI, дуе къваригIараб щиб абун гьикъанила хъартицца.
Гьаб ригьалълъ абунила ЧIилбикIицца, цIураххинкIал гьарулаанила дие эбелалълъ, гьел ракIалде щун, кIоларого бугин дида кьижизе.
ЦIидассан цIаги бакун, цIураххинкIалги гьарун, кваназавунила хъартицца ав.
ЛълъикIалан мехх борчIизеги тун, лълъихь-лълъахъан алмасги лълъухьун, абунила хъартицца кIиабизеги: кьижарав щив - ворчIарав щив?
Кьижаравги дунин, ворчIаравги дунин, абунила ЧIилбикIицца.
Щай кьижуларев ЧIилбикI, гьанжеги дуе къваригIараб щиб? абун гьикъанила хъартицца.
Гьаб гIужалълъ бахъухъ кваназабулаанин дида эбелалълъ, гьелде хьуллъун, щоларого бугин дида макьуйин абунила гьесс.
Яхъун бахъухъги гьабун, кваназавунила хъартицца гьев ва реганила гьанжеги. ЛълъикI гьоркьоб меххги биччан, гьанжени ав кьижанилан ккараб меххалълъ, ахIанила хъартицца лъабабизе –
Кьижарав щив? ворчIарав щив?
Кьижаравги дунин, ворчIаравги дунин абунила ЧIилбикIицца.
Я гъарин ЧIилбикI, къадни кьижичIониги бегъилин, къасси гIагийищ мун кьижуларев? Метер хурие ине дунги гIедегIун йигин, кьижун вукIайин себанила ассде хъарт.
Кинин дун кьижулев, гьаб ригьалълъ гIурухъа цIцIалкIицца босун, лълъим гьекъезабулаанин дида эбелалълъ. Гьеб гьекъечIого, бер къанщизе кIоларилан абунила ЧIилбикIицца.
Йилълъанила хъарт, цIцIалкIуги босун, гIурухъе. Гъой къватIие лIугьингин, гъолълъул лъабайго яс живгоги ваццалги регун рукIараб бусада регизарунила ЧIилбикIицца, дозул бусада жалгоги реганила. Гьеб гьабулев ЧIилбикI вукIаго щванила хъарт гIурухъе, ччун бахъанила алълъ цIцIалкIу, чваххун анила лълъим, ччун бахъанила, чваххун анила. ГIурулIе цIцIалкIуги реххун, къварилъун, нахъ юссанила хъарт гьаюгьинан.
Рокъойги лIугьун, абунила алълъ: «Кьижарав щив, ворчIарав щив. Минкъан вахъинчIого, тIепун чIчIанила ЧIилбикI. Васал хъолелилан, хъун рехханила хъарталълъ жиндирго ясал. Жибго хъур-хъури бахъанила лъабалълъулго.
ХъахIлъи бараб мехалълъ, хурие ине къачIанила хъарт. КекебагIар, (гьеб букIун буго хъартил кIудияй ясалда цIцIар) абунила алълъ хурие уней йигин дун, дир яс, гьал лъималазул хIетI-бетIерги белъун, къадиялде дида ххадуй ячIайин мун, нужгоги ракъун рукIунгейин. – «ЯчIина эбел», илан абунила ЧIилбикIицца, КекебагIарида гьаракьги релълъинабун. Анила хъарт хурие.
Къадеялде рокъоре ваццалги ритIун, ясазул хIетI-бетIерги белъун. КекебагIарил ретIелги ретIун, вилълъанила ЧIилбикI хъартида ххадув хуриве. Ав вихьигун жиндирго ясилан ккун, ахIданила хъарт: «Бакъ щун юхIизе гурин, гьури чIван чIучIине гурин, ххеххго рокъое юсса, дир яс». Хурул рагIалда ясазул хIетI-бетIерги лъураб хьагги лъун, нахъ вуссун вилълъун рикIкIадассан валагьун чIчIанила ЧIилбикI хъартил щиб лIугьунаяли бихьизе. Лъилъун цIцIер гIадин хургин, хIалхьун гIодой йикIанила гьанже хъарт, лъималазул гьанацца гIорцIцIизе. ЦIураххинкIазеги бахъухъиеги дуцца гьабураб гьанже дицца дуеги гьабилин, ЧIилбикIан – абулаго, бегьанила хъартицца хьагинибе квер, бахъун бачIанила КекебагIарил бетIер. Руруданила хъарт, гIер-гIеданила, етIаранила, эххеде кIанцIанила, гIодой речIчIанила, къиркъизе цабиги гьарулаго, лъакI мерхьун ЧIилбикIида ххадуй йортанила. Йортанила ай, лIутанила дов, йортанила ай, лIутанила дов, рахъдал кьо ассги баханила, етIарулаго рокъое хъартги юссанила.
Вилълъанила, щванила ЧIилбикI рокъове. Ххалкъалдаго лъанила, пачахIассда рагIанила асс хъартие гьабураб. АсскIовеги ахIун, абунила пачахIасс ассда, нусго чияссда тIад базе бегьулеб цо цIцIаха рагIулин хъартил. Гьелълъул гьеб бикъун вачIани, гьелда релълъараб дицца дуеги гьабилин. «ГьебгIан бигьалъаги дие квине ххинкIал!» – илан абунила ЧIилбикIицца. Вилълъанила гьанже ав ххалатаб ххечги босун хъартил цIцIаха бикъизе. БакъинегIан рокъов вахчунги вукIун, къасси хъарт кьижизе егераб меххалълъ рукъалълъул тIохги борлълъун, цIцIахдада егарай хъартида ххеч хIунссанила асс. ЦIцIахаго квешезе чIчIун бугин дие, ясал хваралдасса алда ругел чIчIутIузул гIемерлъиго щиб – абунила хъартицца. ХIунссанила нахъеги, къварилъанила хъарт, бичассхIа, бетIергьанчи хвад, ахIанже къватIиб речIчIилин ахIданила ай.
ТIатIалаго хIунсс-хIунссулаго, азарго жоги хьамун, ссур-ссуризабун, рехханила хъартицца цIцIаха къватIибе. Ццим чучараб меххалълъ, къватIие ячIанила хъарт, цIцIаха жанибе босизе, гьечIила цIцIаха. Балагьанила ццее: мугъзада добги чIван, унев вугила ЧIилбикI. Йортанила ай, лIутанила дов, йортанила ай, лIутанила дов, рахъдал кьо ассги баханила, рурудулаго нахъе хъартги юссанила.
Рехханила ЧIилбикIицца пачахIассда ццебе цIцIаха. Абунила пачахIасс гьаб бикъизе кIварав дуда щибго гьабизе кIвелин, гьейго хъартил нусго чияссе квен гьабизе гIолеб цо хьаг рагIулин, цIцIахдада асскIоб цIакъ рекъелин эб, гьеб бикъун вачIайин мун. ГIурул гьарчазул таргьаги цIезабун, вилълъанила ЧIилбикI хъартил хьаг бикъизе. КъассилъизегIан ваххчунги вукIун, къасси квен-тIеххалде хъарт юссараб меххалълъ тIохдеги вахун валагьанила тIалайдухъа гъоркье. ЦIеда лъун гьалдолеб хьагги бугила, ццее гIодой йикIун хъартги йигила. Доре-гъоре боххдулги риччан, гIодулей йигила ай, хварал ясал ракIалде щун.
РечIчIанила ЧIилбикIицца тIасса гъоркье гьорчо, рухI-рухIанила хъартил махIаби тIирабаз. Ццидахханила хъарт, асс нахъеги чехь-чехьго бухIанила алълъул. БичассхIа ххадуб кванилан абунила алълъ, ахIанже къватIиб речIчIилин, хьаг-хьагго кьаллъун бугин дие ясал хваралдасса! Таргьаго чIехьон танила ЧIилбикIицца: ххутIарайги гьалаглъанила хъарт. Ссур-ссуриялда къватIибе реххун бачIанила хьаг...
Дагьай гIодой юссараб меххалълъ къватIие якканила хъарт хьаг нахъе босизе. ГьечIила хьаг. Балагьанила ццее гъежда хьаггин, ххазабулеб бугила ЧIилбикIицца. Йортанила хъарт, лIутанила ав, йортанила ай, лIутанила ав, рахъдал кьо бахун авги ворчIанила, ххачадулаго, нахъе хъартги юссанила.
Маян абун рехханила пачахIассда ццебе хьаг. Абунила пачахIасс ассда: «Гьейго хъартил лълъарал меседилаб цо цIцIе рагIулин, ссахI рахьдал радалисса; ссахI бакъанида кьолеб. Гьеб цIцIе бикъун вачIайин. Гьелдасса нахъе мун дицца цIакъ кIодо гьавилин» ЧIалгIунги букIанила ЧIилбикIида, кин бугониги, гьаб нухалълъги вилълъанила пачахIассул хъатир гьабун.
Вилълъанила, щванила ЧIилбикI, къасси бокьалълъул тIохдеги вахун хIунссанила цIцIеда, меэданила цIцIе. Ссундасса боххараб, къулгьу, дир ясал хваралдасса нахъе ээди гIемерлъун бугин дуран семанила хъарт цIцIеде. ХIунссанила асс нахъеги, ээданила, кIанцIанила цIцIе, бичассхIа, хъурмацца чIвад, лълъарал ккун къватIиб речIчIилин, кьижизего теларищ дуцца дунан ахIданила хъарт. ХIунсс-хIунссанила ЧIилбикIицца тIатIалаго: меэданила нахъеги цIцIе. Дванкан речIчIанила цIцIе къватIибе. Ццим чучараб меххалълъ къватIие якканила хъарт цIцIе жанибе гъезе. ГьечIила цIцIе, ЧIалбикIиццагIаги гуродай араб абун, балагьанила ццее. Горбода добги реххун, жибго хIур бахъинабун унев вугила ЧIилбикI. Йортанила хъарт, лIутанила ав, йортанила дой, лIутанила ав, рахъдал кьо ассги баханила, керен буххулаго, нахъе хъартги юссанила. Лълъарал ккун, речIчIанила пачахIассда ццебе цIцIе. Абунила пачахIассда: «Хъартго-хъартилан рагIулин дида, эйго кинай жо йикIунеяли лъазе бокьун бугин дие, чара-гIамал гьечIин, дида асскIое гьей щвезайичIого.
Гьеб гьунарги гьабун мун нахъвуссун ххадуб, дирго ясги кьун, кинабго улкаялълъул иххтиярги кьун, дидаго хьолбохъ чIчIезавилин дицца мун!» Инарилан, жойилан кьур-кьудизе лIугьанила ЧIилбикI, рортанила ассде тIаде пачахIассул асскIоссел. Цоясс тунканила, цоясс кьабунила, нагIана кьунила, гIайиб гьабунила. ПачахIассги пачахIассул ясалълъеги гIоло нусцIцIул хвеларищан абунила. ЯхI-махI батун, хъассулаго гъванщагин, вилълъанила ЧIилбикI рокъове. Квасул мегежги бухьанила асс, эхIединалго михъалги, щиб-щибниги бахун, жиндирго жинсги хисизабунила, басрияб багь-багьараб туртилълъги жемун херав къул-къуларав гьардохъанлъун вахъун, вилълъанила, гьанже ав, щванила хъартил нуцIцIихъе. ГIодулей йигила ай, хварал ясазухъ магIу гьабулей йигила. Дагьаб чед кье, кири батила, абунила
ЧIилбикIицца, нуцIцIихъги чIчIун. НуцIцIил кIалтIе ячIанила хъарт, ххал гьабун, балагьун, дагьай щаклъарай гIадин лIугьун, абунила алълъ: ЧIилбикI гIаги гуревищ мун, ракIалълъ бицунеб бугин мун лълъикIлъиялълъе вачIарав чи гурилан. ГIоданила ЧIилбикI. ЧIчIегIераб къо чIчIагийин ЧIилбикIидаги гьессул рижул-рижиялдагиян абунила, гьессдалъун гурищ дида гьаб къо бихьулеб бугеб, дир эменги чIванин гьесс, эбелги чIванин, кинабго боцIцIудасса ватIаги гьавунин, дунгоги гьардухъ виччанин, гьаб хIалалдеги ккезавунин.
Жиндиего ЧIилбикIицца гьабураб ракIалде щун хъартги гIоданила, зигарданила, ассдеххун ургъел бикьанила, ассие ссадакъаги кьун, абунила хъартицца хханжу базе гъамасс къваригIун бугин дие, гьеб гьабизе маххщелго рекъоларищ дур абун. Щай рекъолареб, цIакъ рекъелин, дидасса лълъикIав устар щив вугевин абунила асс. Цо сагIаталълъ буххун, кьабун гьабунила асс гъамасс. Жаниеги лIугьун, хъегIанила хъарт, бихх-биххун рахъ-рахъалде анила гъамасс. ЛълъикIаб, кIудияб гъамасс гьабе дуцца дие, гьадинаб гъанссил пайда щибин абунила хъартицца. Гьабунила асс цIидассан руцIичIел миккил чIалабазул гъамасс. Жаниеги лIугьун хъегIанила хъарт, хъегIанила, багъаризецин багъаричIила гъамасс, рекъон букIунадаяли бихьизе тIалъел къалищ ан абунила ЧIилбикIицца, къайин абунила хъартицца, кIулалги ралищан абунила асс, раян абунила хъартицца. Щула гъамассги гьабун, абунила гьанже ЧIилбикIицца, – Хъарт! ЧIилбикI гурищ дун!
ГIергIеданила хъарт, хъегIданила, цоги-цогияб гьабунила, – биххуларила гъамасс – «гIемер етIаруте, меседу», – ян абунила ЧIилбикIицца, - дурго берцинлъи хвезе гурин, пачахI рекъонгутIизе гурин дуда, довни духъ рокьи ккун холев вугин!» Гьеб хIалалда ай маххссароде кколаго, вилълъанила ЧIилбикI, баччун гъамассгун. Рахъдал кьоде щвараб меххалълъ абунила ЧIилбикIицца: – «Хъарт, рахъдал кьо гурищ бахунеб бугеб, рухIго анила хъартил, дагьалълъ ххутIанила хвезе.
Щванила ЧIилбикI, пачахIассда ццеве гъамассги лъун, кIиго таргьа ракьулги цIезабун, борххатаб гъотIодеги вахун, чIчIанила гьанже гьав. ПачахIасс буюрун, ричIун гъамассгун, йиччан танила хъаравулзабаз хъарт, ццеве ватарав пачахI хъунила алълъ, асскIор рукIарал хъунила, хъаравулзаби хъунила. Улкаялдаго кIалъалеб рагIи, щурулеб рагIи, хIапулеб рагIи нахъе рухI чIагояб жо течIого кванила алълъ. Кинго хIал хьечIила алълъул, ЧIилбикI кодове щвечIелълъул. Дое-гъое балагьун ххал гьабулаго, вихьанила алда ЧIилбикI. Ххарун гьотIодеги яхъун, бегьанила алълъ ав гъотIокье цIцIазе квер: речIчIанила ЧIилбикIицца беркIалалълъ кIиябго таргьа, чIало гIадин, гъоркьаги речIчIун, кIихIи чехьги бихъун, хванила хъарт, гIарада кьвагьараб гIадаб, гьаракь бахъанила чехь бихъулаго.
Ма, гIегIедулаго хIелкал кIанцIанила хъартил чохьонисса, хIапдолаго гьаби кIанцIанила, гаргадулаго гIадамал лIугьанила, кинабго хъартицца кван щинаб жо бачIанила къватIибе, пачахIассул яс ххутIизегIан. Ссун рехханила ЧIилбикIицца хъартил роххкилищ. КIанцIун къватIие ячIанила яс.
Гьеб бакIалда магьариги лъун, ЧIилбикIицца гьейги ячанила, резил къали кьабунила, къохьол зурма пунила, зитIитIаби ахIтIезарунила, жибго хIур бахъинабулел гьелги тун, дунги гьаниве щвана.
yijanila, yijinzila co [eray. [era'ul ;abgo wasgi wujanila. jiyawgo judiyaw waC ;ay-faqlu bugel, fadamal `uhineSel Dal rujanila, hiTinaw zilbij boTroda Te\gi baraw, TinGida naVgi baraw, wataraS wu{ulew, wataraS tunkulew wujanila.
ri'anila co qoya' ;abawgo waC roFore Fo< qoTiRe. Didergo habuleb \alTigi habun, na] ruSun roqore razunago, qosanila aRda nu[. Swerdanila al roFor, Swerdanila, TerFun baqgi anila, marjazul ruJengi reZanila, kingo nu[ ba]iRe jwezila aRda. abunila waCaR zilbijida, GoTode wa[un balahiyin, Juy baKuleb bajgo biFulari?ali. bi?ungo bor{atab GoTodegi wa[un, unqabgo ra]alde ber Tamunila zilbijiCa, bur-burun la\ Zefer;un, biTun roF bapu`a baKun bazuneb biFanila aSda Juy.
Juydul \isab habun wi'anila ;abawgo waC, femeral ri'anila ;abawgo waC, femeral ri'anila, dahal ri'anila, ?wanila co ruqalde Tade, `uhanila Danire, bakun judiyab va bugila, veda Ceye fodoy yijun ]artgi yigila, dore-Gore bo{dulgi riXan, ]artil ;abgo yasgi yigila.
]o/-ma/gi habun, raqun ratililangi abun, kwen ;unila ]artiCa aRda Cebe. \inqun jaldib bosiRecin jwezila judiyal waCaRda. zilbijiCa humer nexeRe habizila, waCaRe fologi kwananila aw. kwanan-heqon, ra]arab me{a' bosengi Tamun, Dindirgo yasalgi regiRarunila ]artiCa, cogi busada ;abawgo waCgi wegiRawunila, GaSda Diygogi yeganila.
'ij sordo arab me{a' ;abawgo was ]weRe, almasgi 'uFun, a\anila ]artiCa - piDaraw ?iw, worzaraw ?iw&
- piDarawdi dunin, worzarawgi dunin - abunila zilbijiCa.
- ?ay mun piDularew, duye qwarifarab ?ib - abun hiqanila ]artiCa
- hab riha', - abunila zilbijiCa, - vura{injal harulaanila diye ebela', hel rajalde ?un, jolarogo bugin dida piDiRe.
vidaSan vagi bakun, vura{injalgi harun, kwanaRawunila ]artiCa aw.
:ijalan me{ bor\i#egi tun, :i%-:a%an almasgi :u%un, abunila ]artiCa jiabi#egi, pi$araw &iw - wor\araw &iw?
pi$arawgi dunin, worzarawgi dunin, abunila zilbijiCa.
&ay pi$ularew zilbij, han$egi duye qwarifarab &ib? abun hiqanila ]artiCa.
hab fu$a: ba]u] kwana#abulaanin dida ebela:, helde %ul;un, &olarogo bugin dida mapuyin abunila heS.
ya]un ba]u]gi habun, kwana#awunila ]artiCa hew, cingi reganila han$egi. :ij horpob me{gi biXan, han$eni aw pi$anilan Karab me{a:, a\anila ]artiCa ;ab'abi#e –
pi$araw &iw? worzaraw &iw?
pi$arawgi dunin, worzarawgi dunin abunila zilbijiCa.
ya varin zilbij, qadni pi$izonigi behilin, qaSi fagiyi& mun pi$ularew? meter huriye ine dungi fedefun yigin, pi$un wujayin sebanila aSde ]art.
kinin dun pi$ulew, hab riha: furu]a ~aljiCa bosun, :im heqe#abulaanin dida ebela:. heb heqezogo, ber qan&i#e jolarilan abunila zilbijiCa.
yi:anila ]art, ~aljugi bosun, furu]e. voy qwaTiye /uhingin, vo:ul ;abaygo yas $iwgogi waCalgi regun rujarab busada regi#arunila zilbijiCa, do#ul busada $algogi reganila. heb habulew zilbij wujago &wanila ]art furu]e, Xun ba]anila a: ~alju, xwa{un anila :im, Xun ba]anila, xwa{un anila. furu/e ~aljugi re{un, qwari;un, na] yuSanila ]art hayuhinan.
roqoygi /uhun, abunila a: - «pi$araw &iw, worzaraw &iw. minqan wa]inzogo, Te_un Zanila zilbij. wasal ]olelilan, ]un re{anila ]arta: $indirgo yasal. $ibgo ]ur-]uri ba]anila ;aba:ulgo.
H]a\;i barab me{a:, [uriye ine qazanila ]art. kekebafar, (heb bujun bugo ]artil judiyay yasalda ~ar) abunila a: [uriye uney yigin dun, dir yas, hal ;imala#ul \eT-beTergi be;un, qadiyalde dida {aduy yazayin mun, nu$gogi raqun rujungeyin. – «yazina ebel», ilan abunila zilbijiCa, kekebafarida harapgi re:inabun. anila ]art [uriye.
qadeyalde roqore waCalgi riTun, yasa#ul \eT-beTergi be;un. kekebafaril reTelgi reTun, wi:anila zilbij ]artida {aduw [uriwe. aw wi%igun $indirgo yasilan Kun, a\danila ]art - «baq &un yu\i#e gurin, huri zwan zuzine gurin, {e{go roqoye yuSa, dir yas». [urul rafalda yasa#ul \eT-beTergi ;urab %aggi ;un, na] wuSun wi:un riJadaSan walahun Zanila zilbij ]artil &ib /uhunayali bi%i#e. ;i;un ~er fadin [urgin, \al%un fodoy yijanila han$e ]art, ;imala#ul hanaCa for~i#e. `ura{inja#egi ba]u]iyegi duCa haburab han$e diCa duyegi habilin, zilbijan – abulago, behanila ]artiCa %aginibe kwer, ba]un bazanila kekebafaril beTer. rurudanila ]art, fer-fedanila, yeTaranila, e{ede jan`anila, fodoy reZanila, qirqi#e cabigi harulago, ;aj mer%un zilbijida {aduy yortanila. yortanila ay, /utanila dow, yortanila ay, /utanila dow, ra]dal po aSgi ba[anila, yeTarulago roqoye ]artgi yuSanila.
wi:anila, &wanila zilbij roqowe. {alqaldago ;anila, _axa\aSda rafanila aS ]artiye haburab. aSjowegi a\un, abunila _axa\aS aSda, nusgo xiyaSda Tad ba#e behuleb co ~a[a rafulin ]artil. he:ul heb biqun wazani, helda re:arab diCa duyegi habilin. «hebfan biha;agi diye kwine {injal!» – ilan abunila zilbijiCa. wi:anila han$e aw {alatab {exgi bosun ]artil ~a[a biqi#e. baqinefan roqow wa{xungi wujun, qaSi ]art pi$i#e yegarab me{a: ruqa:ul To[gi bor:un, ~a[dada yegaray ]artida {ex \unSanila aS. ~a[ago kwe^e#e Zun bugin diye, yasal [waraldaSa alda rugel ZuTu#ul femer;igo &ib – abunila ]artiCa. \unSanila na]egi, qwari;anila ]art, bixaS\a, beTerhanxi hwad, a\an$e qwaTib reZilin a\danila ay.
TaTalago \unS-\unSulago, a#argo $ogi %amun, Sur-Suri#abun, re{anila ]artiCa ~a[a qwaTibe. Cim xuxarab me{a:, qwaTiye yazanila ]art, ~a[a $anibe bosi#e, hezila ~a[a. balahanila Ceye, muv#ada dobgi zwan, unew wugila zilbij. yortanila ay, /utanila dow, yortanila ay, /utanila dow, ra]dal po aSgi ba[anila, rurudulago na]e ]artgi yuSanila.
re{anila zilbijiCa _axa\aSda Cebe ~a[a. abunila _axa\aS hab biqi#e jwaraw duda &ibgo habi#e jwelin, heygo ]artil nusgo xiyaSe kwen habi#e foleb co %ag rafulin, ~a[dada aSjob `aq reqelin eb, heb biqun wazayin mun. furul harxa#ul tarhagi `e#abun, wi:anila zilbij ]artil %ag biqi#e. qaSi;i#efan wa{xungi wujun, qaSi kwen-Te{alde ]art yuSarab me{a: Tohdegi wa[un walahanila Talaydu]a vorpe. `eda ;un haldoleb %aggi bugila, Ceye fodoy yijun ]artgi yigila. dore-vore bo{dulgi riXan, foduley yigila ay, [waral yasal rajalde &un.
reZanila zilbijiCa TaSa vorpe horxo, ru\-ru\anila ]artil ma\abi Tiraba#. Cida{anila ]art, aS na]egi xe%-xe%go bu\anila a:ul. bixaS\a {adub kwanilan abunila a:, a\an$e qwaTib reZilin, %ag-%aggo pal;un bugin diye yasal [waraldaSa! Tarhago ze%on tanila zilbijiCa, {uTaraygi halag;anila ]art. Sur-Suriyalda qwaTibe re{un bazanila %ag...
dahay fodoy yuSarab me{a: qwaTiye yaKanila ]art %ag na]e bosi#e. hezila %ag. balahanila Ceye, ve$da %aggin {azabuleb bugila zilbijiCa. yortanila ]art, /utanila aw, yortanila ay, /utanila aw, ra]dal po ba[un awgi worzanila, {axadulago, na]e ]artgi yuSanila.
mayan abun re{anila _axa\aSda Cebe %ag. abunila _axa\aS aSda - «heygo ]artil :aral mesedilab co ~e rafulin, Sa\ ra%dal radaliSa, Sa\ baqanida poleb. heb ~e biqun wazayin. heldaSa na]e mun diCa `aq jodo hawilin». zalfungi bujanila zilbijida, kin bugonigi, hab nu[a:gi wi:anila _axa\aSul ]atir habun.
wi:anila, &wanila zilbij, qaSi bopa:ul To[degi wa[un \unSanila ~eda, meedanila ~e. SundaSa bo{arab, qulhu, dir yasal [waraldaSa na]e eedi femer;un bugin duran semanila ]art ~ede. \unSanila aS na]egi, eedanila, jan`anila ~e, bixaS\a, ]urmaCa zwad, :aral Kun qwaTib reZilin, pi$i#ego telari& duCa dunan a\danila ]art. \unS-\unSanila zilbijiCa TaTalago, meedanila na]egi ~e. dwankan reZanila ~e qwaTibe. Cim xuxarab me{a: qwaTiye yakkanila h"art cIcIe zhanibe g"eze. G'echIila cIcIe, ChIalbikIiccagIagi gurodaj arab abun, balag'anila ccee. Gorboda dobgi rekhhun, zhibgo hIur bah"inabun unev vugila ChIilbikI. Jortanila h"art, lIutanila av, jortanila doj, lIutanila av, rah"dal k'o assgi bahanila, keren buhhulago, nah"e h"artgi yussanila. L"l"aral kkun, rechIchIanila pachahIassda ccebe cIcIe. Abunila pachahIassda: «H"artgo-h"artilan ragIulin dida, ejgo kinaj zho jikIuneyali l"aze bok'un bugin die, chara-gIamal g'echIin, dida asskIoe g'ej shchvezajichIogo.
G'eb g'unargi g'abun mun nah"vussun hhadub, dirgo yasgi k'un, kinabgo ulkayal"l"ul ihhtiyargi k'un, didago h'olboh" chIchIezavilin dicca mun!» Inarilan, zhojilan k'ur-k'udize lIug'anila ChIilbikI, rortanila assde tIade pachahIassul asskIossel. Coyass tunkanila, coyass k'abunila, nagIana k'unila, gIajib g'abunila. PachahIassgi pachahIassul yasal"l"egi gIolo nuscIcIul hvelarishchan abunila. YahI-mahI batun, h"assulago g"vanshchagin, vil"l"anila ChIilbikI rok"ove. Kvasul megezhgi buh'anila ass, ekhIedinalgo mih"algi, shchib-shchibnigi bahun, zhindirgo zhinsgi hisizabunila, basriyab bag'-bag'arab turtil"l"gi zhemun herav k"ul-k"ularav g'ardoh"anl"un vah"un, vil"l"anila, g'anzhe av, shchvanila h"artil nucIcIih"e. GIodulej jigila aj, hvaral yasazuh" magIu g'abulej jigila. Dag'ab ched k'e, kiri batila, abunila
ChIilbikIicca, nucIcIih"gi chIchIun. NucIcIil kIaltIe yachIanila h"art, hhal g'abun, balag'un, dag'aj shchakl"araj gIadin lIug'un, abunila al"l": ChIilbikI gIagi gurevishch mun, rakIal"l" bicuneb bugin mun l"l"ikIl"iyal"l"e vachIarav chi gurilan. GIodanila ChIilbikI. ChIchIegIerab k"o chIchIagijin ChIilbikIidagi g'essul rizhul-rizhiyaldagiyan abunila, g'essdal"un gurishch dida g'ab k"o bih'uleb bugeb, dir emengi chIvanin g'ess, ebelgi chIvanin, kinabgo bocIcIudassa vatIagi g'avunin, dungogi g'arduh" vichchanin, g'ab hIalaldegi kkezavunin.
Zhindiego ChIilbikIicca g'aburab rakIalde shchun h"artgi gIodanila, zigardanila, assdekhhun urg"el bik'anila, assie ssadak"agi k'un, abunila h"articca hhanzhu baze g"amass k"varigIun bugin die, g'eb g'abize mahhshchelgo rek"olarishch dur abun. Shchaj rek"olareb, cIak" rek"elin, didassa l"l"ikIav ustar shchiv vugevin abunila ass. Co sagIatal"l" buhhun, k'abun g'abunila ass g"amass. Zhaniegi lIug'un, h"egIanila h"art, bihh-bihhun rah"-rah"alde anila g"amass. L"l"ikIab, kIudiyab g"amass g'abe ducca die, g'adinab g"anssil pajda shchibin abunila h"articca. G'abunila ass cIidassan rucIichIel mikkil chIalabazul g"amass. Zhaniegi lIug'un h"egIanila h"art, h"egIanila, bag"arizecin bag"arichIila g"amass, rek"on bukIunadayali bih'ize tIal"el k"alishch an abunila ChIilbikIicca, k"ajin abunila h"articca, kIulalgi ralishchan abunila ass, rayan abunila h"articca. Shchula g"amassgi g'abun, abunila g'anzhe ChIilbikIicca, – H"art! ChIilbikI gurishch dun!
GIergIedanila h"art, h"egIdanila, cogi-cogiyab g'abunila, – bihhularila g"amass – «gIemer etIarute, mesedu», – yan abunila ChIilbikIicca, - durgo bercinl"i hveze gurin, pachahI rek"ongutIize gurin duda, dovni duh" rok'i kkun holev vugin!» G'eb hIalalda aj mahhssarode kkolago, vil"l"anila ChIilbikI, bachchun g"amassgun. Rah"dal k'ode shchvarab mekhhal"l" abunila ChIilbikIicca: – «H"art, rah"dal k'o gurishch bahuneb bugeb, ruhIgo anila h"artil, dag'al"l" hhutIanila hveze.
Shchvanila ChIilbikI, pachahIassda cceve g"amassgi l"un, kIigo targ'a rak'ulgi cIezabun, borhhatab g"otIodegi vahun, chIchIanila g'anzhe g'av. PachahIass buyurun, richIun g"amassgun, jichchan tanila h"aravulzabaz h"art, cceve vatarav pachahI h"unila al"l", asskIor rukIaral h"unila, h"aravulzabi h"unila. Ulkayaldago kIal"aleb ragIi, shchuruleb ragIi, hIapuleb ragIi nah"e ruhI chIagoyab zho techIogo kvanila al"l". Kingo hIal h'echIila al"l"ul, ChIilbikI kodove shchvechIel"l"ul. Doe-g"oe balag'un hhal g'abulago, vih'anila alda ChIilbikI. Hharun g'otIodegi yah"un, beg'anila al"l" av g"otIok'e cIcIaze kver: rechIchIanila ChIilbikIicca berkIalal"l" kIiyabgo targ'a, chIalo gIadin, g"ork'agi rechIchIun, kIihIi chekh'gi bih"un, hvanila h"art, gIarada k'vag'arab gIadab, g'arak' bah"anila chekh' bih"ulago.
Ma, gIegIedulago hIelkal kIancIanila h"artil choh'onissa, hIapdolago g'abi kIancIanila, gargadulago gIadamal lIug'anila, kinabgo h"articca kvan shchinab zho bachIanila k"vatIibe, pachahIassul yas hhutIizegIan. Ssun rekhhanila ChIilbikIicca h"artil rohhkilishch. KIancIun k"vatIie yachIanila yas.
G'eb bakIalda mag'arigi l"un, ChIilbikIicca g'ejgi yachanila, rezil k"ali k'abunila, k"oh'ol zurma punila, zitIitIabi ahItIezarunila, zhibgo hIur bah"inabulel g'elgi tun, dungi g'anive shchvana.