﷽
دۇن ماعارۇلاو وۇڬۈ
ДУН МАГIАРУЛАВ ВУГО
dun mafarulaw wugo
"А" хIарпалдасса байбихьулел магIарул кицаби ва абиял
ا حارفالداصا بايبێڮۇلېل ماعارۇل كێښابێ وا ابێيال
1. Абизе бегьулебани, мунгияли добго жо бугоан.
Цо магIарулассул букIун буго цIцIаназул кIудияб рехъен. Къурбаналълъе хъвезе бачун буго цо лълъикIаб дегIен. Дибирасс гарбида нус бахъараб дагIницца хъирхъидун, чIучIадун борчIизе гIамал гьабураб меххалълъ, ццин бахъарав бетIергьанчиясс «чIчIахха, болъонилан», абун буго.
– Дуцца болъонилан цIцIарги лъун, гьанже гьаб къурбаналълъе бегьуларо! – ян гьумер букIкIинабун буго дибирасс.
БегьичIони, цоги бачинилан ун вуго магIарулав. Ккун буго гьесс дагьабги лълъикIаб дегIен. Гьебги, доб цоябго гIадин, кодосса борчIизе, гIассиял гьаркьал гьаризе лIугьингун, бетIергьанчиясс дагIнил гIинзунире щурун руго гьадал рагIаби.
abi#e behulebani, mungiyali dobgo $o bugoan.
co mafarulaSul bujun bugo VanaRul judiyab re]en.
qurbana'e ]weRe baxun bugo co 'ijab defen. dibiraS garbida nus ba]arab dafniCa ]ir]idun, zuzadun borziRe famal haburab me{a', Cin ba]araw beTerhanxiyaS "Za{a, bo;onilan" abun bugo.
- duCa bo;onilan Vargi ;un, hanDe hab qurbana'e behularo! - yan humer buJinabun bugo dibiraS.
behizoni, cogi baxinilan un wugo mafarulaw. Kun bugo heS dahabgi 'ijab defen. hebgi, dob coyabgo fadin, kodoSa borziRe, faSiyal harpal hariRe `uhingun, beTerhanxiyaS dafnil finRunire ?urun rugo hadal rafabi.
۱. ابێزې بېهۇلېبانێ، مۇنڬێيالێ دۈبڬۈ جۈ بۇڬۈئان.
ښۈ ماعارۇلاصۇل بۇگۇن بۇڬۈ ڞانازۇل گۇدێياب رېڅېن. قۇرباناڷې څوېزې باچۇن بۇڬۈ ښۈ ڷێگاب دېعېن. دێـبێراص ڬاربێدا نۇس باڅاراب داعنێڛا څێرڅێدۇن، ڃۇڃادۇن بۈرڃێزې عامال هابۇراب مېخاڷ، ڛێن باڅاراو بېطېرهانچێياص "ڄاخا، بۈڸۈنێلان" ابۇن بۇڬۈ.
- دۇڛا بۈڸۈنێلان ڞارڬێ ڸۇن، هانجې هاب قۇرباناڷې بېهۇلارۈ! - يان هۇمېر بۇڴێنابۇن بۇڬۈ دێـبێراص.
بېهێڃۈنێ، ښۈڬێ باچێنێلان ئۇن وۇڬۈ ماعارۇلاو. ڭۇن بۇڬۈ هېص داهابڬێ ڷێگاب دېعېن. هېبڬێ، دۈب ښۈيابڬۈ عادێن، كۈدۈصا بۈرڃێزې، عاصێيال هارڨال هارێزې ڶۇهێنڬۇن، بېطېرهانچێياص داعنێل عێنزۇنێرې ۺۇرۇن رۇڬۈ هادال راعابێ.
2. Абизе дуда тIадаб буго, тIубай-тIубангутIи ханассул иш буго.
abiRe duda Tadab bugo, Tubay-TubanguTi {anaSul i/ bugo.
۲. ابێزې دۇدا طاداب بۇڬۈ، طۇباي- طۇبانڬۇطێ ځاناصۇل ئێش بۇڬۈ.
3. АбизегIан рагIи дур лагъ, абун ххадуб мун гьелълъул лагъ.
abiRefan rafi dur laG, abun {adub mun he'ul laG.
۳. ابێزېعان راعێ دۇر لاغ، ابۇن خادۇب مۇن هېڷۇل لاغ.
4. АбичIого тараб рагIи ххазина буго.
abizogo tarab rafi {aRina bugo.
۴. ابێڃۈڬۈ تاراب راعێ - خازێنا.
5. Абундачал гIемер, ячундачал дагь, ячунев чи гьечIей Чала Бариян.
abundaxal femer, yaxundaxal dah, yaxubew xi hezey xala bariyan.
۵. ابۇنداچال عېمېر، ياچۇنداچال داه، ياچۇنېو چێ هېڃېي چالا بارێيان.
6. Абундачалда ххадуй лIугьарай хабалI ракьа турарай цо гIаданалълъул хабаде ккарайила.
abundaxalda {aduy `uharay [aba` rapa turaray co fadana'ul [abade Karayila.
۶. ابۇنداچالدا خادۇي ڶۇهاراي ځاباڶ راڨا تۇراراي ښۈ عاداماڷۇل ځابادې ڭارايـێلا
7. Абунщинай ясги щоларей, кьунщинаб рагIиги батулареб.
abun?inay yasgi ?olarey, pun?inab rafigi batulareb.
۷. ابۇنۺێناي ياسڬێ ۺۈلارېـي، ڨۇنۺێناب راعێڬێ باتۇلارېب.
8. Абураб берцинлъаги, бицараб гьуинлъаги.
aburab bercin;agi, bicarab huin;agi.
۸. ابۇراب بېرښێنڸاڬێ، بێښاراب هۇئێنڸاڬێ.
9. Абураб бичIчIуларев, бицараб босуларев.
aburab biZularew, bicarab bosularew.
۹. ابۇراب بێڄۇلارېو، بێښاراب بۈسۇلارېو.
10. Абураб – гIарац, абичIого тараб – месед.
aburab - farac, abizogo tarab - mesed.
۱۰. ابۇراب - عاراښ، ابێڃۈڬۈ تاراب - مېسېد.
11. Абураб нахъ буссунареб, хъвараб бацIцIунареб.
aburab na] buSunareb, ]warab baVunareb.
۱۱. ابۇراب ناڅ بۇصۇنارېب، څواراب باڞۇنارېب.
12. Абураб рагIи – реххараб чIор.
aburab rafi - re{arab zor.
۱۲. ابۇراب راعێ - رېخاراب ڃۈر.
13. Абураб берцинай, бицараб гьуинай.
aburab bercinay, bicarab huinay.
۱۳. ابۇراب بېرښێناي، بۇښاراب هۇئێناي.
14. Абурабги гьабурабги берцин бихьаги.
aburabgi haburabgi bercin biFagi.
۱۴. ابۇرابڬێ هابۇرابڬێ بېرښێن بێڮاڬێ.
15. Абурай яс – чияр яс.
aburay yas - xiyar yas.
۱۵. ابۇراي ياس - چێيار ياس.
16. Абурайго ячана, ячарайго йиччана.
aburaygo yaxana, yaxaraygo yiXana.
۱۶. ابۇرايڬۈ ياچانا، ياچارايڬۈ يـێڿانا.
17. Абурассе гурейила йикIуней, ячарассейила (ячани – дур, ани – чияр).
aburaSe gureyila yijuney, yaxaraSeyila (yaxani - dur, ani - xiyar).
۱۷. ابۇراصې ڬۇرېيێلا يێگۇنېي، ياچاراصېيێلا (ياچانێ - دۇر، انێ - چێيار).
18. АбухIанипацца хIама биччачIони, ХIанукацца оц биччалареб.
abu\ani<aCa \ama biXazoni, \anukaCa oc biXalareb.
۱۸. ابۇحانافێڛا حاما بێڿاڃۈنێ، حانۇكاڛا ئۈښ بێڿالارېب.
19. Аваданлъи гьечIеб гIумру – чIагого жужахI.
awadan;i hezeb fumru - zagogo DuDa\.
۱۹. اوادانڸێ هېڃېب عۇمرۇ - ڃاڬۈڬۈ جۇجاح.
20. Аваданлъиялълъ гIумру ххалат гьабулеб, ццидацца къокъ гьабулеб.
awadan;iya' fumru {alat habuleb, CidaCa qoq habuleb.
۲۰. اوادانڸێياڷ عۇمرۇ خالات هابۇلېب، ڛێداڛا قۈق هابۇاېب.
21. Авал бигъаниги, аххир роцIцIине бегьулеб.
awal biGanigi, a{ir roVine behuleb.
۲۱. اوال بێغانێڬێ، اخێر رۈڝێنې بېهۇلېب.
22. Авал гьечIеб аххирги букIунареб, аххир гьечIеб авалги букIунареб.
awal hezeb a{irgi bujunareb, a{ir hezeb awalgi bujunareb.
۲۲. اوال هېڃېب اخێرڬێ بۇگۇنارېب، اخێر هېڃېب اوالڬێ بۇگۇنارېب.
26. Авлахъалда гIи тIагIани, тIехIаб гъвалицца бетIерлъи гьабулеб.
awla]alda fi Tafani, Te\ab GwaliCa beTer;i habuleb.
۲۶. اولاڅالدا عێ طاعانێ، طېحاب غوالێڛا بېطېرڸێ هابۇلېب.
27. Гьакил ракI гIадинай, лалтIамалълъул цIцIалкIу гIадинай.
hakil raj fadinay, lalTama'ul Valju fadinay.
۲۷. هاكێل راگ عادێناي، لالطاماڷۇل ڞالگۇ عادێناي.
28. Агъаз гьечIев чияссул угъдул кьватI-кьватIун унел.
aGaR hezew xiyaSul uGdul pwaT-pwaTun unel.
۲۸. اغاز هېڃېو چێياصۇل ئۇغدۇل ڨواط- ڨواطۇن ئۇنېل.
29. Агъаз гьечIесс черхх чIвалеб, чехь квешасс рукъ чIвалеб.
aGaR hezeS xer{ zwaleb, xeF kwe/aS ruq zwaleb.
۲۹. اغاز هېڃېص چېرخ ڃوالېب، چېڮ كوېشاص رۇق ڃوالېب.
30. Агьлулъун гьечIев чи бетIерлъунги тоге, гьунар гьечIеб чу рекIун, чабхъадги унге.
ahlu;un hezew xi beTer;ungi toge, hunar hezeb xu rejun, xab]adgi unge.
۳۰. اهلۇڸۇن هېڃېو چێ بېطېرڸۇنڬێ تۈڬې، هۇنار هېڃېب چۇ رېگۇن، چابڅادڬێ ئۇنڬې.
31. АгIаги махIаги гьечIого дахIа бижулареб (ракги лълъимги гьечIого тIегь бижулареб).
afagi ma\agi hezogo da\a biDulareb (rakgi 'imgi hezogo Teh biDulareb).
۳۱. اعاڬێ ماحاڬێ هېڃۈڬۈ داحا بێجۇلارېب (راكڬێ ڷێمڬێ هېڃۈڬۈ طېه بێجۇلارېب).
32. Адаб буголъи – тарбия буголъи.
adab bugo;i - tarbiya bugo;i.
۳۲. اداب بۇڬۈڸێ - تاربێيا بۇڬۈڸێ.
33. Адаб гьечIессул адабги ккоге, жаниб лъоларессда рагIиги бицунге.
adab hezeSul adabgi Koge, Danib ;olareSda rafigi bicunge.
۳۳. اداب هېڃېصۇل ادابڬێ ڭۈڬې، جانێب ڸۈلارېصدا راعێڬێ بێښۇنڬې
34. Адаб гьумер бихьун гуребила, чи вихьунила гьабизе кколеб.
adab humer biFun gurebila, xi wiFunila habiRe Koleb.
۳۴. اداب، هۇمېر بێڮۇن ڬۇرېبێلا، چێ وێڮۇنێلا هابێزې ڭۈلېب.
35. Адабазул эбел – калам дагьлъийила, хьулазул эбел – ссабруйила.
adaba#ul ebel - kalam dah;iyila, FulaRul ebel - Sabruyila.
۳۵. ادابازۇل ئېبېل - كالام داهڸێيێلا، ڮۇلازۇل ئېبېل - صابرۇيـێلا.
36. Адинго дуниялги букIинареб батила, ХIубикьго Назаровги вукIинарев ватила.
Назаров вукIун вуго Гъуниб мухъалда вукIарав хъачIав бетIер. ХъачIаб билълъен (низам) тIасса ине хIасратал гIадамазда гьоркьор гьал рагIаби кицилъун тIиритIун ун руго.
adingo duniyal bujinareb batila, \ubipgo naRarowgi wujinarew watila.
naRarow wujun wugo Gunib mu]alda wujaraw ]azaw beTer. ]azab bi'en (niRam) TaSa ine \asratal fadamaRda horpor hal rafabi kici;un TiriTun un rugo.
۳۶. ادێنڬۈ دۇنێيالڬێ بۇگێنارېب باتێلا، حۇبێڨڬۈ نازاراوڬێ وۇگێنارېو واتێلا
نازاراو وۇگۇن وۇڬۈ غۇنێب مۇڅالدا وۇگاراو څاڃاو بېطېر. څاڃاب نێزام طاصا ئێنې حاسراتال عادامازدا هۈرڨۈر هال راعابێ كێښێڸۇن طێرێطۇن ئۇن رۇڬۈ.
37. АдухIилалълъе бокьун хIамил сариси буго, ХIадисилалълъе бокьун болъонил гъвалдар буго.
adu\ila'e bopun \amil sarisi bugo, \adisila'e bopun bo;onil Gwaldar bugo.
۳۷. ادۇحێلاڷې بۈڨۇن حامێل سارێسێ بۇڬۈ، حادێسێلاڷې بۈڨۇن بۈڸۈنێل غوالدار.
38. Азарго лъимер бугониги, цоябги хвезе бокьулареб, цохIо бугеб лъимер хвараб меххалълъ гIадин, бакьулIа мугъги бекулареб.
aRargo ;imer bugonigi, coyabgi [weRe bopulareb, co\o bugeb ;imer [warab me{a' fadin, bapu`a muGgi bekulareb.
۳۸. ازارڬۈ ڸێمېر بۇڬۈنێڬێ، ښۈيابڬێ ځوېزې بۈڨۇلارېب، ښۈحۈ بۇڬېب ڸێمېر ځواراب مېخاڷ عادێن، باڨۇڶا مۇغڬێ بېكۇلارېب.
39. Азарго галул нух цо галудассан байбихьулеб.
aRargo galul nu[ co galudaSan baybiFuleb.
۳۹. ازارڬۈ ڬالۇل نۇځ ښۈ ڬالۇداصان بايبێڮۇلېب.
40. Азарго оц бугев цо релълъмаххалде ккаравила.
aRargo oc bugew co re'ma{alde Karawila.
۴۰. ازارڬۈ ئۈښ بۇڬېو ښۈ رېڷماخالدې ڭاراوێلا.
41. Азаргоясс гьабураб, цоясс биххулеб.
aRargoyaS haburab, coyaS bi{uleb.
۴۱. ازارڬۈياص هابۇراب ښۈياص بێخۇلېب.
42. Азаргоясс хур бекьун батани, азаралда цоабилессе гьеб бекьизе азарго нухалълъ бигьалъулебила.
Азаргоясс кечI хъван батани, азаралда цоабилессе гьеб хъвазе азарго нухалълъ захIмалъулебила.
aRargoyaS [ur bepun batani, aRaralda coabileSe heb bepiRe aRargo na[a' biha;ulebila.
aRargoyaS kez ]wan batani, aRaralda coabileSe heb ]waRe aRargo nu[a' Razma;ulebila.
۴۲. ازارڬۈياص ځۇر بېڨۇن باتانێ، ازارالدا ښۈئابێلېصې هېب بېڨێزې ازارڬۈ نۇځاڷ بێهاڸۇلېبێلا.
ازارڬۈياص كېڃ څوان باتانێ، ازارالدا ښۈئابێلېصې هېب څوازې ازارڬۈ نۇځاڷ زاحماڸۇلېبێلا.
43. Азарида гьоркьоб цо нухалълъниги гIакъилги мекъи кколевила.
aRarida horpob co nu[a'nigi faqilgi meqi Kolewila.
۴۳. ازارێدا هۈرڨۈب ښۈ نۇځاڷنێڬێ عاقێلڬێ مېقێ ڭۈلېوێلا.
44. АзарцIцIул гьоцIцIоян абуниги, кIал гьуинлъулареб.
aRarVul hoVoyan abunigi, jal huin;ulareb.
۴۴. ازارڞۇل هۈڞۈيان ابۇنێڬێ، گال هۇئێنڸۇلارېب.
45. Аздагьо къинлъани аздагьо гьабула, болъон къинлъани болъон гьабула.
aRdaho qin;ani aRdaho habula, bo;on qin;ani bo;on habula.
۴۵. ازداهۈ قێنڸانێ ازداهۈ هابۇلا، بۈڸۈن قێنڸانێ بۈڸۈن هابۇلا.
46. Азу – Базулълъуй, Базу – чиялълъуй.
aRu - baRu'uy, baRu - xiya'uy.
۴۶. ازۇ - بازۇڷۇي، بازۇ - چێياڷۇي.
47. Айгъир босулелълъул лъалессда гьикъе, чIчIужу ячунелълъул ракIалда гьикъе.
ayGir bosule'ul ;aleSda hiqe, ZuDu yazune'ul rajalda hiqe.
۴۷. ايغێر بۈسۇلېڷۇل ڸالېصدا هێقې، ڄۇجۇ ياچۇنېڷۇل راگالدې هێقې.
48. Айгъир гIалаялълъ гьабулеб, багьадур рагъалълъ гьавулев.
ayGir falaya' habuleb, bahadur raGa' hawulew.
۴۸. ايغێر عالاياڷ هابۇلېب، باهادۇر راغاڷ هاوۇلېو.
49. Алазан рагIалда бицараб Ициг гохIихъ батараб.
alaRan rafalda bicarab icig go\i] batarab.
۴۹. الازان راعالدا بێښاراب ئێښێڬ ڬۈحێڅ باتاراب.
50. Алжан-жужахIалълъул бицун щай дуе, Бисмиллагь бахъизе жеги лъаларев.
alDan-DuDa\a'ul bicun ?ay duye, bismilah ba]iRe Degi ;alarew.
۵۰. الجان- جۇجاحاڷۇل بێښۇن ۺاي دۇيې، بسم الله باڅێزې جېڬێ ڸالارېو.
51. Алжан къварилъун къватIире рачIарал хIурулгIинзаби, зодор гIемерлъун гIодоре рачIарал малаикзаби.
alDan qwari;un qwaTire razaral \urulfinRabi, Rodor femer;un fodore razaral malaikRabi.
۵۱. الجان قوارێڸۇن قواطێرې راڃارال حۇرۇلعێنزابێ، زۈدۈر عېمېرڸۇن عۈدۈرې راڃارال مالائێكزابێ.
52. Алжан кьун, жужахI босарав.
alDan pun, DuDa\ bosaraw.
۵۲. الجان ڨۇن جۇجاح بۈساراو.
53. Алжан тIадалда ццереги кколелила бессдал лъимал, жужахI тIадалда ццереги кколелила.
Кициялълъул магIна буго, бессдал эбелалълъе алжан бессдал лъималазе гьабураб хъулухъалълъе гIоло щвезе бугилан, жужахIалълъуеги гьей бессдал лъималазе гьабураб квешлъиялълъе гIоло реххизе йигилан абураб.
alDan Tadalda Ceregi Kolelila beSdal ;imal, DuDa\ Tadalda Ceregi Kolelila.
kiciya'ul mafna bugo, beSdal ebela'e alDan beSdal ;imalaRe haburab ]ulu]a'e folol ?weRe bugilan, DuDa\a'uyegi hey beSdal ;imalaRe haburab kwe/;iya'e folo re{iRe yigilan aburab.
۵۳. الجان طادالدا ڛېرېڬێ ڭۈلېلێلا بېصدال ڸێمال، جۇجاح طادالدا ڛېرېڬێ ڭۈلېلێلا.
كێښێياڷۇل ماعنا بۇڬۈ، بېصدال ئېبېلاڷې الجان بېصدال ڸێمالازې هابۇراب څۇلۇڅاڷې عۈلۈ ۺوېزې بۇڬێلان، جۇجاحاڷۇيـېڬێ هېي بېصدال ڸێمالازې هابۇراب كوېشڸێياڷې عۈلۈ رېخێزې يێڬێلان ابۇراب.
54. Алжан улбузул хIатIазда гъоркьила букIунеб.
alDan ulbuRul \aTaRda Gorpila bujuneb.
۵۴. الجان ئۇلبۇزۇل حاطازدا غۈرڨێلا بۇگۇنېب.
55. Алжан щвечIони, жужахIгIаги хIакъабила.
alDan ?wezoni, DaDa\fagi \aqabila.
۵۵. الجان ۺوېڃۈنێ جۇجاحڬێ حاقابێلا.
56. Алжаналде хьул лъуни, ссиратI букIинги кIочон тоге.
alDanalde Ful ;uni, SiraT bujingi joxon toge.
۵۶. الجانالدې ڮۇل ڸۇنێ صێراط گۈچۈن تۈڬې.
57. Алжанги хIеккараб гьологи – кIиябго цадахъ букIунареб.
alDangi \eKarab hologi - jiyabgo cada] bujunareb.
۵۷. الجانڬێ حېڭاراب هۈلۈڬێ - گێيابڬۈ ښاداڅ بۇگۇنارېب.
58. Алжаналда данделъизе хъван батаги.
alDanalde dande;iRe ]wan batagi.
۵۸. الجانالدا داندېڸێزې څوان باتاڬێ.
59. Алжаналълъе кIул какила, какие кIул ракI бацIцIалъийила.
alDana'e jul kakila, kakiye jul raj baVa;iyila.
۵۹. الجاناڷې گۇل كاكێلا، كاكێيې گۇل راگ باڞاڸێيێلا.
60. Алжаналълъубе билълъунарого цIцIанила хIамил гIундул ххалалъарал, нахъе билълъунарого цIцIанила рачIчI къокълъараб.
alDana'ube bi'unarogo Vanila \amil fundul {ala;aral, na]e bi'unarogo Vanila raZ qoq;arab.
۶۰. الجاناڷۇبې بێڷۇنارۈڬۈ ڞانێلا حامێل عۇندۇل خالاڸارال، ناڅې بێڷۇنارۈڬۈ ڞانێلا راڄ قۈقڸاراب.
61. Алжаналълъув таниги, къадарав чиясс къадараб гIамал толареб.
alDana'uw tanigi, qadaraw xiyaS qadarab famal tolareb.
۶۱. الجاناڷۇو تانێڬێ، قاداراو چێياص قاداراب عامال تۈلارېب.
62. Алжаналълъувги цадахъ вукIине вокьиларев.
alDana'uwgi cada] wujine wopilarew.
۶۲. الجاناڷۇوڬێ ښاداڅ وۇگێنې وۈڨێلارېو.
63. Алжаналълъул гьури – лъимадул хIухьел.
alDana'ul huri - ;imadul \uFel.
۶۳. الجاناڷۇل هۇرێ - ڸێمادۇل حۇڮېل.
64. Алжаналълъул нуцIцIида «Ссабру», – ян хъван гьечIила, хъван бугила «сс-а-б-р-у», – ян ххалат гьабун.
alDana'ul nuVida «Sabru», - yan ]wan hezila, ]wan bugila «S-a-b-r-u», - yan {alat habun.
۶۴. الجاناڷۇل نۇڞێدا صابرۇ - يان څوان هېڃێلا، څوان بۇڬێلا صـــــابـــــرۇ - يان خالات هابۇن.
65. Алжаналълъурги – цадахъ, жужахIалълъурги – цадахъ.
alDana'urgi - cada], DuDa\a'urgi - cada].
الجاناڷۇرڬێ ښاداڅ، جۇجاحاڷۇرڬێ ښاداڅ.
66. «Алипалълъ» «би» ккун, «биялълъ» «ти» ккун.
Гьадин абула, гьасс дов ккун, досс цогияв ккун, жидее ххайир балагьулел, тIекъаб рахъ бергьинабун, «баба-дада» гьабулел цо тайпа гIадамазул бугеб меххалълъ.
«ali<a'» «bi» Kun, «biya'» «ti» Kun.
hadin abula, haS dow Kun, doS cogiyaw Kun, Dideye {ayir balahulel, Teqab ra] berhinabun, «baba-dada» habulel co tay<a fadamaRul bugeb me{a'.
۶۶. الێفاڷ بێ ڭۇن، بێياڷ تێ ڭۇن.
هادێن ابۇلا، هاص دۈو ڭۇن، دۈص ښۈڬێياو ڭۇن، جێدېيې خايێر بالاهۇلېل، طېقاب راڅ بېرهێنابۇن، بابا- دادا هابۇلېل ښۈ تايفا عادامازۇل بۇڬېب مېخاڷ.
67. Алипалълъ таниги, тиялълъ йосила, Тела магIарулав, щвела лъарагIав.
ali<a' tanigi, tiya' yosila, tela mafarulaw, ?wela ;arafaw.
۶۷. الێفاڷ تانێڬێ، تێياڷ يۈسێلا، تېلا ماعارۇلاو، ۺوېلا ڸاراعاو.
68. Аллагь вокьулессе гIадамалги рокьулел.
allah wopuleSe fadamalgi ropulel.
۶۸. الله وۈڨۇلېصې عادامالڬێ رۈڨۇلېل.
69. Аллагь – дихъан, илбис – духъан.
allah - di]an, ilbis - du]an.
۶۹. الله دێڅان، ئێلبێس دۇڅان.
70. Аллагь ккурав Аллагьассги ккола.
allah Kuraw allahaSgi Kola.
۷۰. الله ڭۇراو اللهاصڬێ ڭۈلا.
71. Аллагь кIалалълъухъ гуревила гIенеккулев, ракIалълъухъила.
allah jala'u] gurewila feneKulew, raja'u]ila.
۷۱. الله گالاڷۇڅ ڬۇرېوێلا عېنېڭۇلېو، راگاڷۇڅێلا.
72. Аллагь кIочараб бечелъиги кьогегийила, чи гурхIараб хъарцинлъиги бихьугегийила. (Мун кIочон тезегIан гIемерги кьогейила, Аллагь, дие боцIцIи, гIадамал дида гурхIизегIан дагьабги кьогейила).
allah joxarab bexe;igi pogegiyila, xi gur\arab ]arcin;igi biFugegiyila. (mun joxon teRefan femergi pogeyila, allah, diye boVi, fadamal dida gur\iRefan dahabgi pogeyila).
۷۲. الله گۈچاراب بېچېڸێڬێ ڨۈڬېڬێيێلا، چێ ڬۇرحاراب څارښێنڸێڬێ بێڮۇڬېڬێيێلا. (مۇن گۈچۈن تېزېعان عېمېرڬێ ڨۈڬېيێلا، الله، دێيې بۈڞێ، عادامال دێدا ڬۇرحێزېعان داهابڬێ ڨۈڬېيێلا).
73. Аллагь разияб гIамал гурей, гIадамал разияб пиша гурей.
allah raRiyab famal gurey, fadamal raRiyab <i/a gurey.
۷۳. الله رازێياب عامال ڬۇرېي، عادامال رازێياب فێشا ڬۇرېي.
74. Аллагь разияб гIамал кьеги.
allah raRiyab famal pegi.
۷۴. الله رازێياب عامال ڨېڬێ.
75. Аллагь реххссоларессдаги хварав чияссдаги гьоркьоб батIалъи гьечIебила.
allah re{SolareSdagi [waraw xiyaSdagi horpob baTa;i hezebila.
۷۵. الله رېځصۈلارېصداڬێ ځواراو چێياصداڬێ هۈرڨۈب باطاڸێ هېڃېبێلا.
76. Аллагь реххссолеб – кIал, хIарамаб боцIцIи цIеххолеб – ракI.
allah re{Soleb - jal, \aramab boVi ve{oleb - raj.
۷۶. الله رېځصۈلېب - گال، حاراماب بۈڞێ ڝېخۈلېب - راگ.
77. Аллагьасс бегIерараб жо зазила, гIадамасс бегIерараб жо гIучIила.
allahaS beferarab Do RaRila, fadamaS beferarab Do fuzila.
۷۷. اللهاص بېعېراراب جۈ زازێلا، عاداماص بېرېراراب جۈ عۇڃێلا.
78. Аллагьасс витIун ккезавеги.
allahaS wiTun KeRawegi.
۷۸. اللهاص وێطۇن ڭېزاوېڬێ.
79. Аллагьасс жинди-жиндие хъвараб гурони, чияссда бихьулареб.
allahaS Dindi-Dindiye ]warab guroni, xiyaSda biFulareb.
۷۹. اللهاص جێندێ- جێندێيې څواراب ڬۇرۈنێ، چێياصدا بێڮۇلارېب.
80. Аллагьас хъвай цо жо бугила, вехьассги хIисаб гьабизе ккелаанила.
Лъебел кIкIалахъан вачIунев вукIарав вехьассул гIи тIун бачIараб гIансиялълъ гъурун буго. Кинабго лIугьа-бахъин Аллагьассдаги базабун, гIадамаз гIиял бетIергьанассда зигара балеб букIун буго. Гьессги данде гьадал рагIаби абун руго.
allahaS ]way co Do bugila, weFaSgi \isab habiRe Kelaanila.
;ebel Jala]an wazunew wujaraw weFaSgi fi Tun bazarab fansiya' Gurun bugo. kinabgo `uha-ba]in allahaSdagi baRabun, fadamaR fiyal beTerhanaSda Rigara baleb bujun bugo. heSgi dande hadal rafabi abun rugo.
۸۰. اللاهاص څواي ښۈ جۈ بۇڬێلا، وېڮاصڬێ حێساب هابێزې ڭېلائانێلا.
ڸېبېل ڭالاڅان واڃۇنېو وۇگاراو وېڮاصۇل عێ طۇن باڃاراب عانسێياڷ غۇرۇن بۇڬۈ. كێنابڬۈ ڶۇها- باڅێن اللهاصداڬێ بازابۇن، عاداماز عێيال بېطېرهاناصدا زێڬارا بالېب بۇگۇن بۇڬۈ. هېصڬێ داندې هادال راعابێ ابۇن رۇڬۈ.
81. Аллагьасс хъван батани, нилI цIцIаказул тукада данделъилилан абурабила царацца бацIида.
allahaS ]wan batani, ni` VakaRul tukada dande;ililan aburabila caraCa bavida.
۸۱. اللهاص څوان باتانێ، نێڶ ڞاكازۇل تۇكادا داندېڸێلێلان ابۇرابێلا ښاراڛا باڝێدا.
Цо чанахъанасс гудур гъун букIанила. Гудрада гьесс моххмоххил кесекги бухьун букIанила. Гьелда тIаде цер кканила, гьелдани хъвачIила. Царацца ххиял гьабунила - щибин лъалеб, цоги батIияб хIайванги тIад чIчIун, гудур чвархъизе бегьилин, гьеб меххалълъ моххмоххил кесекги жиндие щвезе бегьилилан.
Цо заманаялдассан баккун бачIанила бацI. БачIинахъего гьеб моххмоххида ххурхханила. Чвархъараб гудрацца бацIги ккунила, добегIан боржун моххмоххги анила. КигIан къеркьаниги, бацIида гудракьа бохх борчIизабизе кIвечIила.
ЛълъикI асскIобегIанги бачIун, нахъе цIцIодорлъизе бихьараб батагиян, царацца бацIида зигара банила. ГIиссин ккун моххмоххги кванан, царацца бацIилгун къо-мехх лълъикI гьабулеб букIанила. БацIицца гьаранила дагьабги меххалълъ гара-чIварун жинда асскIоб чIчIайилан. БацIил гьариги къабул гьабун, дунял рукIкIинегIан цер гьебгун ххабар-кIалалда букIанила.
Аххирги, «квешав чи лъаларо, чараб гьой лъаларо!» – ян пикруги гьабун, цер нахъе унеб букIанила. БацIицца гьелда гьикъанила киринхха ххадурги нилI данделъилел.
– Гьеб дуде гIадаб къо дидеги бачIани, – ян абунила царацца, – Аллагьасс хъван батани, нилI цIцIаказул тукада данделъила!
co xana]anaS gudur Gun bujanila. gudrada heS mo{mo{il kesek buFun bujanila. helda Tade cer Kanila, heldani ]wazila. caraCa {iyal habunila - ?ibin ;aleb, cogi baTiyab \aywangi Tad Zun, gudur xwar]iRe behilin, heb me{a' mo{mo{il kesekgi Dindiye ?weRe behililan.
co RamanaldaSan baKun bazanila bav. bazina]ego heb mo{mo{ida {ur{anila. xwar]arab gudraCa bavgi Kunila, dobefan borDun mo{mo{gi anila. kifan qerpanigi, bavida gudrapa bo{ borziRabiRe jwezila.
'ij aSjobefangi bazun, na]e Vodor;iRe biFarab batagiyan, caraCa bavida Rigara banila. fiSin Kun mo{mo{gi kwanan, caraCa bavilgun qo-me{ 'ij habuleb bujanila. baviCa haranila dahabgi me{a' gara-zwarun Dinda aSjob Zayilan. bavil harigi qabul habun, dunyal ruJinefan cer hebgun {abar-jalalda bujanila.
a{irgi, «kwe/aw xi ;alaro, xarab hoy ;alaro!» - yan <ikrugi habun, cer na]e uneb bujanila. baviCa helda hiqanila kirin{a {adurgi ni` dande;ilel.
- heb dude fadab qo didegi bazani, - yan abunila caraCa, - allahaS ]wan batani, ni` VakaRul tukada dande;ila!
ښۈ چاناڅاناص ڬۇدۇر غۇن بۇگانێلا. كۇدرادا هېص مۈخمۈخێل كېسېكڬێ بۇڮۇن بۇگانێلا. هېلدا طادي ښېر ڭانێلا، اما هېلدا څواڃێلا. ښاراڛا خێيال هابۇنێلا - ۺێبێن ڸالېب، ښۈڬێ باطێياب حايوان ڄۇن، ڬۇدۇر چوارڅێزې بېهێلێن، هېب مېخاڷ مۈخمۈخێل كېسېكڬێ جێندێيې ۺوېزې بېهێلێلان.
ښۈ زامانايالداصان باڭۇن باڃانێلا باڝ. باڃێناڅېڬۈ هېب مۈخمۈخێدا خۇرخانێلا. چوارڅاراب كۇدراڛا باڝڬێ ڭۇنێلا، دۈبېعان بۈرجۇن مۈخمۈخڬێ انێلان. كێعان قېرڨانێڬێ، باڝێدا كۇدراڨا بۈخ بۈرڃێزابێزې گوېڃێلا.
ڷێگ اصگۈبېعانڬێ باڃۇن، ناڅې ڞۈدۈرڸێزې بێڮاراب باتاڬێيان، ښاراڛا باڝێدا زێڬارا بانێلا. عێصێن ڭۇن مۈخمۈخڬێ كوانان، ښاراڛا باڝێلڬۇن قۈ- مېخ ڷێگ هابۇلېب بۇگانێلا. باڝێڛا هارانێلا داهابڬێ مېخاڷ ڬارا- ڃوارۇن جێندا اصگۈب ڄايێلان. باڝێل هارێڬێ قابۇل هابۇن، دۇنيال رۇڴێنېعان ښېر هېبڬۇن خابار- گالالدا بۇگانێلا.
اخێرڬێ، "كوېشاو چێ ڸالارۈ، چاراب هۈي ڸالارۈ" - يان فێكرۇڬێ هابۇن، ښېر ناڅې ئۇنېب بۇگانێلا. باڝێڛا هېلدا هێقانێلا كێرێنخا خادۇرڬێ نێڶ داندېڸێلېل.
هېب دۇدې عاداب قۈڬێ دێدې باڃانێ، - يان ابۇنێلا ښاراڛا، - اللهاص څوان باتانێ، نێڶ ڞاكازۇل تۇكادا داندېڸێلا.
82. Аллагьасс хъварабила Хъандулалда бихьулеб.
allahaS ]warabila ]andulalda biFuleb.
۸۲. اللهاص څوارابێلا څاندۇلالدا بێڮۇلېب.
83. Аллагьасс цIунаги тIинчIай къоролалълъул нуслъун ккеялдасса.
allahaS vunagi Tinzay qorola'ul nus;un KeyaldaSa.
۸۳. اللهاص ڝۇناڬێ طێنڃاي قۈرۈلاڷۇل نۇسڸۇن ڭېيالداصا.
84. Аллагьасс цIунаги чIчIинкIилассдасса.
allahaS vunagi ZinjilaSdaSa.
۸۴. اللهاص ڝۇناڬێ ڄێنگێلاصداصا.
85. Аллагьасс цIунаги цIадабе квер бегьизе.
allahaS vunagi vadabe kwer behi#e.
۸۵. اللهاص ڝۇناڬێ ڝادابې كوېر بېهێزې.
86. Аллагьасс цIунагийила рукъалълъул цIцIогьорассдасса.
allahaS vunagiyila ruqa'ul VohoraSdaSa.
۸۶. اللهاص ڝۇناڬێيێلا رۇقاڷۇل ڞۈهۈراصداصا.
87. Аллагьассали нилI цIакъ гIакъилал рижун ругоанила, гIакъилго рукIине лъангутIи Аллагьассул гIайиб гурила.
allahaSali ni` vaq faqilal riDun rugoanila, faqilgo rujine ;anguTi allahaSul fayib gurila.
۸۷. اللهاصالێ نێڶ ڝاق عاقێلال رێجۇن رۇڬۈئانێلا، عاقێلڬۈ رۇگێنې ڸانڬۇطێ اللهاصۇل عايێب ڬۇرێلا.
88. Аллагьасс цIунагийила къоролалълъул сихIирлъиялдасса (къоролай ххадуй гъолареб сихIру букIунаребила).
allahaS vunagi qorola'ul si\ir;iyaldaSa (qorolay {aduy Golareb si\ru bujunarebila)
۸۸. اللهاص ڝۇناڬێيێلا قۈرۈلاڷۇل سێحێرڸێيالداصا (قۈرۈلاي خادۇي غۈلارېب سێحرۇ بۇگۇنارېبێلا.
89. Аллагьассги боцIцIи бугессе кьолебила.
allahaSgi boVi bugeSe polebila.
۸۹. اللهاص بۈڞێ بۇڬېصې ڨۈلېبێلا.
90. Аллагьассда ццере киналго ращадал, гIадамазда ццере киналго батIиял.
allahaSda Cere kinalgo ra?adal, fadamaRda Cere kinalgo baTiyal.
۹۰. اللهاصدا ڛېرې كێنالڬۈ راۺادال، عادامازدا ڛېرې كێنالڬۈ باطێيال.
91. Аллагьассде таваккал тIаме хIамаги бухьун.
allahaSde tawaKal Tame \amagi buFun.
۹۱. اللهاصدې تاواڭال طامې حاماڬێ بۇڮۇن.
92. Аллагьассе рецц, росдал гIурхъи бахинчIого, гIумру ана.
allahaSe reC, rosdal fur]i ba[inzogo, fumru ana.
۹۲. اللهاصې رېڛ، رۈسدال عۇرڅێ باځێنڃۈڬۈ عۇمرۇ انا.
93. Аллагьассул хIукму гьечIого гъотIодасса тIамахги бортулареб.
allahaSul \ukmu hezogo GoTodaSa Tama[gi bortulareb.
۹۳. اللهاصۇل حۇكمۇ هېڃۈڬۈ غۈطۈداصا طاماځڬێ بۈرتۇلارېب.
94. Алмасицца чахъу гIадин.
almasiCa xa]u fadin.
۹۴. الماسێڛا چاڅۇ عادێن.
95. Алълъул добе гIедегIи, дир доба гьечIеб къваригIел.
Рагъул заманалълъ дваргъго-дваргъан цIакъ гIедегIун рагъалде унеб маххбуссалда вукIарав цIакъ кIал бегIерав Хьинисса ХIажихIумицца абун руго гьал рагIаби. Жакъа кицилъун лIугьарал гьел рагIаби хIалтIизарула, гъира гьечIого, бокьуларого кирениги ритIун унел гIадамаз.
a'ul dobe fedefi, dir doba hezeb qwarifel.
raGul Ramana' dwarGgo-dwarGan vaq fedefun raGalde uneb ma{buSalda wujaraw vaq jal beferaw FiniSa \aDi\umiCa abun rugo hal rafabi. Daqa kici;un `uharal hel rafabi \alTiRarula, Gira hezogo, bopularogo kirenigi riTun unel fadamaR.
۹۵. اڷۇل دۈبې عېدېعێ، دێر دۈبا هېڃېب قوارێعېل.
راغۇل زاماناڷ دوارغڬۈ- دوارغان ڝاق عېدېعۇن راغالدې ئۇنېب ماخبۇصالدا وۇگاراو ڝاق گال بېعېراو ڮێنێصا حاجێحۇمێڛا ابۇن رۇڬۈ هال راعابێ. جاقا كێݭێڸۇن ڶۇهارال هېل راعابێ حالطێزارۇلا غێرا هېڃۈڬۈ، بۈڨۇلارۈڬۈ كێرېنێڬێ رێطۇن ئۇنېل عاداماز.
96. Ана «буссач», буссана «хьвархьвач».
ana «buSax», buSana «FwarFax».
۹۶. انا "بۇصاچ"، بۇصانا "ڮوارڮواچ".
97. Анадесен бачун ячарай лълъади, мочол ххинкIал тIагIун, йиччазе ккарай.
anadesen baxun yaxaray 'adi, moxol {injal Tafun, yiXaRe Karay.
۹۷. انادېسېن باچۇن ياچاراي ڷادێ، مۈچۈل خێنگال طاعۇن يێڿازې ڭاراي.
98. Анжиралъад къинаро ЧIчIегIергIор дагьлъунилан.
anDira;ad qinaro Zeferfor dah;unilan.
۹۸. انجێراڸاد قێنارۈ ڄېعېرعۈر داهڸۇنێلان.
99. «Аниб берцинаб – доба сурукъаб те, доба берцинаб – аниб сурукъаб ккве», – ян малълъарабила эбелалълъ россассе уней ясалда.
«anib bercinab - doba suruqab te, doba bercinab - anib suruqab Kwe» - yan ma'arabila ebela' roSaSe uney yasalda.
۹۹. «انێب بېرښێناب - دۈبا سۇرۇقاب تې، دۈبا بېرښێناب - انێب سۇرۇقاب ڭوې»، يان ماڷارابێلا ئېبېلاڷ رۈصاصې ئۇنېي ياسالدا.
100. Аниб гьабичIеб доба батулареб.
anib habizeb doba batulareb.
۱۰۰. انێب هابێڃېب دۈبا باتۇلارېب.
101. Анив дегIен, дова цIцIе.
aniw defen, dowa Ve.
۱۰۱. انێو دېعېن، دۈبا ڞې.
102. Анив кIодо гьавурав, доваги кIодо гьавула.
aniw jodo hawuraw, dowagi jodo hawula.
۱۰۲. انێو گۈدۈ هاوۇراو، دۈواڬێ گۈدۈ هاوۇلا.
103. Анив яман, дова яхши вукIунарев.
aniw yaman, dowa ya{/i wujunarew.
۱۰۳. انێو يامان، دۈوا ياځشێ وۇگۇنارېو.
104. Аниссан бохх бегьичIони, боххссан ратIа бегьулареб (РатIа тIамуледухъ вачIунге, бохх тIамуледухъ вачIа).
aniSan bo{ behizoni, bo{San raTa behulareb (raTa Tamuledu] wazunge, bo{ Tamuledu] waza).
۱۰۴. انێصان بۈخ بېهێڃۈنێ، بۈخصان راطا بېهۇلارېب (راطا طامۇلېدۇڅ واڃۇنڬې، بۈخ طامۇلېدۇڅ واڃا).
105. Анищ камураб жо букIунареб.
ani? kamurab Do bujunareb.
۱۰۵. انێۺ كامۇراب جۈ بۇگۇنارېب.
106. Анищаз хур бекьарав.
ani?aR [ur beparaw.
۱۰۶. انێۺاز ځۇر بېڨاراو.
107. Анищаз хур бекьулареб.
ani?aR [ur bepulareb.
۱۰۷. انێۺاز ځۇر بېڨۇلارېب.
108. Анищазул хур бекьана – воххичIо, ххиялазул сиял рана – ссурана.
ani?aRul [ur bepana - wo{izo, {iyalaRul siyal rana - Surana
۱۰۸. انێۺازۇل ځۇر بېڨانا - وۈخێڃۈ، خێيالازۇل سێيال رانا - صۇرانا
109. Анищазул хур бекьана – бижичIо, ххиялазул чу рекIана – билълъинчIо.
ani?aRul [ur bepana - biDizo, {iyalaRul xu rejana - bi'inzo.
۱۰۹. انێۺازۇل ځۇر بېڨانا - بێجێڃۈ، خێيالازۇل چۇ رېگانا - بێڷێنڃۈ.
110. Анищазул хур бекьани, хIамикIучIал рачIунел (рижулел).
ani?aRul [ur bepani, \amijuzal razunel (riDulel).
۱۱۰. انێۺازۇل ځۇر بېڨانێ، حامێگۇڃال راڃۇنېل (رێجۇلېل).
111. Анищазул хур бекьун, мискин бечелъуларев.
ani?aRul [ur bepun, miskin bexe;ularew.
۱۱۱. انێۺازۇل ځۇر بېڨۇن، مێسكێن بېچېڸۇلارېو.
112. Анищазул чода рекIани, мурадалде щоларев (Анищазул чу кьолони, чIчIалде щоларев).
ani?aRul xoda rejani, muradalde ?olrew (ani?aRul xu poloni, Zalde ?olarew).
۱۱۲. انێۺازۇل چۈدا رېگانێ، مۇرادالدې ۺۈلارېو (انێۺازۇل چۇ ڨۈلۈنێ، ڄالدې ۺۈلارېو).
113. Анищал – чияссул, хIукму – Аллагьассул.
ani?al - xiyaSul, \ukmu - allahaSul.
۱۱۳. انێۺال - چێياصۇل، حۇكمۇ - اللهاصۇل.
114. Анищалде щун, щивго хвечIевила.
ani?alde ?un, ?iwgo [wezewila.
۱۱۴. انێۺالدې ۺۇن ۺێوڬۈ ځوېڃېوێلا.
115. Анищалълъе лIугIел гьечIеб, рокьуе аххир гьечIеб.
ani?a'e `ufel hezeb, ropuye a{ir hezeb.
۱۱۵. انێۺاڷې ڶۇعېل هېڃېب، رۈڨۇيې اخێر هېڃېب.
116. Анкь араб лъалалде лъагIел унеб, лъагIел араб лъалалде гIумру унеб.
anp arab ;alalde ;afel uneb, ;afel arab ;alalde fumru uneb.
۱۱۶. انڨ اراب ڸالالدې ڸاعېل ئۇنېب، ڸاعېل اراب ڸالالدې عۇمرۇ ئۇنېب.
117. Анкьго вас вугев инссудасса бечедав чи гьечIевила.
anpgo was wugew inSudaSa bexedaw xi hezewila.
۱۱۷. انڨڬۈ واس وۇڬېو ئێنصۇداصا بېچېداو چێ هېڃېوێلا.
118. Анкьго вас вугев инссуццаги абурабила жиндир цониги вас гьечIилан.
anpgo was wugew inSuCagi aburabila Dindir conigi was hezilan.
۱۱۸. انڨڬۈ واس وۇڬېو ئێنصۇڛاڬێ ابۇرابێلا جێندێر ښۈنێڬێ واس هېڃێلان.
119. Анкьго вехь тараб гIи бацIицца чIварабила.
anpgo weF tarab fi baviCa zwarabila.
۱۱۹. انڨڬۈ وېڮ تاراب عێ باڝێڛا ڃوارابێلا.
120. Анкьго нухалълъ гурони могьолIе реххичIеб ракьа гIуруцца босун анилан абурабила инххоссесс.
anpgo nu[a' guroni moho`e re{izeb rapa furuCa bosun anilan aburabila in{oSeS.
۱۲۰. انڨڬۈ نۇځاڷ ڬۇرۈنێ مۈهۈڶې رېخێڃېب راڨا عۇرۇڛا بۈسۇن انێلان ابۇرابێلا ئێنخۈصېص.
121. Анкьил рокьи, микьилI рагъ дида лъалеб жо гуро.
anpil ropi, mipi` raG dida ;aleb Do guro.
۱۲۱. انڨێل رۈڨێ، مێڨێڶ راغ دێدا ڸالېب جۈ ڬۇرۈ.
Цо хIал гьечIеб гьудуллъи даимлъулеб мулк гуро.
co \al hezeb hudul;i daim;uleb mulk guro.
ښۈ حال هېڃېب هۇدۇلڸێ دائێمڸۇلېب مۇلك ڬۇرۈ.
122. Анкьиде буцIцIана, моцIцIиде биххана.
anpide buVana, moVide bi{ana.
۱۲۲. انڨێدې بۇڞانا، مۈڞێدې بێخانا.
123. Анкьицца виччарав цо къоялълъ вакъвалев.
anpiCa wiXaraw co qoya' waqwalew.
۱۲۳. انڨێڛا وێڿاراو ښۈ قۈياڷ واقوالېو.
124. Анкьицца гIалалъуналдасса цо къоялълъ бартилъунго лълъикIила.
anpiCa fala;unaldaSa co qoya' barti;ungo 'ijila.
۱۲۴. انڨێڛا عالاڸۇنالداصا ښۈ قۈياڷ بارتێڸۇنڬۈ ڷێگێلا.
125. Анкьицца кьижулев, моцIцIицца вегулев.
anpiCa piDulew, moViCa wegulew.
۱۲۵. انڨێڛا ڨێجۇلېو، مۈڞێڛا وېڬۇلېو.
126. Анссадерил – гени, гендерил – цIцIибил, буцIулдерил – гьоцIцIо, гьоцIцIдерил – ясал.
anSaderil - geni, genderil - Vibil, buvulderil - hoVo, hoVderil - yasal.
۱۲۶. انصلدېرێل - ڬېنێ، ڬېندېرێل ڞێبێل، بۇڝۇلدېرێل هۈڞۈ، هۈڞدېرێل - ياسال.
127. АнцIго ругониги къолое гурел, къого ругониги ссахIие гурел.
anvgo rugonigi qoloye gurel, qogo rugonigi Sa\iye gurel.
۱۲۷. انڝڬۈ رۇڬۈنێڬێ قۈلۈيې ڬۇرېل، قۈڬۈ رۇڬۈنێڬێ صاحێيې ڬۇرېل.
128. АнцIго чияссдагIан гIакълу гьечIев чи анцIил бетIерлъун толарев, росдадагIан гIакълу гьечIев чи росдал бетIерлъун толарев.
anvgo xiyaSdafan faqlu hezew xi anvil beTer;un tolarew, rosdadafan faqlu hezew xi rosdal beTer;un tolarew.
۱۲۸. انڝڬۈ چێياصداعان عاقلۇ هېڃېو چێ انڝێل بېطېرڸۇن تۈلارېو، رۈسداداعان عاقلۇ هېڃېو چێ رۈسدال بېطېرڸۇن تۈلارېو.
129. АнцIгоги гIемер гуребила, цоги дагьаб гуребила.
anvgogi femer gurebila, cogi dahab gurebila.
۱۲۹. انڝڬۈڬێ عېمېر ڬۇرېبێلا، ښۈڬێ داهاب ڬۇرېبێلا.
130. АнцIилI реххссоларел, нусилI ратуларел.
anvi` re{Solarel, nusi` ratularel.
۱۳۰. انڝێڶ رېخصۈلارېل، نۇسێڶ راتۇلارېل.
131. АнцIилIе восичIев, нусилI рикIкIинчIев.
anvi`e wosizew, nusi` riJinzew.
۱۳۱. انڝێڶې وۈسێڃېو، نۇسێڶ رێڴێنڃېو.
132. АнцIцIцIул борце, цин къотIе.
anvVul borce, cin qoTe.
۱۳۲. انڝڞۇل بۈرښې، ښێن قۈطې.
133. АнцIцIцIул борце, цин къотIеян абулебила щайтIаналълъги.
anvVul borce, cin qoTeyan abulebila ?ayTana'gi.
۱۳۳. انڝڞۇل بۈرښې، ښێن قۈطېيان ابۇلېبێلا شايطاناڷـڬێ.
134. Анщинахъе нух лълъие битIулеб, бекьанщинахъе хур лълъие бачIунеб?
an?ina]e nu[ 'iye biTuleb, bepan?ina]e [ur 'iye bazuneb&
۱۳۴. انۺێناڅې نۇځ ڷێيې بێطۇلېب، بېڨانۺێناڅې ځۇر ڷێيې باڃۇنېب؟
135. Апарагассул рукъ – росу рагIалда, хоб – хабзалазул рагIалда.
a<aragaSul ruq - rosu rafalda, [ob - [abRalaRul rafalda.
۱۳۵. افاراڬاصۇل رۇق - رۈسۇ راعالدا، ځۈب - ځابزالازۇل راعالدا.
136. Апараглъиялда ханлъун вукIинегIан, нилIерго бакIалда лагълъун вукIинго лълъикI.
a<arag;iyalda {an;un wujinefan, ni`ergo bajalda laG;un wujigo 'ij.
۱۳۶. افاراڬڸێيالدا ځانڸۇن وۇگێنېعان، نێڶېرڬۈ باگالدا لاغڸۇن وۇگێنڬۈ ڷێگ.
137. Араб авал боххарай, ячIараб авал гIодарай.
arab awal bo{aray, yazarab awal fodaray.
۱۳۷. اراب اوال بۈخاراي، ياڃاراب اوال عۈداراي.
138. Араб батаниги, тараб щолареб.
arab batanigi, tarab ?olareb.
۱۳۸. اراب باتانێڬێ، تاراب ۺۈلارېب.
139. Араб батуларебила, тараб щоларебила.
arab batularebila, tarab ?olarebila.
۱۳۹. اراب باتۇلارېبێلا، تاراب ۺۈلارېبێلا.
140. Араб жо нахъ буссунареб.
arab Do na] buSunareb.
۱۴۰. اراب جۈ ناڅ بۇصۇنارېب.
141. Араб къо буссунареб, къокъав ххалалъуларев.
arab qo buSunareb, qoqaw {ala;ularew.
۱۴۱. اراب قۈ بۇصۇنارېب، قۈقاو خالاڸۇلارېو.
142. Араб кIоченчIессда бачIунебги лъазе бегьулеб.
arab joxenzeSda bazuneb ;aRe behuleb.
۱۴۲. اراب گۈچېنڃېصدا باڃۇنېبڬێ ڸازې بېهۇلېب.
143. Араб те, щвараб ккве.
arab te, ?warab Kwe.
۱۴۳، اراب تې، ۺواراب ڭوې.
144. Араб-хвараб хвезе те, ххинаб-цIияб тIаде цIцIай.
arab-[warab [weRe te, {inab-viyab Tade Vay.
۱۴۴. اراب - ځواراب تې، ځێناب - ڝێياب طادې ڞاي.
145. Араб-хваралълъе битIизабиялдасса нагIана кьезе бигьаябила.
arab-[wara'e biTiRabiyaldaSa nafan peRe bihayabila.
۱۴۵. اراب - ځواراڷې بێطێزابێيالداصا ناعانا ڨېزې بێهايابێلا.
146. Арав вачIунгеги, лIутарав ворчIугеги.
araw wazungegi, `utaraw worzugegi.
۱۴۶. اراو واڃۇنڬېڬێ، ڶۇتاراو وۈرڃۇڬېڬێ.
147. Арав дун Гьолокье, гьекъараб дицца, бахараб гIадалIе, гIадаллъарав дун.
araw dun holope, heqarab diCa, ba[arab fada`e, fadal;araw dun.
۱۴۷. اراو دۇن هۈلۈڨې، هېقاراب دێڛا، باځاراب عاداڶې، عادالڸاراو دۇن.
148. Аралда нилIецца туманкI речIчIани, бачIунесселълъ нилIеда гIарада речIчIулеб.
aralda ni`eCa tumanj reZani, bazuneSe' ni`eda farada reZuleb.
۱۴۸. ارالدا نێڶېڛا تۇمانگ رېڄانێ، باڃۇنېصېڷ نێڶېدا عارادا رېڄۇلېب.
149. Аралда ххадуб ракIги хогейила, гIакълуялълъ къабул гьабулареб жоялдаги божугейила.
aralda {adub rajgi [ogeyila, faqluya' qabul habulareb Doyaldagi boDugeyila.
Цо чияссухъе гьитIинаб, цIакъ берцинаб хIинчIчI кквезе щун букIарабила. Гьеб гьардарабила, жинцца дуда кIиго кIудияб гIакълуги малълъилин, жиб биччан тейилан.
Валлагьин, малъгIанассеб гьалдасса жиндие кIиго кIудияб гIакълуго лълъикIилан ракIалдеги ккун, биччан танила гьесс хIинчIчI.
ГъотIол гIаркьалидаги рещтIун, гьелълъ абунила, гIабдалила, щайила жиб биччан тараб? Жиндир мукъуралда жаниб гIанкIудал хоногIанассеб жавгьар бугила.
ЦIакъ рекIекълъун лIугьанила гьев чи. Гьеб меххалълъ хIинчIчIалълъ абунила, араб жоялда ххадуб ракI хогейилан. Гьедин батани, жиндие кIиабилеб гIакълуги кьеян абурабила чиясс. ХоногIанассеб гьечIеб жиндир мукъуралда жаниб гIанкIудал хоногIанассеб жавгьар гьинадаян гьикъанила хIанчIчIицца. Валлагь, гьинарилан абунила чиясс. Гьелейинха дуе кIиабилеб гIакълу.
ГIакълуялълъ къабул гьабулареб жоялда божугеянги абун, хIинчIчI боржун анила.
co xiyaSu]e hiTinab, vaq bercinab \inZ KweRe ?un bujarabila. heb hardarabila, DinCa duda jigo judiyab faqlugi ma'ilin, Dib biXan teyilan. walahin, ma;fanaSeb haldaSa Dindiye jigo judiyab faqlugo 'ijilan rajaldegi Kun, biXan tanila heS \inZ.
GoTol farpalidagi re?Tun, he' abunila, fabdalila, ?ayila Dib biXan tarab&
Dindir muquralda Danib fanjudal [onofanaSeb Dawhar bugila.
vaq rejeq;un `uhanila hew xi. heb me{a' \inZa' abunila, arab Doyalda {adub raj [ogeyila. hedin batani, Dindiye jiabileb faqlugi peyan aburabila xiyaS.
[onofanaSeb hezeb Dindir muquralda Danib fahjudal [onofanaSeb Dawhar hinadayan hiqanila \anZiCa. wallah, hinarilan abunila xiyaS. heleyila duye jiabileb faqlu.
faqluya' qabul habulareb Doyalda boDugeyangi abun, \inZ borDun anila.
۱۴۹. ارالدا خادۇب راگڬێ ځۈڬېيێلا، عاقلۇياڷ قابۇل هابۇلارېب جۈيالداڬێ بۈجۇڬېيێلا.
ښۈ چێياصۇڅې هێطێناب، ڝاق بېرښێناب حێنڄ ڭوېزې ۺۇن بۇگارابێلا. هېب هاردارابێلا، جێنڛا دۇدا گێڬۈ عاقلۇڬێ ماڷێلێن، جێب بێڿان تېيێلان.
والاهێن، ماڸعاناصېب هالداصا جێندێيې گێڬۈ عاقلۇڬۈ ڷێگێلان راگالدېڬێ ڭۇن، بێڿان تانێلا هېص حێنڄ.
غۈطۈل عارڨالێداڬێ رېۺطۇن، هېڷ ابۇنێلا، عابدالێلا، ۺايێلا جێب بێڿان تاراب؟ جێندێر مۇقۇرالدا جانێب عانگۇدال ځۈنۈعاناصېب جاوهار بۇڬێلا.
ڝاق رېگېقڸۇن ڶۇهانێلا هېو چێ. هېب مېخاڷ حێنڄاڷ ابۇنێلا، اراب جۈيالدا خادۇب راگ ځۈڬېيێلان. هېدێن باتانێ جێندێيې گێئابێلېب عاقلۇڬێ ڨېيان ابۇرابێلا چێياص. ځۈنۈعاناصېب هېڃېب جێندێر مۇقۇرالدا جانێب عانگۇدال ځۈنۈعاناصېب جاوهار هێنادايان هێقانێلا حانڄێڛا. والاه، هێنارێلان ابۇنێلا چێياص. هېلېيێنخا دۇيې گێئابێلېب عاقلۇ.
عاقلۇياڷ قابۇل هابۇلارېب جۈيالدا بۈجۇڬېينڬێ ابۇن، حێنڄ بۈرجۇن انێلا.
150. Аралда ххадув гIандулев вехь, таралда ххадуб хьандулеб бацI.
aralda {aduw fandulew weF, taralda {adub Fanduleb bav.
Гьадин абула тоххлъун кодосса борчIун араб жоялда ххадув ххачадулев вугев бетIергьанчияссдассан дагьабги жо къваригIун гъовго чи вачIараб меххалълъ.
hadin abula to{;un kodoSa borzun arab Doyalda {aduw {axadulew wugew beTerhanxiyaSdaSan dahabgi Do qwarifun Gowgo xi wazarab me{a'.
۱۵۰. ارالدا خادۇو عاندۇلېو وېڮ، تارالدا خادۇب ڮاندۈلېب باڝ.
هادێن ابۇلا، تۈخڸۇن كۈدۈصا بۈرڃۇن اراب جۈيالدا خادۇو خاچادۇلېو وۇڬېو بېطېرهانچێياصداصان داهابڬێ جۈ قوارێعۇن غۈوڬۈ چێ واڃاراب مېخاڷ.
151. Аралда ххадув гIандулев – бетIергьан, босичIого ххутIаралда рекIекълъун – цIцIогьор.
aralda {aduw fandulew - beTerhan, bosizogo {uTaralda rejeq;un - Vohor.
۱۵۱. ارالدا خادۇو عاندۇلېو - بېطېرهان، بۈسێڃۈڬۈ خۇطارالدا رېگېقڸۇن - ڞۈهۈر.
152. Аралълъул бицунге, бугелълъул бице, рукIаразул бицунге, ругезул бице.
ara'ul bicunge, buge'ul bice, rujaraRul bicunge, rugeRul bice.
Жакъа жал цогидаздасса тIокIал гьечIел, дагьал нахъагицин ххутIарал цо-цо гIадамал рукIуна, жидерго асс-къоялълъул бицун, пулел-кьабулел, умумузул бечелъиялълъул бицун, рецц-бакъ къваригIарал. Цо-цоял рукIуна, жидецца ццереккун гьарурал гьумер хъахIал хIалтIабиги гIочIода чIван, чIухIдарулел.
Гьединал гIадамазда кициялълъ малълъулеб буго – «Аралълъул бицунге, бугелълъул бице», «Соналълъул бицунге, жакъаялълъул бице» ва «Магъахъ балагьун, кьурде цер», – ан.
Daqa Dal cogidaRdaSa Tojal hezel, dahal na]agicin {uTaral co-co fadamal rujuna, Didergo aS-qoya'ul bicun, <ulel-pabulel, umumuRul bexe;iya'ul bicin, reC-baq qwarifaral. co-coyal rujuna, DideCa CereKun harural humer ]a\al \alTabigi fozoda zwan, zu\darulel.
hedinal fadamaRda kiciya' ma'uleb bugo - «ara'ul bicunge, buge'ul bice», «sona'ul bicunge, Daqaya'ul bice», «maGa] balahun purde cer» - an.
۱۵۲. اراڷۇل بێښۇنڬې، بۇڬېڷۇل بێښې، رۇگارازۇل بێښۇنڬې، رۇڬېزۇل بێښې.
جاقا جال ښۈڬێدازداصا طۈگال هېڃېل، داهال ناڅاڬێښێن خۇطارال ښۈ- ښۈ عادامال رۇگۇنا، جێدېرڬۈ اص- قۈياڷۇل بێښۇن، فۇلېل - ڨابۇلېل، ئۇمۇمۇزۇل بېچېڸێياڷۇل بێښۇن، رېڛ- باق قوارێعارال.
ښۈ- ښۈيال رۇگۇنا، جێدېڛا ڛېرېڭۇن هارۇرال هۇمېر څاحال حالطابێڬێ عۈڃۈدا ڃوان، ڃۇحدارۇلېل.
هېدێنال عادامازدا كێښێياڷ ماڷۇلېب بۇڬۈ - "اراڷۇل بێښۇنڬې، بۇڬېڷۇل بێښې"، "سۈناڷۇل بێښۇنڬې، جاقاياڷۇل بێښې" وا "ماغاڅ بالاهۇن، ڨۇردې ښېر"، - ان.
153. Арасс таниги, тарасс кколеб.
araS tanigi, taraS Koleb.
۱۵۳. اراص تانێڬێ، تاراص ڭۈلېب.
154. Арзали гIумруги – цо, хонотай таниги – цо.
arRali fumrugi - co, [onotay tanigi - co.
۱۵۴. ارزالێ عۇمرۇڬێ - ښۈ، ځۈنۈتاي - ښۈ.
155. Арпа-чай бахунелълъул МухIумагIали гIадин.
ar<a-xay ba[une'ul mu\umafali fadin.
۱۵۵. ارفاچاي باځۇنېڷۇل مۇحۇماعالێ.
Гьаб кициялълъ МухIумагIалида данде ккола хIинкъиялълъ яги жиндирго вихха-ххочараб ххассияталълъ ццебе батараб жо бихьичIев чи.
I885-I887 соназда букIараб Хъарсалълъул рагъде унеб меххалълъ, магIарулаз Арпачай гIор бигьаго бахун букIун буго. БитI ккечIого тIурун рачIунеб меххалълъ, МухIумагIалида гьеб гIор жидеццаго бахарабищалиго лъан гьечIо. ХIинкъи гьечIеб бакIалде щвейгун, МухIумагIалицца гьалмагъзабазда абун буго - «Доб Арпачай нахъеялълъул батичIо гури!» – ян.
hab kiciya' mu\umafalida dande Kola \inqiya' yagi Dindirgo wi{a-{oxarab {aSiyata' Cebe batarab Do biFizew xi.
1885-1887 sonaRda bujarab ]arsa'ul raGde uneb me{a', mafarulaR ar<axay for bihago ba[un bujun bugo. biT Kezogo Turun razuneb me{a', mu\umafalida heb for DideCa ba[arabi?ali ;an hezo. \inqi hezeb bajalde ?weygun, mu\umafaliCa halmaGRabaRda abun bugo - «dob ar<axay na]eya'ul batizo guri!» - yan.
هاب كێښێياڷ مۇحۇماعالێدا داندې ڭۈلا حێنقێياڷ ياڬێ جێندێرڬۈ وێخا-خۈچاراب خاصێياتاڷ ڛېبې باتاراب جۈ بێڮێڃېو چێ.
۱۸۸۵ - ۱۸۸۷ سۈنازدا بۇگاراب څارساڷۇل راغدې ئۇنېب مېخاڷ، ماعارۇلاز ارفاچاي عۈر ئېركېنڬۈ باځۇن بۇگۇن بۇڬۈ. بێط ڭېڃۈڬۈ طۇرۇن راڃۇنېب مېخاڷ، مۇحۇماعالێدا هېب عۈر جێدېڛاڬۈ باځارابێۺالێڬۈ ڸان هېڃۈ. حێنقێ هېڃېب باگالدې ۺوېيڬۇن، مۇحۇماعالێڛا هالماغزابازدا ابۇن بۇڬۈ - "دۈب ارفاچاي ناڅېياڷۇل باتێڃۈ ڬۇرێ!" - يان.
156. АсскIоб бугеб чилаялдасса рикIкIада бугеб чит берцинаб.
aSjob bugeb xilayaldaSa riJada bugeb xit bercinab.
۱۵۶. اصگۈب بۇڬېب چێلايالداصا رێڴادا بۇڬېب چێت بېرښێناب.
157. АсскIор хIаллъаразе хIурмат дагьаб.
aSjor \al;araRe \urmat dahab.
۱۵۷. اصگۈر حالڸاراز حۇرمات داهاب.
158. АтIолассул бурутI гIумруялълъго бурутIлъун ххутIарабила.
aTolaSul buruT fumruya'go buruT;un {uTarabila.
۱۵۸. اطۈلاصۇل بۇرۇط عۇمرۇياڷڬۈ بۇرۇطڸۇن خۇطارابێلا.
159. Ах кваниги цого хIакъ, кIоркIоно кваниги цого хIакъ.
a[ kwanigi cogo \aq, jorjono kwanigi cogo \aq.
۱۵۹. اځ كوانێڬێ ښۈڬۈ حاق، گۈرگۈنۈ كوانێڬێ ښۈڬۈ حاق.
160. Ах сайигъат гьабурав инссуе васасс цIцIолбол кIоркIоно кьечIебила.
a[ sayiGat haburaw inSuye wasaS Volbol jorjono pezebila.
۱۶۰. اځ سايـێغات هابۇراو ئێنصۇيې واساص ڞۈلبۈل گۈرگۈنۈ ڨېڃېبێلا.
161. Ах щун ханзаби тIагIаги, хур щун нуцаби лIугIаги.
a[ ?un {anRabi Tafagi, [ur ?un nacabi `ufagi.
۱۶۱. اځ ۺۇن ځانزابێ طاعاڬێ، ځۇر ۺۇن نۇښابێ ڶۇعاڬێ.
162. Ахикье гIемер а, гьудулассухъе дагьав а.
a[ipe femer a, hudulaSu]e dahaw a.
۱۶۲. اځێڨې عېمېر ا، هۇدۇلاصۇڅې داهاو ا.
163. Аххир гьечIеб майдан букIунареб.
a{ir hezeb maydan bujunareb.
۱۶۳. اخێر هېڃېب مايدان بۇگۇنارېب.
164. Аххир гьечIеб ххабар бицунев, ххайир гьечIеб рагIи бицунев.
a{ir hezeb {abar bicunew, {ayir hezeb rafi bicunew.
۱۶۴. اخێر هېڃېب خابار بێښۇنېو، خايێر هېڃېب راعێ بێښۇنېو.
165. Аххир гьечIеб хIалтIи – рачIчI гьечIеб хIама.
a{ir hezeb \alTi - raZ hezeb \ama.
۱۶۵. اخێر هېڃېب حالطێ - راڄ هېڃېب حاما.
166. Аххир-къадги лълъим рахънибе ккола.
a{ir-qadgi 'im ra]nibe Kola.
۱۶۶. اخێر- قادڬێ ڷێم راڅنێبې ڭۈلا.
167. Аххир лълъикIаб ккаги.
a{ir 'ijab Kagi.
۱۶۷. اخێر ڷێگاب ڭـاڬێ.
168. Аххираталде щун щив вуссарав.
a{iratalde ?un ?iw wuSaraw.
۱۶۸. اخێراتالدې ۺۇن ۺێو وۇصاراو.
169. Ахтайилан мунги чIчIани, тахтайилан дунги чIчIани, росдал нухал лълъица къачIалел?
a{tayilan mungi Zani, ta{tayilan dungi Zani, rosdal nu[al 'iCa qazalel&
۱۶۹. اختايـێلان مۇنڬێ ڄانێ، تاختايـێلان دۇنڬێ ڄانێ، رۈسدال نۇځال ڷـێڛا قاڃالېل؟
170. Ахъбердилав гIадав бахIарчиги вахъинчIевила, гьессулгIан рекIараб ххвалченги букIинчIебила.
a]berdilaw fadaw ba\arxigi wa]inzewila, heSulfan rejarab {walxengi bijinzila.
۱۷۰. اڅبېردێلاو عاداو باحارچێڬێ واڅێنڃېوێلا، هېصۇلعان رېگاراب خوالچېن بۇگێنڃېبێلا.
171. АхIани, гьоболлъухъ тушманги вачIуна, гьудул ахIичIониги вачIине ккола.
a\ani, hobol;u] tu/mangi wazina, hudul a\izonigi wazine Kola.
۱۷۱. احانێ، هۈبۈلڸۇڅ تۇشمانڬێ واڃۇنا، هۇدۇل احێڃۈنێڬێ واڃێنې ڭۈلا.
172. АхIанщинаб бакIалдеги ине кколарев, вачIаян абуралълъуве вачIинеги кколарев.
a\an?inab bajaldegi ine Kolarew, wazayan abura'uwe wazinegi Kolarew.
۱۷۲. احانۺێناب باگالدېڬێ ئێنې ڭۈلارېو، واڃايان ابۇراڷۇوې واڃێنې ڭۈلارېو.
173. АхIараб бакIалде инчIони, я барщунилан кколеб, я хIинкъунилан кколеб.
a\arab bajalde inzoni, ya bar?unilan Koleb, ya \inqunilan Koleb.
۱۷۳. احاراب باگالدې ئێنڃۈنێ، يا بارۺۇنێلان ڭۈلېب، يا حێنقۇنێلان ڭۈلېب.
174. АхIарассдасса вачIарав бигьаявила, гIаданги вачIинчIони, цIакъго бигьаябила.
a\araSdaSa wazaraw bihayawila, fadangi wazinzoni, vaqgo bihayabila.
۱۷۴. احاراصداصا واڃاراو بێهاياوێلا، عادانڬێ واڃێنڃۈنێ، ڝاقڬۈ بێهايابێلا.
175. АхIи басра гьабуге, гьудул къварид гьавуге.
a\i basra habuge, hudul qwarid hawuge.
۱۷۵. احێ باسرا هابۇڬې، هۇدۇل قوارێد هاوۇڬې.
176. АхIизе нилIеда тIадаб, вачIунгутIизе гьоболассда тIадаб
(АхIи – нилIер иш, вачIин-вачIунгутIи – гьоболассул иш).
a\iRe - ni`eda Tadab, wazunguTiRe hobolaSda Tadab.
(a\i - ni`er i/, wazin-wazunguTi - hobolaSul i/).
۱۷۶. احێزې نێڶېدا طاداب، واڃۇنڬۇطێزې هۈبۈلاصدا طاداب.
(احێ - نێڶېر ئێش، واڃێن- واڃۇنڬۇطێ - هۈبۈلاصۇل ئێش).
177. АхIи-хIур гIемераб бечелъиялдасса буцIцIун чIчIараб мискинлъиго лълъикIаб.
a\i-\ur femerab bexe;iyaldaSa buVan Zarab miskin;igo 'ijab.
۱۷۷. احێ- حۇر عېمېراب بېچېڸێيالداصا بۇڞۇن ڄاراب مێسكێنڸێڬۈ ڷێگاب.
178. АхIи-хIур гIемералълъуб хIассил (ккен) лълъикIаб кколаро.
a\i-\ur femera'ub \aSil (Ken) 'ijab.
۱۷۸. احێ- حۇر عېمېراڷۇب حاصێل ڷێگاب ڭۈلارۈ.
179. АхIичIеб бакIалде гьоболлъухъги унге, дуда малълъичIеб хIалтIиги гьабуге.
a\izeb bajalde hobol;u]gi unge, duda ma'izeb \alTigi habuge.
۱۷۹. احێڃېب باگالدې هۈبۈلڸۇڅڬێ ئۇنڬې، دۇدا ماڷێڃېب حالطێڬێ هابۇڬې.
180. АхIичIого бачIараб гьойдуе ракьа чухIичIого реххулеб.
a\izogo bazarab hoyduye rapa xu\izogo re{uleb.
۱۸۰. احێڃۈڬۈ باڃاراب هۈيدۇيې راڨا چۇحێڃۈڬۈ.
181. АхIичIого вачIарассе бухIичIого кьолебила.
a\izogo wazaraSe bu\izogo polebila.
۱۸۱. احێڃۈڬۈ واڃاراصې بۇحێڃۈڬۈ ڨۈلېبێلا.
182. АхIичIого вачIунев хъамичIого унарев.
a\izogo wazunew ]amizogo unarew.
۱۸۲. احێڃۈڬۈ واڃۇنېو څامێڃۈڬۈ ئۇنارېو.
183. АхIичIого вачIунев, чIамичIого кваналев.
a\izogo wazunew, zamizogo kwanalew.
۱۸۳. احێڃۈڬۈ واڃێنېو، ڃامێڃۈڬۈ كوانالېو.
184. АхIичIого чияр хIарччдеги унге, бухIилаго квенги кванаге.
a\izogo xiyar \arXdegi unge, bu\ilago kwengi kwanage.
۱۸۴. احێڃۈڬۈ چێيار حارڿدېڬێ ئۇنڬې، بۇحێلاڬۈ كوېنڬێ كواناڬې.
185. АхIмакъ анищаз бечелъулев.
a\maq ani?aR bexe;ulew.
۱۸۵. احماق انێۺاز بېچېڸۇلېو.
186. АхIмакъассда гIакълу бугIичIони бичIчIулареб.
a\maqaSda faqlu bufizoni biZulareb.
۱۸۶. احماقاصدا عاقلۇ بۇعێڃۈنێ بێڄۇلارېب.
187. АхIулеб рагIани, кечI лъалеб, бицунеб рагIани, маргьу лъалеб.
a\uleb rafani kez ;aleb, bicuneb rafani marha ;aleb.
۱۸۷. احۇلېب راعانێ، كېڃ ڸالېب، بێښۇنېب راعانێ، مارهۇ ڸالېب.
188. АхIун биччаге, ваххчун кванаге.
a\un biXage, wa{xun kwanage.
۱۸۸. احۇن بێڿاڬې، واخچۇن كواناڬې.
189. АхIун вачун бачавехь таххбакIида толарев.
a\un waxun baxaweF ta{bajida tolarew.
۱۸۹. احۇن واچۇن باچاوېڮ تاخباگێدا تۈلارېو.
190. АхIун хIанчIчIалълъ гурев, гъун гъудулI гурев.
a\un \anZa' gurew, Gun Gudu` gurew.
۱۹۰. احۇن حانڄاڷ ڬۇرېو، غۇن غۇدۇڶ ڬۇرېو.
191. АхIун – цIцIанде, цIцIункIун – лълъеде.
a\un - Vande, Vunjun - 'ede.
۱۹۱. احۇن - ڞاندې، ڞۇنگۇن - ڷـېدې.