Щ & 1. ЩагIил рекелалда чIулгIи бекуге. &afil rekelalda zulfi bekuge. 2. ЩагIицца берал ссурай, ссуркIицца кIал бахъарай. &afiCa beral Suray, SurjiCa jal ba]aray. 3. Щай нилIедего кколареб хIалтIи бетIералде босизеян абурабила гъадицца хIамида. &ay ni/edego Kolareb \alTi beTeralde bosi#eyan aburabila vadiCa \amida. - Дуда лъалищ, дир гьудул гъеду, дицца мал бани, гьаб дуниял щущан унеблъи? – ян абунила хIамицца. - Лъала, – ян абунила гъадицца, – щущарабни гьеб бакIа-баххаризе нилIедего ккелахха. - Валагь, битIун буго, – ян абунила, гьаругьин боххги гIодобе биччалого хIамицца. – Щай нилIеде кколареб хIалтIи бетIералде босизе? - duda ;ali&, dir hudul vedu, diCa mal bani, hab duniyal &u&an uneb;i? - yan abunila \amiCa. - ;ala, - yan abunila vadiCa, - &u&arabni heb baja-ba{ari#e ni/edego Kela{a. - walah, biTun bugo, - yan abunila, haruhin bo{gi fodobe biXalago \amiCa, - &ay ni/ede Kolareb \alTi beTeralde bosi#e? 4. ЩайтIаналда кIалдиб гьецIцIо къаги. &ayTanalda jaldib he~o qagi. 5. Щакаб гьабуге, хIакъаб гьабе. &akab habuge, \aqab habe. 6. Щакав кквечIони, хIакъав щоларо. &akaw Kwezoni, \aqaw &olaro. 7. Щаклъиялълъул рагIад ккараб рекIелI ралъадгIанаб щайтIан бижулебила. &ak;iya:ul rafad Karab reje/ ra;adfanab &ayTan bi$ulebila. 8. Щар чIвани нах бахъулеб, нах чIвани гIетI баккулеб. &ar zwani na[ na]uleb, na[ zwani feT baKuleb. 9. Щаялълъе гIила щайго. &aya:e fila &aygo. 10. Щвараб гIор гьукъизе лIугьунге. &warab for huqi#e /uhunge. 11. Щвараб гIоралдассаги цIунаги, гIурай ясалдассаги цIунаги. &warab foraldaSagi `unagi, furay yasaldaSagi `unagi. 12. Щваралда щвезе бугеб релълъунареб. &waralda &we#e bugeb re:unareb. 13. Щведал хIалтIи гьабе, ккедал хIалхьи гьабе. &wedal \alTi habe, Kedal \al%i habe. 14. ЩвечIеб-цIечIеб хьон хьани, хуриб жо бижуларо. &wezeb-`ezeb %on %ani, [urib $o bi$ularo. 15. Щиб бихьаниги, чIчIегIераб къо бихьугеги. &ib bi%anigi, Zeferab qo bi%ugegi. 16. Щиб бихьаниги, эбелаб рухIел бихьугегийила. &ib bi%anigi, ebelab ru\el bi%ugegiyila. Цо гIаданалълъ, щиб къварилъи къавулI рещтIаниги, я Аллагьин, эбелаб рухIел бихьизе хъван батугегиян гьарулаанила. Хванила гьелълъул вацц, хванила яс. Зигара банщиназда гьелълъ, щибинхха гьабилеб Аллагьассул къадаралда, эбелаб рухIелгIаги бихьизе хъван батугегийилан абулеб букIанила. Цо зигара базе ячIарай гIаданалълъ гьелда абунила, вахIин, дур эбел-эменги хванин, ваццги хванин, гьанже ясги хун йигин, гьелдасса кIудиябгийищин рухIел букIунеб? АсскIоб букIараб гъанссидаги кIутIун, гьелълъ абунила букIунин, гьелдасса кIудиябги рухIел букIунин! Инсанасс, кигIан кIудияб бихьаниги, рухIел хIехьолин, гьаб эбелхвад-гъамассни чIобоголъи лълъиццаниги хIехьоларилан. Гьеб чIобоголъи кколила бищунго кIудияб - эбелаб рухIел. co fadana:, &ib qwari;i qawu/ re&Tanigi, ya allahin, ebelab ru\el bi%i#e ]wan batugegiyan harulaanila. [wanila he:ul waC, [wanila yas. #igara ban&ina#da he:, &ibin{a habileb allahaSul qadaralda, ebelab ru\elfagi bi%i#e ]wan batugegiyilan abuleb bujanila. co #igara ba#e yazaray fadana: helda abunila, wa\in, dur ebel-emengi [wanin, waCgi [wanin, han$e yasgi [un yigin, heldaSa judiyabgiyi&in ru\el bujuneb? aSjob bujarab vanSidagi juTun, he: abunila bujunin, heldaSa judiyabgi ru\el bujunin! insanaS, kifan judiyab bi%anigi, ru\el \e%olin, hab ebel[wad-vamaCni zobogo;i :iCanigi \e%olarilan. heb zobogo;i Kolila bi&ungo judiyab - ebelab ru\el. 17. Щиб гьабизе кколебали лъалел гIемерал ратулел, кин гьабизе кколебали лъалел дагьал ратулел. &ib habi#e Kolebali ;alel femeral ratulel, kin habi#e Kolebali ;alel dahal ratulel. 18. Щиб гьабилебан гьикъани, щайтIан боххулебила. &ib habileban hiqani, &ayTan bo{ulebila. 19. Щиб гьабун щваниги щибин гIиялълъажоян абулебила бацIицца. &ib habun &wanigi &ibin fiya:a$oyan abulebila ba`iCa. 20. Щиб квананиги щибин гIорцIцIаралдасса нахъеян абурабила ГарцIцIихIунисеницца. &ib kwananigi &ibin for~araldaSa na]eyan aburabila gar~i\useniCa. Мискинчи ГарцIцIихIусен, хIамида куракул чIагьалги лъун, гьеб бичизе Щурагьаве хьвадулев вукIун вуго. ТIад вуссун вачIунаго, ШишиликI магIарда цо лълъим бугеб бакIалда кваназеги лъалхъулев вукIун вуго. Ххулжинисса къватIибе бахъулеб букIун буго тIоххол цIураб гьитIинабго таргьаги, цIулал щурунги, балухъги. Щурминибе тIеххги бан, тIаде лълъимги тIун, багъаризеги багъарун, хIохь бачIого, боркIун балагьизабулеб букIун буго. Ххадубго цун АлхIамдулиллагьиланги абулеб букIун буго. Цадахъ рукIаразда ххаллъун буго гьеб. Гьез ГарцIцIихIусенида цIеххон буго кигIан ххеххгогIагийин мун гIорцIцIулевилан. Гьесс жаваб кьун буго - «Валлагь, гIорцIцIанахха, пачаяссда бащад квананахха дун», – ан. Гьелълъул магIна бичIчIичIел нухлулаз нахъеги такрар гьабун буго суал. ГарцIцIихIусеницца абун буго - «Пачаги кванала гIорцIцIизегIан, дунги кванала гIорцIцIизегIан. Щиб квананиги щиб, гIорцIцIаралдасса нахъе». miskinxi gar~i\usen, \amida kurakul zahalgi ;un, heb bixi#e ^urahawe %wadulew wujun wugo. Tad wuSun wazunago, ^i^ilij mafarda co :im bugeb bajalda kwana#egi ;al]ulew wujun wugo. {ul$iniSa qwaTibe ba]uleb bujun bugo To{ol `urab hiTinabgo tarhagi, `ulal &urungi, balu]gi. &urminibe Te{gi ban, Tade :imgi Tun, bavari#egi bavarun, \o% bazogo, borjun balahi#abuleb bujun bugo. {adubgo cun al\amdulillahilangi abuleb bujun bugo. cada] rujara#da {al;un bugo heb. he# gar~i\usenida `e{on bugo kifan {e{gofagiyin mun for~ulewilan. heS $awab pun bugo - «walan, for~ana{a, _axayaSda ba&ad kwanana{a dun», - an. he:ul mafna biZizel nu[lula# na]egi takrar habun bugo sual. gar~i\useniCa abun bugo - «_axagi kwanala for~i#efan, dungi kwanala for~i#efan. &ib kwananigi &ib, for~araldaSa na]e». 21. Щиб кварабан гьикъулареб, щиб ретIарабилан гурони. &ib kwaraban hiqulareb, &ib reTarabilan guroni. 22. Щиб лъаниги, лъараб жоялълъул зарал гьечIеб. &ib ;anigi, ;arab $oya:ul #aral hezeb. 23. Щибаб жоялълъе гIурхъи бугеб, гIорхъолIа борчIараб жо – гIадада хвараб жо. &ibab $oya:e fur]i bugeb, for]o/a borzarab $o - fadada [warab $o. 24. Щибаб жоялълъул ххеххлъи заман анагIан дагьлъула, херлъиялълъул ххеххлъи заман анагIан цIцIикIкIуна. &ibab $oya:ul {e{;i #aman anafan dah;ula, [er;iya:ul {e{;i $aman anafan ~iJuna. 25. Щибаб заманалълъул балъ батIияб, щибаб гIаламалълъул гIадат батIияб. &ibab #amana:ul ba; baTiyab, &ibab falama:ul fadat baTiyab. 26. Щибаб ишалълъе жиндир заман букIунебила. &ibab i^a:e $indir #aman bujunebila. Цо нухалълъ КъурбангIали абулев цIцIаларав чияссухъе ячIун йиго херай гIадан. Гьелълъ гьарун буго жинда как базе малълъейилан. ЦIцIаларав чиясс гьей алхIам цIцIализе тIамун йиго. Хералълъ гьеб цIакъ загIипго, щибниги бичIчIулареб куцалълъ цIцIалун буго. КъурбангIалицца гьелда абун буго - - Дуцца алхIам лълъикI цIцIалана. Дуе гьеб цIцIали гIунги тIокIаб буго. Гьей херай арайго, чIчIужуялълъ КъурбангIалида гьикъун буго - - Щай дуцца долда как базе малълъичIеб? Бегьулебищ цIцIаларав чиясс гьедин гьабизе? - Бегьула, – ян жаваб кьун буго КъурбангIалицца. – ХерлъизегIан базе лъачIеб какги гьанжеялдасса ххадубги гьелда, кин малълъаниги, лъаларо. Щибаб ишалълъе жиндир заман букIуна. co nu[a: qurbanfali abulew ~alaraw xiyaSu]e yazun yigo [eray fadan. he: harun bugo $inda kak ba#e ma:eyilan. ~alaraw xiyaS hey al\am ~ali#e Tamun yigo. [era: heb `aq #afi_go, &ibnigi biZulareb kuca: ~alun bugo. qurbanfaliCa helda abun bugo - - duCa al\am :ij ~alana. duye heb ~ali fungi Tojab bugo. hey [eray araygo, Zu$uya: qurbanfalida hiqun bugo - - &ay duCa dolda kak ba#e ma:izeb? behulebi& ~alaraw xiyaS hedin habi#e? - behula, - yan $awab pun bugo qurbanfaliCa. - [er;i#efan ba#e ;azeb kakgi han$eyaldaSa {adubgi helda, kin ma:anigi, ;alaro. &ibab i^a:e $indir #aman bujuna. 27. Щибаб къоялълъ квананани, гьоцIцIоги кьогIлъулебила. &ibab qoya: kwananani, ho~ogi pof;ulebila. 28. Щибаб къоялълъ тIаде бачIунареб лъай – тIину багьараб хIор. &ibab qoya: Tade bazunareb ;ay - Tinu baharab \or. 29. Щибаб росулI цо-цо рукъ бай (щибаб росулI гьобол гьаве). &ibab rosu/ co-co ruq bay (&ibab rosu/ hobol hawe). 30. Щибаб рукъалълъул къибла батIияб. &ibab ruqa:ul qibla baTiyab. 31. Щибаб рукъалълъул – цо-цо гIадат, щивав чияссул – цо-цо гIамал. &ibab ruqa:ul - co-co fadat, &iwaw xiyaSul - co-co famal. 32. Щибаб ххарил сум жиндирго кьибилалдассанила бижулеб. &ibab {aril sum $indirgo pibilaldaSanila bi$uleb. 33. Щибго гуреб марга буго дуниял, бихьизеги кьолеб кьурун бахъулеб. &ibgo gureb marga bugo duniyal, bi%i#egi poleb ba]uleb. 34. Щибго гьабизеги, зоб роцIцIун ххутIагиян абурабила цIцIад гьаризе рахъарал сахъадерил цоясс. &ibgo habi#egi, #ob ro~un {uTagiyan aburabila ~ad hari#e ra]aral sa]aderil coyaS. 35. Щибго гIила гьечIого, ГIаща къачIадиларо. &ibgo fila hezogo, fa&a qazadilaro. 36. Щибдай босилаян ургъилалде, цин чвантиниве вакке. &ibday bosilayan urvilalde, cin xwantiniwe waKe. 37. Щивав чи – жиндирго рукъалълъул ххан. &iwaw xi - $indirgo ruqa:ul {an. 38. Щивав чияссе букIунеб цо рекъолеб мацIцI, щибаб унтуе букIунеб цо рекъолеб дару. &iwaw xiyaSe bujuneb co reqoleb ma~, &ibab untuye bujuneb co reqoleb daru. 39. Щивав чияссе – цо-цо ургъел, гьабигьанассе – лълъел ургъел. &iwaw xiyaSe - co-co urvel, habihanaSe - :el urvel. 40. Щивав чияссул жинди-жиндир рикъзиялълъул раххасс бугебила зодосса гъоркье далараб, аххадасса къотIичIони, тIаде бачIунареб. &iwaw xiyaSul $indi-$indir riq#iya:ul ra{aS bugebila #odoSa vorpe dalarab, a{adaSa qoTizoni, Tade bazunareb. 41. Щивав чияссул къоло ункъо гIайиб букIунебила, бищунго чияе ссурараб жиндаго берцинги бихьулебила. &iwaw xiyaSul qolo unqgo fayib bujunebila, bi&ungo xiyaye Surarab $indago bercingi bi%ulebila. 42. Щивав чияссул кIиго рачел бугеб, цояб чучаниги чилъи холеб. &iwaw xiyaSul jigo raxel bugeb, coyab xuxanigi xi;i [oleb. 43. ЩигатгIанаб боцIцIуе ратIалгIанав бетIергьанчи къваригIунев. &igatfanab bo~uye raTalfanaw beTerhanxi qwarifunew. 44. Щолареб бокьугеги, бокьулареб щогеги. &olareb bopugegi, bopulareb &ogegi. 45. Щоларебила гъадихъе мокъокъ, щун ххадуб хIамалъун кьололебила, чулъун рекIунебила. &olarebila vadi]e moqoq, &un {adub \ama;un pololebila, xu;un rejunebila. 46. Щолеб жо дагь буго, гьардохъаби гIемер руго. &oleb $o dah bugo, hardo]abi femer rugo. 47. Щолелълъубе щвечIого, лълъим чIчIолареб. &ole:ube &wezogo, :im Zolareb. 48. Щокъроссан инчIеб жо ургьибе щоларебила. &oqroSan inzeb $o urhibe &olarebila. 49. Щуго жо гьечIебани, гIадамал лълъикIал рукIинаанила - жагьиллъи, хьулхьуди, баххиллъи, рецц-бакъ бокъи, жиндирго гIунгутIи жиндаго берцин бихьи. &ugo $o hezebani, fadamal :ijal rujinaanila - $ahil;i, %ul%udi, ba{il;i, reC-baq boqi, $indirgo funguTi $indago bercin bi%i. 50. Щуго килищ биччан тани, тамахаб хъат букIуна, щуябго данде къани, къвакIараб зар лIугьуна. &ugo kili& biXan tani, tama[ab ]at bujuna, &uyabgo dande qani, qwajarab #ar /uhuna. - Лъимал! – ан абун буго херасс жиндирго васазда. – Гьаб хьопол гул кинассда бекизе кIолебали бихьея нужецца. Херассул щуявго вас иргадал къеркьаниги, гул бекизе кIун гьечIо. Цинги херасс гул бичун буго. - Гьанже гъуре гьал, – ан нахъеги лъималазда ццере реххун руго. Лъималаз хьопал бигьаго гъурун руго. - Гьелехха, дир лъимал, – ан абун буго херасс, гьадаб кициги тIамун, – дун хварав меххалълъ цоцаздасса ратIалъун чIчIани, нуж чиякьа къезе руго. Цолъун, цоцаз ккун чIчIани, бергьенлъи нужехъ букIине буго. - ;imal! - an abun bugo [eraS $indirgo wasa#da. - han %o_ol gul kinaSda beki#e jolebali bi%eya nu$eCa. [eraSul &uyawgo was irgadal qepanigi, gul beki#e jun hezo. cingi [eraS gul bixun bugo. - han$e vure hal, - an na]egi ;imala#da Cere re{un rugo. ;imala# %o_al bihago vurun rugo. - hele{a, dir ;imal, - an abun bugo [eraS, hadab kicigi Tamun, - dun [waraw me{a: coca#daSa raTa;un Zani, nu$ xiyapa qe#e rugo. co;un, coca# Kun Zami, berhen;i nu$e] bujine bugo. 51. Щуго тIагъур бараб инссул магIида ицицца кванараб кулъун бан буго. &ugo Tavur barab inSul mafida iciCa kwanarab ku;un ban bugo. 52. ЩудукIай хъарт гурейила, хъарт ЩудукIай гурейила. &udujay ]art gureyila, ]art &udujay gureyila. 53. Щулияб хъалаялдасса щулияб гьудуллъи лълъикIаб. &uliyab ]alayaldaSa &uliyab hudul;i :ijab. 54. Щун тун тараб кIодолъи! ГьечIеб кодоб-хъатикь жо! &un tun tarab jodo;i! hezeb kodob-]atip $o! 55. Щурункъверкъалдассаги квас бетIулев. &urunqwerqaldaSagi kwas beTulew. 56. Щурункъоркъол тIомода рас балагьуге, гIанкIкIил бетIералда лIурдул ралагьуге. &urunqorqol Tomoda ras balahuge, fanJil beTeralda /urdul ralahuge.

Хх { 1. Ххабар бицун лIугIулареб, рокьи гьабун бахъунареб. {abar bicun /ufulareb, ropi habun ba]unareb. 2. Ххабар, гьуин букIаго, лIугIизе те. {abar, huin bujago, /ufi#e te. 3. Ххабар гьуинаб буго – лъалеб жо дагьаб буго. {abar huinab bugo - ;aleb $o dahab bugo. 4. Ххабар дие бицун, роххдухъа моцIцIу чияе кьун. {abar diye bicun, ro{du]a mo~u xiyaye pun. 5. Ххабар къокъ гьабе, къо-мехх лълъикI гьабе. {abar qoq habe, qo-me{ :ij habe. 6. Ххабар ххалат гьабуге, гьикъаралда рекъон, къокъго бице. {abar {alat habuge, hiqaralda reqon, qoqgo bice. 7. Ххабарххалат – хIалтIидагь. {abar{alat - \alTidah. 8. Ххадуб гъезеян тедалила къоркъода рачIчI гъечIого ххутIараб. {adub ve#eyan tedalila qorqoda raZ veZogo {uTarab. 9. Ххадуб кколелълъул хIисаб гьабуни, бахIарчи вахъунаро (Шамил имамассул рагIаби). {adub Kole:ul \isab habuni, ba\arxi wa]unaro (^amil imamaSul rafabi). 10. Ххадуб ракI бухIулеб рагIи бицунгейила. {adub raj bu\uleb rafi bicungeyila. 11. Ххадуб ххутIараб жо бацIицца чIвалеб. {adub {uTarab $o ba`iCa zwaleb. 12. Ххадув хварав ххадув вукъулев. {aduw [waraw {aduw wuqulew. 13. Ххадув пашманлъиялълъул нахъа ххайир щолареб. {aduw _a^man;iya:ul na]a {ayir &olareb. 14. Ххазинадай гIарац те, гIедал яс россассе кье. {a#inaday farac te, fedal yas roSaSe pe. 15. Ххал гьабуни, бихьула, бихьарассда бичIчIула, бичIчIарассда жо лъала, лъарав чи витIун ккола. {al habuni, bi%ula, bi%araSda biZula, biZaraSda $o ;ala, ;araw xi wiTun Kola. 16. Ххалат арав вуссаравила, къокъид арав вуссинчIевила. {alat araw wuSarawila, qoqid araw wuSinzewila. 17. Ххалат бухIагийила ччохIол мугъзада бакъ. {alat bu\agiyila Xo\ol muv#ada baq. 18. Ххалатаб къокъ гьабизе бигьаяб, къокъаб ххалат гьабизе захIматаб. {alatab qoq habi#e bihayab, qoqab {alat habi#e #a\matab. 19. Ххалатасс къвал цIурабила, къокъасс магь баччарабила. {alataS qwal `urabila, qoqaS mah biXarabila. 20. Ххалатассул къвалакье щвечIев, къокъассул магжикье щвечIев. {alataSul qwalape &wezew, qoqaSul mag$ipe &wezew. 21. Ххалкъалда вихьизе щобде вахинеги ккогеги, гIадамаздасса ваххчизе кIкIалахъе лIугьинеги ккогеги. {alqalda wi%i#e &obde wa[inegi Kogegi, fadama#daSa wa{xi#e Jala]e /uhinegi Kogegi. 22. Ххалкъалда гьоркьоб къадру хвеялдасса, къадарги щун, къанабакье ккей лълъикIаб. {alqalda horpob qadru [weyaldaSa, qadargi &un, qanabape Key :ijab. 23. Ххалкъалда нух къосунареб. {alqalda nu[ qosunareb. 24. Ххалкъалде балагь бачIин хханассул гIайиб. {alqalde balah bazin {anaSul fayib. 25. Ххалкъалълъ нагIана кьуни, кьуруги биххулеб. {alqa: nafana puni, purugi bi{uleb. 26. Ххалкъалълъул жугьа – ралъдал карачел. {alqa:ul $uha - ra;dal karaxel. 27. Ххалкъалълъул рагIи битIараб. {alqa:ul rafi biTarab. 28. Ххалкъалълъул тушман – къаццандухъан. {alqa:ul tu^man - qaCandu]an. 29. Ххалкъул гIаламалълъе гIищкъул кьоги бан, дун кьодукь ххутIана, кьодул сакги тIун (дун къотIнов ххутIана къадал ракьанда). {alqul falama:e fi&qul pogi ban, dun podup {uTana, podul sakgi Tun (dun qoTnow {uTana qadal rapanda). 30. Ххамиз сордо кинаб магIидаян абурабила сордо цIцIарай ясалълъ. {ami# sordo kinab mafidayan aburabila sordo ~aray yasa:. Кици бижун буго сордо цIцIарай бахIаралда тIад. МагIарулазул гIадаталда рекъон, яс россассе кьола итни яги ххамиз сордоялълъ. НилIер бахIаралълъе цIцIан букIун буго ххамиз сордо. Эбелалълъ гьей йитIун йиго доба магIида бан бугеб цIцIалкIу босун ячIаян. Ясалда цIцIалкIу батун гьечIо. РекIел цо анищ бугей ясалълъухъа тоххаб суал борчIун буго - «Эбел, ххамиз сордо кинаб магIида»? kici bi$un bugo sordo ~aray ba\aralda Tad. mafarula#ul fadatalda reqon, yas roSaSe pola itni yagi {ami# sordoya:. ni/er ba\ara:e ~an bujun bugo {ami# sordo. ebela: hey yiTun yigo doba mafida ban bugeb ~alju bosun yazayan. yasalda ~alju batun hezo. rejel co ani& bugey yasa:u]a to{ab sual borzun bugo - «ebel, {ami# sordo kinab mafida»? 31. Ххамил базарган, мусру гьечIого, вукъаравила. {amil ba#argan, musru hezogo, wuqarawila. 32. Ххан нилIер гьобол гуро. {an ni/er hobol guro. 33. Ххан хведал вецце, лъимал гIедал рецце. {an [wedal weCe, ;imal fedal reCe. 34. Ххан хола, лагъги хола – кIиялго бащалъула. {an [ola, lavgi [ola - jiyalgo ba&a;ula. 35. Хханазда тIад кIусараб гIанкIу гIадин. {ana#da Tad jusarab fanju fadin. 36. Хханасс кьураб чол кIалдире раккуларел. {anaS purab xol jaldire raKularel. 37. Хханасс цIияб чухъа ретIани, баркулебила, мискинчиясс ретIани, гьаб кисса щварабилан гьикъулебила. {anaS `iyab xu]a reTani, barkulebila, miskinxiyaS reTani, hab kiSa &warabilan hiqulebila. 38. Хханассда асскIоб кIиго ламадур квани, цояб магIарзухъан бачIунебила. {anaSda aSjob jigo lamadur kwani, coyab mafar#u]an bazunebila. 39. Хханассде лълъикIав чиян абе, хабада ххухх-бурутI гIорцIцIизе ххер бижараб меххалълъ. {anaSde :ijaw xiyan abe, [abada {u{-buruT for~i#e {er bi$arab me{a:. 40. Хханассда нич гьечIеб, гьарчида бер гьечIеб. {anaSda nix hezeb, harxida ber hezeb. 41. Хханассда ццевессанги чода нахъассанги вилълъунге. {anaSda CeweSangi xoda na]aSangi wi:unge. 42. Хханассда тIад ххан толарев. {anaSda Tad {an tolarew. 43. Хханассул берталълъе гьанал бохх босун унел, мискинассул берталълъе квер хьвагIун унел. {anaSul berta:e hanal bo{ bosun unel, miskinaSul berta:e kwer %wafun unel. 44. Хханассул бокьове хIарамав гьессул кIалгIаялде унарев. {anaSul bopowe \aramaw heSul jalfayalde unarew. 45. Хханассул рокъоб дир гIакълу рекъоларо, дир рокъоб хханассул гIакълу рекъоларо. {anaSul roqob dir faqlu reqolaro, dir roqob {anaSul faqlu reqolaro. 46. Хханассул ххазинаялда камураб мискинчиссул анищазулI батарабила. {anaSul {a#inayalda kamurab miskinxiyaSul ani&a#u/ batarabila. 47. Хханассул цо ххиянат бихьани, ххалкъалълъ азарго ххиянат гьабулеб. {anaSul co {iyanat bi%ani, {alqa: a#argo {iyanat habuleb. 48. Ххангишил хIелеко гIадин, уне-унев ххутIагийила. {angi^il \eleko fadin, une-unew {uTagiyila. 49. Хханжар цIулал бугониги гIола, ракI маххул бугони. {an$ar `ulal bugonigi fola, raj ma{ul bugoni. 50. Хханжу тIагIине бокьани, тIепун ххинкIал гьарейила, квас тIагIине бокьани, буртаби ругIейила. {an$u Tafine bopani, Te_un {injal hareyila, kwas Tafine bopani, burtabi rufeyila. 51. Хханзабазда ххадубги хвел бугеб, тIадегIанал къоязеги аххир бугеб. {an#aba#da {adubgi [wel bugeb, Tadefanal qoya#egi a{ir bugeb. 52. Хханзабазулги ххан – маххщелила. {an#aba#ulgi {an - ma{&elila. НекIо заманалда цо улкаялда вукIаравила цо ххан. ГIакъилавги вукIаравила гьев, бахIарчиявги вукIаравила. nejo #amanalda co ulkayalda wujarawila co {an. faqilawgi wujarawila hew, ba\arxiyawgi wujarawila. Гьеб букIанила рагъ-кьал гIемераб заман. Жал теларилан лIугьарав тушманассдасса улка гьесс бигьаго цIунулаанила. heb bujanila rav-pal femerab #aman. $al telarilan /uharaw tu^manaSdaSa ulka heS bihago `unulaanila. ГIовул гIужде ваханиги, ххан гIедегIулев вукIинчIила чIчIужу ячине. Цо нухалълъ хханассда гьессул гIакълучиясс абунила fowul fu$de wa[anigi, {an fedefulew wujinzila Zu$u yaxine. co nu[a: {anaSda heSul faqluxiyaS abunila - «БетIер чIахъаяв ххан! Рагъ-кьал гIемераб заманги бугелълъул, нилIеда гьикъун къадарги щоларелълъул, дуего ирсилавги вукIине, чIчIужу ячун лълъикI гуродай дуцца?» - «beTer za]ayaw {an! rav-pal femerab #amangi buge:ul, ni/eda hiqun qadargi &olare:ul, duyego irsilawgi wujine, Zu$u yaxun :ij guroday duCa?» Ххан цин вуцIцIун чIчIанила, цинги гIакълучияссе баркала кьунила. «Валлагь, битIараб буго гIакълучиясс бицунеб жо. Дун рагъда чIвани яги бусада вегун хвани, гьечIо гури дир ирс босизе чи», – ян пикру гьабунила. Ячун лълъикIин чIчIужуян ракIалде кканила гьессда. {an cin wu~un Zanila, cingi faqluxiyaSe barkala punila. «walah, biTarab bugo faqluxiyaS bicuneb $o. dun ravda zwani yagi busada wegun [wani, hezo guri dir irs bosi#e xi», - yan _ikru habunila. yaxun :ijin Zu$uyan rajalde Kanila heSda. Гьаниб бачIанила щий ячиней абураб суалги. РекIее къабулай гIадан хханассул йикIинчIила. hanib bazanila &iy yaxine aburab sualgi. rejeye qabulay fadan {anaSul yijinzila. «Ца таралълъ мегIер толилан» абула, ххеххго тIибитIанила ххан чIчIужу ячине хIадурлъулев вукIиналълъул ххабар. Мадугьалихъ ругел хханзабазе бокьун букIанила гIолохъанав, гучав хханассулгун гIагарлъи гьабизе. Гьез чапарзаби ритIулел рукIанила гIолохъанав хханассухъе. Гьевин абуни гIедегIулев вукIинчIила рагIи кьезе. «ca tara: mefer tolilan» abula, {e{go TibiTanila {an Zu$u yaxine \adur;ulew wujina:ul {abar. maduhali] rugel {an#aba#e bopun bujanilan folo]anaw, guxaw {anaSulgun fagar;i habi#e. he# xa_ar#abi riTulel rujanila folo]anaw {anaSu]e. hewin abuni fedefulew wujunzila rafi pe#e. Цо къоялълъ цадахъ вазирзаби, нукарзабигун чанасса вуссун вачIунев вукIанила ххан. Гьезда данде кканила, цIулал магьги баччун ячIуней бадиссан бакъ баккарай гIадай берцинай яс. Рачлихъе щвезегIан гIодоеги къулун, хханассе салам кьунила ясалълъ. Гьей ясалълъул берзул чIоралълъ гулицца гIадин жиндир керен борлIанилан кканила хханассда. Гьессни хIал лъазе течIила. Жиндирго хханассулаб къадруги цIунун, тIокIав ясалълъухъги валагьичIого, анила ххан. Рокьи бугила рокьи. Гьелълъ ватIа гьавуларила хханги лагъги. Рокьул цIа рекIанила хханассда – кванан квен билълъунарила, гьекъон лълъим унарила, къасси макьу щоларила. Цо рахъалълъ, хханасс пикру гьабулеб букIанила, «Кин ячиней щияли лъаларей нухда дандчIварай яс?» Дой яс гьечIеб гIумруги гIумру гуреблъи бичIчIулеб букIанила гьессда. АхIанила гьесс жиндирго вазирзаби. Лъазабунила гьезда, ракьулIа яхъунги, ххеххлъи гьабун, дой берцинай яс ялагьеян. co qoya: cada] wa#ir#abi, nukar#abigun xanaSa wuSun wazunew wujanila {an. he#da dande Kanila, `ulal mahgi baXun yazuney badiSan baq baKaray faday bercinay yas. raxli]e &we#efan fodoyegi qulun, {anaSe salam punila yasa:. hey yasa:ul ber#ul zora: guliCa fadin $indir keren bor/anilan Kanila {anaSda. heSni \al ;a#e tezila. $indirgo {anaSulab qadrugi `unun, Tojaw yasa:u]gi walahizogo, anila {an. ropi bugila ropi. he: waTa hawularila {angi lavgi. ropul `a rejanila {anaSda - kwanan kwen bi:unarila, heqon :im unarebila, qaSi mapu &olarila. co ra]a:, {anaS _ikru habuleb bujanila, «kin yaxiney &iyali ;alarey nu[da dandzwaray ya?» doy yas hezeb fumrugi fumru gureb;i biZuleb bujanila heSda. a\anila heS $indirgo wa#ir#abi. ;a#abunila he#da, rapu/a ya]ungi, {e{;i habun, doy bercinay yas yalaheyan. Анила нукарзаби рахъ-рахъалде. Анила цо къо, анила лъабго къо. Ункъабилеб къоялълъ, ячун ясгун, гьелълъул эбел-эменгун, тIад руссанила гьел. Ясалдаги гьелълъул эбел-инссудаги тIад ретIун бугоанила тIутIу-хъухъураб ретIел. Хханасс буюрухъ кьунила гьезда берцинаб ретIел ретIеян. anila nukar#abi ra]-ra]alde. anila co qo, anila ;abgo qo. unqabileb qoya:, yaxun yasgun, he:ul ebel-emengun, Tad ruSanila hel. yasaldagi he:ul ebel-inSudagi Tad reTun bugoanila TuTu-]u]urab reTel. {anaS buyuru] punila he#da bercinab reTel reTeyan. Гьанибни кканила лълъиданиги ракIалда букIинчIеб жо. Ясалълъ цIехханила хханассул маххщел-пиша щибин бугебилан. Ххан велъанила. hanibni Kanila :idanigi rajalda bujinzeb $o. yasa: `e{anila {anaSul ma{&el-_i^a &ibin bugebilan. {an we;anila. - Щиб гьабизе дие маххщел? Ххан вукIин гIоларищ дие? – ян абунила гьесс. - &ib habi#e diye ma{&el? {an wujin folari& diye? - yan abunila heS. Гьеб меххалълъ ясалълъ абунила. heb me{a: yasa: abunila. - Мун ххан вукIин – гьеб цIакъ лълъикI буго. Хханго ххан вугониги, цо маххщелги букIине ккола чияссул. Маххщел ккола хханзабазулги ххан. - mun {an wujin - heb `aq :ij bugo. {ango {an wugonigi, co ma{&elgi bijine Kola xiyaSul. ma{&el Kola {an#aba#ulgi {an. Ххан тамашалъун валагьанила ясалълъухъ. ГьечIин жиндир маххщелилан абунила гьесс. {an tama^a;un walahanila yasa:u]. hezin $indir ma{&elilan abunila heS. Цо маххщалие гьев ругьунлъичIони, жий гьессие инарилан чIчIанила яс. co ma{&aliye ruhun;izoni, $iy heSiye inarilan Zanila yas. Рес букIинчIила, яс щвезе ккани, бокьаниги бокьичIониги, лъазабизе кколеб букIанила цо маххщел. ГIарац-меседалълъул машгьурав устарассухъе хьваданила ххан тIубараб лъагIелалълъ. Ругьунлъанила гьев маххщалие, цинги балагьун бер гIорцIцIулареб курхьенги гьабун, вачIанила ясалълъухъе. res bujinzila, yas &we#e Kani, bopanigi bopizonigi, ;a#abi#e Koleb bujanila co ma{&el. farac-meseda:ul ma^huraw ustaraSu]e %wadanila {an Tubarab ;afela:. ruhun;anila hew ma{&aliye, cingi balahun ber for~ulareb kur%engi habun, wazanila yasa:u]e. - Гьалехха тIатун буго дулI баххчун букIараб кIудияб гьунар. Гьанже дун дур йиго! – ян абунила ясалълъ. Бертаде къо цIцIан букIанила. Чанавени арав ххан тIагIанила. Анила къоял, анила моцIцIал. Ххан вачIунев вукIинчIила. Цо нухалълъ гIолохъанав хханассул улкаялде даран-базаралълъе рачIанила мадугьалихъ бугеб хханлъиялдасса даранчагIи. Хханассул абуралълъухъе росун рачIанила берцинал курхьаби, хIикматал баргъичал. Бер кIутIарабго лъанила гьелда баргъич хханасс гьабураб букIин. - hale{a Tatun bugo du/ ba{xun bujarab judiyab hunar. han$e dun dur yigo! - yan abunila yasa:. bertade qo ~an bujanila. xanaweni araw {an Tafanila. anila qoyal, anila mo~al. {an wazunew wujunzila. co nu[a: folo]anaw {anaSul ulkayalde daran-ba#ara:e razanila maduhali] bugeb {an;iyaldaSa daranxafi. {anaSul abura:u]e rosun razanila bercinal kur%abi, \ikmatal barvixal. ber juTarabgo ;anila helda barcix {anaS haburab bujin. Ясалълъ даранчагIазда гьикъанила баргъичал лълъицца гьаруралилан. ДаранчагIаз бицанила, Нижер хханассул вугила цIакъ гьунар бугев устар. Жидеда гьев киданиги вихьичIила. Бицунеб рагIанила хханасс асир гьавун вачIарав чи вугилан. Гьев гьунар тIокIав устарассдасса ватIалъизе гурилан, хъалаялълъув хьихьун вугила хханасс гьев. yasa: daranxafa#da hiqanila barvixal :iCa haruralilan. daranxafa# bicanila, ni$er {anaSul wugila `aq hunar bugew ustar. $ideda hew kidanigi wi%izila. bicuneb rafanila {anaS asir hawun wazaraw xi wugilan. hew hunar Tojaw ustaraSdaSa waTa;i#e gurilan, ]alaya:uw %i%un wigilu {uniS hew. ГьебсагIатго, хханассул боги бачун, къватIие яхъанила бахIарай. Щущахъ риххизарун тушманассул боялгун, ххвассар гьавунила гIолохъанав ххан. Рокъоре щвейгун, гьабунила бертин... hebsafatgo, {anaSul bogi baxun, qwaTiye ya]anila ba\aray. &u&a] ri{i#arun tu^manaSul boyalgun, {waSar hawunila folo]anaw {an. roqore &weygun, habunila bertin... - Дуцца абухъе, хханзабазулги ххан букIун буго маххщел, – ан абунила гIолохъанав хханасс жиндирго лълъадуда. - duCa abu]e, {an#aba#ulgi {an bujun bugo ma{&el, - an abunila folo]anaw {anaS $indirgo :aduda. 53. Хханзаби лъолебги – цохIого гванда, лагъзал регьулебги – гьагъабго гванда. {an#abi ;olebgi - co\ogo gwanda, lav#al rehulebgi - havabgo gwanda. 56. Хханлъиялдасса Аллагьасс реххиялдасса хханлъи жинццаго реххи лълъикIаб. {an;iyaldaSa allahaS re{iyaldaSa {an;i $inCago re{i :ijab. 57. Ххарадуниб щвараб лъимер лъезе бакI тIагIун рукIунел, къокъид щвараб боцIцIуда гьабизе жо тIагIун рукIунел. {aradunib &warab ;imer ;e#e baj Tafun rujunel, qoqid &warab bo~uda habi#e $o Tafun rujunel. 58. Ххарадунибги щвезе бегьулебила дарс. {aradunibgi &e#e behulebila dars. Херав чи сапаралълъ вахъине кканила. Кинниги нусгогIан сонги бан бугелълъул, цадахъ щуго сон барав васассул васги вачанила. ЦIакъ бакъ багIараб къоги букIанила, ццебе жеги ххалатаб нухги букIанила. Къаденахъеялде тату хванила херассул, вилълъине захIмалъанила. ЧIчIанила хIухь бахъизе гIодор. Гьелълъ херассе кумек гьабичIила. [eraw xi sa_ara: wa]ine Kanila. kinnigi nusgofan songi ban buge:ul, cada] &ugo son baraw wasaSul wasgi waxanila. `aq baq bafarab qogi bujanila, Cebe $egi {alatab nu[gi bujanila. qadena]eyalde tatu [wanila [eraSul, wi:ine #a\ma;anila. Zanila \u% ba]i#e fodor. he: [eraSe kumek habizila. Гьассда ракIалде кканила жиндие хвел гIагарлъулеб батилин, аххириссеб нухалълъ цо хъалиянгIаги бухIун лълъикIилан. ХIалиццаго гIадин, бахъанила херасс кисинисса къватIибе тамахьоги хилиги, кьуранила цо хъалиян. Огьогьой! ГьечIила кодоб цIагIелги сакIги! Щиб гьабилеб? Мурадалдеги щвечIогойищ хвелев? Хьул къотIанила херассул. haSda rajalde Kanila $indiye [wel fagar;uleb batilin, a{iriSeb nu[a: co ]aliyanfagi bu\un :ijilan. \aliCago fadin, ba]anila [eraS kisiniSa qwaTibe tama%ogi [iligi, puranila co ]aliyan. ohohoy! hezila kodob `afelgi sajgi! &ib habileb? muradalde &wezogoyi& [welew? %ul qoTanila [eraSul. Щванила маркIачIумехх. Бихьанила гьассда доба рикIкIада кунчIулеб-ссунеб цо цIа. Вохханила херав, гьаранила гьесс васакIода дове цIа босизе айилан. Векеранила вас цIадухъе, векеранила. ВачIанила цо сагIаталдассан, цIадул хIенехIги хъатиниб лъун. ГIажаиблъи гьабунила херасс, гьикъанила, кингIагийин гьессда, хъатинибги лъун, цIадул хIенехI гьанибе щвезегIан босизе кIвараб. &wanila marjazume{. bi%anila haSda doba riJada kunzuleb-Suneb co `a. wo{anila [eraw, haranila heS wasajoda dowe `a bosi#e ayilan. wekeranila was `adu]e, wekeranila. wazanila co safataldaSan, `adul \ene\gi ]atinib ;un. fa$aib;i habunila [eraS, hiqanila, kinfagi heSda, ]atinibgi ;un, `adul \ene\ hanibe &we#efan bosi#e jwarab. - ДахIадада, квер бухIунгутIизе, дицца хъатинибе цин сали бана, цинги гьелда тIад лъуна цIа рекIараб тIорччол кесек, – ан абунила разиго васасс. - da\adada, kwer bu\unguTi#e, diCa ]atinibe cin sali bana, cingi helda Tad ;una `a rejarab TorXol kesek, - an abunila ra#igo wasaS. КIудадацца берал данде рачанила. БетIер кIибикIанила. Цинги гьессул гьурмаде гьими рехханила. Цо лълъидеххунали вуссарав гIадин, гьесс абунила. judadaCa beral dande raxanila. beTer jibijanila. cingi heSul hurmade himi re{anila. co :ide{unali wuSaraw fadin, heS abunila. - Дида гьаб гIумруялда гIемераб жо малълъана гIадамаз, гIемераб жо дидагоги лъана. Цинги киданиги ракIалде кколароан ххарадуниб щуго сон барав гьитIинав васассги дарс кьелилан. - dida hab fumruyalda femerab $o ma:ana fadama#, femerab $o didagogi ;ana. cingi kidanigi rajalde Kolaroan {aradunib &ugo son baraw hiTinaw wasaSgi dars pelilan. 59. Ххарахьибго бугеб тIенкел, тIукъбиго чIвачIеб гIала. {ara%ibgo bugeb Tenkel, Tuqbigo zwazeb fala. 60. Ххарж гьабе, тIаде бачIунелда рекъон, хур босе, ресалда рекъон. {ar$ habe, Tade bazunelda reqon, [ur bose, resalda reqon. 61. Ххарж гьабичIого, ххайир щолареб. {ar$ habizogo, {ayir &olareb. 62. Ххаридаги лълъедаги лълъикIлъизабизе кIолареб унти букIунареб. {aridagi :edagi :ij;i#abi#e jolareb unti bujunareb. 63. ХхарилI къверкъ бихьунилан, къвекIаб цIцIум лIутулареб. {ari/ qwerq bi%unilan, qwejab ~um /utulareb. 64. Ххасалидасса гурелила хIинкъизе кколел, ххасалихълъиялдассайила. {asalidaSa gurebila \inqi#e Kolel, {asali];iyaldaSayila. 65. Ххасалил бакъалдаги божуге, тушманассул велъиялдаги божуге. {asalil baqaldagi bo$uge, tu^manaSul we;iyaldagi bo$uge. 66. Ххасалил кьогIлъи бихьичIессда ихдалил гьуинлъи лъалареб. {asalil pof;i bi%izeSda i[dalil huin;i ;alareb. 67. Ххасалил лълъикIлъи ххинаб ратIлицца борцунеб. {asalil :ij;i {inab raTliCa borcuneb. 68. Ххасалил ратIлие риидал ургъе, роол хIалтIуе ххасало ургъе. {asalil raTliye riidal urve, rool \alTuye {asalo urve. 69. Ххасалил ххинлъиялдаги божуге, хханассул чучлъиялдаги божуге. {asalil {in;iyaldagi bo$uge, {anaSul xux;iyaldegi bo$uge. 70. Ххасало гьабураб гьор кунеб бече. {asalo haburab hor kuneb bexe. 71. Ххасало гIазу бачIони, риидал цIцIад балареб. {asalo fa#u bazoni, riidal ~ad balareb. 72. Ххасало мегIер бацIие те. {asalo mefer ba`iye te. 73. Ххасало мегIер те, риидал гIор те. {asalo mefer te, riidal for te. 74. Ххасало хьихьизе – лъарагIазе, риидал къинлъаризе – магIарулазе (накIкIазул хIакъалълъулI). {asalo %i%i#e - ;arafa#e, riidal qin;ari#e - mafarula#e (naJa#ul \aqa:u/). 75. Ххасало хIажалъулеб риидалго балагье. {asalo \a$a;uleb riidalgo balahe. 76. Ххасало цIакъав нилIерлъаги, риидал цIакъав чиярлъаги. {asalo `aqaw ni/er;agi, riidal `aqaw xiyar;agi. 77. Ххасел ун – их, рии ун – ххасалихълъи. {asel un - i[, rii un - {asali];i. 78. Ххасел ххинаб бугони, их квачараб бачIунеб. {asel {inab bugoni, i[ kwaxarab bazuneb. 79. Ххасел чIчIовулI цIцIад бани, цIцIани къинлъулI гIазу балеб. {asel Zowu/ ~ad bani, ~ani qin;u/ fa#u baleb. 80. Ххаселалълъ ххасалил гIамал гьабураб лълъикIаб, рииялълъ роол гIамал гьабураб лълъикIаб. {asela: {asalil famal haburab :ijab, riiya: rool famal haburab :ijab. 81. Ххаселги ихги цоцалълъа рахъиялълъул гIаламатал, гIадилазул гьурал, ихги рииги цоцалълъа рахъиялълъул гIаламатал, ххалат рахъарал цIцIадал. {aselgi i[gi coca:a ra]iya:ul falamatal, fadila#ul hural, i[gi riigi coca:a ra]iya:ul falamatal, {alat ra]aral ~adal. 82. Ххаслихъе бечедав ихдал мискинлъулев. {asli]e bexedaw i[dal miskin;ulew. 83. Ххаслихъе дагIнида гьаб гIи лълъилилан гьикъидал, жиндир бугилан абурабила. Ихдал гьикъидал, бетIергьанчияссул бугилан абурабила. {asli]e dafniCa hab fi :ililan hiqidal, $indir bugilan aburabila. i[dal hiqidal, beTerhanxiyaSul bugilan aburabila. 84. Ххаслихълъиялде къараб меххалълъ никIкIиццаги цIакъ хIанчIулеб. {asli];iyalde qarab me{a: niJiCagi `aq \anzuleb. 85. ХхатIа кколарев чи вукIунарев {aTa Kolarew xi wujunarew. 86. Ххвалчада гурхIел гьечIеб, гулида берал гьечIел. {walxada gur[el hezeb, gulida beral hezel. 87. Ххвалчада нахъа гьелда рекъараб гъежги къваригIунебила. {walxada na]a helda reqarab ve$gi qwarifunebila. Ххунздерил хханасс ссверухъ ругел росабазул гIадамазда кIуди-кIудиял магъалаби лъолел рукIун руго. Цо-цояз инкар гьабулеб букIун буго магъало кьезе. ЦIакъго хханассда данде чIчIун вукIун вуго Балахьунисса ГIадалавилан абулев бахIарчи. Гьесс росдал гIадамаздаги абулеб букIун буго хханассе магъало кьезе кколарилан. Гьединал чагIи хханассги, щиб хIила-макру ургъунги, тIагIинарулел рукIун руго. Чанги хIал бихьун буго ГIадалав тIагIинавизеги, мурадалдени щун гьечIо. {un#deril {anaS Sweru] rugel rosaba#ul fadama#da judu-judiyal mavalabi ;olel rujun rugo. co-coya# inkar habuleb bujun bugo mavalo pe#e. `aqgo {anaSda dande Zun wujun wugo bala%uniSa fadalawilan abulew ba\arxi. heS rosdal fadama#dagi abuleb bujun bugo {anaSe mavalo pe#e Kolarilan. hedinal xafi {anaSgi, &ib [ila-makru urvungi, Tafinarulel rujun rugo. xangi \al bi%un bugo fadalaw Tafinawi#egi, muradaldeni &un hezo. ХIукму кканила ГIадалав гьоболлъухъ ахIизе, цо кинаб бугониги багьанаги батун, гьев чIвазе. ВачIанила ГIадалав ахIаралълъуве. Хханасс гьев кIудияб хIурматалда къабул гьавунила. Квана-гьекъолев вукIарав ГIадалассда къеда ригъарал жал шуршулел рихьанила. Щаклъанила жиндиего цо хIила-рекIкI гьабизехъин букIиналда. ХъващтIан тIадеги вахъун, ххвалчада кверги лъун, ГIадалав рукъ бакьулI чIчIун вуго. Хханасс гьессда абун буго дур ххвалчадул цIакълъийин, киссайин гьеб щвараб. БичIчIанила ГIадалассда хханасс жив ххвалчадасса ватIа гьавизехъин вукIин. ЦIцIан лъалинисса ххвалченги бахъун, гIебеде гьебги битIун, гьесс хханассда абунила - - Ххвалчада нахъа гьалда рекъараб гъежги къваригIуна! \ukmu Kanila fadalaw hobol;u] a\i#e, co kinab bugonigi bahanagi batun, hew zwa#e. wazanila fadalaw a\ara:uwe. {anaS hew judiyab \urmatalda qabul hawunila. kwana-heqolew wujaraw fadalaSda qeda rivaral $al ^ur^ulel ri%anila. &ak;anila $indiyego co \ila-reJ habi#e]in bujinalda. ]wa&Tan Tadegi wa]un, {walxada kwergi ;un, fadalaw ruq bapu/ Zun wugo. {anaS heSda abun bugo dur {walxadul `aq;iyin, kiSayin heb &warab. biZanila fadalaSda {anaS $iw {walxadaSa waTa hawi#e]in wujin. ~an ;aliniSa {walxengi ba]un, febede hebgi biTun, heS {anaSda abunila - {walxada na]a halda reqarab ve$gi qwarifuna! 88. Ххвалчадасса бергьарабги – хIила, тункIидасса гIужилабги – хIила. {walxadaSa berharabgi - \ila, tunjidaSa fu$ilabgi - \ila. 89. Ххвалчадул балалда бусен тIамурав, туманкIул кIалалда макьу бухьарав. {walxadul balalda busen Tamuraw, tumanjul jalalda mapu bu%araw. 90. Ххвалчадул къвакIиялдасса къалмил тамахлъи бергьунеб. {walxadul qwajiyaldaSa qalmil tama[;i berhuneb. 91. Ххвалчадул лебаллъиялда кьурул борххалъи лъалареб. {walxadul lebal;iyalda purul bor{a;i ;alareb. 92. Ххвалчацца биххизабичIеб бо ххарбицца биххизабурабила. {walxaCa bi{i#abizeb bo {arbiCa bi{i#aburabila. 93. Ххвалчацца къотIичIеб мацIцIалълъ къотIулеб. {walxaCa qoTizeb ma~a: qoTuleb. 94. Ххвалчацца къотIичIеб носоцца къотIулареб. {walxaCa qoTizeb nosoCa qoTulareb. 95. Ххвалчацца къотIулареб квер – гьудуллъи. {walxaCa qoTulareb kwer - hudul;i. 96. Ххвалчацца тIутI чIварав ЧIалдасса ГIусман. {walxaCa TuT zwaraw zaldaSa fusman. 97. Ххвалчен рекIараб борче, кьалда мунго бергьунеб, рагIи битIараб бице, мун кидаго къолареб. {walxen rejarab borxe, palda mungo berhuneb, rafi biTarab bice, mun kidago qolareb. 98. Ххеххго нахъе вахъине кколелълъув гIодов чIчIоге. {e{go na]e wa]ine Kole:uw fodow Zoge. 99. Ххер гьечIеб магIарда гIи хьихьулареб, рак чIвачIеб гъотIода пихъ бижулареб. {er hezeb mafarda fi %i%ulareb, rak zwazeb voToda _i] bi$ulareb. 100. Ххер тIогьиллъулеб, тIад саву ккедал, лъимадул рекIел тIегь бортулеб, эбел хведал. {er Tohil;uleb, Tad sawu Kedal, ;imadul rejel Teh bortuleb, ebel [wedal. 101. ХхерчIчIегIер, чIарххалат. {erZefer, zar{alat. 102. Ххеххаб гважуцца беццаб когIо гьабулебила. {e{ab gwa$uCa beCab kofo habulebila. 103. Ххеххаб гIор ралъдахъе щоларебила. {e{ab for ra;da]e &olarebila. 104. Ххеххаб цIцIад ххеххго къотIулеб. {e{ab ~ad {e{go qoTuleb. 105. Ххеххго бачIунеб, кватIун унеб жойила къварилъи. {e{go bazuneb, kwaTun uneb $oyila qwari;i. 106. Ххеххго гIуцIцIараб ххеххго биххулебила. {e{go fu~arab {e{go bi{ulebila. 107. Ххеххго рекIараб цIа ххеххго ссунеб. {e{go rejarab `a {e{go Suneb. 108. Ххеххдари гIайиб буго, гIодов виччай рецц буго. {e{dari fayib bugo, fodow wiXay reC bugo. 109. ХхинкI босарасс тIор босе. {inj bosaraS Tor bose. 110. ХхинкIазде – щвартIиххалат, хуриве – рагIадххалат. {inja#de - &warTi{alat, [uriwe - rafad{alat. 111. ХхинкIилI хьвайи гьечIони, богIое гIей гьечIеб. {inji/ %wayi hezoni, bofoye fey hezeb. 112. Ххиял букIанила хераб гIанкIудал Ханал гьарилилан, къинлъарилилан. {iyal bujanila [erab fanjudal [anal harililan, qin;arililan. 113. Ххиял хIорлъугеги, сапар бигъунгеги. {iyal \or;ugegi, sa_ar bivugegi. 114. Ххиянатав гьудулассдасса дудего ругьунаб гьойго лълъикIаб. {iyanataw hudulaSdaSa dudego ruhunab hoygo :ijab. 115. Ххиянатчи чияда божуларев. {iyanatxi xiyada bo$ularew. 116. Ххонжрое лълъикIаб бакI – лъалиниб, цIадуе лълъикIаб бакI – гъансситоялълъуб. {on$roye :ijab baj - ;alinib, `aduye :ijab baj - vanSitoya:ub. 117. Ххонжрол ругъун сахлъулебила, мацIцIил ругъун сахлъуларебила. {on$rol ruvun sa[;ulebila, ma~il ruvun sa[;ularebila. 118. Ххузе гуребила ражи букIунеб, ччузейила. {u#e gurebila ra$i bujuneb, Xu#eyila. 119. Ххулжил гIаг багьаравгун гIагарлъиги барщулеб. {ul$il fag baharawgun fagar;igi bar&uleb. 120. ХхуличIони, кIал бацIцIалъулареб, чуричIони, черхх бацIцIалъулареб. {ulizoni, jal ba~a;ulareb, xurizoni, xer{ ba~a;ulareb. 121. Ххун гьан гуреб, къинлъун хоно гуреб. {un han gureb, qin;un [ono gureb. 122. Ххунздерил гIадат хвани, гIандалазул балъ холеб. (Ххунздерил гIадат гIандалазул балъалда бащадаб). {un#deril fadat [wani, fandala#ul ba; [oleb. ({un#deril fadat fandala#ul ba;alda ba&adab). 123. Ххунзахъ тIалъиялде цIцIад балаго, ТIелекье бакъ щвани, Ххунзахъе цIцIер щолеб. {un#a] Ta;iyalde ~ad balago, Telepe baq &wani, {un#a]e ~er &oleb. 124. Ххунздерил мугIрузда ругел буртузул хIихIидиялълъ гьанир ругел гIулби хIорлъизаризе бегьараб меххалълъ, анссадерил гьабзазул хIапиялълъ ГIарахъмагIарда ругел гIиял щайила хьихьизе бегьуларел? {un#deril mufru#da rugel burtu#ul \a\adiya: hanir rugel fulbi \or;i#ari#e beharab me{a:, anSaderil hab#a#ul \a_iya: fara]mafarda rugel fiyal &ayila %i%i#e behularel? 125. ХхунчIруз седараб хьаг, хIацIцIуцца седараб тIалъел. {unzru# sedarab %ag, \a~uCa sedarab Ta;el. 126. Ххухх кодобе босани, куй гIодобе биччазе кколеб. {u{ kodobe bosani, kuy fodobe biXa#e Koleb. 127. Ххухх-бурутI хьихьаразул кIал нахул цIурабила, бессдал лъимал хьихьаразул ракI ццидал цIурабила. {u{-buruT %i%ara#ul jal na[ul `urabila, beSdal ;imal %i%ara#ul raj Cidal `urabila. 128. Хханжу тIагIине бокьани, тIепун ххинкIал гьарейила, квас тIагIине бокьани, буртаби ругIейила. {an$u Tafine bopani, Te_un {injal hareyila, kwas Tafine bopani, burtabi rufeyila. 129. Ххвелал гьаруге, дандеясс дурго ххулжал гьаризе гурин. {welal haruge, dandeyaS durgo {ul$al hari#e gurin. 130. Ххунги ччунги – кIиябго цадахъ букIунареб. {ungi Xungi - jiyabgo cada] bujunareb. 131. Ххунги ччунги – цоязе, бацIцIа-бакине – цогиязе. {ungi Xungi - coya#e, ba~a-bakine - cogida#e.

ЦIцI ~ 1. ЦIцIад байдал биччараб, бакъ щвейдал бакъвалеб. ~ad baydal biXarab, baq &weydal baqwaleb. 2. ЦIцIад бан ххадуб буртина хIажалъулареб. ~ad ban {adub burtina \a$a;ulareb. 3. ЦIцIад бачIони, рукъ гIекколаро. ~ad bazoni, ruq feKolaro. 4. ЦIцIад хIаллъани рокъове, бакъ хIаллъани гьорове. ~ad \al;ani roqowe, baq \al;ani horowe. 5. ЦIцIад чIчIун ххадуб дугъ кIочарав, рещтIун ххадуб чу кIочарав. ~ad Zun {adub duv joxaraw, re&Tun {adub xu joxaraw. 6. ЦIцIадакьаги ворчIун, гонгикье ккана. ~adapagi worzun, gongipe Kana. 7. ЦIцIадакьаги лIутун, гонгикь чIчIарав. ~adapagi /utun, gongip Zaraw. 8. ЦIцIадал барти – буртина, гьорол къолден – къехь. ~adal barti - burtina, horol qolden - qe%. 9. ЦIцIадал къалиялдасса бакъул ссахI бергьунеб. ~adal qaliyaldaSa baqul Sa\ berhuneb. 10. ЦIцIадал къоялълъе бакъул къо камулареб, лабалда хуралълъе цIцIадал къо камулареб. ~adal qoya:e baqul qo kamulareb, labalda [ura:e ~adal qo kamulareb. 11. ЦIцIадал сон бакъараб, бакъул сон гIорцIцIараб. ~adal son baqarab, baqul son for~arab. 12. ЦIцIадалаб сон ххарилаб, бакъулаб сон хурулаб. ~adalab son {arilab, baqulab son [urulab. 13. ЦIцIадалабги гьекъана, бакъулабги къулчIчIана. ~adalabgi heqana, baqulabgi qulZana. 14. ЦIцIал кьун гIоларессе, чу кьуниги гIолареб. ~al pun folareSe, xu punigi folareb. 15. ЦIцIалани, гIелму щолеб, хIалтIани, боцIцIи щолеб. ~alani, felmu &oleb, \alTani, bo~i &oleb. 16. ЦIцIаланщинав чи Къудукьа Мусалав вукIунарев, кьалде анщинав ХIажимурад вукIунарев. ~alan&inaw xi qudupa musalaw wujunarew, palde an&inaw \a$imurad wujunarew. 17. ЦIцIаланщинав чияссул гIалимчи вакъунарев, цо-цо гIалимчиги вукIунев, цо-цо цIцIалунчиги вукIунев, ххутIарал чIчIинкIилалги рукIунел. ~alan&inaw xiyaSul falimxi waqunare, co-co falimxigi wujunew, co-co ~alunxigi wujunew, {uTaral Zinjilalgi rujunel. 18. ЦIцIалараб гIоларебила, цIцIалкIизеги кколебила. ~alarab folarebila, ~alji#egi Kolebila. 19. ЦIцIаларассда гIелму лъала, бихьарассда дунял лъала. ~alaraSda felmu ;ala, bi%araSda dunyal ;ala. 20. ЦIцIалацца буххугейила жиб, кIалцIуцца буххеян абулебила чоцца. ~alaCa bu{ugeyila $ib, jal`uCa bu{eyan abulebila xoCa. 21. ЦIцIалдохъан лълъикIав вугилан, мекъсса кьураб жавабалълъе лълъикIаб къимат лъолареб. ~aldo]an :ijaw wugilan, meqSa purab $awaba:e :ijab qimat ;olareb. 22. ЦIцIалкIал рекьарулел, гьакьал лъилъарулел. ~aljal reparulel, hapal ;i;arulel. Абиялълъ бицунеб буго цоцазде гIагарал кIиго магIарул росдал рикIкIадаб тIабигIаталълъул (рии чIчIейгун рекьуда байбихьулеб ЦIцIалкIитIа росдалги, гьебго заманалда нилъ бегьулеб Гьолокь росдалги). Гьелдаго цадахъ буго умумузул цо биценги. Цогидал магIарулалго гIадин, цIцIалкIалги ихдалил моцIцI хвараб меххалълъ рекьарулел рукIаралила. ЦIцIалкIитIасса цо бечедав чиясс КIартIулилIа довасса кквезе щварав цIияв лагъ ихдал векьаризе витIаравила. Хуриве щваравго, гьесс цо рахъ барабила, цинги, бахъун тIажугун, рахънив гIодов чIчIаравила. Жеги ракьулIе ххинлъиго ккун гьечIилан, нахъ вуссаравила. Гьедин ун, нахъ вуссун вачIун, лагъасс хур бекьичIибила рии чIчIезегIан. Гьедин бекьи лълъикIабги батарабила. abiya: bicuneb bugo coca#de fagaral jigo mafarul rosdal riJadab Tabifata:ul (rii Zeygun repuda baybi%uleb ~aljiTa rosdalgi, hebgo #amanalda ni; behuleb holop rosdalgi). heldago cada] bugo umumu#ul co bicengi. cogidal mafarulalgo fadin, ~aljalgi i[dalil mo~ [warab me{a: reparulel rujaralila. ~aljiTaSa co bexedaw xiyaS jarTuli/a dowaSa Kwe#e &waraw `iyaw lav i[dal wepari#e wiTarawila. [uriwe &warawgo, heS co ra] barabila, cingi, ba]un Ta$ugun, ra]niw fodow Zarawila. $egi rapu/e {in;igo Kun hezilan, na] wuSarawila. hedin un, na] wuSun wazun, lavaS [ur bepizibila rii Ze#efan. hedin bepi :ijabgi batarabila. 23. ЦIцIалкIараб – росониб, цIцIалкIичеб - тIопониб. ~aljarab - rosonib, ~aljizeb - To_onib. 24. ЦIцIалкIиниб камугеги, ссанкIиниб тIагIунгеги. ~aljinib kamugegi, Sanjinib Tafungegi. 25. ЦIцIалкIиниб лълъимгIанги гIемераб бугила гьессул гIакълу. ~aljinib :imfangi femerab bugila heSul faqlu. 26. ЦIцIалкIинисса жо тIагIани, росс-лълъадул дагIба-къецц гIемерлъулеб. ~aljiniSa $o Tafani, roS-:adul dafba-qeC femer;uleb. 27. ЦIцIалкIицца лълъалъалареб. ~aljiCa :a;alareb. 28. ЦIцIалкIицца лълъим баччуге, лъаницца сали босуге. ~aljiCa :im baXuge, ;aniCa sali bosuge. 29. ЦIцIалкIу кIутIун, кеп гьабунги, цо чед бекун, кванай гьабунги, бертин гьабичIого тогейила. ~alju juTun, ke_ habungi, co xed bekun, kwanay habungi, bertin habizogo togeyila. 30. ЦIцIамул къали цадахъ чIчIикIичIого, гьудулассул (чияссул) хIал лъаларебила. ~amul qali cada] Zijizogo, hudulaSul (xiyaSul) \al ;alarebila. 31. ЦIцIамул мегI лъаларессда лълъадал гьуинлъи лъалареб. ~amul mef ;alareSda :adal huin;i ;alareb. 32. «ЦIцIам, Бичассул авараг, цIцIам»! ~am, bixaSul awarag, ~am! Сулайман аварагассде киналго рухIчIаголъаби мутIигIал рукIаралила. Гьессда киназулго мацIцIги лъалеб букIарабила. Цо нухалда Сулайманицца киназего буюрухъ кьурабила цо-цо квен гьабун рачIайилан. Малълъухъе рачIаралила киналго. ЦIцIунцIцIрадулгIан мегI бугеб квен батичIебила. - Кин дуцца гьаб квен гьабураб? Щиб дуцца гъорлIе жубараб? – ан гьикъараб меххалълъ, цIцIунцIцIра бицинарилан лIутун унеб букIарабила. Сулайманицца, гъванкан нуцIцIаги къан, гьоркьобе ккезабураб меххалълъ, цIцIунцIцIраялълъ гьадал рагIаби ахIаралила. Гьедин нуцIцIида гьоркьоб къан букIиналълъила цIцIунцIцIра бакьулIа къарабги лIугьараб. sulayman awaragaSde kinalgo ru\zago;abi muTifal rujaralila. heSda kina#ulgo ma~gi ;aleb bujarabila. co nu[alda sulaymaniCa kina#ego buyuru] purabila co-co kwen habun razayilan. ma:u]e razaralila kinalgo. ~un~radulfan mef bugeb kwen batizebila. - kin duCa hab kwen haburab? &ib duCa vor/e $ubarab? - an hiqarab me{a:, ~un~ra bicinarilan /utun uneb bujarabila. sulaymaniCa, vwankan nu~agi qan, horpobe Ke#aburab me{a:, ~un~raya: hadal rafabi a\aralila. hedin nu~ida horpob qan bujina:ila ~un~ra bapu/a qarabgi /uharab. 33. ЦIцIам гьечIеб хоно, ражи гьечIеб ххинкI. ~am hezeb [ono, ra$i hezeb {inj. 34. ЦIцIам гьечIони, гьан махIцунеб, гьури гьечIони, гьава махIцунеб. ~am hezoni, han ma\cuneb, huri hezoni, hawa ma\cuneb. 35. ЦIцIам гьечIони, квен ссундуе? Квен гьечIони, хIерчч ссундуе? ~am hezoni, kwen Sunduye? kwen hezoni, \erX Sunduye? 36. ЦIцIар батIияб лъунилан, бацIида божиларо. ~ar baTiyab ;unilan, ba`ida bo$ilaro. 37. ЦIцIам тIамураб тIидукарщ гIадав чи. ~am Tamurab Tidukar& fadaw xi. 38. ЦIцIар бахъараб бацI гIадин. ~ar ba]arab ba` fadin. 39. ЦIцIар бахъиялдасса бер бахъиго лълъикI. ~ar ba]iyaldaSa ber ba]igo :ij. 40. ЦIцIар кIудияв ретIелгьечI, бетIер кIудияв гIакълугьечI. ~ar judiyaw reTelhez, beTer judiyaw faqluhez. 41. ЦIцIар хисунилан, гъадил цIцIум лIугьунареб. ~ar [isunilan, vadil ~um /uhunareb. 42. ЦIцIаруе рагIад кIудияв, гIалхуда гьаракь борххатав. ~aduye rafad judiyaw, fal[uda harap bor{ataw. 43. ЦIцIаруе ссадакъа кьурав, ссиялълъе къурбан хъурав. ~aruye Sadaqa puraw, Siya:e qurban ]uraw. 44. ЦIцIваби гIемер рукIуна, моцIцI цо гурони букIунаро. ~wabi femer rujuna, mo~ co guroni bujunaro. 45. ЦIцIваби гIемерлъанагIан, зоб гвангъулеб, кверал гIемерлъанагIан, хIалтIи ццебе тIолеб. ~wabi femer;anafan, #ob gwanvuleb, kweral femer;anafan, \alTi Cebe Toleb. 46. ЦIцIвайиде бакъ щвела, лълъимацца хIетI бахъила, хIоржоялълъ бетIер бахъила, гIеркъикьан къвали баккила, къадакьан мичIчI баккила. ~wayide baq &wela, :imaCa \eT ba]ila, \or$oya: beTer ba]ila, ferqipan qwali baKila, qadapan miZ baKila. Аби бачIун буго, ракъун ругилан лъимал зигардараб меххалълъ, эбелалълъ лъималазе бицунеб букIараб берцинаб мацIцIалдассан. abi bazun bugo, raqun rugilan ;imal #igardarab me{a:, ebela: ;imala#e bicuneb bujarab bercinab ma~aldaSan. 47. ЦIцIекIаб кваначIого, гьуиналълъул мегI лъалареб. ~ejab kwanazogo, huina:ul mef ;alareb. 48. ЦIцIибил гьаркьадерил босейила, гьоло ххунздерил босейила. ~ibil harpaderil boseyila, holo {un#deril boseyila. 49. ЦIцIикIкIараб цIцIайи мачIчIадалда лълъикIаб, гьоркьохъеб цIцIайи черххалълъе лълъикIаб. ~iJarab ~ayi ma~adalda :ijab, horpo]eb ~ayi xer{a:e :ijab. 50. ЦIцIилицIцI хвелебилан лъехьоларей, лълъим тIагIинебилан чероларей. ~ili~ [welebilan ;e%olarey, :im Tafinebilan xerolarey. 51. ЦIцIогь – хханассдассаги бергьараб жо. ~oh - {anaSdaSagi berharab $o. 52. ЦIцIогьги ххиянатги хабалI гурони баххчулареб (ЦIцIогьги ххиянатги хабалIги тIатунеб). ~ohgi {iyanatgi [aba/ guroni ba{xulareb (~ohgi {iyanatgi [aba/gi Tatuneb). 53. ЦIцIогьодун чи бечелъуларев. ~ohodun xi bexe;ularo. Цо чиясс тукадасса ххамил туп бикъун буго. Гьеб бихьарав тукенчиясс, ххадувги ун, чи ккун вуго, цинги гьикъун буго чахъдацца чан квегIерин гьабулеб. ЦIцIогьорасс жаваб кьун буго цо кьегIер гьабулин, нагагь-надир кIи-кIиги гьабулилан. Ххадубги бацIицца тIинчI чан гьабулебанги цIеххон буго тукенчиясс. Анкьго-микьгоги гьабулилан жаваб кьун буго цIцIогьорасс. «ВахI! – ан абун буго тукенчиясс. – Цо-цо гурони кьегIер гьабуларел чахъабазул рехъаби гIолел руго, анкьго-микьго тIинчI гьабулел бацIазул рехъаби гIолел гьечIо. Гьелълъие гIила щибдай?» ЦIцIогьор вуцIцIун чIчIун вуго. Чахъаби зарал гьечIел жал руго. БацIал цIцIогьал руго. Гьединлъидал гIадамаз гьел гъурула, гьезул рехъабиги лIугьунаро. ЦIцIогьодун чиги бечелъуларо. Ххамил тупги букIаралълъуб лъе, мунги дурго нухда а! – ян абун буго тукенчиясс гьессда. co xiyaS tukadaSa {amil tu_ biqun bugo. heb bi%araw tukenxiyaS, {aduwgi un, xi Kun wugo, cingi hiqun bugo xa]daCa xan kweferin habuleb. ~ohoraS $awab pun bugo co pefer habulin, nagah-nadir ji-jigi habulilan. {adubgi ba`iCa Tinz xan habulebangi `e{on bugo tukenxiyaS. anpgo-mipgogi habulilan $awab pun bugo ~ohoraS. «wa\! - an abun bugo tukenxiyaS, - co-co guroni pefer habularel xa]aba#ul re]abi folel rugo, anpgo-mipgo Tinz habulel ba`a#ul re]abi folel hezo. he:iye fila &ibday?» ~ohor wu~un Zunwugo. xa]abi #aral hezel $al rugo. ba`al ~ohal rugo. hedin;idal fadama# hel vurula, he#ul re]abigi /uhunaro. ~ohodun xigi bexe;ilaro. {amil tu_gi bujara:ub ;e, mungi durgi durgo nu[da a! - yan abun bugo tukenxiyaS heSda. 54. ЦIцIогьор бечелъуларевила, баххил кьаралъуларевила. ~ohor bexe;ularewila, ba{il para;ularewila. 55. ЦIцIогьор гьедула, хъахIба гIодула. ~ohor hedula, ]a\ba fodula. 56. ЦIцIогьор гIорцIцIуларев, гIалим вакъуларев. ~ohor for~ularew, falim waqularew. 57. ЦIцIогьор жиндирго рагIадалълъукьаги хIинкъулев. ~ohor $indirgo ra;ada:upagi \inqulew. 58. ЦIцIогьор тIаргъил щомериялдассанги ватIа гьавизе лъалевила. ~ohor Tarvil &omeriyaldaSangi waTa hawi#e ;alewila. 59. ЦIцIогьорассул берал мугъалда нахъаги рукIунелила. ~ohoraSul beral muvalda na]agi rujunelila. 60. ЦIцIогьоран абизе бокьичIони, бикъуге, хъахIбаян абизе бокьичIони, черхх цIуне. ~ohoran abi#e bopizoni, biquge, ]a\bayan abi#e bopizoni, xer{ `une. 61. ЦIцIогьорасс гурони, цIцIогьор веццуларев. ~ohoraS guroni, ~ohor weCularew. 62. ЦIцIогьорасс жиндирго каву щула гьабулеб. ~ohoraS $indirgo kawu &ula habuleb. 63. ЦIцIогьорассда бикъун щвараб гъурущ кепеклъун кколебила, бетIергьанчияссда бикъун араб кепек гъурущлъун бихьулебила. ~ohoraSda biqun &warab vuru& ke_ek;un Kolebila, beTerhanxiyaSda biqun arab ke_ek vuru&;un bi%ulebila. 64. ЦIцIогьорассе нух камулареб. ~ohoraSe nu[ kamulareb. 65. ЦIцIогьорассул бералго цIцIогьорал рукIуна. ~ohoraSul beralgo ~ohoral rujuna. 66. ЦIцIогьорассул гьодил чIоло битIулебила, бетIергьанчиясс рукъалда кIулал рахан ратараб меххалълъ. ~ohoraSul hodil zolo biTulebila, beTerhanxiyaS ruqalda julal ra[an ratarab me{a:. 67. ЦIцIогьорассул гIадалI цIа. ~ohoraSul fada/ `a. 68. ЦIцIодораб бералда ралъдал тIиналда бугебги бихьулеб, тоххаб бералда берзул тIелехалда бугебги бихьулареб. ~odorab beral ra;dal Tinalda bugebgi bi%uleb, to{ab beralda ber#ul Tele[alda bugebgi bi%ulareb. 69. ЦIцIодораб гIакълуялълъул калам къокъаб букIуна. ~odorab faqluya:ul kalam qoqab bujuna. 70. ЦIцIорорав ургъун вахъинегIан, гIабдалассе вас гьавулевила. ~odoraw urvun wa]inefan, fabdalaSe was hawulewila. 71. ЦIцIодорассул ххвалчадулалдасса гIабдалассул ххонжрол хIинкъи цIцIикIкIарабила. ~odoraSul {walxadulaldaSa fabdalaSul {on$rol \inqi ~iJarabila. 72. ЦIцIодорлъи бахIарчияссеги къваригIунеб (Гулида ХIажимурад лъаларев). ~odor;i ba\arxiyaSegi qwarifuneb (gulida \a$imurad ;alarew). 73. ЦIцIодорлъиялълъул зарал гьечIеб. ~odor;iya:ul #aral hezeb. 74. ЦIцIолокье гъураб чодаги божуге, ЦIцIорове арав васассдаги божуге. ~olope vurab xodagi bo$uge, ~orowe araw wasaSdagi bo$uge. 75. ЦIцIороб бицараб гьересси ИццугохIде данде бачIарабила. ~orob bicarab hereSi iCugo\de dande bazarabila. 76. ЦIцIоробе нух гIагараб (Ине бокьараб бакIалде нух гIагараб). ~orobe nu[ fagarab (ine boparab bajalde nu[ fagarab). 77. ЦIцIоробе унилан гъеду лаченлъиларо. ~orobe unilan vedu laxen;ilaro. 78. ЦIцIорове унев чияссда аянги абуге, унгеянги абуге. ~orowe unew xiyaSda ayangi abuge, ungeyangi abuge. 79. ЦIцIудуцца тIутIал кколарел. ~uduCa TuTal Kolarel. 80. ЦIцIукIа жиндирго рагIадалълъукьаги хIинкъулев. ~uja $indirgo rafada:upagi \inqulew. 81. ЦIцIукIа къойил холевила, чIчIужугIадан, россасс тIаде цоги чIчIужу ячараб меххалълъ, холейила. ~uja qoyil [olewila, Zu$ufadan, roSaS Tade cogi Zu$u yaxarab me{a:, [oleyila. 82. ЦIцIукIа рукъалълъул рахал тIаде рортун рачIиниланги хIинкъулевила. ~uja ruqa:ul ra[al Tade rortun razinilangi \inqulewila. 83. ЦIцIукIа хIинкъун вукIуневила, кIуликартIиниссанги тушман вачIиневилан. ~uja \inqun wujunewila, julikarTiniSangi tu^man wazinewilan. 84. ЦIцIумагъудул раххчи – кьерхадул гIаламат, къватIире рахъин – роцIцIадул гIаламат. ~umavudul ra{xi - per[adul falamat, qwaTire ra]in - ro~adul falamat. 85. ЦIцIумлъун воржарав гьанатIа рещтIаравила, гъедулъун воржарав гъоссогохIтIа рещтIаравила. ~um;un wor$araw hanaTa re&Tarawila, vedu;un wor$araw voSogo\Ta re&Tarawila. 86. ЦIцIунцIцIрабазул бо гъалбацIидасса бергьунебила. ~un~raba#ul bo valba`idaSa berhunebila. 87. ЦIцIунцIцIрадул пилги гьабуге, гъалбацIил гIанкIкIги гьабуге. ~un~radul _ilgi habuge, valba`il fanJgi habuge. 88. ЦIцIунцIцIраялълъе гохIги – мегIер, дагIнил лIарги – хъинс. ~un~raya:e go\gi - mefer, dafnil /argi - ]ins. 89. ЦIцIуяв чи бергьунгеги, квешаб чехь къинлъугеги. ~uyaw xi berhungegi, kwe^ab xe% qin;ugegi. 90. ЦIцIаназейилан бокьги баге, наязейилан рукъги баге. ~ana#eyilan bopgi bage, naya#eyilan ruqgi bage. Кициялълъ бицунеб буго цIцIаниги цо ххассаб унтиялълъ хвезе бегьулел, магIарухъ наялги цин гIемерлъулел, циндаго тIагIине, гьороцца ине бегьулел жал ругилан. Цо бечедав ххарачIиссессул рукIун руго гIемерал наялги кIудияб цIцIаназул рехьедги. Жиндир цIцIаназул рехьед рохьосса гъоркье бачIунеб меххалълъ, чуязул илхъи бачIунеб гIадаб гьаракь букIунилан веццарулев вукIун вуго гьев. Бан букIун буго кIудияб кули. РукIун руго наязе рукъзал, цIцIаназе бокьал. Нухда чуги хун, баччун гIарцуцца къачIараб кьилигун сапаралдасса вачIунев ххарачIиссев жиндирго колоде щвараб меххалълъ, цо течIого наги тIагIун батун буго, тIагIиналълъул унти щвараб гIадин, цIцIаниги гъурун ратун руго. - Гьале! Умумузул кициялълъ абухъе ккана! КIал кьураги тIоццебе квешаб пал къотIарассул! – ан абун буго гьев пакъирасс. kiciya: bicuneb bugo ~anigi co {aSab untiya: [we#e behulel, mafaru] nayalgi cin femer;ulel, cindago Tafine, horoCa ine behulel $al rugilan. co bexedaw {araziSeSul rujun rugo femeral nayalgi judiyab ~ana#ul re%edgi. $indir ~ana#ul re%ed ro%oSa vorpe bazuneb me{a:, xuya#ul il]i bazuneb fadab harap bujunilan weCarulew wujun wugo hew. ban bujun bugo judiyab kuli. rujun rugo naya#e ruq#al, ~ana#e bopal. nu[da xugi [un, baXun farcuCa qazarab piligun sa_araldaSa wazunew {araziSew $indirgo kolode &warab me{a:, co tezogo nagi Tafun batun bugo, Tafina:ul unti &warab fadin, ~anigi vurun ratun rugo. - hale! umumu#ul kiciya: abu]e Kana! jal puragi ToCebe kwe^ab _al qoTaraSul! - an abun bugo hew _aqiraS. 91. ЦIцIани гIодизарун, гIи боххизабуге (ЦIцIани гIодараб, гIиял роххараб хIалтIи). ~ani fodi#arun, fi bo{i#abuge (~ani fodarab, fiyal ro{arab \alTi). 92. ЦIцIе кIанцIаралълъуссан бурутIги кIанцIулеб. ~e jan`ara:uSan buruTgi jan`uleb.

Чч X ЧчугIа кколессул роцц лълъелIила букIине кколеб. Xufa KoleSul roC :e/ila bujine Koleb. Ччузе бокьулев, ххузе бокьуларев вукIунарев. Xu#e bopulew, {u#e bopularew wujunarew.

Ц c 1. Ца таралълъ мегIер толеб. ca tara: mefer toleb. 2. Цаби гьечIеб кIал - гьобо гьечIеб гьабирукъ. cabi hezeb jal - hobo hezeb habiruq. 3. Цаби лълъикIал Аллагьассго рижарал, гьава лълъикIаб живго гIураб ракьалълъул. cabi :ijal allahaSgo ri$aral, hawa :ijab $iwgo furab rapa:ul. 4. Цабзакье гIолареб гIоссокье щвана. cab#ape folareb foSope &wana. 5. Цагъур лълъикIай – чехь лълъикIай, росс лълъикIай – жийго лълъикIай. cavur :ijay - xe% :ijay, roS :ijay - $iygo :ijay. 6. Цадахъ кваналезда гьикъун тIаме цIцIам. cada] kwanale#da hiqun Tame ~am. 7. Царада гьикъарабила дуе дур лълъади кинай йигейилан. Гьелълъ жаваб кьурабила - лълъадул эбел жиндирго россассе кинай йикIарай ятаниги, гьединай йигилан. carada hiqarabila duye dur :adi kinay yigeyilan. he: $awab purabila - :adul ebel $indirgo roSaSe kinay yijaray yatanigi, hedinay yigilan. 8. Царада макьилIги гIанкIуялила рихьулел. carada mapi/gi fanjuyalila ri%ulel. 9. Царада ракIалда - гIанкIуял, гIанкIуязда ракIалда - муч. carada rajalda - fabjuyal, fanjuya#da rajalda - mux. 10. Царае балагьалълъе ккараб жо жиндирго цIцIокойила. caraye balaha:e Karab $o $indirgo ~okoyila. 11. Царакьа хIинкъун, лIутиялдасса, цигун вагъун, хвей лълъикI. carapa \inqun, /utiyaldaSa, cigun wavun, [wey :ij. 12. Царал бикьи къваригIунеб бакIги букIунебила, бацIил бикьи къваригIунеб бакIги букIунебила. caral bipi qwarifuneb bajgi bujunebila, ba`il bipi qwarifuneb bajgi bujunebila. 13. Царал кIал гъунани, гъадиццаги букъулебила ракьа. caral jal vunani, vadiCagi buqulebila rapa. 14. Царал – рукIун, гъадил – бусен. caral - rujun, vadil - busen. 15. Царахъе щварабги – бацIие, бацIихъе щварабги – бацIие. cara]e &warabgi - ba`iye, ba`i]e &warabgi - ba`iye. 16. Царацца бацIида гьикъарабила гьадигIан цIакъ дур габур щиб гьабун биццалъарабилан. БацIицца жаваб кьурабила, жиндирго къваригIелалълъ жибго ун, биццалъанилан. caraCa ba`ida hiqarabila hadifan `aq dur gabur &ib habun biCa;arabilan. ba`iCa $awab purabila, $indirgo qwarifela: $ibgo un, biCa;anilan. 17. Царацца веццарухъанассул гъвесс кваналаребила. caraCa waCaru]anaSul vweS kwanalarebila. 18. Царацца тIанчIазда гьикъулебила - жинцца нуж лъабго къоялълъищила хьихьилел, лъабго моцIцIалълъищилан. ТIанчIаз жаваб кьолебила - лъабго къоялълъ хьихьеян. caraCa Tanza#da hiqulebila - $inCa nu$ ;abgo qoya:i&ila %i%ilel, ;abgo mo~a:i&ilan. Tanza# $awab polebila - ;abgo qoya: %i%eyan. 19. Царгъида нахъаги тушман ватулев, чолода нахъаги хъумур батулеб. carvida na]agi tu^man watulew, xoloda na]agi ]umur batuleb. 20. Цер кибе аниги – рачIчI ххадуб. cer kibe anigi - raZ {adub. 21. Цилгун гени кваналареб. cilgun geni kwanalareb. 22. Цида релълъарав вукIаниги, гьудул гьудул вуго. cida re:araw wujanigi, hudul hudul wugo. 23. Цидул кутакалдасса царал хIила бергьараб. cidul kutakaldaSa caral \ila berharab. 24. Цин бихьараб – беццаб, кIиабизе бихьараб – рекъаб. cin bi%arab - beCab, jiabi#e bi%arab - reqab. 25. Цилгун гени кванаге, гIабдалассулгун маххссара гьабуге. cilgun geni kwanage, fabdalaSulgun ma{Sara habuge. 26. Цин бицани – берцинаб, кIицIцIул бицани – мухьучIаб. cin bicani - bercinab, ji~ul bicani - mu%uzab. 27. Цин вихьарав – гьобол, кIиабизе вихьарав – гьудул. cin wi%araw - hobol, jiabi#e wi%araw - hudul. 28. Цин вихьун чи лъаларев. cin wi%un xi ;alarew. 29. Цин гъол кьурдухъе кьурде, цинги дуего бокьухъе кьурде. cin vol purdu]e purde, cingi duyego bopu]e purde. 30. Цин гьабизе кIкIухIаллъани, кIицIцIул гьабизе кколеб. cin habi#e Ju\al;ani, ji~ul habi#e Koleb. 31. Цин гьабун, лълъикIлъи гIолареб. cin habun :ij;i folareb. 32. Цин гьабураб лълъикIлъи гIоларессе тIокIаб гьабуге. cin haburab :ij;i folareSe Tojab habuge. 33. Цин гьекъарав кIицIцIул меххтула. cin heqaraw ji~ul me{tula. 34. Цин гIакъилассда гьикъе, цинги мунго ургъе. cin faqilaSda hiqe, cingi mungo urve. 35. Цин – каралълъ чIван, цин – хIохьолI чIван. cin - kara: zwan, cin - \o%o/ zwan. 36. Цин кьалбал риччай, цинги эххедеги а. cin palbal riXay, cingi e{edegi a. 37. Цин кIал бухIарассила карщиде ххеххго пулеб. cin jal bu\araSila kar&ide {e{go _uleb. 38. Цин кIанцIана гарцIцI, мун – борчIана, кIиабизеги кIанцIана – борчIана, лъабабизеги кибе борчIулебан бихьила! cin jan`ana gar~, mun borzana, jiabi#egi jan`ana - borzana, ;ab'abi#egi kibe borzuleban bi%ila! 39. Цин кIодолъулел, кIицIцIул гьитIинлъулел. cin jodo;ulel, ji~ul hiTin;ulel. 40. Цин мекъсса кколел, цин ритIун кколел, битIун ккараб гьабе, мекъсса ккараб те. cin meqSa Kolel, cin riTun Kolel, biTun Karab habe, meqSa Karab te. 41. Цин ургъейила, ххадуб кьвагьейила. cin urveyila, {adub pwaheyila. 42. Цин хIама хIобода бухьейила, ххадуб Аллагьассул цIцIобалда тейила. cin \ama \oboda bu%eyila, {adub allahaSul ~obalda teyila. 43. Цин цIцIердассан хъущтIараб хIамагицин кIиабизе цIцIерде бахунаребила. cin ~erdaSan ]u&Tarab \amagicin jiabi#e ~erde ba[unarebila. 44. Цин чияде ккун чи ххутIуларев. cin xiyade Kun xi {uTularew. 45. Циналълъул гъоркьагьабихъила, циналълъул тIассагьабихъила (чияссул гIумру цо ккураб хIалалда букIунаребила). cina:ul vorpahabi]ila, cina:ul TaSahabi]ila (xiyaSul fumru co Kurab \alalda bujunarebila). 46. Циналълъул гIор кваналеб, циналълъул лъар кваналеб. vina:ul for kwanaleb, cina:ul ;ar kwanaleb. 47. Цингиялдасса гьанже лълъикI, эбелалдасса яс лълъикI. cingiyaldaSa han$e :ij, ebelaldaSa yas :ij. 48. Цин-цин битIараб рагIиги гьерессилъулеб, цо-цо меххалълъ битIун гьабураб хIалтIиги мекъсса кколеб. cin-cin biTarab rafigi hereSi;uleb, co-co me{a: biTun haburab \alTigi meqSa Koleb. 49. Цин-цин гьорчоги чи вихьунила гирулеб. cin-cin horxogi xi wi%unila giruleb. 50. Цин-цин гьудулги тушманлъулев, цин-цин тушманги гьудуллъулев. cin-cin hudulgi tu^man;ulew, cin-cin tu^mangi hudul;ulew. 51. Цин-цин гIабдалассги бицунеб гIакъилаб рагIи, цин-цин гIакъилги мекъсса ккезе бегьулев. cin-cin fabdalaSgi bicuneb faqilab rafi, cin-cin faqilgi meqSa Ke#e behulew. 52. Цин-цин гIакъилги къосунев, цо-цо гIайиб гIалимчияссдаги кколеб. cin-cin faqilgi qosunew, co-co fayib falimxiyaSdagi Koleb. 53. Цин-цин кьили чол мугъалда букIунебила, цин-цин бетIергьанчияссул мугъалда букIунебила. cin-cin pili xol muvalda bujunebila, cin-cin beTerhanxiyaSul muvalda bujunebila. 54. Цицца гъалбацI чIваларо, гъадицца цIцIум чIваларо. ciCa valba` zwalaro, vadiCa ~um zwalaro. 55. Цо багьана бугелда рекъечIесс кIиго багьана бугей хьихьизе кколей. co bahana bugelda reqezeS jigo bahana bugey %i%i#e Koley. 56. Цо бакIалда чIчIараб лълъим ххеххго махIцуна. co bajalda Zarab :im {e{go ma\cuna. 57. Цо бахIарчилъи лIугьунилан, реццги гьабуге, цо къадараб жо ккунилан, къадараб цIцIарги чIваге. co ba\arxi;i /uhunilan, reCgi habuge, co qadarab $o Kunilan, qadarab ~argi zwage. 58. Цо бер кьижун бугони, цоялълъ ворчIухъанлъи ккве. co ber pi$un bugoni, coya: worzu]an;i Kwe. 59. Цо берцинай ясалълъ тIад квер бахъидал, ТIасса унти унеб заман букIана. Ругел щинал ясал къочананиги, Къоял аралдасса сахлъулев гьечIо. co bercinay yasa: Tad kwer ba]idal, TaSa unti uneb #aman bujana. rugel &inal yasal qoxanigi, qoyal araldaSa sa[;uley hezo. 60. Цо бетIералда лълъикI лъала, кIиго бетIералда дагьабги лълъикI лъала. co beTeralda :ij ;ala, jigo beTeralda dahabgi :ij ;ala. 61. Цо бихьараб хьодуе те. co bi%arab %oduye te. 62. Цо бице, кIиго бице – гъваридаб бице. co bice, jigo bice - vwaridab bice. 63. Цо босизе кIоларесс - “КIиго кье дихъе”, – ян абурабила. co bosi#e jolareS - "jigo pe di]e", - yan aburabila. 64. Цо боххида чи вилълъунарев, цояб гьакибер чIчIун, цояб гирулареб. co bo{ida xi wi:unarew, coyab hakiber Zun, coyab girulareb. 65. Цо бугеб рукIкIенги – рорлъи тIекъаб, цо вугев васги – гIамал мекъав. co bugeb ruJengi ror;i Teqab, co wugew wasgi - famal meqaw. 66. Цо бугессул къосараб, къого бугессул битIараб гIи. co bugeSul qosarab, qogo bugeSul biTarab fi. 67. Цо ганчIил къед лIугьунаро, цо гъотIол ах лIугьунаро. co ganzil qed /uhunaro, co voTol a[ /uhunaro. 68. Цо гулиццаги цер холеб, цо рагIуццаги кечI холеб. co guliCagi cer [oleb, co rafuCagi kej [oleb. 69. Цо гурони гIумру гьечIеб, кIицIцIул дунялалде риччаларел. co guroni fumru hezeb, ji~ul dunyalalde riXalarel. 70. Цо гъая гьечIеб берцинлъи букIунаребила. co vaya hezeb bercin;i bujunarebila. 71. Цо гъая гьечIого, гъветI бакъваларо, цо гIузру гьечIого, ракI бечIаларо. co vaya hezogo, vweT baqwalaro, co fu#ru hezogo, raj bezalaro. 72. Цо гъотIол ах лIугьунареб, цо хIамил гвай букIунареб, цо чияссул бо гIолареб. co voTol a[ /uhunareb, co \amil gway bujunareb, co xiyaSul bo folareb. 73. Цо гьабе – царал гьабе, хъергъуян гъеду ккоге. co habe - caral habe, ]ervuyan vedu Koge. 74. Цо гьабулев чиги вукIунев, цо тIад рекъолев чиги вукIунев. co habulew xigi wujunew, co Tad reqolew xigi wujunew. 75. Цо гьабураб бечеги тIасса цаби гьечIеб буго. co haburab bexegi TaSa cabi hezeb bugo. 76. Цо гьекъарасс кIигоги гьекъолеб. co heqaraS jigogi heqoleb. 77. Цо гьересси бицарасс нусгоги бицунеб. co hereSi bicaraS nusgogi bicuneb. 78. Цо гьересси бицарассда кIиабизе божуларел. co hereSi bicaraSda jiabi#e bo$ularel. РосулIе ахIи бан лълъикI, гIадамазул букIунеб кеп бихьизеян ракIалде ккун буго вехьассда. - БацI! БацI! ГIиялълъ бацI речIчIун буго! Ххеххго рачIа! – ян ахIдон вуго гьев. ХIалуцун тIаде щварал гIадамал, вехьассдеги хьандолаго, нахъ руссун руго. ГIемер кватIичIого, вехьассул гIиялълъ речIчIун руго бацIал. КигIан цIакъ вехьасс гьарай бачаниги, цо гIадамасс гIин тIамун гьечIо. БацIазги лълъикIаб хъвехъари гьабун буго. Вехьассго гIадал ххвелал гьарулел рукIаралила, жив гIуруцца восун унев вугилан, цо гIолохъанчияссги. КIиабизе, унго-унголъун гIуруцца восун унеб меххалълъ, лълъиццаго бер тIамичIебила гьессухъги. rosu/e a\i ban :ij, fadama#ul bujuneb ke_ bi%i#eyan rajalde Kun bugo we%aSda. - ba`! ba`! fiya: ba` reZun bugo! {e{go raza! - yan a\don wugo hew. \alucun Tade &waral fadamal, we%aSdegi %andolago, na] ruSun rugo. femer kwaTizogo, we%aSul fiya: reZun rugo ba`al. kifan `aq we%aS haray baxanigi, co fadamaS fin Tamun hezo. ba`a#gi :ijab ]we]ari habun bugo. we%aSgo fadal {welal harulel rujaralila, $iw furuCa wosun unew wugilan, co folo]anxiyaSgi. jiabi#e, ungo-ungo;un furuCa wosun uneb me{a:, :iCago ber Tamizebila heSu]gi. 79. Цо гIила гьечIого, гIадан мискинлъуларо. co fila hezogo, fadan miskin;ularo. 80. Цо гIила гьечIого, нухда моххмохх лъоларилан абурабила царацца. co fila hezogo, nu[da mo{mo{ ;olarilan aburabila caraCa. 81. Цо гIила гьечIого цIцIад балареб, цо гIила гьечIого бакъ щолареб. co fila hezogo ~ad balareb, co fila hezogo baq &olareb. 82. Цо гIиялълъажо хъунги, бертин гьабейила, цIцIалкIу кIутIунги, берталълъ роххел загьир гьабейила. co fiya:a$o ]ungi, bertin habeyila, ~alju juTungi, berta: ro{el #ahir habeyila. 83. Цо гIункIкI царгъикь гьабулебила, цо гIункIкI авлахъалда гьабулебила. co funJ carvip habulebila, co funJ awla]alda habulebila. 84. Цо жо бикъарасс кинабго бикъарабиланги кколеб, цо гьересси бихьарассул кинабго гьерессиянги кколеб. co $o biqaraS kinabgo biqarabilangi Koleb, co hereSi bi%araSul kinabgo hereSiyangi Koleb. 85. Цо жо ракIалда гьечIого, гьедигIан гьитIинаб хIалтIухъ гьедигIан кIудияб мухь кьеларин дуццаян абурабила бакьучалълъ бацIида. co $o rajalda hezogo, hedifan hiTinab \alTu] hedifan judiyab mu% pelarin duCayan aburabila bapuxa: ba`ida. БацIицца бакьуч гуккулеб букIанила, жиндир анцIгониги кьарияб куйги бугила, мун квине ракIалдецин ккезеги ккечIила, бачIайила картIинисса къватIибе. Гьедин батани, жиб щибизейила къваригIун бугебилан чIчIанила бакьуч. Жинда давла батун бугин, гьеб жиндир добе бехъерхъизе кумек къваригIун бугилан абунила бацIицца. Жинцца дуе бащдаб давлаги кьелила. - Валагь, бачIинаро! – ян абунила бакьучалълъ. – Цо жо ракIалда гьечIого, гьедигIан гьитIинаб хIалтIухъ гьедигIан кIудияб мухь кьеларо дуцца! ba`iCa bapux guKuleb bujanila, $indir an`gonigi pariyab kuygi bugila, mun kwine rajaldecin Ke#egi Kezila, bazayila karTiniSa qwaTibe. hedin batani, $ib &ibi#eyila qwarifun bugebilan Zanila bapux. $inda dawla batun bugin, heb $indir dobe be]er]i#e kumek qwarifun bugilan abunila ba`iCa. $inCa duye ba&dab dawlagi pelila. - walah, bazinaro! - yan abunila bapuxa:. - co $o rajalda hezogo, hedifan hiTinab \alTu] hedifan judiyab mu% pelaro duCa! 86. Цо каранда кIиго ракI букIунареб, цо кIазикь кIиго бетIер букIунареб. co karanda jigo raj bujunareb, co ja#ip jigo beTer bujunareb. 87. Цо кваритIа кIиго палугьан кьурдуларев. co kwariTa jigo _aluhan purdularew. 88. Цо квералълъ гарацIцI бухьунареб (цо квералълъ хъат чIвалареб). co kwera: gara~ bu%unareb (co kwera: ]at zwalareb). 89. Цо квешаб гIамал гьечIого чи бечелъуларев. co kwe^ab famal hezogo xi bexe;ularew. 90. Цо ккалараб мугьалълъ цогидабги хвезабулеб. co Kalarab muha: cogidabgi [we#abuleb. 91. Цо ккве, цер ккве. co Kwe, cer Kwe. 92. Цо куйдул рехъен лIугьунаро, цо гъотIол ах лIугьунаро. co kudul re]en /uhunaro, co voTol a] /uhunaro. 93. Цо къадарав чиясс бодаго къадараб цIцIар чIвалеб. co qadaraw xiyaS bodago qadarab ~ar zwaleb. 94. Цо къвачIа кIиго гьабихъ балареб. co qwaza jigo habi] balareb. 95. Цо къоялълъ дудаго хIехьезе кIолареб жо гIумруялълъго хIехьезе тIамугеян гьарун буго вокьуларессе кьолей ясалълъ инссуда. co qoya: dudago \e%e#e jolareb $o fumruya:go \e%e#e Tamugeyan harun bugo wopulareSe poley yasa: inSuCa. 96. Цо къоялълъ гIодор чIчIани, кIиго къоялълъ хIалтIизе кколел. co qoya: fodor Zani, jigo qoya: \alTi#e Kolel. 97. Цо къоялълъ нахъбахъун тараб жо – нусго къоялълъ нахъбахъун тараб жо. co qoya: na]ba]un tarab $o - nusgo qoya: na]ba]un tarab $o. 98. Цо къоялълъ ццебе бекьараб анкьицца ццебе баккулеб. co qoya: Cebe beparab anpiCa Cebe baKuleb. 99. Цо кьабун бекичIелда цоги кьабе. co pabun bekizelda cogi pabe. 100. Цо кIалзул хIухьелгицин кIиго батIияб - гьохьани бахьараб, пуни цIцIорораб. co jal#ul \u%elgicin jigo baTiyab - ho%ani ba%arab, _uni ~ororab. 101. Цо кIатIи гьечIого, тIамах гуруларо, цо гIила гьечIого, гьумер багIарлъуларо. co jaTi hezogo, Tama[ gurularo, co fila hezogo, humer bafar;ularo. 102. Цо кIовокIе, кIкIвахI реххизе кIоларищан, кIвечIони, хвараб дур хIалтIи. co jowoje, Jwa\ re{i#e jorari&an, jwezoni, [warab dur \alTi. 103. Цо кIудиялдасса кIиго гьитIинаб бергьунеб. co judiyaldaSa jigo hiTinab berhuneb. 104. Цо кIудиялдасса кIиго рекъараб лълъикIаб. co judiyaldaSa jigo reqarab :ijab. 105. Цо лахIзаталда жанив бахIарчиги вахъунев, цо лахIзаталда жаниб чилъиги холеб. co la\#atalda $aniw ba\arxigi wa]unew, co la\#atalda $anib xi;igi [oleb. 106. Цо лъалиниб кIиго хханжар лъолареб. co ;alinib jigo {an$ar ;olareb. 107. Цо мокъида кIиго хIелкил бакъан рекъоларо, хIал рекъоларел росс-лълъадул ригьин ххалат ххутIуларо. co moqida jigo \elkil baqan reqolaro, \al reqolarel roS-:adul rihin {alat {uTularo. 108. Цо натIицца тIупила, тIеренчедалълъ юкъила. co naTiCa Tu_ila, Terenxeda: yuqila. 109. Цо нухалълъ ваччулев чи, хIатIал ххадур рехъерхъани, тIокIав ваччуларев. co nu[a: waXulew xi, \aTal {adur re]er]ani, Tojaw waXularew. 110. Цо нухалълъ дур узденг ккурассул кIицIцIул дуццаги ккве. co nu[a: dur u#deng KuraSul ji~ul duCagi Kwe. 111. Цо нухалълъ къун чIчIарав къого нухалълъ къун чIчIезе кколев. co nu[a: qun Zaraw qogo nu[a: qun Ze#e Kolew. 112. Цо нухалълъ мекъи ккезегIан, лъабго нухалълъ гьикъун лълъикI. co nu[a: meqi Ke#efan, ;abgo nu[a: hiqun :ij. 113. Цо нухалълъ чинхъани, ссабру гьабе, кIиабизе чинхъани, ххеххлъи гьабе. co nu[a: xin]ani, Sabru habe, jiabi#e xin]ani, {e{;i habe. 114. Цо пайда камураб квешлъи букIунареб. co _ayda kamurab kwe^;i bujunareb. 115. Цо рагIи гIоларессе нусго рагIиги гIолареб. co rafi folareSa nucgo rafigi folareb. 116. Цо рагIудалъун тIубалеб калам кIиго рагIудалъун бицунге. co rafuda;un Tubaleb kalam jigo rafuda;un bicunge. 117. Цо рагIуе цо рагIи гIолеб, цо бакIалдассан цо ригьин гIолеб. co rafuye co rafi foleb, co bajaldaSan co rihin foleb. 118. Цо рагIул чанго магIна букIинеги бегьулеб, чанго рагIул цо магIна букIинеги бегьулеб. co raful xango mafna bujinegi behuleb, xango raful co mafna bujinegi behuleb. 119. Цо рекIелI кIиго рокьи гьунареб. co reje/ jigo ropi hunareb. 120. Цо рекIелI кIигояссе бакI букIунареб. co reje/ jogoyaSe baj bujunareb. 121. Цо речIчIараб гIужда щвечIони, кIиабизеги речIчIе. co reZarab fu$da &wezoni, jiabi#egi reZe. 122. Цо речIчIаралълъ кIиго чIварав. co reZara: jigo zwaraw. 123. Цо речIчIе, гIужда щвеледухъ речIчIе, цо кьабе – ресалда ххадуб ккеледухъ кьабе. co reZe, fu$da &weledu] reZe, co pabe - resalda {adub Keledu] pabe. 124. Цо росулI цо гIабдал гIун вугилан абурабила ХIажихIума – дибирасс. co rosu/ co fabdal fun wugilan aburabila \a$i\uma - dibiraS. 125. Цо рузманалълъе цо ххутIба гIолебила. co ru#mana:e co {uTba folebila. 126. Цо сагIаталълъ ссабру гьабе, мунго бахIарчи вахъине. co safata: Sabru habe, mungo ba\arxi wa]ine. 127. Цо сон бараб меххалълъ гIорцIмада цо лълъикIаб гIамал кIочон толебила, кIиго квешаб гIамал лъалебила. co son barab me{a: for`mada co :ijab famal joxon tolebila, jigo kwe^ab famal ;alebila. 128. Цо сордо гурищилан, гъадил гIумру гъотIода арабила. co sordo guri&ilan, vadil fumru voToda arabila. 129. Цо сусур тIезеги гьелда рекъараб захIмат къваригIунеб. co susur Te#egi helda reqarab #a\mat qwarifaneb. 130. Цо тоххаб рагIиялълъ нусго гIакъилаб рагIи хвезабулеб, цо гьерессиялълъ нусго битIараб хвезабулеб. co to{ab rafiya: nusgo faqilab rafi [we#abuleb, co hereSiya: nusgo biTarab [we#abuleb. 131. Цо тушманги – гIемеравила, нусго гьудулги – дагьавила. co tu^mangi - femerawila, nusgo hudulgi - dahawila. 132. Цо тIуни щиб болъонидасса рас, кIиго тIуни щиб. co Tuni &ib bo;onidaSa ras, jigo Tuni &ib. 133. Цо ххинкI бикьун кьезеги чIчIужу йикIун лълъикIила. co {inj bipun pe#egi Zu$u yijun :ijila. 134. Цо ххунзахъев гьечIого, боги буцIцIунаребила, кIиго ххунзахъев гьоркьове ккани, боги биххулебила. co {un#a]ew hezogo, bogi bu~unarebila, jigo {un#a]ew horpowe Kani, bogi bi{ulebila. 135. Цо хъамураб хъандие гIолареб, цин чияссде ккун, чи ххутIуларев. co ]amurab ]andiye folareb, cin xiyaSde Kun, xi {uTularew. 136. Цо хъатIикь кIиго хъарпуз ккуни, кIиябго бортун унеб. co ]atip jigo ]ar_u# Kuni, jiyabgo bortun uneb. 137. Цо хъатикь – цIцIам, цо хъатикь – цIцIал. co ]atip - ~am, co ]atip - ~al. 138. Цо хIай букIунареб, кIиго чи бергьунеб. co \ay bujunareb, jigo xi berhuneb. 139. Цо хIал ккве, гьоркьохъеб ккве. co \al Kwe, horpo]eb Kwe. 140. Цо чиги бо букIуна, богIанаб ракI бугони, боги рехъен букIуна, чахъабилъун ругони. co xigi bo bujuna, bofanab raj bugoni, bogi re]en bujuna, xa]abi;un rugoni. 141. Цо чияссул боцIцIудалъун кIиго гьудул вахъунарев. co xiyaSul bo~uda;un jigo hudul wa]unarew. 142. Цо-цо тушман камурав бахIарчи вукIунаро, Гьудул гьалмагъ тIагIарав цониги ватуларо. co-co tu^man kamuraw ba\arxi wujunaro, hudul halmav Tafaraw conigi watularo. 143. Цо цIцIогь гьабурасс анцIабилебги гьабулеб. co ~oh haburaS an`abilebgi habuleb. 144. Цо цIулал – раххан, цо маххул – газа. co `ulal - ra{an, co ma{ul - ga#a. 145. Цо цIураб бугьнаццаги лал лIугIулеб, цо тIамураб галуццаги мегIер бегулеб. co `urab buhnaCagi lal /ufuleb, co Tamurab galuCagi mefer beguleb. 146. Цо чахъдадасса кIиго тIехь бахъулареб, цо бахIарчи кIицIцIул холарев. co xa]dadaSa jigo Te% ba]ulareb, co ba\arxi ji~ul [olarew. 147. Цо чахъдае – квар, кIигоялълъе – тIил. co xa]daye - kwar, jigoya:e - Til. 148. Цо чахъу кIанцIаралълъуссан киналго кIанцIулел, цо чиясс гьабураб жо киназго гьабулеб. co xa]u jan`ara:uSan kinalgo jan`ulel, co xiyaS haburab $o kina#go habuleb. 149. Цо чиясс гьабураб къадараб жо нусгояссда бихьулеб, азаргояссда рагIулеб. co xiyaS haburab qadarab $o nusgoyaSda bi%uleb, a#argoyaSda rafuleb. 150. Цо чиясс гьабураб хIалихьатаб жоялълъ росуго ссурулеб. co xiyaS haburab \ali%atab $oya: rosugo Suruleb. 151. Цо чиясс росу берцин гьабулеб, цолоцца къед берцин гьабулеб. co xiyaS rosu bercin habuleb, coloCa qed bercin habuleb. 152. Цо чиясс ячарай кIиго чIчIужу – цо лъалиниб лъураб кIиго ххвалчен. co xiyaS yaxaray jigo Zu$u - co ;alinib ;urab jigo {walxen. 153. Цо чияссги бо буцIцIунеб, цо чияссги бо биххулеб. co xiyaSgi bo bu~uneb, co xiyaSgi bo bi{uleb. 154. Цо чияссда бицараб – ххалкъалдаго бицараб жо. co xiyaSda bicarab - {alqaldago bicarab $o. 155. Цо чияссе кIиго чиги бойила. co xiyaSe jigo xigi boyila. 156. Цо чияссул бахIарчилъиялълъ ЦIцIор бахъиларо. co xiyaSul ba\arxi;iya: ~or ba]ilaro. 157. Цо чияссул бо гIоларо, цо гьецIцIол си гIоларо. co xiyaSul bo folaro, co he~ol si folaro. 158. Цо чияссул боцIцIудалъун кIиго гьудул вукIунарев. co xiyaSul bo~uda;un jigo hudul wujunarew. 159. Цо чIчIаралълъуб кIигоги чIчIун. co Zara:ub jigogi Zun. 160. Цо чIваралълъ хъумур гIорцIцIуларебила. co zwara: ]umur for~ularebila. 161. Цоги – гIемер, азаргоги – дагь. cogi - femer, a#argogi - dah. 162. Цогиязул адаб гьабунгутIи – жиндирго адаб гьабунгутIи. cogiya#ul adab habunguTi - $indirgo adab habunguTi. 163. Цого вас – рукъалълъул ххан. cogo was - ruqa:ul {an. 164. Цого вас эбел-инссуе Аллагь-аварагила. cogo was ebel-inSuye allah-awaragila. 165. Цого жо кIицIцIулги бицунге, кIиго чиясс бицунеб жоялда гъоркье гIинги ккоге. cogo $o ji~ulgi bicunge, jigo xiyaS bicuneb $oyalda vorpe fingi Koge. 166. Цого инссул анцIабго лъимерги анцIго батIияб ххассияталълъул рукIунелила. cogo inSul an`abgo ;imergi an`go baTiyab {aSiyata:ul rujunelila. 167. Цого иш гIемер буго, бечедассе цIцIар щолеб, Гьебго иш гIелму буго, мискинчи инжилъулеб. cogo i^ femer bugo, bexedaSe ~ar &oleb, hebgo i^ felmu bugo, miskinxi in$i;uleb. 168. Цогърониб гъваргъвар гурев, гъабуда делдел гурев. covronib vwarvwar gurew, vabuda deldel gurew. 169. Цогърониб гьури барай, гьороб бакъ барай. covronib huri baray, horob baq baray. 170. ЦохIо бугеб бечеги тIехI бараб буго. co\o bugeb bexegi Te\ barab bugo. 171. ЦохIо гIонкIкIоццаги хвезабулеб зобгIанассеб чIагIдал рагI, цохIо чияссги хвезабулеб ххалкъалълъулго рахIат. co\o fonJoCagi [we#abuleb #obfanaSeb zafdal raf, co\o xiyaSgi [we#abuleb {alqa:ulgo ra\at. 172. ЦохIо килищ къотIани, тIолабго черххалда унтула. co\o kili& qoTani, Tolabgo xer{alda untula. 173. ЦохIо мугьалълъги цIцIалеб цIцIадиро цо рахъалде. co\o muha:gi ~aleb ~adiro co ra]alde. 174. ЦохIо цIияб кици лъазеги годекIаниб къо реххейила. co\o `iyab kici ;a#egi godejanib qo re{eyila. 175. Цо-цо бергьенлъи къеялдасса квешабги букIунеб. co-co berhen;i qeyaldaSa kwe^abgi bujuneb. 175. Цо-цо гьересси оцол багьаябги букIунебила. co-co hereSi ocol bahayabgi bujunebila. 176. Цо-цо къоялълъ цо-цо рагIиниги лъачIони, хIамилгIанги гIундул ххалалъулел. co-co qoya: co-co rafinigi ;azoni, \amilfangi fundul {ala;ulel. 177. Цо-цо кIалзул ссадакъа кверзулалдассаги къиматаб букIунеб. co-co jal#ul Sadaqa kwer#ulaldaSagi qimatab bujuneb. 178. Цо-цо меххалълъ квешаб гьойги лълъикI хIапдолебила. co-co me{a: kwe^ab hoygi :ij \a_dolebila. 179. Цо-цо меххалълъ чияссул гьоко гъоркьа тIадеги гирула. co-co me{a: xiyaSul hoko vorpa Tadegi girula. 180. Цо-цо ккун бищараб хьодол мугьалълъги къали цIолебила. co-co Kun bi&arab %odol muha:gi qali `olebila. 181. Цо-цо ккун тIинкIулеб лълъел къатIраялълъги гамачI борлIулеб. co-co Kun Tinjuleb :el qaTraya:gi gamaz bor/uleb. 182. Цо-цо ккун тIинкIулеб лълъел къатIраялълъулги къечI хьвазе гIураб лълъим лIугьунебила. co-co Kun Tinjuleb :el qaTraya:ulgi qez %wa#e furab :im /uhunebila. Цо гIолилав гIелму цIцIализе рикIкIаде ун вукIун вуго. Къоял ун руго, моцIцIал ун руго. ГIолилассда ракIалде ккун буго, унеб заманги бугила, цIцIалиялдассан жиндие гIураб лъайги щолеб гьечIилан. Реххун тун цIцIалигун, раччун тIахьазул цIурал ххулжалгун, рокъове вачIунев вукIун вуго. co folilaw felmu ~ali#e riJade un wujun wugo. qoyal un rugo, mo~al un rugo. folilaSda rajalde Kun bugo, uneb #amangi bugila, ~aliyaldaSan $indiye furab ;aygi &oleb hezilan. re{un tun ~aligun, raXun Ta%a#ul `ural {ul$algun, roqowe wazunew wujun wugo. БухIун щун бакъги букIун буго, бакъван гIолилассул щекIер-мукъулукъги букIун буго. Нухдани ицц-лъар бугеб бакI батун гьечIо. Аххирги гьав щун вуго лълъел къатIраби тIинкIулеб цо кьурда ццеве. ГIодор ххулжалги лъун, гIолиласс тIинкIулеб лълъеда гъоркье дангъура ккун буго. Заман гIемер аниги, гьассие къеч хьвазе гIураб лълъим щун буго. bu\un &un baqgi bujun bugo, baqwan folilaSul &eqer-muquluqgi bujun bugo. nu[dani iC-;ar bugeb baj batun hezo. a{irgi haw &un wugo :el qaTrabi Tinjuleb co purda Cewe. fodor {ul$algi ;un, folilaS Tinjuleb :eda vorpe danvura Kun bugo. #aman femer anigi, haSiye qex %wa#e furab :im &un bugo. - ВахI! – ан пикру гьабун буго гIолиласс. – ГьадигIан лъедерго тIинкIулел къатIрабазул къеч хьвазе гIураб лълъим лIугьунеб буго. Къол цо-цо рагIи лъазабуни, дие гIураб лъай щвезеги бегьулагури! ВукIарабго бакIалде нахъ вуссун вуго вас. ЛълъикIав гIалимчи вахъун гурони, рокъовеги вачIун гьечIо. - wa\! - an _ikru habun bugo folilaS. - hadifan ;edergo Tinjulel qaTraba#ul qex %wa#e furab :im /uhuneb bugo. qol co-co rafi ;a#abuni, diye furab ;ay &we#egi behulaguri! wujarabgo bajalde na] wuSun wugo was. :ijaw falimxi wa]un guroni, roqowegi wazun hezo. 183. Цо-цониги гIайиб хханассул ясалдаги кколебила. co-conigi fayib {anaSul yasaldagi Kolebila. 184. Цо-цониги гIакъилаб жо гIабдалассги бицунеб. co-conigi faqilab $o fabdalaSgi bicuneb. 185. Цо-цониги гIакъилги мекъи кколевила. co-conigi faqilgi meqi Kolewila. 186. Цо-цониги оцол багьаябги букІунебила гьересси. co-conigi ocol bahayabgi bujunebila hereSi. 187. ЦоцIцIул бицани – берцинаб, кIицIцIул бицани – мухьучIаб. co~ul bucani - bercinab, ji~ul bicani - mu%uzab. 188. ЦоцIцIул кIодолъулевила чи, кIицIцIул гьитIинлъулевила. co~ul jodo;ulewila xi, ji~ul hiTin;ulewila. 189. ЦоцIцIул кIусизе кIкIухIаллъарав, кIицIцIул кIусизе кколев. co~ul jusi#e Ju\al;araw, ji~ul jusi#e Kolew. 190. ЦоцIцIул рижула, кIицIцIул хола. co~ul ri$ula, ji~ul [ola. 191. Цояб бер беццассда кIиябго бер беццасс беццук-беццукилан абурабила. coyab ber beCaSda jiyabgo ber beCaS beCuk-beCukilan aburabila. 192. Цояб бералълъе цояб бер бокьичIогойила гьоркьоб мегIер бижараб. coyab bera:e coyab ber bopizogoyila horpob mefer bi$arab. 193. Цояб бихьичIого, цояб лъаларебила. coyab bi%izogo, coyab ;alarebila. 194. Цояб гьабулаго, цогиябги кIочон тоге. coyab habulago, cogiyabgi joxon toge. 195. Цояб квер лIулIачIого, цояб квер бацIцIунареб. coyab kwer /u/azogo, coyab kwer ba~unareb. 196. Цояб сон цояб соналълъул лагъ. coyab son coyab sona:ul lav. 197. Цояб хъат данде къан, цояб гъоркье кквечIони, магIарухъ бетIер бахъулареб. coyab ]at dande qan, coyab vorpe Kwezoni, mafaru] beTer ba]ulareb. 198. Цояб цоялда релълъараб мегIер букIунареб, цоял цоязда релълъарал лъимал рукIунарел. coyab coyalda re:arab mefer bujunareb, coyal coya#da re:aral ;imal rujunarel. 199. Цояв виххичIого, цояв вуцIцIунарев. coyaw wi{izogo, coyaw wu~unarew. 200. Цояв гIабдал вугони, дандиявгIаги цIцIодорав вукIине ккола. coyaw fabdal wugoni, dandiyawfagi ~odoraw wujine Kola. 201. Цояв гIорцIцIун кIанцIолевила, цояв вакъун кIанцIолевила. coyaw for~un jan`olewila, coyaw waqun jan`olewila. 202. Цояз гIуцIцIулеб дуниял, цояз биххулеб. coya# fu~uleb duniyal, coya# bi{uleb. 203. Цоязе – ххунги ччунги, цогиязе – ччузецин щолареб дуниял. coya#e - {ungi Xungi, cogiya#e - Xu#ecin &olareb duniyal. 204. Цоялда тIад кIиго лъе, кIигоялда тIад лъабго лъе (къадахъанассул кици). coyalda Tad jigo ;e, jigoyalda Tad ;abgo ;e (qada]anaSul kici). 205. Цоялда тIад кIиго лъуни, лъабго гIола. coyalda Tad jigo ;uni, ;abgo fola. 206. Цояссе – авалалда, цояссе – аххиралда. coyaSe - awalalda, coyaSe - a{iralda. 207. Цояссе – цIа, цояссе – кIкIуй. coyaSe - `a, coyaSe - Juy. 208. Цояссул бер цIцIодораб, цояссул квер цIцIодораб. coyaSul ber ~odorab, coyaSul kwer ~odorab. 209. Цояссул ххвалчен бакIаб, цояссул зар бакIаб. coyaSul {walxen bajab, coyaSul #ar bajab. Цо рес къотIараб меххалълъ, бодуе хъвезежо кьеян гьарун, ХIажимурад живго ун вуго гІухьбузухъе. Жиндихъе вачIарав чи щивали лъачIев вехьасс гьессухъ гIин тIамун гьечIо. ХIажимурадги гьевги рагъизеги ккун руго. ЛълъикIго зарал вехьассдаги щун руго, дагьалги цIцIикIкIун ХIажимурадидаги щун руго. Валлагь, бахIарзал, заруе ХIажимурад ххвалчадуе гIадав ватичIилан гьалмагъзабазда бицараб меххалълъ, ХIажимурадил рекIарав КIудияв Таймасханицца ХIажимурадие гьаб кици тIамун буго. co res qoTarab me{a:, boduye ]we#e$o peyan harun, \a$imurad $iwgo un wugo fu%bu#u]e. $indi]e wazaraw xi &iwali ;azew we%aS heSu] fin Tamun hezo. \a$imuradgi hewgi ravi#egi Kun rugo. :ijgo #aral we%aSdagi &un rugo, dahalgi ~iJun \a$imuradidagi &un rugo. walah, ba\ar#al, #aruye \a$imurad {walxaduye fadaw watizilan halmav#aba#da bicarab me{a:, \a$imuradil rejaraw judiyaw taymas{aniCa \a$imuradiye hab kici Tamun bugo.

Р r 1. Рагъ ккараб меххалълъ гуребила ярагъ хIадурулеб, рагъ ккелалдейила. rav Karab me{a: gurebila yarav \aduruleb, rav Kelaldeyila. 2. Рагъалдасса рекъел лълъикIаб. ravaldaSa reqel :ijab. 3. Рагъалълъ вас гьавуларо, гьавурав чIван гурони. rava: was hawularo, hawuraw zwan guroni. 4. Рагъалълъ къед баларо, бараб биххун гурони. rava: qed balaro, barab bi{un guroni. 5. Рагъда щив бергьаравали, рагъ лIугIидал лъала, чIчIужуялълъ васищ гьавилевали, къинлъидал лъала. ravda &iw berharawali, rav /ufidal ;ala, Zu$uya: wasi& hawilewali, qin;idal ;ala. 6. Рагъде вахъиналде мунгоги лъай, дурго тушманассул къуватги лъай. ravde wa]inalde mungogi ;ay, durgo tu^manaSul quwatgi ;ay. 7. Рагъде лIутизе гурелила унел, рагъизейила. ravde /uti#e gurebila unel, ravi#eyila. КIийидеги рекъав цо рагъухъан рагъде унев вукIанила. Данде ккарасс гьессда абунила, - Ле талихIкъад! ЛIутизе ккани, дуцца щиб гьабилеб? Бищун ццеве ххадув гъурасс чIван реххила гури мун! - Рагъде лIутизе гуро унел, рагъизеги бергьинеги уна! – ян жаваб кьунила рекъав рагъухъанасс. jiyidegi reqaw co ravu]an ravde ubew wujanila. dande KaraS heSda abunila, - le tali\qad! /uti#e Kani, duCa &ib habileb? bi&un Cewe {aduw vuraS zwan re{ila guri mun! - ravde /uti#e guro unel, ravi#egi berhinegi una! - yan $awab punila reqaw ravu]anaS. 8. Рагъидаго – бакъ, къотIнобго – мажгит. ravidago - baq, qoTnobgo - ma$git. 9. Рагъулебги гIадат, рекъолебги гIадат. ravulebgo fadat, reqolebgi fadat. 10. Рагъун рихьунила белехь рекъарал. ravun ri%unila bele% reqaral. 11. Рагьуге ракI, рагьани, къаге. rahuge raj, rahani, qage. 12. РагьумахIугIан бегизе захIматаб мегIер гьечIеб. rahuma\ufan begi#e #a\matab mefer hezeb. 13. РагIабаз гуребила калам берцин гьабулеб, магIнаялълъила. rafaba# gurebila kalam bercin habuleb, mafnaya:ila. 14. РагIал бахъараб, ракьан бахъичIеб каламалдасса цIунаги. rafal ba]arab, rapan ba]izeb kalamaldaSa `unagi. 15. РагIал бахъун, хур бекье, ракьан бахъун, бокь хъващтIе. rafal ba]un, [ur bepe, rapan ba]un, bop ]wa&Te. 16. РагIал гьечIеб майдан букIунареб. rapal hezeb maydan bujunareb. 17. РагIалалдасса ракьан лълъикIаб. rafalaldaSa rapan :ijab. 18. РагIанщинаб бицаравги – гьерссихъан, бихьанщинаб бицаравги – мацIцIихъан. rafan&inab bicarawgi - herSi]an, bi%an&inab bicarawgi - ma~i]an. 19. РагIанщинаб бицинги мунагьила. rapan&inab bicingi munahila. 20. РагIанщинаб бицине гуребила кIал букIунеб. rafan&inab bicine gurebila jal bujuneb. 21. РагIарав нусго нугIассдасса бихьарав цо нугIго лълъикIавила. rafaraw nudgo nufaSdaSa bi%araw co nufgo :ijawila. 22. РагIаралдасса бихьараб битIараб. rafaraldaSa bi%arab biTarab. 23. РагIи абилалде лъабцIцIул ботIрониб ссверизабейила. rafi abilalde ;ab~ul boTronib Sweri#abeyila. 24. РагIи бадибе лълъикIаб, тIил мугъалде лълъикIаб. rafi badibe :ijab, Til muvalde :ijab. 25. РагIи бакI бихьунила абизе кколеб. rafi baj bi%unila abi#e Koleb. 26. РагIи баччуларесс зар баччулеб. rafi baXulareS #ar baXuleb. 27. РагIи бице бакI бихьун, ургъел бикье чи вихьун. rafi bice baj bi%un, urvel bipe xi wi%un. 28. РагIи бице магIна бугеб, кици тIаме гогьар бугеб. rafi bice mafna bugeb, kici Tame gohar bugeb. 29. РагIи бугеб рукъалдасса магIу бугеб рукъго лълъикIаб. rafi bugeb ruqaldaSa mafu bugeb ruqgo :ijab. 30. РагIи гьабизе – нус, нису кваназе – яс. rafi habi#e - nus, nisu kwana#e - yas. 31. РагIи гьабуларесс боцIцIи хьихьуларо. rafi habulareS bo~i %i%ularo. 32. РагIи гьечIони кечI букIунареб, гамачI гьечIони къед букIунареб. rafi hezoni kez bujunareb, gamaz hezoni qed bujunareb. 33. РагIи гьорое биччалев Гьорол МухIума. rafi horoye biXalew horol mu\uma. 34. РагIи гьуинаб бицун, гьоло кунев бетIеркъотI! rafi huinab bicun, holo kunew beTerqoT! 35. РагIи гьуинассул гьудул гIемерав, кIал хъачIассул тушман гIемерав. rafi huinaSul hudul femeraw, jal ]azaSul tu^man femeraw. 36. РагIи гIакъил – гIакълугьечI, гьури кIодо – пишагьечI. rafi faqil - faqluhez, huri jodo - _i^ahez. 37. РагIи гIемерав вакъарав, бугIа гIемерав гIорцIцIарав. rafi femeraw waqaraw, bufa femeraw for~araw. 38. РагIи гIемерав «гIакъил» гIадамазда чIалгIуна, чIалгIаде гаргадулев ххалкъалдаго рихуна. rafi femeraw «faqil» fadama#da zalfuna, zalfade gargadulew {alqaldago ri[una. 39. РагIи жаниб лъоларессда бицинегIан, квенчIчIел цIун къватIибе байго лълъикIила балъголъиялълъе. rafi $anib ;olareSda bicinefan, kwenZel `un qwaTibe baygo :ijila ba;go;iya:e. 40. РагIи къокъаб лълъикIабила, гIарщ ххалатаб лълъикIабила. rafi qoqab :ijabila, far& {alatab :ijabila. 41. РагIи къокъал, къадар ххалатал ратаги. rafi qoqal, qadar {alatal ratagi. 42. РагIи кьара буго – кьей хIалакъ буго. rafi para bugo - pey \alaq bugo. 43. РагIи кьварараб бице, кьабизе ккани, лIута. rafi pwararab bice, pabi#e Kani, /uta. 44. РагIи кьогейила, кьуни тIубазабейила. rafi pogeyila, puni Tuba#abeyila. 45. РагIи кьучIчIав чи чодаги лъалев. rafi puZaw xi xodagi ;alew. 46. РагIи лъалев – гьакида, гьакил бетIергьан – гIодов. rafi ;alew - hakida, hakil beTerhan - fodow. 47. РагIи лъалев гIабдалассдасса мацIцI лъаларев цIцIодор лълъикIав. rafi ;alew fabdalaSdaSa ma~ ;alarew ~odor :ijaw. 48. РагIи рагIуде бачIуна, гIор кьодукье бачIуна. rafi rafude bazuna, for podupe bazuna. 49. РагIи – рекIел кIул. rafi - rejel jul. 50. РагIи тIагIуна, тIолалго гIадамал хвараб меххалълъ, гIайиб тIагIуна, щивниги тIад кIалъачIого тараб меххалълъ. rafi Tafuna, Tolalgo fadamal [warab me{a:, fayib Tafuna, &iwnigi Tad ja;azogo tarab me{a:. 51. РагIи ургъун бице, гали борцун тIаме. rafi urvun bice, gali borcun Tame. 52. РагIи ургъун бице, кици бакI бихьун тIаме. rafi urvun bice, kici baj bi%un Tame. 53. РагIи ххалат, ххабар къокъ. rafi {alat, {abar qoqo. 54. РагIи хвани, чи холев. rafi [wani, xi [olew. 55. РагIи хварав чи – живго хварав чи. rafi [waraw xi - $iwgo [waraw xi. 56. РагIи холев чияссулгун гьудуллъиги гьабуге, холарев реххунги тоге. rafi [olew xiyaSulgun hudul;igi habuge, [olarew re{ungi toge. 57. РагIи-ххочI ххалатассул ххиянат камулареб. rafi-{oz {alataSul {iyanat kamulareb. 58. РагIи ххалеб ххадиро, ххараб цIцIалкIулеб цIцIалкIу (ххараб чIчIикIулеб чIукIна). rafi {aleb {adiro, {arab ~aljuleb ~alju ({arab Zijuleb zujna). 59. РагIи хIалакъаб бице, гьан кьарияб кванай. rafi \alaqab bice, han pariyab kwanay. 60. РагIи – ццебессан, тIил – нахъассан. rafi - CebeSan, Til - na]aSan. 61. РагIи цIцIалкIулеб цIцIалкIу, цIцIад кколареб буртина. rafi ~aljuleb ~alju, ~ad Kolareb burtina. 62. РагIи цIеххоге, хIалтIи цIеххе. rafi `e{oge, \alTi `e{e. 63. РагIи чол багьаяв – живго чахъдал багьаяв. rafi xol bahayaw - $iwgo xa]dal bahayaw. 64. РагIи чIчIедал – гIакъил, кьалда бергьиндал – багьадур. rafi Zedal - faqil, palda berhindal - bahadur. 65. РагIиги кьун, тIубачIого теялдасса, рагIи кьечIого тезе бигьаябила. rafigi pun, Tubazogo teyaldaSa, rafi pezogo te#e bihayabila. 66. РагIизе бокьулареб жо рагIулареб. rafi#e bopulareb $o rafulareb. 67. РагIиялълъ гIадан лъала, гIамал бихьун реххссола. rafiya: fadan ;ala, famal bi%un re{Sola. 68. РагIуд гIорцIцIиги тIохход вакъиги – цого жо. rafud for~igi To{od waqigi - cogo $o. 69. РагIуд ракъаги, богIод гIорцIцIаги. rafud raqagi, bofod for~agi. 70. РагIуда божуге, хIалтIуда божа. rafuda bo$uge, \alTuda bo$a. 71. РагIуда куркьбал рукIунел (ца таралълъ мегIер толеб). rafuda kurpbal rujunel (ca tara: mefer toleb). 72. РагIуда ххадуб рагIийила. rafuda {adub rafiyila. 73. РагIуда хIатIал гъурай, хIалтIуде нуцIцIа къарай. rafuda \aTal vuray, \alTude nu~a qaray. 74. РагIудаги хIалтIудаги гьоркьоб къол нухила. rafudagi \alTudagi horpob qol nu[ila. 75. РагIуе рагIи камулареб, яргъие ярагъ камулареб. rafuye rafi kamulareb, yarviye yarav kamulareb. 76. РагIукъавщинав гIинкъав вукIунарев. rafuqaw&inaw finqaw wujunew. 77. РагIул гугьар гьечIин, гьурал жалго те. raful guhar hezin, hural $algo te. 78. РагIул гIомо гьабуге, гIабдалгун щагъадуге. raful fomo habuge, fabdalgun &avaduge. 79. РагIул гIомоялълъул гIарщал гьаруге. raful fomoya:ul far&al haruge. 80. РагIул камитал кварасс керен ххачазе ккараб. raful kamital kwaraS keren {axa#e Karab. 81. РагIул квешлъи – ххалалъи, ххарбил квешлъи – гIемерлъи. raful kwe^;i - {ala;i, {arbil kwe^;i - femer;i. 82. РагIул кумек боцIцIул кумекалдасса кIудияб. raful kumek bo~ul kumekaldaSa judiyab. 83. РагIул магIна бичIчIуларесс битIараб гьерессилъун, гьересси битIараблъун гьабулебила. raful mafna biZulareS biTarab hereSi;un, hereSi biTarab;un habulebila. 84. РагIул магIна бичIчIулеб, бакI бихьун. raful mafna biZuleb, baj bi%un. 85. РагIулI лълъикIлъиги букIунебила, гIажалги батулебила. rafu/ :ij;igi bujunebila, fa$algi batulebila. 86. РагIулIе загьру жубаге. rafu/e #ahru $uba#e. 87. РагIухъ ралагьуге, хIалтIухъ ралагье. rafu] ralahuge, \alTu] ralahe. 88. РагIуцца бахъулареб хъала букIунаребила. rafuCa ba]ulareb ]ala bujunebila. 89. РагIуцца гIадан лъала, даруялълъ тоххтир лъала. rafuCa fadan ;ala, daruya: to{tir ;ala. 90. РагIуцца лIукъулел, рагIуцца сахги гьарулел. rafuCa /uqulel, rafuCa sa[gi harulel. 91. РагIуцца рагIи бахъула, чIагIдацца гIуп бахъула. rafuCa rafi ba]ula, zafdaCa fu_ ba]ula. 92. РагIуцца хур беэн гьабуларо, гьури-мучалълъ чIараларо. rafuCa [ur been habularo, huri-muxa: zaralaro. 93. Радал багIар – къинаб, къасси багIар – хIораб. radal bafar - qinab, qaSi bafar - \orab. 94. Радал барщани, къасси рекъолел нилIералго лълъикIила. radal bar&ani, qaSi reqolel ni/eralgo :ijila. 95. Радал бицараб къоркъое арай, къасси бицараб борхьие арай. radal bicarab qorqoye aray, qaSi bicarab bor%iye aray. 96. Радал вахъаравги гьитIинго чIчIужу ячаравги нахъа воххулев. radal wa]arawgi hiTingo Zu$u yaxarawgi na]a wo{ulew. 97. Радал вахъарассул кьегIер цIцIуяб. radal wa]araSul pefer ~uyab. Журай къинлъулеб заманалда цо-цо ягъзинав вехьасс, радалго вахъун, жиндирго лемагалда чияр цIцIуяб кьегIер босизабулеб букIун буго, чияралда жиндирго бихьинаб кьегIер босизабулеб букIун буго. Гьединаб хъублъиялда тIад бижараб гьаб кици жакъа хIалтIизабула радал вахъарассул хIалтIи лIугьуна, иш битIун ккола абураб магIнаялда. $uray qin;uleb #amanalda co-co yav#inaw we%aS, radalgo wa]un, $indirgo lemagalda xiyar ~uyab pefer bosi#abuleb bujun bugo, xiyaralda $indirgo bi%inab pefer bosi#abuleb bujun bugo. hedinab ]ub;iyalda Tad bi$arab hab kici $aqa \alTi#abula radal wa]araSul \alTi /uhuna, i^ biTun Kola aburab mafnayalda. 98. Радал вахъарассул кьегIер цIцIуяб, ццудун вахъарассул сахлъи лълъикIаб. radal wa]araSul pefer ~uyab, Cudun wa]araSul sa[;i :ijab. 99. Радал вахъинчIессе къо къваридаб. radal wa]inzeSe qo qwaridab. 100. Радал вахъудасса гIадин къаркъалаги букIунаребила, чи ховудасса гIадин ракIги букIунаребила. radal wa]udaSa fadin qarqalagi bujunarebila, xi [owudaSa fadin rajgi bujunarebila. 101. Радал вачIарав гьобол ххеххго унев. radal wazaraw hobol {e{go unew. (Гьаниб гьобол ккола тIабигIат. Умумузул аби буго радал рачIарал накIкIал ххеххго нахъе унилан). (habib hobol Kola Tabifat. umumu#ul abi bugo radal razaral naJal {e{go na]e unilan). 102. Радал кваначIого, къватIивеги вахъунге, къватIул ххарбал росун, рокъовеги вачIунге. radal kwanazogo, qwaTiwegi wa]unge, qwaTul {arbal rosun, roqowegi wazunge. 103. Радал къалъизегIан бугони щиб къолол магъало, къалъудасса нахъе бугони щиб росдал кIодолъи. radal qa;i#efan bugoni &ib qolol mavalo, qa;udaSa na]e bugoni &ib rosdal jodo;i. 104. Радал - къалъизегIан къулгъу цIцIалулев, къалъудасса нахъе чагъир гьекъолев. radal - qa;i#efan qulhu ~alulew, qa;udaSa na]e xavir heqolew. 105. Радал - къалъизегIан къуръан цIцIалулев, къалъудасса нахъе хIамул рикъулев. radal - qa;i#efan qur'an ~alulew, qa;udaSa na]e \amul riqulew. 106. Радал – къватIиве, къасси – жаниве. radal - qwaTiwe, qaSi - $aniwe. 107. Радал – рохьдолIе, къасси – бокьобе. radal - ro%do/e, qaSi - bopobe. 108. Радал роцIцIун, къалъуда кьерхун. radal ro~un, qa;uda per[un. 109. Радал яхъаралълъул балъ тIокIаб. radal ya]ara:ul ba; Tojab. 110. Радалги къассиги квен россассул бугони, къадеквенгIаги чIчIужуялълъулги букIине кколеб. radalgi qaSigi kwen roSaSul bugoni, qadekwenfagi Zu$uya:ulgi bujine Koleb. 111. Радалго гьабураб хIалтIи лълъикIаб, гьитIинго ячарай чIчIужу лълъикIай. radalgo haburab \alTi :ijab, hiTingo yaxaray Zu$u :ijay. 112. Радалисса мацIцIицца чанги чи мукIурлъулев, мацIцIида ракI рекъарав бакъ ун ххадусса лъалев. radaliSa ma~iCa xangi xi mujur;ulew, ma~ida raj reqaraw baq un {aduSa ;alew. 113. Радалквен дуццаго кванай, къадеквен гьалмагъгун цадахъ кванай, къассиквен тушманассе кье. radalkwen duCago kwanay, qadekwen halmavgun cada] kwanay, qaSikwen tu^manaSe pe. 114. Ражи мискинчияссул дандежойила. ra$i miskinxiyaSul dande$oyila. 115. Ражи тIагIиндал тIураб цIцIамулIин гIадав. – Ражи хху-ххун, ххинкIал квин дуццаги те, Ххарабат! – ХхинкIазда гIужал райи дуццаги те, хIалихьат! ra$i Tafindal Turab ~amu/in fadaw. - ra$i {u-{un, {injal kwin duCagi te, {abarat! - {inja#da fu$al rayi duCagi re, \ali%at! 116. Ражи цIцIоролеб моцIцIалълъ ЦIцIолода рохьовеги унге, цIцIани къинлъулI мундерил ахакьеги унге. ra$i ~oroleb mo~a: ~oloda ro%owegi unge, ~ani qin;u/ munderil a[apegi unge. 117. РажидулI анкьго дару букIунеб. ra$idu/ anpgo daru bujuneb. 118. Разилъи гьечIого яс ригьнаде кьейги кIудияб мунагьила. ra#i;i hezogo yas rihnade peygi judiyab munahila. 119. Разияб къоялълъ гIурусазул гьатIанкъо гIадав, пашманаб къоялълъ жугьутIазул шаматкъо гIадав (ВитIани – гьатIан, гьетIани – шамат). ra#iyab qoya: furusa#ul haTanqo fadaw, _a^manab qoya: $uhuTa#ul ^amatqo fadaw. (wiTani - haTan, heTani - ^amat). 120. Рак бараб хуриве Аллагь валагьунев, бечедаб рокъое яс ялагьулей. rak barab [uriwe allah walahunew, bexedab roqoye yas yalahuley. 121. Рак баралълъуб хIалухъин хIалигIараб букIуна. rak bara:ub \alu]in \alifarab bujuna. 122. Рак гьечIого, бокь бичуге, бекьичIого хур бичуге. rak hezogo, bop bixuge, bepizogo [ur bixuge. 123. Рак хIаллъанагIан, хIалухъин гьарзалъулеб, кици гIемерлъанагIан, калам берцинлъулеб. rak \al;anafan, \alu]in har#a;uleb, kici femer;anafan, kalam bercin;uleb. 124. Рак чIвачIеб хуралдассаги цIунагийила, хур гьечIеб рукъалдассаги цIунагийила. rak zwazeb [uraldaSagi `unagiyila [ur hezeb ruqaldaSagi `unageyila. 125. Рак чIвачIони, ракьалълъ пайда кьолареб, хъулухъ гьабичIони, ахикь пихъ бижулареб. rak zwazoni, rapa: _ayda polareb, ]ulu] habizoni, a[ip _i] bi$ulareb. 126. Раква гьетIунилан, гьобо хисулареб, гьобо бекунилан, раква хисулареб. rakwa heTunilan, hobo [isulareb, hobo bekunilan, rakwa [isulareb. 127. РакугохI хисунилан хъабхъал чIахIалъиларо. rakugo\ [isunilan ]ab]al za\a;ilaro. 128. Ракъдадаги вукIун гуребила ччугIа кколеб. raqdadagi wujun gurebila Xufa Koleb. 129. Ракъдада лIугьараб хIор ххеххгого къунебила. raqdada /uharab \or {e{gogo qunebila. 130. Ракъи – хьул, кIвахI – ссвак. raqi - %ul, jwa\ - Swak. 131. Ракъугеги, гIорцIцIугеги, рахакь хваги. ПатихIа. raqugegi, for~ugegi, ra]ap [wagi. _ati\a. 132. Ракъуда нич гьечIеб, бечелъиялълъе гIей гьечIеб. raquda nix hezeb, bexe;iya:e fey hezeb. 133. Ракъун кванани, квен гьуинлъула, гьимун бицани, рагIи гьуинлъула. raqun kwanani, kwen huin;ula, himun bicani, rafi huin;ula. 134. Ракъул къали кIутIугеги, къохьол тIажу ретIунгеги, чиякълъун чи ххутIугеги. raqul qali juTugegi, qo%ol Ta$u reTungegi, xiyaq;un xi {uTugegi. 135. Ракъусоналълъ месед учузаб. raqusona: mesed uxu#ab. 136. Ракъусоналълъ руцIцIун чIчIарал, гIорцIцIунсоналълъ релъанхъарал магIарулал. Ракъусоналълъ, хъабиниб бетIерги къан, годекIаниссан унеб гьойда щивго велъичIевила. Хур бачIараб соналълъ, гьебги ракIалде щун, киналго релъаралила. raqusona: ru~un Zaral, for~unsona: re;an]aral mafarulal. raqusona:, ]abinib beTergi qan, godejaniSan uneb hoyda &iwgo we;izewila. [ur bazarab sona:, hebgi rajalde &un, kinalgo re;aralila. 137. Ракъусоналълъ эбел якъуцца хварайила, вас чохьодасса ун хваравила. raqusona: ebel yaquCa [warayila, was xo%odaSa un [warawila. 138. Ракь бухъани, месед батулебила, рагIи бухъани, гIажал батулебила. rap bu]ani, mesed batulebila, rafi bu]ani, fa$al batulebila. ВукIун вуго цо бечедав чи. БукIун буго гьессул кIудияб ахги гIатIидаб пастIан-къоноги. Кидаго гьесс кIиявго васассда абулеб букIун буго - “РакьулI месед бугебхха, дир лъимал, рагIулI гIажал бугеб. Ворехха, нужецца ракь гIемер бухъе, рагIи дагьабги бухъуге!” – ян. wujun wugo co bexedaw xi. bujun bugo heSul judiyab a[gi faTidab _asTan-qonogi. kidago heS jiyawgo wasaSda abuleb bujun bugo - "rapu/ mesed bugeb{a, dir ;imal, rafu/ fa$al bugeb. wore{a, nu$eCa rap femer bu]e, rafi dahabgi bu]uge!" - yan. Жинцца ракьулI баххчараб щибниги жо гьечIого, инссуцца кидаго нилIеда гьадал рагIаби гIемер абилароанилан ракIалдеги ккун, кIиявго ваццасс ракь гIемер бухъулеб букIун буго. Месед-гIарац жинда-жинда батилародаян, цоцаздасса балъгоги хъирщадулел рукIун руго. $inCa rapu/ ba{xarab &ibnigi $o hezogo, inSuCa kidago ni/eda hadal rafabi femer abilaroanilan rajaldegi Kun, jiyawgo waCaS rap femer bu]uleb bujun bugo. mesed-farac $inda-$inda - batilarodayan, coca#daSa ba;gogi ]ir&adulel rujun rugo. КъотIун буго пайдаяб жо батиялдасса хьул. Реххун тун буго ваццаз ракь, ракьалълъ гьалги тун руго. Цо заманалдассан гьитIинав ваццассдаги гьессул чIчIужуялдаги кIудияв ваццассул хIелеко хъазлъун бихьун буго. КIудияв ваццассдаги гьессул чIчIужуялдаги ккун буго гъозул хъаз варанийилан. КIудияссухъе щун батилин дагьабниги меседилан гьитIинав, гьитIинаб гIонкIкIоцца гуккун ватилин живилан кIудияв, цоцаздеги шакдарун, рагIи бухъизе лIугьун руго. Руччабазги риччан руго рагIул ххалатал раххссал. qoTun bugo _aydayab $o batiyaldaSa %ul. re{un tun bugo waCa# rap, rapa: halgi tun rugo. co #amanaldaSan hiTinaw waCaSdagi heSul Zu$uyaldagi judiyaw waCaSul \eleko ]a#;un bi%un bugo. Judiyaw waCaSdagi heSul Zu$uyaldagi Kun bugo vo#ul ]a# waraniyilan. judiyaSu]e &un batilin dahabnigi mesedilan hiTinaw, hiTinab fonJoCa guKun watilin $iwilan judiyaw, coca#degi ^akdarun, rafi bu]i#e /uhun rugo. ruXaba#e riXan rugo raful {alatal ra{Sal. Инссуцца меседилан ссунде абулеб букIарабали бичIчIичIел лъималазда рагIулI гIажал цIакъго кIудияб батун буго. inSuCa mesedilan Sunde abuleb bujarabali biZizel ;imala#da rafu/ fa$al `aqgo judiyab batun bugo. 139. Ракь кинаб букIаниги, гьелълъ гурони нилI хьихьуларел. rap kinab bujanigi, he: guroni ni/ %i%ularel. 140. Ракьа гьечIеб гьан букIунареб. rapa hezeb han bujunareb. 141. Ракьа гьечIеб гьанги, хIе гьечIеб гьоцIцIоги букIунареб. rapa hezeb hangi, \e hezeb ho~ogi bujunareb. 142. Ракьалда бихьичIониги, хIарам зобалда бихьулеб. rapalda bi%izonigi, \aram #obalda bi%uleb. 143. Ракьалдасса бер гIорцIцIулареб, гIарац тIассан чваххулареб. rapaldaSa ber for~ulareb, farac TaSan xwa{ulareb. 144. Ракь-ракьалълъул гIадат батIияб, гIадамазул ххассиятги батIияб. rap-rapa:ul fadat baTiyab, fadama#ul {aSiyatgi baTiyab. 145. Ракьа бугони, гьан камиларо. rapa bugoni, han kamilaro. 146. Ракьа бугониги гIолебила ГIандисса чое. rapa bugonigi folebila fandiSa xoye. 147. Ракьалдассан рижарал нилI ракьалде тIад руссуна. rapaldaSan ri$aral ni/ rapalde Tad ruSuna. 148. Ракьалда тIадалдасса ххиянатчияссе ракьул чохьонибго лълъикIила. rapalda TadaldaSa {iyanatxiyaSe rapul xo%onibgo :ijila. 149. Ракьул бетIергьан вуго ракь хIалтIизабурав чи. rapul beTerhan wugo rap \alTi#aburaw xi. 150. Ракьул гIанкIкI ракьул гьойцца гурони кколареб. rapul fanJ rapul hoyCa guroni Kolareb. 151. РакьулI баххчаниги балагьулебила гьунаралълъ къватIибе нух. rapu/ ba{xanigi balahulebila hunara: qwaTibe nu[. 152. РакьулIе ккараб мугь тIирщичIого ххутIулареб. rapu/e Karab muh Tir&izogo {uTulareb. 153. РакьулIе регьел – ракьулIан тIорщел. rapu/e rehel - rapu/an Tor&el. 154. РакьулIе рехханиги, месед холареб, хабалIе аниги, бахIарчи холарев. rapu/e re{anigi, mesed [olareb, [aba/e anigi, ba\arxi [olarew. 155. Ракьуцца кваназавизе бокьарасс ракьги кваназабе. rapuCa kwana#awi#e boparaS rapgi kwana#abe. 156. РакI бахIарлъунилан, черхх цIилъуларо, Чорххол лугбузул гьан гур-гурун ххадуб, Горбол щекI цIцIабуцIцIун, мугъ битIуларо, Мугъзал гьод къулараб къо бачIун ххадуб. raj ba\ar;unilan, xer{ `i;ularo, xor{ol lugbu#ul han gur-gurun {adub, gorbol &ej ~abu~un, muv biTularo, muv#al hod qulareb qo bazun {adub. 157. РакI бащалъуларессулгун гьудуллъиги гьабуге, чехь бащалъуларессулгун гьалмагълъиги гьабуге. raj ba&a;ulareSulgun hudul;igi habuge, xe% ba&a;ulareSulgun halmav;igi habuge. 158. РакI бакъвани – Закил рукъ, ццим бахъани – Ххизрил рукъ. raj baqwani - #akil ruq, Cim ba]ani - {i#ril ruq. 159. РакI бащалъун квараб гурга лълъикIабила, мекъсса руссун квараб чадидасса. raj ba&a;un kwarab gurga :ijabila, meqSa ruSun kwarab xadidaSa. 160. РакI беццлъиялдасса бер беццлъи лълъикIаб. raj beC;iyaldaSa ber beC;i :ijab. 161. РакI бечедассул рукъ мискинаб. raj bexedaSul ruq miskinab. 162. РакI битIизегIан, мацIцI битIулареб. raj biTi#efan, ma~ biTulareb. 163. РакI бихьуларев гьудулассдасса берал рихьулев тушман лълъикIав. raj bi%ularew hudulaSdaSa beral ri%ulew tu^man :ijaw. 164. РакI гурхIун, асскIобе бачараб бурутI, ццим бахъун, бачахъизе ккарабила. raj gur\un, aSjobe baxarab buruT, Cim ba]un, baxa]i#e Karabila. 165. РакI гIедегIарассе нух ххалатаб. raj fedefaraSe nu[ {alatab. 166. РакI квегъиялдасса черхх квегъи бигьаябила. raj kweviyaldaSa xer{ kwevi bihayabila. 167. РакI къварилъи – херлъиялълъул бащалъи. raj qwari;i - [er;iya:ul ba&a;i. 168. РакI кьерхарассе дунялги кьерлъун букIунеб. raj per[araSe dunyalgi per;un bujuneb. 169. РакI рагьуларессулгун гьудуллъиги гьабуге, сапар хIехьолареб хIамагун нухдаги унге. raj rahulareSulgun hudul;igi habuge, sa_ar \e%olareb \amagun nu[dagi unge. 17o. РакI херлъичIогойилан, къаркъала херлъичIого букIунареб. raj [er;izogoyilan, qarqala [er;izogo bujunareb. 171. РакI унтун гIодани, беццаб бадиссаги магIу баккулеб. raj untun fodani, beCab badiSagi mafu baKuleb. 172. РакI херлъугеги, хоб билугеги. raj [er;ugegi, [ob bilugegi. 173. РакI чIчIараб жо – гIайлан чед. raj Zarab $o - fayilan xed. 174. РакI щваралълъубе хIетIги щун. raj &wara:ube \eTgi &un. 175. РакI щулияссул черххги щулияб, ракI тамахассул черххги тамахаб. raj &uliyaSul xer{gi &uliyab, raj tama[aSul xer{gi tama[ab. 176. РакIал гIатIидалълъуб бакIги гIатIидаб. rajal faTida:ub bajgi faTidab. 177. РакIалда бугеб жо бицинчIогойила нухъа чIчIегIерлъараб. rajalda bugeb $o bicinzogoyila bu]a Zefer;arab. 178. РакIалда бугеб щинаб гьурщизе кколареб. rajalda bugeb &inab hur&i#e Kolareb. 179. РакIалда гьечIеб мугъалда нахъа батугеги. rajalda hezeb muvalda na]a batugegi. 180. РакIалда къараб къватIибе реххичIого ххутIулареб. rajalda qarab qwaTibe re{izogo {uTulareb. 181. РакIалдасса ххеххаб жоги гьечIеб, ххеххго хисулеб жоги гьечIеб. rajaldaSa {e{ab $ogi hezeb, {e{go [isuleb $ogi hezeb. 182. РакIалълъ борце, гIакълуялълъ къотIе. raja: borce, faqluya: qoTe. 183. РакIалълъ пикру гьабичIони, канал бераздаги щибниги бихьулареб. raja: _ikru habizoni, kanal bera#dagi &ibnigi bi%ulareb. 184. РакIалълъ хвел гьарулей, кIалалълъ сахлъи гьарулей. raja: [wel haruley, jala: sa[;i haruley. 185. РакIа-рахари гьечIезул къо, къваригIараб жо балагьулаго, унебила. raja-ra[ari heze#ul qo, qwarifarab $o balahulago, unebila. 186. Ралъад гъваридабгIаги, гьелълъулги тIину бугеб, мегIер борххатабгIаги, гьелълъулги бетIер бугеб. ra;ad vwaridabfagi, he:ulgi Tinu bugeb, mefer bor{atabfagi, he:ulgi beTer bugeb. 187. Ралъад лълъецца гIорцIцIулареб, боцIцIи гIун, чи холарев. ra;ad :eCa for~ulareb, bo~i fun, xi [olarew. 188. Ралъдадаги гел лъе, гIемер бугилан исрап гьабуге. ra;dadagi gel ;e, femer bugilan isra_ habuge. 189. Ралъдаеги щуб къваригIунеб, щубаеги бакъ къваригIунеб (Ралъдаеги – щуб, щубаеги – бакъ). ra;daye &ub qwarifuneb, &ubayegi baq qwarifuneb (ra;daye - &ub, &ubayegi - baq). 190. Ралъдал карачелалда рекIинчIони, гьоцIцIо щоларо. ra;dal karaxelalda rejinzoni, ho~o &olaro. 191. Ралъдал лълъималълъеги пасалъи бегьуларебила. ra;dal :ima:egi _asa;i behularebila. 192. Ралъдал лълъим цIцIикIкIуна тIаде рачIунел гIораздалъун, тIадчияссул лъай цIцIикIкIуна чияцца бицунелълъухъ гIинтIамиялдалъун. ra;dal :im ~iJuna Tade razunel fora#da;un, TadxiyaSul ;ay ~iJuna xiyaCa bicune:u] finTamiyalda;un. 193. Ралъдал тIину гьечIеб, гIорцIмадул тIинчI гьечIеб. ra;dal Tinu hezeb, for`madul Tinz hezeb. 194. РалъдалIе бохх биччан паххрулъарай мун, Ралъад къундай бугеб, мун къулун йигин. Меседил мали чIван зодой яхарай, Молол гIучI бекундай, гIодой чIван йигин. ra;da/e bo{ biXan _a{ru;aray mun, ra;ad qunday bugeb, mun qulun yigin. mesedil mali zwan #odoy ya[aray, molol fuz bekunday, fodoy zwan yigin. 195. РалъдалIе лълъимги баччуге, рохьобе тIилги босуге. ra;da/e :imgi baXuge, ro%obe Tilgi bosuge. 196. РалъдалIе реххараб рукIкIада ххадувги унге, хварав чияссде гIайибги реххуге. ra;da/e re{arab ruJada {aduwgi unge, [waraw xiyaSde fayibgi re{uge. 197. Рас бижанагIанила гIункIкI бугьунеб, бечелъанагIанила чи бараххщулев. ras bi$anafanila funJ buhuneb, bexe;anafanila xi bara{&ulew. 198. Рас ххалалъунилан хханасс мун ячинаро. ras {ala;unilan {anaS mun yaxinaro. 199. Рас хIеренаб бихьунила хIанчIицца руз бетIулеб. ras \erenab bi%unila \anziCa ru# beTuleb. 200. РатIа – биххаро, бохх – гIуцIцIаро. raTa - bi{aro, bo{ - fu~aro. 201. Рател гьечIеб хIалтIи – меххтулареб чIагIа. ratel hezeb \alTi - me{tulareb zafa. 202. РатIалги щоларого, щигатги гIоларого. raTalgi &olarogo, &igatgi folarogo. 203. РатIаялълъ гьоркьоблъи тIезабулеб, боххалълъ гIуцIцIулеб. raTaya: horpob;i Te#abuleb, bo{a: fu~uleb. 204. РатIлид вуцIцIарассул хIурмат кIудияб, тIагъур хIуларассухъ гIин тIамулареб. raTlid wu~araSul \urmat judiyab, Tavur \ularaSu] fin Tamulareb. 205. РатIлие эххетарав тIоххое бегьуларев. raTliye e{etaraw To{oye behularew. 206. РатIлил исбагьилъи – гьарзалъи, чорххол исбагьилъи - ххалалъи. raTlil isbahi;i - har#a;i, xor{ol isbahi;i - {ala;i. 207. РатIлихъ балагьун – дандчIвай, ххарбихъ балагьун – тIовитIи. raTli] balahun - dandzway, {arbi] balahun - TowiTi. 208. РатIлицца чийилан, чухъа ретIарав, чоцца багьадуран, ябу рекIарав. raTliCa xiyilan, xu]a reTaraw, xoCa bahaduran, yabu rejaraw. 209. РатIлицца – чи, чоцца – багьадур. raTliCa - xi, xoCa - bahadur. 210. Рахакь хIебтIарав хIал ккедал къватIив чIвалев. ra[ap \ebTaraw \al Kedal qwaTiw zwalew. 211. Рахал рикIкIунев гьечIев чиясс квеш вугилан абуге. ra[al riJunew hezew xiyaS kwe^ wugilan abuge. 212. Рахараб гъамассги, буцIцIараб кIалги – кIиябго бечедаб жо. ra[arab vamaSgi, bu~arab jalgi - jiyabgo bexedab $o. 213. Рахен гьечIеб гIор букIунареб, нух гьечIеб мегIер букIунареб. ra[en hezeb for bujunareb, nu[ hezeb mefer bujunareb. 214. Рахен гьечIеб кьуру гьечIеб, рагIал гьечIеб авлахъ гьечIеб. ra[en hezeb puru hezeb, rafal hezeb awla] hezeb. 215. РахъдалI бугониги, чиниги лъала, чурулI бугониги, меседги лъала. ra]da/ bugonigi, xinigi ;ala, xuru/ bugunigi, mesedgi ;ala. 216. Рахь баккулареб гIакдае чури кьоге. ra% baKulareb fakdaye xuri poge. 217. Рахь гьечIеб гIакдацца гIартилI мал бала. ra% hezeb fakdaCa farti/ mal bala. 218. Рахь гIемер унеб бугилан, гIункIкI къан цIцIурай, гIадада жо теларилан, хвараб гIака бечIчIарай. ra% femer uneb bugilan, funJ qan ~uray, fadada $o telarilan, [warab faka beZaray. 219. Рахь кьолареб гIакдае чури кьоге, пайда бахунареб жоялълъе ххарж гьабуге. ra% polareb fakdaye xuri poge, _ayda ba[unareb $oya:e {ar$ habuge. 220. Рахь хахулелълъул бече хIалакъаб. ra% [a[ule:ul bexe \alaqab. 221. РахьдалI рас ххеххго бихьулеб. ra%da/ ras {e{go bi%uleb. 222. Рахь-нах бокьарасс гIака лълъикI хьихье (ГIакдалгун нилIер бугеб жо – даран). ra%-na[ boparaS faka :ij %i%e (fakdalgun ni/er bugeb $o - daran). 223. РахIат гьечIеб хIалтIудассаги цIунаги, хIалтIи гьечIеб рахIаталдассаги цIунаги. ra\at hezeb \alTudaSagi `unagi, \alTi hezeb ra\ataldaSagi `unagi. – РахIат, хIажи, рахIат! – ан абурабила гIарабасс варани цогидазулалда ххадуб гъезабеян абурав хIеж борххулев магIарулассда. РахIат букIуна дие, дир вараниялълъул бетIер цогидазулалда бащалъараб меххалълъ! – ан жаваб кьурабила магIарулассги. РахIатаб гIумру бокьани, дуццаго чияеги гьабуге налъи, чияда дуегоги гьабуге. РахIатал гьарзалъани, гIакълу гьечIев чIухIула, Балагьал тIаде щвани, ххеххгого къварилъула. - ra\at, \a$i, ra\at! - an aburabila farabaS warani cogida#ulalda {adub ve#abeyan aburaw \e$ bor{ulew mafarulaSda. ra\at bujuna diye, dir waraniya:ul beTer cogida#ulalda ba&a;arab me{a:! - an $awab purabila mafarulaSgi. ra\atab fumru bopani, duCago xiyaye habuge na;i, xiyada duyegogi habuge. ra\atal har#a;ani, faqlu hezew zu\ula, balahal Tade &wani, {e{gogo qwari;ula. 224. РахIаталълъе гIей гьечIеб, рокьуе гIурхъи гьечIеб. ra\ata:e fey hezeb, ropuye fur]i hezeb. 225. РахIаталълъе гIей гьечIебила, боцIцIи гIун, гIаданги хвечIевила. ra\ata:e fey hezebila, bo~i fun, fadangi [wezebila. 226. РахIаталълъе гIей гьечIилан, ГIакулицца бусен борлIарабила. ra\ata:e fey hezilan, fakuliCa busen bor/arabila. 227. РахIатгун – хIалихьалъи, захIматгун – бахIарчилъи. ra\atgun - \ali%a;i, #a\matgun - ba\arxi;i. 228. РацIцIалъи гьабулей гурейила яцIцIадай, рацIцIалъи цIунулейила. ra~a;i habuley gureyila ya~aday, ra~a;i `unuleyila. 229. РацIцIалъи – сахлъиялълъул бетIер, чороклъи – унтул гьудул. ra~a;i - sa[;iya:ul beTer, xorok;i - untul hudul. 230. РацIцIа-ракъалъи гьабизеялдасса цIунизе лъазе ккола. ra~a-raqa;i habi#eyaldaSa `uni#e ;a#e Kola. 231. РацIцIа-ракъалъи гьабулелълъуб гуребила букIунеб, цIунулелълъубила. ra~a-raqa;i habule:ub gurebila bujuneb, `unule:ubila. 232. Рачараз лълъудби хьихьаги, гьарураз лъимал хьихьаги. raxara# :udbi %i%agi, harura# ;imal %i%agi. 233. Рачелалълъ чехь къарав, чоцца гьан къарав. razela: ze% qaraw, xoCa han qaraw. 234. Рачиде баче чаран. raxide baxe xaran. 235. Рач-рачаги, а-аги, ирга дидеги щваги. rax-raxagi, a-agi, irga didegi &wagi. 236. Раччлиде гIи аралълъуссан хIатIида гIицIцIго ине ккаги. raXlide fi ara:uSan \aTida fi~go ine Kagi. 237. Раччи бачче черххалда рекъараб, квен кванай чехьалда рекъараб. raXi baXe xer{alda reqarab, kwen kwanay xe%alda reqarab. 238. РаччулI хIама къинлъугеги, хIалтIулI лълъади къинлъугеги. raXu/ \ama qin;ugegi, \alTu/ :adi qin;ugegi. 239. РачIчI бухьун, хIама чIчIолареб (ХIамил рачIчI бухьун чIчIолареб). raZ bu%un, \ama Zolareb (\amil raZ bu%un Zolareb). 240. РачIчI къотIун, борохь къелIе биччаге. raZ qoTun, boro% qe/e biXage. 241. РачIчI кIудияб лIугьинейилан, дегIен хьихьун букIарабила, лIурдул кIудиял лIугьун, чехь бихъизе ккарабила. raZ judiyab /uhineyila, defen %i%un bujarabila, /urdul judiyal /uhun, xe% bi]i#e Karabila. 242. РачIчI ххалатаб гьойги хьихьуге, гьод ххалатаб чуги босуге. raZ {alatab hoygi %i%uge, hod {alatab xugi bosuge. 243. РачIчIалдасса чIухIараб хIелеко гIадин. raZaldaSa zu\arab \eleko fadin. 244. РачIен гьечIеб рукъ – охх унеб гьобо. razen hezeb ruq - o{ uneb hobo. 245. Ращалъи гьабунагIан, гьуинлъи (гьудуллъи) цIцIикIкIунеб. ra&a;i habunafan, huin;i (hudul;i) ~iJuneb. 246. Ращалъиялълъул асслу – ритIухълъи. ra&a;iya:ul aSlu - riTu];i. 247. Регьел гIуралълъубе щуб гIолеб. rehel fura:ube &ub foleb. 248. Регьел хIалалълъуб чед кIудияб, чи хIалалълъуб хIалтIи кIудияб. rehel \ala:ub xed judiyab, xi \ala:ub \alTi judiyab. 249. Регьелги ххинлъиги гIедалила гIодобе бортараб мугь тIирщалеб. rehelgi {in;igi fedalila fodobe bortarab muh Tir&aleb. 250. РегIараб меххалълъ гуребила кумек гьабулеб, къваригIараб меххалълъила. rafarab me{a: gurebila kumek habuleb, qwarifarab me{a:ila. 251. РегIараб меххалълъ гьабилилан гIаданлъиги тоге, херлъараб меххалълъ гьабилилан динги тоге. refarab me{a: habililan fadan;igi toge, [er;arab me{a: habililan dingi toge. 252. РегIараб меххалълъ гьабилилан кумекги тоге, щвараб меххалълъ бецIилилан налъиги тоге. refarab me{a: habililan kumekgi toge, &warab me{a: be`ililan na;igi toge. 253. «РегIуларо», «щоларо» гIилалъун рикIкIунаро. «refularo», «&olaro» fila;un riJunaro. 254. РегIун гIумру аги, хIехьезе гIакълу кьеги. refun fumru agi, \e%e#e faqlu pegi. 255. Рекъав чияссул рагIад къокъаб букIуна. reqaw xiyaSul rafad qoqab bujuna. 256. Рекъараб гIамал ккурав гIадамазе вокьула. reqarab famal Kuraw fadama#e wopula. 257. Рекъараб рехъалълъ хъумур речIчIулареб. reqarab re]a: ]umur reZulareb. 258. Рекъасс къвал цIурабила, къокъасс магь баччарабила. reqaS qwal `urabila, qoqaS mah baXarabila. 259. Рекъел бугила масслихIатчагIазул иш, цин ХIаригабурлъи бегейила. reqel bugila maSli\atxafa#ul i^, cin \arigabur;i begeyila. Яс уней йиго васассда ххадуй лIутун. Гьезие хIинкъи буго ахIуд бахъун бачIараб ясалълъул гIагарлъиялълъ жал чIваялълъул. yas uney yigo wasaSda {aduy /utun. he#iye \inqi bugo a\ud ba]un bazarab yasa:ul fagar;iya: $al zwaya:ul. Ясалълъ васассда абулеб буго, унго, умумул нилIеда тIассагIаги лIугьинародай, гьел нилIгун рекъезарулев чиго вукIинародайилан. Васасс ясалда абун буго, цин хIинкъи бугеб бакIалдасса рорчIилин, масслихIаталълъе чи камиларев ватилилан. yasa: wasaSda abuleb bugo, ungo, umumul ni/eda TaSafagi /uhinaroday, hel ni/gun reqe#arulew xigo wujinarodayilan. wasaS yasalda abun bugo, cin \inqi bugeb bajaldaSa rorzilin, maSli\ata:e xi kamilarew watililan. Кициялълъул магIна буго - «Цин хIинкъиялдасса цIуне, ххадуссеб ххадуб гьабе», – ян абураб. kiciya:ul mafna bugo - «cin \inqiyaldaSa `une, {aduSeb {adub habe», - yan aburab. 260. РекъечIеб бицарассда бокьулареб рагIулеб, ххвалчадул ругънадасса рагIул ругъун унтулеб. reqezeb bicaraSda bopulareb rafuleb, {walxadul ruvnadaSa raful ruvun untuleb. 261. РекъечIелълъуб кIал гъурай, кIваричIелълъуб бер гъурай. reqeze:ub jal vuray, jwarize:ub ber vuray. 262. Рекъолареб ганчIицца къед ссурукъ гьабула. reqolareb ganziCa qed Suruq habula. 263. Рекъон кванай, къецц бан хIалтIе. reqon kwanay, qeC ban \alTe. 264. Рекъон хIалтIаразул хIалтIи гIемераб, рекъон ахIаразул бакъан рекъараб. reqon \alTara#ul \alTi femerab, reqon a\ara#ul baqan reqarab. 265. Рекъон чIчIикIаре. reqon Zijare. Жибго гьитIинаб «гIамал кIудияб» кIиго рагIиялдассан гIуцIцIараб гьаб кициялълъул гьайбатлъиги берцинлъиги! Вихьизе гьитIинав, гьунар кIудияв чияссде магIарулаз абула тIаде вугевгIанассев ракьулIеги вугев чийилан. НилI жиндасса чIухIизе бегьулеб гьаб кIиго рагIиялълъул кьалбал гъваридал руго. Гьалълъ бицуна цолъиялълъулI гуч букIиналълъулги, росдал газа кьурда рекIиналълъулги, кIиго бетIерги рекъани, ункъо кверги хIалтIани, рукъ бечелъиялълъул, инсаният рекъон хIалтIанагIан, кинабго рахъ ццебетIеялълъулги, бищунго инсанассе хIажатаб, рекIее рахIат бугеб, хIинкъи гьечIеб гIумруялълъулги. Гьелда тIад бижана - «Рекъон хIалтIанагIан цадахъаб магIишат бечедаб», – ан абураб цIияб кициги. $ibgo hiTinab «famal judiyab» jigo rafiyaldaSan fu~arab hab kiciya:ul haybat;igi bercin;igi! wi%i#e hiTinaw, hunar judiyaw xiyaSde mafarula# abula Tade wugewfanaSew rapu/egi wugew xiyilan. ni/ $indaSa zu\i#e behuleb hab jigo rafiya:ul palbal vwaridal rugo. ha: bicuna co;iya:u/ gux bujina:ulgi, rosdal ga#a purda rejina:ulgi, jigo beTergi reqani, unqgo kwergi \alTani, ruq bexe;iya:ul, insaniyat reqon \alTanafan, kinabgo ra] CebeTeya:ulgi, bi&ungo insanaSe \a$atab, rejeye ra\at bugeb, \inqi hezeb fumruya:ulgi. helda Tad bi$ana - «reqon \alTanafan cada]ab mafi^at bexedab», - an aburab `iyab kicigi. 266. РекIараб чуялда кьурдарав дун, кьолочIеб гIорцIмада рекIарав мун. rejarab xuyalda purdaraw dun, polozeb for`mada rejaraw mun. 267. РекIаралълъув рещтIаги, борчаралълъуб бичаги. rejara:uw re&Tagi, borxara:ub bixagi. 268. РекIарассда лъелав велъуларев. rejaraSda ;elaw we;ularew. 269. РекIаразул бода гьабизе кIолареб гIакъилассул кIалалда гьабизе кIолеб. rejara#ul boda habi#e jolareb faqilaSul jalalda habi#e joleb. 270. РекIарассухъ ралагьун, рекIа, рещтIарассухъ ралагьун, рещтIа. rejaraSu] ralahun, reja, re&TaraSu] ralahun, re&Ta. 271. РекIеда балареб гьуриялдасса гьури-бакъ чIвалареб чIчIегIер ракьулI лълъикI! rejeda balareb huriyaldaSa huri-baq zwalareb Zefer rapu/ :ij! 272. РекIеда бараб хIапаро гIадав чи. rejeda barab \a_aro fadaw xi. 273. РекIеда кIулал рарав, кIалдиб килас кьабурав. rejeda julal raraw, jaldib kilas paburaw. 274. РекIеда тIатIи рекIарав мун, тIулида нацIцI барав дун. rejeda TaTi rejaraw mun, Tulida na~ baraw dun. 275. РекIеда тIатIи рекIарав хIариколоссессда хIатIикь цIа бакарав кIахъияв вичIчIиларо. rejeda TaTi rejaraw \arikoloSeSda \aTip `a bakaraw ja]iyaw wiZilaro. 276. РекIедасса рекIеде – кьо. rejedaSa rejede - po. 277. РекIее бокьараб гьабуни, иххтияр гьечIеб бакIалде кколев. rejeye boparab habuni, i{tiyar hezeb bajalde Kolew. 278. РекIее бокьараб жо – чорххое мархIам. rejeye boparab $o - xor{oye mar\am. 279. РекIел бер балагьичIони, бералда канлъи бихьулареб. rejel ber balahizoni, beralda kan;i bi%ulareb. 280. РекIел бечелъиялда боцIцIул бечелъи бащалъуларебила. rejel bexe;iyalda bo~ul bexe;i ba&a;ularebila. 281. РекIел гIадлу биххугеги, чорххол гIамал хисугеги. rejel fadlu bi{ugegi, xor{ol famal [isugegi. 282. РекIел гIин гIенеккичIони, гIиналда рагIи рагIулареб. rejel fin feneKizoni, finalda rafi rafulareb. 283. РекIел къварилъиялълъ гьакълиде цIцIалел, дагIба-къеццалълъ кьалде ахIулел. rejel qwari;iya: haqlide ~alel, dafba-qeCa: palde a\ulel. 284. РекIел пашманлъи хъамулеб гьури – хIалтIи. rejel _a^man;i ]amuleb huri - \alTi. 285. РекIел хIуби – чехь, чохьол хIуби – чед. rejel \ubi - xe%, xo%ol \ubi - xed. 286. РекIелI бугеб лъалареб, лъороб бугеб бихьулареб. reje/ bugeb ;alareb, ;orob bugeb bi%ulareb. 287. РекIелI бугеб меххалълъ нилI балъголъиялълъул хханзабийила, цабзаздасса борчIани, нилI гьелълъул лагъзалила. reje/ bugeb me{a: ni/ ba;go;iya:ul {an#abiyila, cab#a#daSa borzani, ni/ he:ul lav#alila. 288. РекIелI бугеб хъублъи гьурмадаги бихьулебила. reje/ bugeb ]ub;i hurmadagi bi%ulebila. 289. РекIелI цоги ккун, кIалалълъ батIияб бицунге. reje/ cogi Kun, jala: baTiyab bicunge. 290. РекIелI цIунараб цо хIарп лълъикIабила кагътида цIунараб нусго рагIиялдасса. reje/ `unarab co \ar_ :ijabila kavtida `unarab nusgo rafiyaldaSa. 291. РекIелI чаран бугессе чинаридул тIилги тIассан ккараб ярагъила. reje/ xaran bugeSe xinaridul Tilgi TaSan Karab yaravila. 292. РекIелIа рокьи кIалдисса гIус гIадин бахъуларо. reje/a ropi jaldiSa fus fadin ba]ularo. 293. РекIелIан бачIараб рагIи гурони, рекIелIе унареб. reje/an bazarab rafi guroni, reje/e unareb. 294. РекIиндал Аллагь кIочон тарав, рещтIиндал чу кIочон тарав. rejindal allah joxon taraw, re&Tindal xu joxon taraw. 295. РекIиндал чу лъалеб, вилълъиндал рекъав лъалев. rejindal xu ;aleb, wi:indal reqaw ;alew. 296. РекIине лъараб гIадин, рекIараб чол квелълъ кквезеги лъай. rejine ;arab fadin, rejarab xol kwe: Kwe#egi ;ay. 297. РекIинеги лъай, рещтIинеги лъай. rejinegi ;ay, re&Tinegi ;ay. 298. РекIинчIого чу лъалареб, чиякълъичIого чи лъаларев. rejinzogo xu ;alareb, xiyaq;izogo xi ;alarew. 299. РекIун бихьун чу босе, лъун бихьун кьили босе. rejun bi%un xu bose, ;un bi%un pili bose. 300. РелъанагIан гIодизе кколел. re;anafan fodi#e Kolel. 301. Релъедал макьилI щиб бихьулареб, вокьуларев чиясс щиб бицунареб? re;edal mapi/ &ib bi%ulareb, wopularew xiyaS &ib bicunareb? 302. Релъи букIунебила бачIарабги бачIине гьабурабги. re;i bujunebila bazarabgi bazine haburabgi. 303. Релъи гIемералълъуб талихI гIемераб. re;i femera:ub tali\ femerab. 304. Релълъаразда релълъаралила росс-лълъади данде чIвалел. re:ara#da re:arabila roS-:adi dande zwalel. 305. Релълъаралда релълъарабила ратIлида рукъи балеб. re:aralda re:arabila raTlida ruqi baleb. 306. Релълъаралда релълъарабила рохьдолI хIайванги данделъулеб. re:aralda re:arabila ro%do/ \aywangi dande;uleb. 307. «Рес бугезул гъáлалълъ», – ан гьагай бикаялълъ месед гъалазда гьоркьоб хьухьун букIарабила. «res buge#ul vala:», - an hagay bikaya: mesed vala#da horpob %u%un bujarabila. 308. Рес гьечIеб сон - савуд бухIараб дуниял. res hezeb son - sawud bu\arab duniyal. 309. Рес къотIидал вагъуларев чи вукIунарев, ручнибе тIамидал багъулареб гьой букIунареб. res qoTidal wavularew xi wujunarew, ruxnibe Tamidal bavulareb hoy bujunareb. 310. Рес къотIидал хIинкъаравги къвакIулев. res qoTidal \inqarawgi qwajulew. 311. Рес мекъаб гъветI камураб рохь букIунареб, гIабдал камураб росу букIунареб. res meqab vweT kamurab ro% bujunareb, fabdal kamurab rosu bujunareb. 312. Рес рекъаравгIан чи – къарумав, мискинавгIан чи – саххаватав. res reqarawfan xi - qarumaw, miskinawfan xi - sa{awataw. 313. Рес щибила Чакарил, мочол хурий ятидал. res &ibila xakaril, moxol [uriy yatidal. 314. Ресги бугони, резги бугони, хъарбекIалда горал тIамизе бигьаяб жойила. resgi bugoni, re#gi bugoni, ]arbejalda goral Tami#e bihayab $oyila. 315. РетIел инжит гьабуни, ратIликълъиги бихьулеб, чед инжит гьабуни, чадикълъиги бихьулеб. reTel in$it habuni, raTliq;igi bi%uleb, xed in$it habuni, xadiq;igi bi%uleb. 316. РетIел къадараб букIа абе, къамартIго чIчIа, мискинчи. reTel qadarab buja abe, qamarTgo Za, miskinxi. 317. РетIел бихьун, къабул гьарулел, гIакълу бихьун, тIоритIулел. reTel bi%un, qabul harulel, faqlu bi%un, ToriTulel. 318. РетIел бихьун – чи, чу бихьун – бахIарчи. reTel bi%un - xi, xu bi%un - ba\arxi. 319. РетIел тIутIурассде гьабиги рортулел, тIагъур хIуларассда тIохIокги велъулев. reTel TuTuraSde habigi rortulel, Tavur \ularaSda To\okgi we;ulew. 320. РетIел ххашав чияссде ххеххго рагIи реххуге, хъабчилI багьадур ватун, рекIекълизе бегьула. reTel {a^aw xiyaSde {e{go rafi re{uge, ]abxi/ bahadur watun, rejeq;i#e behula. 321. РетIел цIидалъго цIуне, намус гьитIинго цIуне. reTel `ida;go `une, namus hiTingo `une. 322. РетIел цIияб лълъикIаб, гьудул ццевегоссев лълъикIав. reTel `iyab :ijab, hudul CewegiSew :ijaw. 323. РетIине гурони къоги бачIинчIо, къойил ретIун хвараб дарайдул гурде! reTine guroni qogi bazinzo, qoyil reTun [warab daraydul gurde! 324. РетIине камугеги, кваназе тIагIунгеги. reTine kamugugi, kwana#e Tafungegi. 325. РетIине лъаларессе читери кьурав Аллагь, Чуризе лъаларессе мандари кьурав Аллагь. reTine ;alareSe xiteri puraw allah, xuri#e ;alareSe mandari puraw allah. 326. Рехханщинаб чIор гIужда щолареб. re{an&inab zor fu$da &olareb. 327. Реххаралълъуб тIенкел, тIамуралълъуб турут гIадин. re{ara:ub Tenkel, Tamura:ub turut fadin. 328. Реххун гьойцца кунареб, вакъарассе къимат гьечIеб бечелъи. re{un hoyCa kunareb, waqaraSe qimat hezeb beze;i. Ххунздерил хханассулги гьидалIессулги бечелъи сабаблъун дагIба-къецц кканила. Жив бечедав вугилан ххан, гурила, жив бечедав вугилан гьидалIев чIчIанила. {un#deril {anaSulgi hida/eSulgi bexe;i sabab;un dafba-qeC Kanila. $iw bexedaw wugilan {an, gurila, $iw bexedaw wugilan hida/ew Zanila. АхIанила хханасс гьидалIев Ххунзахъе, бихьанила гьессда жиндирго бугеб щинаб гIарац-меседги, гIарац-меседалълъул гьабураб къайиги. Жойидего гьабичIила гьидалIесс гьеб бечелъи. a\anila {anaS hida/ew {un#a]e, bi%anila heSda $indirgo bugeb &inab farac-mesedgi, farac-meseda:ul haburab qayigi. $oyidego habizila hida/eS heb bexe;i. Анила ххан ГьидалIе гьидалIессулги бечелъи бихьизе. ЦохIого цо цагъурги ссанкIалги цIураб ролI бугила гьессул, я гIарац гурила, я месед гурила. anila {an hida/e hida/eSulgi bexe;i bi%i#e. co\ogo co cavurgi Sanjalgi `urab ro/ bugila heSul, ya farac gurila, ya mesed gurila. ГьидалIессул бечелъиялде бер-ракIго щвечIого, нахъ вуссанила ххунздерил хханги. hida/eSul bexe;iyalde ber-rajgo &wezogo, na] wuSanila {un#deril {angi. Анила цо сон, анила кIиго сон, бачIанила Ххунзахъ тIалъиялдаго цIакъ хурукъаб сон. Хханасс, месед-гIарацги босун, гьакалги рачун, жиндирго гIадамал ритIанила ГьидалIе ролI босизе. ГьидалIесс, щибго жоги абичIого, хханассул месед-гIарац чури тIолеб росонибе банила, тIаде гьойги биччанила. Гьелълъ, чуриги чIчIикIун, месед-гIарац, цо мискъал камичIого, росол тIиналда ххутIанила. «Реххун гьойцца кунареб, вакъарассе къимат гьечIеб нужерго месед-гIарац нахъе босе», – ян абунила гьидалIесс. РачIарал гьакал цIун ролIги битIанила ххунздерил хханассе. anila co son, anila jigo son, bazanila {un#a] Ta;iyaldago `aq [uruqab son. {anaS, mesed-faracgi bosun, hakalgi raxun, $indirgo fadamal riTanila hida/e ro/ bosi#e. hida/eS &ibgo $ogi abizogo {anaSul mesed-farac xuri Toleb rosonibe banila, Tade hoygi biXanila. he: xurigi Zijun mesed-farac co misqal kamizogo, rosol Tinalda {uTanila. «re{un hoyCa kunareb, waqaraSe qimat hezeb nu$ergo mesed-farac na]e bose», - yan abunila hida/eS. razaral hakal `un ro/gi biTanila {un#deril {anaSe. Гьанже бичIчIанила хханассда гьидалIесс живго щай бечедавлъун рикIкIуневали. han$e biZanila {anaSda hida/eS $iwgo &ay bexedaw;un riJunewali. 329. Рецц Аллагьассе бугилан абурабила Мала Нассрудиницца, вараниялда куркьбал рижун ратичIелълъул. reC allahaSe bugilan aburabila mala naSrudiniCa, waraniyalda kurpbal ri$un ratize:ul. 330. Рецц Аллагьассе бугилан абурабила хIамицца, чIчIужугIаданлъун бижун батичIелълъул. reC allahaSe bugilan aburabila \amiCa, Zu$ufadan;un bi$un batize:ul. 331. Рецц бокьуларев ххан вукIунаревила, ххарж бокьуларев нукар вукIунаревила. reC bopularew {an wujunarewil, {ar$ bopularew nukar wujunarewila. 332. Рецц бокьуларев чи къанагIатав, ришват босуларев хIаким дагьав. reC bopularew xi qanafataw, ri^wat bosularew \akim dahaw. 333. Рецц гьабун гаргадиялълъ бецц гьарула, гIунгутIаби рициналълъ кантIизарула. reC habun gargadiya: beC harula, funguTabi ricina: kanTi#arula. 334. Реццалълъ бецц гьавизе вукIунгейила. reCa: beC hawi#e wujungeyila. 335. Реццалълъ гуревила чи гьавулев. reCa: gurewila xi hawulew. Иццухъ дандчIванила лъабго чIчIужугIадан. ТIоццеессей лIугьанила хIаталдасса ун жиндирго вас веццизе. «Дир гIадав малълъарабги гьабулев, гьикъарабги бицунев вас росулIго гьечIо. Лълъицца киве витIаниги, инкар гьабичIого, уна, щиб тIад къаниги, тIубазабула», – ян абунила гьелълъ. iCu] dandzwanila ;abgo Zu$ufadan. ToCeyeSey /uhanila \ataldaSa un $indirgo was weCi#e. «dir fadaw ma:arabgi habulew, hiqarabgi bicunew was rosu/go hezo. :iCa kiwe wiTanigi, inkar habizogo, una, &ib Tad qanigi, Tuba#abula», - yan abunila he:. КIиабилелълъги байбихьанила жиндирго вас веццизе. «Валагь, дирги вуго цIакъав вас. ЧIахIиязул адабги гьабула гьесс, гIиссиназул хъатирги гьабула. Цо лълъиениги кумек гьабизе щвани, тIокIаб щибниги къваригIунаро дир дарманассе. Щиб гьабизе дун лIугьаниги, ццеве-ццеве кIанцIун, гьабула», – ян бицанила гьелълъги. jiabile:gi baybi%anila $indirgo was weCi#e. «walah, dirgi wugo `aqaw was. za\iya#ul adabgi habula heS, fiSina#ul ]atirgi habula. co :iyenigi kumek habi#e &wani, Tojab &ibnigi qwarifunaro dir darmanaSe. &ib habi#e dun /uhanigi, Cewe-Cewe jan`un, habula», - yan bicanila he:gi. Лъабабилей гьезухъги гIенеккун юцIцIун чIчIанила. ;ababiley he#u]gi feneKun yu~un Zanila. Гьеб кинабго рагIанила цо херассда. Гьессда ракIалде кканила гьей лъабабилей гIадамалълъул лъимерго батиларилан. Батаниги, гьеб батилин кIкIвахIалаб, хIалтIи рихараб, эбел-инссул адаб гьечIеб рижи. heb kinabgo rafanila co [eraSda. heSda rajalde Kanila hey ;ababiley fadama:ul ;imergo batilarilan. batabigi, heb batilin Jwa\alab, \alTi ri[arab, ebel-inSuye adab hezeb ri$i. Руччабаз гIертIалги хъубиги лълъел цIунила. Цинги, гъажалда гIертIалги ран, кодор хъубиги ккун, годекIан къотIун, унел рукIанила. Гьенив ганчIида гIодов чIчIун вукIарав цо гьитIинав вас дой щибго жо абичIей гIадамалда асскIове векерун анила. «Дихъе кье, баба», – янги абун, гьелълъухъа хъаба босанила. ruXaba# ferTalgi ]ubigi :el `unila. cingi, va$alda ferTalgi ran, kodor ]ubigi Kun, godejan qoTun, unel rujanila. heniw ganzida fodow Zun wujaraw co hiTinaw was doy &ibgo $o abizey fadamalda aSjowe wekerun anila. «di]e pe, abab», - yangi abun, he:u]a ]abagi bosanila. Реццарулел рукIарал руччабазул добго ганчIида гIодор чIчIун рукIарал лъималин абуни тIадецин рахъинчIила. Гьеб кинабго бихьарав херасс, бетIерги кIибикIун, абунила - «Реццалълъ гIадан гьавуларо, гIамалалълъ гурони». reCarulel rujaral ruXaba#ul dobgo ganzida fodor Zun rujaral ;imalin abuni Tadecin ra]inzila. heb kinabgo bi%araw [eraS, beTergi jibijun, abunila - «reCa: fadan hawularo, famala: guroni». 336. РечIчIани, къелIе унев, къани, хIоболIе унев. reZani, qe/e unew, qani, \obo/e unew. 337. РечIчIулев-речIчIулев вукIа, цояб щвечIони, цогияб щолеб. reZulew-reZulew wuja, coyab &wezoni, cogiyab &oleb. 338. Ращалъараб меххалълъ моцIцI тIасса бекула, барщараб меххалълъ бетIичIеб пихъ бортула. ra&a;arab me{a: mo~ TaSa bekula, bar&arab me{a: beTizeb _i] bortula. 339. РещтIине лъаларев рекIинавуге. re&Tine ;alarew rejinawuge. 340. РещтIине чIчIеп гуреб, чIчIезе мокъ гуреб, билълъая, бачинин мунго бичизе. re&Tine Ze_ gureb, Ze#e moq gureb, bi:aya, baxinin mungo bixi#e. 341. Ригь чIухIарав гуревила бечедав, хур чIухIаравила. rih zu\araw gurewila bexedaw, [ur zu\arawila. 342. Ригьда рега, ригьда рахъа, рузил гIамал жибго те. rihda rega, rihda ra]a, ru#il famal $ibgo te. 343. Ригьин гуро бацIилги гьойдулги гIадаб рекъел, гьудуллъи гуро царалги нухлулассулги гIадаб божилъи. rihin guro ba`ilgi hoydulgi fadab reqel, hudul;i guro caralgi nu[lulaSulgi fadab bo$i;i. 344. Ригьин – реццалълъул, даран – рекIкIалълъул. rihin - reCa:ul, daran - reJa:ul. 345. Ригьин чияргун лълъикIаб, чи нилIерго лълъикIав (ригьин чияргун гьабе, чи нилIерго ккве). rihin xiyargun :ijab, xi ni/ergo :ijaw (rihin xiyargun habe, xi ni/ergo Kwe). 346. Ригьинги ригьги ургъун гьабе. rihingi rihgi urvun habe. 347. Ригьнадасса воххарав кидаго берталълъ вуго, ригьин-цIа бигъаразе даимаб гIазаб буго. rihnadaSa wo{araw kidago berta: wugo, rihin-`a bivari#e daimab fa#ab bugo. 348. Ригьнисса гьурал унеб, гьоросса гурцIал унеб (ххасел бащалъиялълъул гIаламатал). rihniSa hural uneb, horoSa gur`al uneb ({asel ba&a;iya:ul falamatal). 349. Риди гьаризе унесс хъаба баххчулеб. ridi hari#e uneS ]aba ba{xuleb. 350. Риди дарулъи лъалебани, нахъияссе щвелароанила. ridi daru;i ;alebani, na]iyaSe &welaroanila. 351. Риди тIаде ккараб, тIорахь гъоркье ккарабги бачIунебила заман. ridi Tade Karab, Tora% vorpe Karabgi bazunebila. 352. Рии аги бугIа гIезе, ххасел аги рагIи гIезе. rii agi bufa fe#e, {asel agi rafi fe#e. 353. Рии кьарияб, кьин хIалакъаб. rii pariyab, pin \alaqab. 354. Рии кьижун арассе ихдал мискинлъиялълъ макьу толареб. rii pi$un araSe i[dal miskin;iya: mapu tolareb. 355. Рии нахулаб бачIаги, ххасел бечедаб бачIаги. rii na[ulab bazagi, {asel bexedab bazagi. 356. Рии чIчIедал, хур бекьарав, ххасел чIчIедал ххер бецарав. rii Zedal [ur beparaw, {asel Zedal {er becaraw. 357. Риида – тIингъилI, ххасало – чухъилI. riida - Tinvi/, {asalo - xu]i/. 358. Риидал бакънал рачуней йикIарай ххасало кьурдулей йикIа. riidal baqnal raxuney yijaray {asalo purduley yija. 359. Риидал бакъуд мугъ бухIичIони, ххасало чIагIдад чехь бухIуларо. riidal baqud muv bu\izoni, {asalo zafdad xe% bu\ularo. 360. Риидал борохь бихьарав ххасало гIарщикьа хIинкъулевила. riidal boro% bi%araw {asalo far&ipa \inqulewila. 361. Риидал гьарурал ганчIал кьеян абулебила ххасало гIачияз. riidal harural ganzal peyan abulebila {asalo faxiya#. 362. Риидал гьекичIони, ххасало гьунщуларел. riidal hekizoni, {asalo hun&ularel. 363. Риидал гIадалнах гьаличIони, ххасало хьаг гьалуларо. riidal fadalna[ halizoni, {asalo %ag halularo. 364. Риидал гIодобе бегьараб квер чIобого бачIунареб. riidal fodobe beharab kwer zobogo bazunareb. 365. Риидал гьабичIеб ххасало батулареб. riidal habizeb {asalo batulareb. 366. Риидал жиндие гIоло чIваян абулебила чоцца тIукъби, ххасало нужеего гIоло чIвайила. riidal $indiye folo zwayan abulebila xoCa Tuqbi, {asalo nu$eyego folo zwayila. 367. Риидал кьижани, кьиндал гIака холеб. riidal pi$ani, pindal faka [oleb. 368. Риидал кьижарай Кьара ГIашура, Кьиндал гIака холеб рагIичIищ дуда? riidal pi$aray para fa^ura, pindal faka [oleb rafizi& duda? 369. Риидал риди гьекъе, ххасало нах кванай. riidal ridi heqe, {asalo na[ kwanay. 370. Риидал тIимугъ босе, ххасало буртина босе. riidal Timuv bose, {asalo burtina bose. 371. Риидал – Ххалунчакар, ххасало – Гвангвачакар. riidal - {alunxakar, {asalo - gwangwaxakar. 372. Риидал херабги босуге, ххасало хIалакъабги босуге. riidal [erabgi bosuge, {asalo \alaqabgi bosuge. 373. Риидал хур бекье, ххасало кор баке. riidal [ur bepe, {asalo kor bake. 374. Риидал хурив хва, ххасало рокъов хва. riidal [uriw [wa, {asalo roqow [wa. 375. Риидал хIалтIарав кьиндал кванала. riidal \alTaraw pindal kwanala. 376. Риидал черхх берцин гьабула узданаб ретIелалълъ, ххасало – ххинаб ретIелалълъ. riidal xer{ bercin habula u#danab reTela:, {asalo - {inab reTela:. 377. Риидал чIарадичIони, ххасало гьороб жо букIунареб. riidal zaradizoni, {asalo horob $o bujunareb. 378. Риидала – Ххассбика, ххасало – къватIулбика. riidala - {asbika, {asalo - qwaTulbika. 379. Риидалил цого хур, ххасало гIазукь къараб, Ххасалил цого ссугъур, боххиссан ххер баккараб. riidalil cogo [ur, {asalo fa#up qarab, {asalil cogo Suvur, bo{iSan {er baKarab. 380. Рии-риидал – чIор-чIорол, ххаса-ххасало – гуд-гудучI. rii-riidal - zor-zorol, {asa-{asalo - gud-gudux. 381. Рикьи балеб къвачIинибе къали базе бегьуларо (рикьунибе къали чIехьолареб). ripi baleb qwazinibe qali ba#e behularo (ripunibe qali ze%olareb). 382. Рикьун гьарурал ххинкIал ригьда кунев алазан. ripun harural {injal rihda kunew ala#an. 383. РикIкIада бугеб гIагарлъиялдасса асскIов вугев мадугьалго лълъикIила. riJada bugeb fagar;iyaldaSa aSjow wugew maduhalgo :ijila. 384. РикIкIада месед бугилан рагIани, асскIоре щвейдал пахь батулеб. riJada mesed bugilan rafani, aSjore &weydal _a% batuleb. 385. РикIкIада ругел гIагарал чагIи, унтун рагIилалде, хун ратула, хун рагIилалде, рукъун ратула. riJada rugel fagaral xafi, untun rafilalde, [un ratula, [un rafilalde, ruqun ratula. 386. РикIкIадасса квараб къалиялдасса гIагардасса квараб ссахI лълъикIаб. riJadaSa kwarab qaliyaldaSa fagardaSa kwarab Sa\ :ijab. 387. РикIкIадассан йихьизе лълъикIай чияр яс асскIоре щун йихьизе жо гурей жо ятула. riJadaSan yi%i#e :ijay xiyar yas aSjore &un yi%i#e $o gurey $o yatula. НекIо гIемериссел магIарул росабалI гIадат букIана абурай яс жиндирго абурассда йихьизе чIчIолареб. Тоххлъукье данде чIван, вас кIалъаниги, яс кIалъалароан. Чанги ячунаан бер чIван йихьичIейги. Гьелълъул хIассилалда гьадаб кициялълъ бицунеб жоги гIемер кколаан. РикIкIадассан гурони чияда рихьуларел бечедал чагIазул жанир тун цIунарал цо-цо ясал канлъукъал, рагIукъал ратулаан. nejo femeriSel mafarul rosaba/ fadat bujana aburay yas $indirgo abruraSa yi%i#e Zolareb. to{;upe dande zwan, was ja;anigi, yas ja;alaroan. xangi yaxunaan ber zwan yi%izeygi. he:ul \aSilalda hadab kiciya: bicuneb $ogi femer Kolaan. riJadaSan guroni xiyada ri%ularel bexedal xafa#ul $anir tun `unaral co-co yasal kan;uqal, rafuqal ratulaan. 388. РикIкIаде боржараб гIумру къокъаб цIцIум. riJade bor$arab fumru qoqab ~um. 389. РитIухълъи ххвалчадассаги рекIараб. riTu];i {walxadaSagi rejarab. 390. РитIухълъи цIунизелъун рухIалдаги бараххщуге. riTu];i `uni#e;un ru\aldagi bara{&uge. 391. РитIарал щинал рагIаби берцинал рукIунарел, берцинал щинал рагIаби гьерессиялги рукIунарел. riTaral &inal rafabi bercinal rujunarel, bercinal &inal rafabi hereSiyalgi rujunarel. 392. РитIухълъи гъоркье, тIекълъи тIаде ккараб заманги букIунебила (Риди тIаде ккараб, тIорахь гъоркье ккарабги бачIунебила заман). riTu];i vorpe, Teq;i Tade Karab #amangi bujunebila (ridi Tade Karab, Tora% vorpe Karabgi bazunebila #aman). 393. РитIухълъиялде нух ххалатаб. riTu];iyalde nu[ {alatab. 394. РитIухълъиялълъе диван хIажалъуларо. riTu];iya:e diwan \a$a;ularo. 395. РитIухълъиялълъул нух гIатIидаб. riTu];iya:ul nu[ faTidab. 396. Рихараб ххоххоцца ххер гIемер кваналеб. ri[arab {o{oCa {er femer kwanaleb. 397. Риханжоялълъул жо гIолареб, гургил чед лIугьунареб. ri[an$oya:ul $o folareb, gurgil xed /uhunareb. 398. Риццатазе – тIорахь, тIереназе – риди. riCata#e - Tora%, Terena#e ridi. 399. РицIцIил тIилада тIорччол бер гъурав вугониги, чоххтIо-чIинчIуялдасса къадараб тIагъур букIунареб. ri~il Tilada TorXol ber vuraw wugonigi, xo{To-zinzuyaldaSa qadarab Tavur bujunareb. 400. Ришват босуларев хIаким дагьав, хIарам гьабуларев даранчи дагьав. ri^wat bosularew \akim dahaw, \aram habularew daranxi dahaw. 401. Рододасса нах буххарав, хвараб хIамидасса тIукъби рахъарав. rododaSa na[ bu{araw, [warab \amidaSa Tuqbi ra]araw. 402. Рокъоб бугеб – къватIул лълъим, кватIиб бугеб – гьацIцIул лълъим. roqob bugeb - qwaTul :im, qwaTib bugeb - ha~ul :im. 403. Рокъоб гамачI къулчIчIизе кканиги, къватIиб лъазе тогейила. roqob gamaz qulZi#e Kanigi, qwaTib ;a#e togeyila. 404. Рокъоб гьой – къватIибги гьой, рокъоб бацI – къватIибги бацI. roqob hoy - qwaTibgi hoy, roqob ba` - qwaTibgi ba`. 405. Рокъоб как баларев Гогол ГIалицца, гамаялде вахун, жамагIат бана. roqob kak balarew gogol faliCa, gamayalde wa[un, $amafat bana. Кицилъун лIугьарал гьал рагIабаз бицунеб буго ххалкъалда гьоркьор рукIарал жидеццаго какцин баларел, жамагIаталълъе динияб ццебехъанлъи гьабулел рукIарал гIадамазул. kici;un /uharal hal rafaba# bicuneb bugo {alqalda horpor rujaral $ideCago kakcin balarel, $amafata:e diniyab Cebe[an;i habulel rujaral fadama#ul. 406. Рокъоб къадру гьечIессул къватIибги букIунареб. roqob qadru hezeSul qwaTibgi bujunareb. 407. Рокъоб къвакъвадулеб, къватIиб къинлъулеб. roqob qwaqwaduleb, qwaTib qin;uleb. 408. Рокъоб къир-къир бугони, дуниял къварилъула. roqob qir-qir bugoni, duniyal qwari;ula. 409. Рокъоб кьечIеб талихI рохьоб кьелищилан абурабила салтIасселълъ. roqob pezeb tali\ ro%ob peli&ilan aburabila salTaSe:. 410. Рокъоб ххам бугони, ххалатаб гурде, ххараб жо бугони, чIахIиял ххинкIал. roqob {am bugoni, {alatab gurde, {arab $o bugoni, za\iyal {injal. 411. Рокъоб чед бугессда чияр мацIцI лъаларо. roqob xed bugeSda xiyar ma~ ;alaro. 412. Рокъобго къулгIаги тун, къватIисса лълъим баччарай. roqobgo qulfagi tun, qwaTiSa :im baXaray. 413. Рокъобе нух кидаго гIагараб. roqobe nu[ kidago fagarab. 414. Рокъов вукIун, хур босулеб, хурив вукIун, рукъ босулареб (хIажатаб ццебе босе, цогидаб ххадуб босе). roqow wujun [ur bosuleb, [uriw wujun ruq bosulareb (\a$atab Cebe bose, cogidab {adub bose). 415. Рокъов гъалбацI – къватIив гIанкIкI. roqow valba~ - qwaTiw fanJ. 416. Рокъов – дегIен, къватIив - цIцIе. roqow - defen, qwaTiw - ~e. 417. Рокъов цIцIогьор хваги, ЦIцIоров дибир хваги. roqow ~ohor [wagi, ~orow dibir [wagi. 418. Рокъой йигей меххалълъ инссул рукъ, рокъое юссиндал – чияр рукъ. roqoy yigeb me{a: inSul ruq, roqoye yuSindal - xiyal ruq. Кициялълъ бицунеб буго, россассе кьурай яс тIад юссун ячIарай меххалълъ, гьелълъул къадру холилан. kiciya: bicuneb bugo, roSaSe puray yas Tad yuSun yazaray me{a:, he:ul qadru [olilan. 419. Рокъой йигей лълъадул «лълъикIлъи» батила, лълъимцин хъван гьечIо дур шарбалалда. roqoy yigey :adul «:ij;i» batila, :imcin []an hezo dur ^arbalalda. 420. Рокъой лълъади йокьун, къватIий дун йокьун, Къвалакь гьудул йокьун, берал дий къвакун. roqoy :adi yopun, qwaTiy dun yopun, qwalap hudul yopun, beral diy qwajun. 421. Рокъой чIчIужу – бакъги моцIцIги. roqoy Zu$u - baqgi mo~gi 422. Рокьаразул такъсир – гьитIинаб мунагь, рихаразул ххатIа – кIудияб мунагь. ropara#ul taqsir - hiTinab munah, ri[ara#ul {aTa - judiyab munah. 423. Рокьи басандичIони, хIалтIул хIур бахъунареб. ropi basandizoni, \alTul ]ur ba]unareb. 424. Рокьи бергьараб жо ккола, эбел-эменни рази гьариги инсанассул борч ккола. ropi berharab $o Kola, ebel-emenni ra#i harigi insanaSul borx Kola. 425. Рокьи бикъарав цIцIогьор кколаро. ropi biqaraw ~ohor Kolaro. 426. Рокьи бищунго ццидалаб цидулги кколебила. ropi bi&ungo Cidalab cidulgi Kolebila. 427. Рокьи гьабизеги вас къваригIунев, Ярагъги борчарав, чуги рекIарав. Балай гьабизеги яс къваригIуней, ГIалхул чундузда гъорлI ритIучI гIадинай. ropi habi#egi was qwarifunew, yaravgi borxaraw, xugi rejaraw. balay habi#egi yas qwarifuney, fal[ul xundu#da vor/ riTuz fadiney. 428. Рокьи гьечIеб черхх – чед гьечIеб таргьа. ropi hezeb xer{ - xed hezeb tarha. 429. Рокьи гьечIеб рекIелI ццин букIунаро. ropi hezeb reje/ Cin bujunaro. 430. Рокьи ккани кочIохъан яхъуна, чехь бухIани магIихъан яхъуна. ropi Kani kozo]an ya]una, xe% bu\ani mafi]an ya]una. 431. Рокьи ккаразе бусен носол балалдаги гIолебила. ropi Kara#e busen nosol balaldagi folebila. 432. Рокьи ккаразе нохъоги – кIалгIа. ropi Kara#e no]ogi - jalfa. 433. Рокьи ккарай яс кьералълъ бицуна. ropi Karay yas pera: bicuna. 434. Рокьи ккечIей гIаданалда росода нахъа чIчIун квен гьабизе лъаларебила. ropi Kezey fadanalda rosoda na]a Zun kwen habi#e ;alarebila. 435. Рокьи ккечIого гьабураб ригьин – гьодораб. ropi Kezogo haburab rihin - hodorab. 436. Рокьи кьерилI букIунеб. ropi peri/ bujuneb. 437. Рокьи кьолбода гьикъун гьабулареб, кьал годекIаниб гьурщун гьабулареб. ropi polboda hiqun habulareb, pal godejanib hur&un habulareb. 438. Рокьи лълъилго кколеб – рокьуе къвал къазе чи къваригIунев. Балай лълъилго бергьунеб – балай хIехьезеги вас къваригIунев. ropi :ilgo Koleb - ropuye qwal qa#e xi qwarifunew. balay :ilgo berhuneb - balay \e%e#egi was qwarifunew. 439. Рокьиялда гьоркьоб кьалги букIунеб, Балаялда гьоркьоб кьогIлъиги кколеб. 440. Рокьул ццебехъан – маххссара, кьалул ццебехъан – квекIен, кьерхадул ццебехъан – гьури. ropul Cebe]an - ma{Sara, palul Cebe]an - kwejen, per[adul Cebe]an - huri. 441. Рокьуцца ракьа биунеб, балаялълъ берзул нур унеб. ropuCa rapa biuneb, balaya: ber#ul nur uneb. 442. РолI бекьарасс ролI лъилъулеб, муч бекьарасс муч лъилъулеб. ro/ beparaS ro/ ;i;uleb, mux beparaS mux ;i;uleb. 443. РолIуда гъорлI сусур гIадин вукIунгейила. ro/uda vor/ susur fadin wujungeyila. 444. РолIул хурир ганщалги тун, ссанда ругел бачазе гIадлу гьабулел. ro/ul [urir gan&algi tun, Sanda rugel baxa#e fadlu habulel. 445. Роол къо ххасалил анкьида бащалъулебила. rool qo {asalil anpida ba&a;ulebila. 446. Роол рукъ – буртина, рукъалълъул хIуби – лълъади. rool ruq - burtina, ruqa:ul \ubi - :adi. 447. Роржунел жалазда гъорлI чIчIегIераб лачен гIадав. ror$unel $ala#da vor/ Zeferab laxen fadaw. 448. Росс вокьуларей чIчIужуялда гирун бачIунеб гьорчоги гьессул гIайибалдалъун бачIунеб бугилан кколебила. roS wopularey Zu$uyalda girun bazuneb horxogi heSul fayibalda;un bazuneb bugilan Kolebila. 449. Росс какулаго рукъ кварай, гIака какулаго нах кварай. roS kakulago ruq kwaray, faka kakulago na[ kwaray. 450. Росс лълъикIай чIчIужу – лълъикIай, руссун лълъикIаб чу – лълъикIаб. roS :ijay Zu$u - :ijay, ruSun :ijab xu - :ijab. 451. Росс реххулеб кIкIалги – лълъади, росс вахунеб щобги – лълъади. roS re{uleb Jalgi - :adi, roS wa[uneb &obgi - :adi. 452. Росс рихаралълъ абулебила жинда росс щакдарулилан, цIцIали рихарасс абулебила жив дибирассе вокьуларилан. roS ri[ara: abulebila $inda roS &akdarulilan, ~ali ri[araS abulebila $iw dibiraSe wopularilan. 453. Россал ругез рокъоб бицунеб, къоролзабаз корохъ бицунеб. roSal ruge# roqob bicuneb, qorol#aba# koro] bicuneb. 454. Россасс гIатIада хIуччал хъвай – чIчIужуялълъул гIайиб, якьадалълъ царгъида кIулал рай – нусалълъул гIайиб. roSaS faTada \uXal ]way - Zu$uya:ul fayib, yapada: carvida julal ray - nusa:ul fayib. 455. Россасс лълъади хьихье, лълъецца гьобо ххене. roSaS :adi %i%e, :eCa hobo {ene. 456. Россасс цIияй чIчIужу ячарай сордоялълъ, хварай чIчIужуялълъул бетIер горбодасса батIалъулебила. roSaS `iyay Zu$u yaxaray sordoya:, [waray $u$uya:ul beTer gorbodaSa baTa;ulebila. 457. Россассда лълъади лъабго къоялълъ юхIулейила, лълъадуда росс лъабго моцIцIалълъ вухIулевила. roSaSda :adi ;abgo qoya: yu\uleyila, :aduda roS ;abgo mo~a: wu\ulewila. 458. Россассда рекъарабила лълъадул кIаз букIунеб. roSaSda reqarabila :adul ja# bujuneb. 459. Россассда ццим бахъани, чIчIужуялълъ лъимал руххулел, россассул ццим бахъани, чIчIужу юххулей. roSaSda Cim ba]ani, Zu$uya: ;imal ru{ulel, roSaSul Cim ba]ani, Zu$u yu{uley. 460. Россассе индал – хIанкIач, хIорго йикIиндал – мокъокъ. roSaSe indal - \anjaz, \orgo yijindal - moqoq. 461. Россассе инегIан – эбел-инссул рукъ, тIад юссун ячIиндал – тушманассул рукъ. roSaSe inefan - ebel-inSul ruq, Tad yuSun yazindal - tu^manaSul ruq. 462. Россассе инчIей яс ятагийин, чIчIужу ячинчIев вас ватагийилан гьарулебила гьардухъанасс. roSaSe inzey yas yatagiyin, Zu$u yaxinzew was watagiyilan harulebila hardu]anaS. 463. Россассе инчIого гIабдал лъаларей. roSaSe inzogo fabdal ;alarey. 464. Россассе уней ясалда эбелалълъ малълъарабила - «Дозул доба хъахIалда чIчIегIерабилан абулеб батани, дуццаги гьедин абе, дир яс, чIчIегIералда хъахIабилан абулеб батани, гьединги абе». roSaSe uney yasalda ebela: ma:arabila - «do#ul doba ]a\alda Zeferabilan abuleb batani, duCagi hedin abe, dir yas, Zeferalda ]a\abilan abuleb batani, hedingi abe». 465. Россассеги ина, васги гьавила, вацц кисса вахъилев? roSaSegi ina, wasgi hawila, waC kiSa wa]ilew? 466. Россассул къадру-къимат лълъадудассан букIунеб. roSaSul qadru-qimat :adudaSan bujuneb. 467. Россассул рекIелI бугеб жо чIчIужуялълъул кIалдиб букIунеб. roSaSul reje/ bugeb $o Zu$uya:ul jaldib bujuneb. Цо ххан вукIаравила киданиги къватIиве вахъунарев «рокъов къурущ». Гьесс къоял инарулел рукIаралила, хъутIахIелеко гIадин, цоялгун вагъун, цоялгун семун, руччабазда гъорлI. Гьессие улка-ракьалълъул ургъелги букIинчIила. Улкаялълъул балъголъабиги, вазирзабазда лъалалдего, руччабазда лъалел рукIаралила. co {an wujarawila kidanigi qwaTiwe wa]unarew «roqow quru&». heS qoyal inarulel rujaralila, ]uTa\eleko fadin, coyalgun wavun, coyalgun semun, ruXaba#da vor/. heSiye ulka-rapa:ul urvelgi bujunzila. ulkaya:ul ba;go;abigi, wa#ir#aba#da ;alaldego, ruXaba#da ;alel rujaralila. Мадугьалассул чучлъи бихьарав цоги хханасс гьессда лъазабурабила - «Бокьани, рагъде вахъа, бокьичIони, дие пуланал росаби кье!» – ян. Хханасс гьеб балъголъи бищунго йокьулей чIчIужуялда бицарабила, гьелълъги киналго руччабазда гIинчIарабила. maduhalaSul xux;i bi%araw cogi {anaS heSda ;a#aburabila - «bopani ravde wa]a, bopizoni diye _ulanal rosabi pe!» - yan. {anaS heb ba;go;i bi&ungo yopuley Zu$uyalda bicarabila, he:gi kinalgo ruXaba#da finzarabila. Чара хварав ххан цо къоялълъ къватIиве вахъаравила. Къадал ракьандеги ракIарун, гьал гIиссинлъималаз бицунеб жого щибдаян гIенекканила. Бугила гьез бицунеб, мадугьалихъ вугев хханасс нилIер хханассда рагъ лъазабун рагIулила. Вагъизе къуватги гьечIого, чара хун нилIер хханги рагIулила. xara [waraw {an co qoya: qwaTiwe wa]arawila. qadal rapandegi rajarun, hal fiSin;imala# bicuneb $ogo &ibdayan feneKanila. bugila he# bicuneb, maduhali] wugew {anaS ni/er {anaSda rav ;a#abun rafulila. wavi#e quwatgi hezogo, xara [un ni/er {angi rafulila. Гьеб меххалълъ кантIаравила ххан жиндирго гъалатIаздеги ххалкъияб кици битIараб букIиналдеги. heb me{a: kanTarawila {an $indirgo valaTa#degi {alqiyab kici biTarab bujinaldegi. 468. Росдае гIоло бицараб рагIи – росдае гIоло гьабураб хъулухъ. rosdaye folo bicarab rafi - rosdaye folo haburab ]ulu]. 469. Росдае ххиянат гьабурав росдал цIецца вухIаги. rosdaye {iyanat haburaw rosdal `eCa wu\agi. 470. Росдал анцIилI, бол нусилI. rosdal an`i/, bol nusi/. 471. Росдал газа кьурдаги рекIунеб. rosdal ga#a purdagi rejuneb. 471. Росдал ххабар гIабдалассда гьикъе, рукъалълъул ххабар лъималазда гьикъе. rosdal {abar fabdalaSda hiqe, ruqa:ul {abar ;imala#da hiqe. 472. Росдацца хIукму кьуни, хIарпиеги бутIа кьезе кколеб. rosdaCa \ukmu puni, \ar_iyegi buTa pe#e Koleb. 473. Росс-лълъади цолъичIони, рукъ беххе балагьула, рокъоб къир-къир цIцIикIкIани, дунялго къварилъула. roS-:adi co;izoni, ruq be{e balahula, roqob qir-qir ~iJani, dunyalgo qwari;ula. 474. Росс-лълъади цоцазда лълъикI лъала, цоял унтарал меххалълъ. roS-:adi coca#da :ij ;ala, coyal untaral me{a:. 475. Росс-лълъадиялда гьоркьове лIугьарав - гIабдал, гьорода бадиве кIурщарав – ахIмакъ. roS-:adiyalda horpowe /uharaw - fabdal, horoda badiwe jur&araw - a\maq. 476. Росс-лълъадиялълъул гьоркьоблъи лъала, росс жиндирго гурдеялда рукъи базе лIугьарав меххалълъ. roS-:adiya:ul horpob;i ;ala, roS $indirgo gurdeyalda ruqi ba#e /uharaw me{a:. 477. Росс-рукъ авадан гьаби лълъадул гьунар-цIцIар буго. roS-ruq awadan habi :adul hunar-~ar bugo. 478. Росол рагIал тIерен ккурав, тIабкIил рагIал биццат ккурав. rosol rafal Teren Kuraw, Tabjil rafal biCat Kuraw. 479. Росу балагьун къватIив чIвагеги, къватI балагьун басралъугеги. rosu balahun qwaTiw zwagegi, qwaT balahun basra;ugegi. 480. Росу бахъун кьурарай, кьибил бахъун дургъарай. rosu ba]un puraray, pibil ba]un durvaray. 481. Росу батIиялълъухъ рокьи ккогеги, Кьибил батIияйгун къадар хъвагеги. rosu baTiya:u] ropi Kogegi, pibil baTiyaygun qadar []agegi. 482. Росу бихьун си борххатаб бай. rosu bi%un si bor{atab bay. 483. Росу кIодо, ясал гIемер. rosu jodo, yasal femer. 484. Росу лIугьун къачIарав, кьибил лIугьун вессарав. rosu /uhun qazaraw, pibil /uhun weSaraw. 485. Росу рикIкIун – гIадат, гIадан рикIкIун – ххассият. rosu riJun - fadat, fadan riJun - {aSiyat. 486. Росу тани, росдаццаги толев. rosu tani, rosdaCagi tolew. 487. Росу тун арав хвезе росулIе вачIунев. rosu tun araw [we#e rosu/e wazunew. 488. Росу – цо рахъалда, Гьимат – цо рахъалда. rosu - co ra]alda, himat - co ra]alda. 489. Росуго рекъараб кьал букIунареб, кьибилго рекъараб ригьин букIунареб. rosugo reqarab pal bujunareb, pibilgo reqarab rihin bujunareb. 490. Росугун дагIбадани чиякълъула, чIчIужугун дагIбадани кваникълъула. rosugun dafbadani xiyaq;ula, Zu$ugun dafbadani kwaniq;ula. 491. РосулI гьудул гьаве, нухда гьалмагъ ккве. rosu/ hudul hawe, nu[da halmav Kwe. 492. РосулIе унти я базарганассул гьирицца бачIунеб, я гьардохъанассул къвачIицца бачIунеб. rosu/e unti ya ba#arganaSul hiriCa bazuneb, ya hardo]anaSul qwaziCa bazuneb. 493. РосулIе щвезе рес букIаго, къватIивги чIчIоге, росу рикIкIад букIин лъалаго, къасси нухдаги вахъунге. rosu/e &we#e res bujago, qwaTiwgi Zoge, rosu riJad bujin ;alago, qaSi nu[dagi wa]unge. 494. Роххел гIемералълъуб кьурдухъаби рахъунел, хвел гIемералълъуб магIихъаби рахъунел. ro{el femera:ub purdu]abi ra]unel, [wel femera:ub mafi]abi ra]unel. 495. Рохол багьа къого гъурущ. ro[ol baha qogo vuru&. Кицилъун лIугьарал гьал рагIаби абун руго базаралда рахи бичулев вукIарав цо магIаруласс. Цо рохохъ къого гъурущ аби гIад гьабун буго рахи босулесс. kici;un /uharal hal rafabi abun rugo ba#aralda ra[i bixulew wujaraw co mafarulaS. co ro[o] qogo vuru& abi fad habun bugo ra[i bosulaeS. 496. Рохоцца гIабдалги, гIакъилги, квешалги, лълъикIалги гIадамал жанире рачуна. Гьелдеги учуз буго гьаб, – ан жаваб кьун буго рахи бичулесс. ro[oCa fabdalgi, faqilgi, kwe^algi, :ijalgi fadamal $anire raxuna. heldegi uxu# bugo hab, - an $awab pun bugo ra[i bixuleS. 497. Рохъдол чед гьабурай, чияр чи веэдарай. ro]dol xed haburay, xiyar weedaray. 498. Рохьалълъ тала босичIого толаро. ro%a: tala bosizogo tolaro. 499. РохьдолI букIунареб чIухIухъаналде ЧIалгIараб салам дир махил тIилалълъул! ro%do/ bujunareb zu\u]analde zalfarab salam dir ma[il Tila:ul! 500. РохьдолI тIохIок камулареб. ro%di/ To\ok kamulareb. 501. РохьдолI чIчIа, рохьдолI хва. ro%do/ Za, ro%do/ [wa. 502. РохьдолI чIчIолареб хIайваналда тIил щола. ro%do/ Zolareb \aywanalda Til &ola. 503. Рохьил хIайван рохьоб гурони чIчIоларо. ro%il \aywan ro%ob guroni Zolaro. 504. Рохьоб гъотIодаги кидаго цого хIал букIунаребила. ro%ob voTodagi kidago cogo \al bujunarebila. 505. Рохьоб хьараб хьодул пайда щибила. ro%ob %arab %odul _ayda &ibila. 506. Рохьоб цидаги данде чIвагеги кIиго эбелцадахъ. ro%ob cidagi dande zwagegi jigo ebelcada]. 507. Рохьоб циги ххутIугеги, цого тIинчIалда божун. ro%obgi cigi {uTugegi, cogo Tinzalda bo$un. 508. Рохьоб чан камулареб, чорххолI унти камулареб. ro%ob xan kamulareb, xor{o/ unti kamulareb. 509. Рохьобго гьечIеб талма, талмикьго гьечIеб гIанкIкI. ro%obgo hezeb talma, talmipgo hezeb fanJ. 510. Рохьобе гIащтIийила, гIалхуде таргьайила. ro%obe fa&Tiyila, fal[ude tarhayila. 511. Рохьобе кватIи гурони, гьаб пишаялълъул пайда гьечIилан абурабила гъадицца. ro%obe kwaTi guroni, hab _i^aya:ul _ayda hezilan aburabila vadiCa. 512. Рохьобе тIил босуге, ралъдалIе лълъимги тIоге. ro%obe Til bosuge, ra;da/e :imgi Toge. 513. Рохьобе тIил босуге, тIилицца хур бекьуге. ro%obe Til bosuge, TiliCa [ur bepuge. 514. Рохьовги вукIун, чIахIида цIа бакарав. ro%owgi wujun, za\ida `a bakaraw. 515. Рохьор гъутIбиги ращадал рукIунарелила. ro%or vuTbigi ra&adal rujunarelila. 516. Рохьосса вуссунаго, лъабоххида вачIа, дадал. ro%oSa wuSunago, ;abo{ida waza, dadal. 517. Роццалда рекъарабила рукъи букIунеб. roCalda reqarabila ruqi bujuneb. 518. Роцц унтичIого хоно букIунареб (роцц унтичIого гIанкIуялълъ хоноги гьабулареб). roC untizogo [ono bujunareb (roC untizogo fanjuya: [onogi habulareb). 519. Роццадасса цIцIикIкIун чуги кIанцIуларо. roCadaSa ~iJun xugi jan`ularo. 520. Роцен гьечIеб гIемераб квеналдасса цо роццада кунеб дагьаб квен лълъикIаб. rocen hezeb femerab kwenaldaSa co roCada kuneb dahab kwen :ijab. 521. Роцен гьечIеб тIехх хханассул тепсиялдаги букIунареб. rocen hezeb Te{ {anaSul te_siyalda bujunareb. 522. РоцIцIагиян цIцIани, цIцIад багиян буртIал. ro~agiyan ~ani, ~ad bagiyan burTal. 523. РоцIцIараб зодиссан цIцIер балев Аллагь. ro~arab #odiSan ~er balew allah. 524. РоцIцIараб къоялълъ цIцIаназде цIцIаладерил ясалги унел. ro~arab qoya: ~ana#de ~aladeril yasalgi unel. 525. Роччухъе дунялги букIунаребила, вачIухъе гьоболги вукIунаревила. roXu]e dunyalgi bujunarebila, wazu]e hobolgi wujunarewila. 526. Ругезда гьечIеланищан, гьечIезда ругеланищан ккарал жалила лъимал. ruge#da hezelani&an, heze#da rugelani&an Karal $alila ;imal. 527. Ругел-гьечIел лъаларел щайтIабакьа щайила хIинкъулел, гьал къойил рихьулел щайтIаби-гIадамакьа щайила хIинкъуларел. rugel-hezel ;alarel &ayTabapa &ayila \inqulel, hal qoyil ri%ulel &ayTabi-fadamapa &ayila \inqularel. 528. РугънатIе цIцIам щвалареб. ruvnaTe ~am &walareb. 529. Ругъун лъечIого би бецIцIулареб, цIцIад бачIого тIох гIекколареб. ruvun ;ezogo bi be~ulareb, ~ad bazogo To[ feKolareb. 530. Ругъун сахлъаниги гIуж кибего унареб. ruvun sa[;anigi fu$ kibego unareb. 531. Ругьунаб гуреб роццалда тIажу рекъоларебила. ruhunab gureb roCalda Ta$u reqolarebila. 532. Ругьунаб оцалълъ гIадин хур бекьуларо. ruhunab oca: fadin [ur bepularo. 533. Рузида къад канлъи бихьунгутIи бакъул гIайиб гуреб. ru#ida qad kan;i bi%unguTi baqul fayib gureb. 534. Рузман чIирчIидулеб, шамат бадарулеб. ru#man zirziduleb, ^amat badaruleb. 535. Рузманкъо битIани, киналго къоял ритIулел. ru#manqo biTani, kinalgo qoyal riTulel. 536. Рукъ бакъараб ссадакъа гьабуге. ruq baqarab Sadaqa habuge. 537. Рукъ бакъараб ссадакъа – чехь бакъараб къадеквен. ruq baqarab Sadaqa - xe% baqarab qadekwen. 538. Рукъ бала гIадамал цIунизе, ярагъ бала гIадамал гъуризе. ruq bala fadamal `uni#e, yarav bala fadamal vuri#e. 539. Рукъ берцинлъула къачIаялълъ, чи берцинлъула гIелмуялълъ. ruq bercin;ula qazaya:, xi bercin;ula felmuya:. 540. Рукъ бечелъаги, чи гIемерлъаги. ruq bexe;agi, xi femer;agi. 541. Рукъ бикъидал къоно тIамурав (Рукъ бикъун ххадуб гуребила къоно тIамулеб). ruq biqidal qono Tamuraw (ruq biqun {adub gurebila qono Tamuleb). 542. Рукъ босилалде мадугьал цIеххе. ruq bosilalde maduhal `e{e. 543. Рукъ гьабулареб жоялълъ къватI гьабулареб. ruq habulareb $oya: qwaT habulareb. 544. Рукъ гьечIелълъуб хъошги рукъила. ruq heze:ub ]o^gi ruqila. 545. Рукъ гьечIессда чи лъала, чед гьечIессда мацIцI лъала. ruq hezeSda xi ;ala, xed hezeSda ma~ ;ala. 546. Рукъ гьитIинаб букIин гьоболассдайила лъалеб. ruq hiTinab bujin hobolaSdayila ;aleb. 547. Рукъ къваридав чи – лълъади квешав чи. ruq qwaridaw xi - :adi kwe^aw. 548. Рукъ лълъухьараб меххалълъ, хIур бахъунеб гIадат. ruq :u%arab me{a:, \ur ba]uneb fadat. 549. Рукъ рукъалълъ тIубаги, къайи къайиялълъ цIунаги. ruq ruqa: Tubagi, qayi qayiya: `unagi. 550. Рукъалда асскIоб цIцIорораб иццги тун, хьуцIцIил лълъеда ххадув довегIан унарев. ruqalda aSjob ~ororab iCgi tun, %u~il :eda {aduw dowefan unarew. 551. Рукъалда лъалареб къватIалда лъан батулеб, нилIедаго бихьичIеб чияда бихьун батулеб (НилIер – чияда, чияр – нилIеда). ruqalda :alareb qwaTalda ;an batuleb, ni/edago bi%izeb xiyada bi%un batuleb (ni/er - xiyada, xiyar - ni/eda). 552. Рукъалда нах бахунареб даранги гьабуге, гьойдул балъ гьабулев чи гIадин, гIададаги хIалтIуге. ruqalda na[ ba[unareb darangi habuge, hoydul ba; habulew xi fadin, fadadagi \alTuge. 553. Рукъалда нуцIцIа гьечIев, ахикье гъалду гьечIев. ruqalde nu~a hezew, a[ipe valdu hezew. 554. Рукъалда нуцIцIа лъолеб рагьизеги къазеги. ruqalda nu~a ;oleb rahi#egi qa#egi. 555. Рукъалдасса ххирияб бакI гьечIеб, лъимадасса ххирияб жо гьечIеб. ruqaldaSa {iriyab baj hezeb, ;imadaSa {iriyab $o hezeb. 556. Рукъалълъ басра гьавурав, къватIалълъ ццеве кколарев. ruqa: basra hawuraw, qwaTa: Cewe Kolarew. 557. Рукъалълъ бетIергьанчи гурев берцин гьавулев, бетIергьанчиясс рукъин гьабулеб. ruqa: beTerhanxi gurew bercin hawulew, beTerhanxiyaS ruqin habuleb. 558. Рукъалълъе кинаб бугониги пайда гьабичIеб къо – гIадада араб къо. ruqa:e kinab bugonigi _ayda habizeb qo - fadada arab qo. 559. Рукъалълъул асслу – кьучIчI, хъизамалълъул асслу – чIчIужу. ruqa:ul aSlu - puZ, ]i#ama:ul aSlu - Zu$u. 560. Рукъалълъул бетIергьанасс гьумер битIичIони, гьобол тIокIав вачIунарев, тIилил бухIи гIезабуни, кето баккарулареб. ruqa:ul beTerhanxiyaS humer biTizoni, hobol Tojaw wazunarew, Tilil bu\i fe#abuni, keto baKarulareb. 561. Рукъалълъул бетIергьанассде мутIигIлъулареб рокъоб гIадлу букIунареб. ruqa:ul beTerhanaSde muTif;ulareb roqob fadlu bujunareb. 562. Рукъалълъул гьечIолъи царгъицца баххчула, черххалълъул гьечIолъи тIингъицца баххчула. ruqa:ul hezo;i carviCa ba{xula, xer{a:ul hezo;i TinviCa ba{xula. 563. Рукъалълъул иххтияр бетIергьанчияссухъ тейила. ruqa:ul i{tiyar beTerhanxiyaSu] teyila. 564. Рукъалълъул къварилъи къадазда лъала, дир рекIел къварилъи дидаго лъала. ruqa:ul qwari;i qada#da ;ala, dir rejel qwari;i didago ;ala. 565. Рукъалълъул къварилъи къватIиб лъагеги, къватIул ххабар рокъоб лъагеги. ruqa:ul qwari;i qwaTib ;agegi, qwaTul {abar roqob ;agegi. 566. Рукъалълъул кIалтIа хIелекоги багъулеб, кавудал кIалтIа лъималги рагъулел. ruqa:ul jalTa \elekogi bavuleb, kawudal jalTa ;imalgi ravulel. 567. Рукъалълъул кIудияв меххтичIони, бертин бетулареб. ruqa:ul judiyaw me{tizoni, bertin betulareb. 568. Рукъалълъул хIал лъималазда лъала, къватIалълъул хIал гIабдалассда лъала. ruqa:ul \al ;imala#da ;ala, qwaTa:ul \al fabdalaSda ;ala. 569. Рукъалълъул ургъел къадаздаги лъалеб. ruqa:ul urvel qada#dagi ;aleb. 570. Рукъи бай каратI кIодолъилалде, дару гьабе унти ххалалъилалде. ruqi bay karaT jodo;iyalde, daru habe unti {ala;ilalde. 571. Рукъи бараб ретIел ретIунаревги чи гуревила, рукъиялда тIад рукъи баравги чи гуревила. ruqi barab reTel reTunarewgi xi gurewila, ruqiyalda Tad ruqi barawgi xi gurewila. 572. Рукъзал кунарел, кули ретIунареб. ruq#al kunarel, kuli reTunareb. 573. Рукъилан абураб бакIалде рукъгIанассеб гьецIцIо босулеб. ruqilan aburab bajalde ruqfanaSeb he~o bosuleb. 574. РукIкIадул рорлIигIанассеб картIиниссан оцол бетIергIанассеб квач бачIунебила. ruJadul ror/ifanaSeb karTiniSan ocol beTerfanaSeb kwax bazunebila. 575. РукIкIен аралълъубейила кунги унеб. ruJen ara:ubeyila kungi uneb. 576. РукIниб букIун гъулгъудун, гъалбацIалълъ чан чIваларо. rujnib bujun vulvudun, valba`a: xan zwalaro. 577. Румазул гулгун гIадин габур цIцIабуцIцIунги вукIунге, эбел-эмен хварав гIадин гIодовеги къулуге. ruma#ul gulgun fadin gabur ~abu~ungi wujunge, ebel-emen [waraw fadin fodowegi quluge. 578. Руссун херлъичIони, чу херлъуларо. ruSun [er;izoni, xu [er;ularo. 579. Рухьен тIун, тIил бекун виччарав. ru%en Tun, Til bekun wiXaraw. 580. РухI бащад буго, рукь бащад цIцIай! ru\ ba&ad bugo, rup ba&ad ~ay! 581. РухI бихьунила хIанчIидасса би баккулеб. ru\ bi%unila \anzidaSa bi baKuleb. 582. РухI речIчIилалде тушман чIваларев, рухI речIчIараб меххалълъ тушманасс чIвалев. ru\ reZilalde tu^man zwalarew, ru\ reZarab me:a: tu^manaS zwalew. 583. РухIалда рекъонила биги тIинкIулеб. ru\alda reqonila bigi Tinjuleb. 584. РухIалицца гIадин чи херлъуларо, мискинлъиялълъ гIадин чи къулуларо. ru\aliCa fadin xi [er;ularo, miskin;iya: fadin xi qulularo. 585. РухIел кIочон тезабулеб ракъиялълъ, квен кIочон тезабулеб ццидацца. ru\el joxon te#abuleb raqiya:, kwen joxon te#abuleb CidaCa. 586. Ручун кIудияб – жаниб рак гьечIеб, тIину кIудияб – жаниб мугь гьечIеб. ruxun judiyab - $anib rak hezeb, Tinu judiyab - $anib muh hezeb. 587. Руччабазда балъгояб жо жундуз бицунебила. ruXaba#da ba;goyab $o $undu# bicunebila. 588. Руччабазул базаралълъ рукъ ццебе тIоларо. ruXaba#ul ba#ara: ruq Cebe Tolaro. 589. Руччаби кIодо гьарулел лълъикIав чиясс, ятим инжит гьавулев хIалихьатав чиясс. ruXabi jodo harulel :ijaw xiyaS, yatim in$it hawulew \ali%ataw xiyaS. 590. Рущада гьабураб мусрада гурони толареб. ru&ada haburab musrada guroni tolareb. 591. Рущи щваралълъубе гIанкIу бачIунеб, жалго реэдаралълъуре лъимал рачIунел. ru&i &wara:ube fanju bazuneb, $algo reedara:ure ;imal razunel. 592. Рущи щваралълъубе гIанкIу буссуна, каву кIудиялълъуве гьардохъан ссверула. ru&i &wara:ube fanju buSuna, kawu judiya:uwe hardo]an Swerula.

ГIурус пачалъихъалълъул рикьи. ГIурус пачалихъалълъул рикьи furus _axali]a:ul ripi عۇرۇ س فاچالێڅاڷۇل رێڨێ ГIурус пачалихъалда ругел Улкаби furus _axali]a:ul ulkabi عۇرۇس فاچالێڅالدا رۇڬېل ئۇلكابێ Адиг Улка adig ulka ادێڬ ئۇلكا - Микъи пи б miqi_ib مێقێفێب Алтан Улка altan ulka التان ئۇاكا - Улулаб ulalub ئۇلۇلاب Башгур Улка ba^gur ulka باشڬۇر ئۇلكا - Опоб o_ob ئۈفۈب Баргут Улка bargut ulka بارڬۇت ئۇلكا - Улан д иб ulandib ئۇلاندێب МагIарухъ Улка mafaru] ulka ماعارۇڅ ئۇلكا - Анжиб an$ib انجێب Ингуш Улка ingu^ ulka ئێنڬۇش ئۇلكا - Маг ъ асиб mavasib ماغاسێب Адиг-Малкъар Улка adig-malqar ulka ادێڬ- مالقار - مالقار ئۇلكا - Налчикиб nalxikib نالچێكێب Хъармухъ Улка ]armu] ulka څارمۇڅ ئۇلكا - Элистиб elistib ئېلێستێب Адиг-Хъарач ай Улка adig-]araxay ulka ادێڬ - څاراچاي ئۇلكا - Черкесиб xerkesib چېركېسێب Каралан Улка karalan ulka كارالا نئۇلكا - Петерсиб _etersib فېتېرسێب Ком Улка kom ulka كۈم ئۇلكا - Сикируб sikirub سێكێرۇب Марел Улка marel ulka مارېل ئۇلكا - Йошкаруб yo^karub يۈشكارۇب Морд Улка mord ulka مۈرد ئۇلكا - Сарануб saranub سارانۇب Сахх Улка sa{ ulka ساخ ئۇلكا - Докускиб dokuskib دۈكۇسكێب Гьирин Улка hirin ulka هێرێن ئۇلكا - Завжихъ #aw$i] زاوجێڅ Татар Улка tatar ulka تاتار ئۇلكا - Гъаздануб va#danub غازدانۇب Туав Улка tuaw ulka تۇئاو ئۇلكا - Хъизилиб ]i#ilib څێزێلێب Удмур Улка udmur ulka ئۇدمۇر ئۇلكا - Ижиб i$ib ئێجێب Хакас Улка {akas ulka خاكاس ئۇلكا - Агъбаниб avbanib اغبانێب Чаваш Улка xawa^ ulka چاواش ئۇلكا - Шубашкариб ^uba^karib شۇباشكارێب Буртихъ Улка burti] ulka بۇرتێڅ ئۇلكا - Сулжиб sul$ib سۇلجێب Хъирим Улка ]irim ulka څێرێم ئۇلكا - Севасиб sewasib سېواسێب ГIурус пачалихъалълъул ракь-мухъал furus _axali]a:ul ra[-mu]al عۇرۇس فاچالێڅاڷۇل راڨ- مۇڅال 1. Алтан ракь-мухъ (Барнулиб) altan rap-mu] (barnulib) - التان راڨ- مۇڅ ( بارنۇلێب ) 2. Камчат ракь-мухъ (Камчатиб) kamxat rap-mu] (kamxatib) - كامچات راڨ- مۇڅ ( كامچاتێب ) 3. Ххабар ракь-мухъ (Ххабариб) {abar rap-mu] ({abarib) - خابار راڨ- مۇڅ ( خابارێب ) 4. Беждигъуб (адиг мацIцIалда Бжъэдыгъукъалэ - Краснодар) ракь-мухъ (Беждигъуб) be$divub rap-mu] (be$divub) - بېجدێغۇب راڨ- مۇڅ ( بېجدێغۇب ) 5. БагIар-яр ракь-мухъ (БагIар-яриб) bafaryar rap-mu] (bafaryarib) - باعاريار راڨ- مۇڅ ( باعاريارێب ) 6. Перем ракь-мухъ (Перемиб) _erem rap-mu] (_eremib) - فېرېم راڨ- مۇڅ ( فېرېمێب ) 7. Ралъдахъ (Приморский) ракь-мухъ (Валасиб) ra;da] rap-mu] (walasib) - راڸداڅ راڨ- مۇڅ ( والا س ێب ) 8. Хъанчихъ (Ставрополь) ракь-мухъ (Хъанчихъ) ]anxi] rap-mu] (]anxi]) - څانچێڅ راڨ- مۇڅ ( څانچێڅ ) 9. Нахъбайкал ракь-мухъ (Читиб) na]baykal rap-mu] (xitib) - ناڅبايكال راڨ- مۇڅ ( چێت ێب ) ГIурус пачалихъалълъул рахъал furus _axali]a:ul ra]al عۇرۇس فاچالێڅاڷۇل راڅال 1. Амуриб рахъ (Балгащиб) amurib ra] (balga&ib) - امۇرێب راڅ ( بالڬاۺێب ) 2. Арханиб рахъ (Арханиб) ar{anib ra] (ar{anib) - ارخانێب راڅ ( ارخانێب ) 3. ГIаштариб рахъ (ГIаштариб) fa^tarib ra] (fa^tarib) - عاشتارێب راڅ ( عاشتارێب ) 4. ХъахIгориб рахъ (ХъахIгориб) ]a\gorib ra] (]a\gorib) - څاحڬۈرێب راڅ ( څاحڬۈرێب ) 5. Дебренуб (Брянск) рахъ (Дебренуб) debrenub ra] (debrenub) - دېبرېنۇب راڅ ( دېبرېنۇب ) 6. Чалабиб рахъ (Чалабиб) xalabib ra] (xalabib) - چالابێب راڅ ( چالابێب ) 7. Иркутиб рахъ (Иркутиб) irkutib ra] (irkutib) - ئێركۇتێب راڅ ( ئێركۇتب ) 8. Иваниб рахъ (Иваниб) iwanib ra] (iwanib) - ئێوانێب راڅ ( ئێوانێب ) 9. Калангариб рахъ (Калангариб) kalangarib ra] (kalangarib) - كالاێنڬارێب راڅ ( كالانڬارێب ) 10. Хъалгъануб рахъ (Хъалгъануб) ]alvanub ra] (]alvanub) - څالغانۇب راڅ ( څالغانۇب ) 11. Кем ериб рахъ (Кемериб) kemerib ra] (kemerib) - كېم ې رێب راڅ ( كېمېرێب ) 12. Кириб (Киров) рахъ (Кириб) kirib ra] (kirib) - كێرێب راڅ ( كێرێ ب ) 13. Коштириб (Кострома) рахъ (Коштириб) ko^tirib ra] (ko^tirib) - كۈشتێرێب راڅ ( كۈشتێرێب ) 14. Хъоргъануб рахъ (Хъоргъануб) ]orvanub ra] (]orvanub) - څۈرغانۇب راڅ ( څۈرغانۇب ) 15. Куриб (Курск) рахъ (Куриб) kurib ra] (kurib) - كۇ رێب راڅ ( كۇرێب ) 16. ПетIериб рахъ (ПетIериб) _eTerib ra] (_eTerib) - فېطېرێب راڅ ( فېطېرێب ) 17. Лепециб рахъ (Липециб) le_ecib ra] (le_ecib) - لېفېښێب راڅ ( لېفېښێب ) 18. МагIданиб рахъ (МагIданиб) mafdanib ra] (mafdanib) - ماعدانێب راڅ ( ماعدانێب ) 19. Москоб рахъ (Москоб) moskob ra] (moskob) - مۈسكۈب راڅ ( مۈسكۈب ) 20. Мурманиб рахъ (Мурманиб) murmanib ra] (murmanib) - مۇرمانێب راڅ ( مۇرمانێب ) 21. Гъоркь Гориб рахъ (Гъоркь Гориб) vorp gorib ra] (vorp gorib) - عۈرڨ ڬۈرێب راڅ ( غۈرڨ ڬۈرێب ) 22. ЦIигориб рахъ (ЦIигориб) `igorib ra] (`igorib) - ڝێڬۈرێب راڅ ( ڝێڬۈرێب ) 23. ЦIисибириб рахъ (ЦIисибириб) `isibirib ra] (`isibirib) - ڝێسێبێرێب راڅ ( ڝێسێبێرێب ) 24. Омоб рахъ (Омоб) omob ra] (omob) - ئۈمۈب راڅ ( ئۈمۈب ) 25. Оренуб рахъ (Оренуб) orenub ra] (orenub) - ئۈرېنۇب راڅ ( ئۈرېنۇب ) 26. Орлиб рахъ (Орлиб) orlib ra] (orlib) - ئۈرلێب راڅ ( ئۈرلێب ) 27. Пемзиб рахъ (Пемзиб) _en#ib ra] (_en#ib) - فېمزێب راڅ ( فېمزێب ) 28. Поскоб (Псков) рахъ (Поскоб) _oskob ra] (_oskob) - فۈسكۈب راڅ ( فۈسكۈب ) 29. Ростоб рахъ (Ростоб) rostob ra] (rostob) - رۈستۈب راڅ ( رۈستۈب ) 30. Разануб рахъ (Разануб) ra#anub ra] (ra#anub) - رازانۇب راڅ ( رازانۇب ) 31. Сахалиб рахъ (Сахалиб) sa{alib ra] (sa{alib) - ساځالێب راڅ ( ساځالێب ) 32. Самариб рахъ (Самариб) samarib ra] (samarib) - سامارێب راڅ ( سامارێب ) 33. Саратаб рахъ (Саратаб) saratab ra] (saratab) - سارا تاب راڅ ( ساراتاب ) 34. Усмулиб рахъ (Усмулиб) usmulib ra] (usmulib) - ئۇسمۇلێب راڅ ( ئۇسمۇلێب ) 35. Ссвердел иб рахъ (Ссверделиб) Swerdilib ra] (Swerdilib) - صوېردېلێب راڅ ( صوېردېلێب ) 36. Тамбануб (Тамбов) рахъ (Тамбануб) tambanub ra] (tambanub) - تامبا نۇب راڅ ( تامب انۇب ) 37. Томоб (Томь) рахъ (Томоб) tomob ra] (tomob) - تۈمۈ ب راڅ ( تۈمۈب ) 38. Твериб рахъ (Твериб) twerib ra] (twerib) - توېرێب راڅ ( توېرێب ) 39. Тулуб рахъ (Тулуб) tulub ra] (tulub) - تۇلۇب راڅ ( تۇلۇب ) 40. Туменуб рахъ (Туменуб) tumenub ra] (tumenub) - تۇمېنۇب راڅ ( تۇمېنۇب ) 41. Улануб рахъ (Улануб) ulanub ra] (ulanub) - ئۇلانۇب راڅ ( ئۇلانۇب ) 42. Валдемериб рахъ (Валдемериб) waldemerib ra] - والدېمېرێب راڅ ( والدېمېرێب ) 43. Ссариссиб (Волгоград) рахъ (Ссариссиб) SariSib ra] (SariSib) - صارێص ێ ب راڅ ( صارێصێب ) 44. Вологда рахъ (Вологда) wologda ra] (wologda) - وۈلۈڬدا راڅ ( وۈلۈڬدا ) 45. Ворожиб рахъ (Ворожиб) woro$ib ra] (woro$ib) - وۈر ۈجێب راڅ ( وۈرۈجێب ) 46. Ярасиб рахъ (Ярасиб) yarasib ra] (yarasib) - ياراسێب راڅ ( ياراسێب ) ГIурус пачалихъалълъул шагьримухъал furus _axali]a:ul ^ahrimu]al عۇرۇس فاچالێڅاڷۇل شاهرێمۇڅال Москоб moskob - مۈس كۈب ПетIериб _eTerib - فېطېرێب Севасиб sewasib - سېواسێب ГIурус пачалихъалълъул миллимухъ furus _axali]a:ul milimu]al عۇرۇس فاچالێڅاڷۇل مێلێمۇڅ ЖугьутI миллимухъ (Биржаниб) $uhuT milimu] - جۇهۇط مێلێمۇڅ ( بێرجانێب ) ГIурус пачалихъалълъул миллирахъал furus _axali]a:ul milira]al عۇرۇس فاچالێڅاڷۇل مێلێراڅال Ненеч миллирахъ (Наринмариб) nenex milira] (narinmarib) - نېنېچ مێلێراڅ ( نارێنمارێب ) ХантиМанс миллирахъ (Хантимансиб, Емвошиб) {antimans milira] (yemwo^ib) - خ انتێمانس مێلێراڅ ( يېموۈشێب ) Чукуч миллирахъ (Анадириб, Каргиниб) xukux milira] (karginib) - چۇكۇچ مێلێراڅ ( كارڬێنێب ) Ямал-Ненеч миллирахъ (Салехиб, Пулватиб) yamal-nenex milira] (_ulwatib) - يامالنېنېچ مێلێراڅ ( فۇلواتێب ) Шагьар - шагьрассел (мисалал) ^ahar - ^ahraSel شاهراصېل ( مێسالال ) Шагьар - шагьрассев, шагьрассел, шагьрадерицца, шагьрадерил ^ahar - ^ahraSew, ^ahraSel, ^ahraxafaCa, ^ahraxafaderil شاهار - شاهراصېو، شاهراصېل، شاهرادېرێڛا، شاهرادېرێل Мо скоб - Москоссев - Москоссел - Москдерицца - Москдерил moskob - moskoSew - moskoSel - moskderiCa - moskderil مۈ سكۈب، مۈسكۈصېو، مۈسكۈصېل، مۈسكدېرێڛا، مۈسكدېرێل. ПетIер иб - ПетIериссев - ПетIериссел - ПетIердерицца - ПетIердерил _eTerib - _eTeriSew - _eTeriSel - _eTerderiCa - _eTerderil فېطېرێب، فېطېرێصېو، فېطېرێصې ل ، فېطېردېرێڛا، فېطېردېرێل. Микъипиб - Микъиписсев - Микъиписсел - Микъипдерицца - Микъипдерил miqi_ib - miqi_iSew - miqi_aSel - miqi_deriCa - miqi_deril مێقێ فێ ب، مێقێفێصېو، مێقێف ێصېل ، مێق ێف دېرێڛا، مێقێفدېرێل. Опоб - Опоссев - Опоссел - Опдерицца - Опдерил o_ob - o_oSew - o_oSel - o_deriCa - o_delil ئۈفۈب، ئۈفێصېو، ئۈفۈصېل، ئۈفدېرێڛا، ئۈفدېرێل. Анжиб - Анжиссев - Анжиссе л - Анждерицца - Анждерил an$ib - an$iSew - an$iSel - an$deriCa - an$deril انجێب، انجێصېو، انجێصېل ، انجدېرێڛا، انجدېرێل. Черкесиб - Черкесиссев - Черк есиссе л - Черкесиссез - Черкесиссезул xerkesib - xerkesiSew - xerkesiSel - xerkesiSe# - xerkesiSe#ul چېركېسێب، چېركېسێصېو، چېركېسێصېل، چېركېسێصېز ، چېركېسێصېزۇل. Ижиб - Ижиссев - Ижиссел - Иждерицца - Иждерил i$ib - i$iSew - i$aSel - i$deriCa - i$deril ئێجێب، ئێجێصېو، ئێجێصېل، ئێجدېرێڛا، ئێجدېرێل. Сулжиб - Сулжиссев - Сулжиссел - Сулждерицца - Сулж дерил sul$ib - sul$iSew - sul$iSel - sul$deriCa - sul$deril سۇلجێب، سۇلجێصېو، سۇلجێصېل، سۇلجدېرێڛا، سۇلجد ېرێل. Щвачиб - Щвачиссев - Щвачиссел - Щвач дерицца - Щвачдерил (Сочи) &waxib - &waxiSew - &waxiSel - &waxderiCa - &waxderil شواچێب، شواچێصېو، شواچێصېل، شواچدېرێڛا، شواچدېرێل. Мун кисса вугев? mun kiSa wugew? مۇن كێصا وۇڬېو؟ Мун кисса йигей? mun kiSa yigey? مۇن كێصا يێڬېي؟ Нуж кисса ругел? nu$ kiSa rugel? نۇج كێصا رۇڬېل؟ Дун Москосса вуго. dun moskoSa wugo. . دۇن مۈسكۈصا وۇڬۈ Дун Москосса йиго. dun moskoSa yigo. . دۇن مۈسكۈصا يێڬۈ Ниж Москосса руго. ni$ moskoSa rugo. . نێج مۈسكۈصا رۇڬۈ Мун киве унев вугев? mun kiwe unew wugew? مۇن كێوې ئۇنېو وۇڬېو؟ Мун кие уней йигей? mun kiye uney yigey? مۇن كێيې ئۇنېي يێڬېي؟ Нуж кире унел ругел? nu$ kire unel rugel? نۇج كێرې ئۇنېل رۇڬېل؟ Дун Москове унев вуго. dun moskowe unew wugo. . دۇن مۈسكۈوې ئۇنېو وۇڬۈ Дун Моское уней йиго. dun moskoye uney yigo. . دۇن مۈسكۈيې ئۇنېي يێڬۈ Ниж Москоре унел руго. ni$ moskore unel rugo. . نێج مۈسكۈرې ئۇنېل رۇڬۈ ГIороссилI заман foroSi` Raman Гӏороссилӏ заман foroSi` Raman KALTМСК−1 (калангариб заман kalangarib Raman ) MSK–1 (UTC+2 ) 18:00 MSKМСК (москоб заман moskob Raman ) MSK (UTC+3 ) 19:00 SAMTМСК+1 (самариб заман samarib Raman ) MSK+1 (UTC+4 ) 20:00 SWETМСК+2 (ссверделиб заман Swerdelib Raman ) MSK+2 (UTC+5 ) 21:00 OMOTМСК+3 (омоб заман omob Raman ) MSK+3 (UTC+6 ) 22:00 BAGHTМСК+4 (багӏар-яриб заман bafar-yarib Raman ) MSK+4 (UTC+7 ) 23:00 IRKTМСК+5 (иркутиб заман irkutib Raman ) MSK+5 (UTC+8 ) 00:00 SAHTМСК+6 (саххилӏ заман sa{i` Raman ) MSK+6 (UTC+9 ) 01:00 WALTМСК+7 (валасиб заман walasib Raman ) MSK+7 (UTC+10 ) 02:00 MAGTМСК+8 (магӏданиб заман mafdanib Raman ) MSK+8 (UTC+11 ) 03:00 KAMTМСК+9 (камчатиб заман kamxatib Raman ) MSK+9 (UTC+12 ) 04:00

З # Загьруги лъазабе, гьекъечIого тезе. #ahrugi ;a#abe, heqezogo te#e. ЗагIигIоралълъги хисулебила жиндирго чваххи. #afifora:gi ]isulebila $indirgo xwa{i. ЗагIипассде къавукъунге, къадарав чияссулгун хоноги чIваге. #afi_aSde qawuqunge, qadaraw xiyaSulgun [onogi zwage. Заз баккудассагойила бегIераб букIунеб. #a# baKudaSagoyila beferab bujuneb. Заз бекьани заз бижулеб, унти бекьани толо бижулеб. #a# bepani #a# bi$uleb, unti bepani tolo bi$uleb. Заз, къарассда гурони, унтулареб. #a# qaraSda guroni untulareb. Заз лълъикIабани, заз къине гьабилароан. #a# :ijabani, #a# qine habilaroan. Залим бетIерлъун тани, бол зигара цIцIикIкIуна. #alim beTer;un tani, bol #igara ~iJuna. Залимассе залим гъежда чIчIун ватулевила. #alimaSe #alim ve$da Zun watulewila. Заман букIунебила гIадамазул илбисал лIугьунебги илбисазул гIадамал лIугьунебги. #aman bujunebila fadama#ul ilbisal /uhunebgi ilbisa#ul fadamal /uhunebgi. Заман букIуна боз щоларебги, заман бачIуна дарай гIоларебги. #aman bujuna bo# &olarebgi, #aman bazuna daray folarebgi. Заман щвелалде барщараб пихъ ххеххго турула. #aman &welalde bar&arab _i] {e{go turula. Заман щвелалде гIегIедараб хIелкил бетIер къотIейила. #aman &elalde fefedarab \elkil beTer qoTeyila. Заман щвелалдего чIчIичIчIидичIого, дурго рагIадалълъухъ балагьун, кIалъай. #aman &welaldego ZiZidizogo, durgo rafada:u] balahun, ja;ay. Заманалда бекье, заманалда бакIаре. #amanalda bepe, #amanalda bajare. Заманалда бубудичIогойила бугъа, гIодобги тIамун, хъураб. #amanalda bubudizogoyila buva, fodobgi Tamun, ]urab. Заманалда гьабичIеб гьабичIого ххутIулебила. #amanalda habizeb habizogo {uTulebila. Заманалда рекъонила хьвадизе кколел. #amanalda reqonila %wadi#e Kolel. Заманалълъ чи квегъула, рукьалцца оц квегъула. #amana: xi kwevula, rupalCa oc kwevula. Заназда кьурдуге, майданалда кьурде. #ana#da purduge, maydanalda purde. Зар билани, питначияссул гъванщида нахъа батулебила. #ar bilani, _itnaxiyaSul vwan&ida na]a batulebila. Зар кьабун чи холаро, цин-цинни гьелълъ хвалде рачуна. #ar pabun xi [olaro, cin-cinni he: [walde raxuna. ЗахIмат – бечедаб, хIалхьи – мискинаб. #a\mat - bexedab, \al%i - miskinab. ЗахIмат бихьичIого, мухь Аллагьассги кьолареб. #a\mat bi%izogo, mu% allahaSgi polareb. ЗахIмат бихьичIого, рахIат бокьарасс бекьичIого лъилъе, нилъ гьечIого хур. #a\mat bi%izogo, ra\at boparaS bepizogo ;i;e, ni; hezogo [ur. ЗахIмат бихьичIого рахIат букIунареб. #a\mat bi%izogo ra\at bujunareb. ЗахIмат бихьичIого щвараб боцIцIуцца чи гьалаг гьавула. #a\mat bi%izogo &warab bo~uCa xi halag hawula. ЗахIмат бихьун – дуниял, гIамал бихьун – аххират. #a\mat bi%un - duniyal, famal bi%un - a{irat. ЗахIмат гьечIого, хуриб тIор баларо. #a\mat hezogo, [urib Tor balaro. ЗахIматаб хIалтIиги хIалихьатаб тIеххги – дурццассе. #a\matab \alTigi \ali%atab Te{gi - durCaSe. ЗахIматаб – ццебе, бигьаяб – ххадуб. #a\matab - Cebe, bihayab - {adub. ЗахIматалълъ цагъур цIола, цагърицца рукъзал рала. #a\mata: cavur `ola, cavriCa ruq#al rala. ЗахIматалълъ чи хьихьула, кIкIвахIалълъ хвезе гьавула. #a\mata: xi %i%ula, Jwa\a: [we#e hawula. Зигара мадугьалассда базе бигьаяб жойила. #igara maduhalaSda ba#e bihayab $oyila. Зигараялълъеги рахьиялълъеги кватIи букIунареб. #igaraya:egi ra%iya:egi kwaTi bujunareb. Зоб бихьарассда ракь бихьулеб, дуниял бихьарассда хвел бихьулеб. #ob bi%araSda rap bi%uleb, duniyal bi%araSda [wel bi%uleb. Зоб гъугъанщинахъе цIцIад балареб. #ob vuvan&ina]e ~ad balareb. Зоб гъугъачIони, гьаракь бахъунареб, гьури бахъинчIони, гIучI бегулареб. #ob vuvazoni, harap ba]unareb, huri ba]inzoni, fuz begulareb. Зоб гIемер гъугъадани, цIцIад дагьаб бала. #ob femer vuvadani, ~ad dahab bala. Зоб роцIцIадго балеб аххир гьечIеб цIцIад, нилI рацIцIадго лъолел хъубал бугьтанал. #ob ro~adgo baleb a{ir hezeb ~ad, ni/ ra~adgo ;olel ]ubal buhtanal. Зоб ццебе бихьарассда ракьги ццебе бихьаги. #ob Cebe bi%araSda rapgi Cebe bi%agi. Зобалазда кьвагьараб ракьалда тIатарабила. #obala#da pwaharab rapalda Tatarabila. Зобгун ракь рекъаги, цIцIадгун бакъ рекъаги. #obgun rap reqagi, ~adgun baq reqagi. Зодиб цIцIер бугони, ракъдада квач букIунеб. #odib ~er bugoni, raqdada kwax bujuneb. Зодибе мали чIвалареб, ралъдадассан кьо лъолареб. #odibe mali zwalareb, ra;dadaSan po ;olareb. Зодоб бугеб тIавусалдасса кодобе щвараб къадакого лълъикIила. #odob bugeb TawusaldaSa kodobe &warab qadakogo :ijila. Зодоб бугеб цIцIумалдасса гIодоб бугеб чIоролого лълъикIила. #odob bugeb ~umaldaSa fodob bugeb zorologo :ijila. Зодове валагьуге, гIодове валагье. #odowe walahuge, fodowe walahe. Зодоссан рахIмат кьеги, гIодоссан баркат кьеги. #odoSan ra\mat pegi, fodoSan barkat pegi. Зулму гьабуге, мун кьижун вукIуна, дуцца зулму гьабурав ворчIун вукIуна. #ulmu habuge, mun pi$un wujuna, duCa #ulmu haburaw worzun wujuna. Зулмучияссда зулмучи гъеждассан ваккун вукIуневила. #ulmuxiyaSda #ulmuxi ve$daSan waKun wujunewila. Зулмучияссул гIумру къокъаб. #ulmuxiyaSul fumru qoqab Гьеб рагIарасс гIажаиблъи гьабурабила, зулмучияссги гьебгощинаб заман ракьалда тIад щиб гьабун балеб жойила букIунеб. heb rafaraS fa$aib;i haburabila, #ulmuxiyaSgi hebgo&inab #aman rapalda Tad &ib habun baleb $oyila bujuneb. ЦIцIудуда гьикъарабила дуцца чан сон барабилан. Гьелълъ жаваб кьурабила лъабкъого сон банилан. ~ududa hiqarabila duCa xan son barabilan. he: $awab purabila ;abqogo son banilan. Зулмуялълъул си борххалъанагIан, гьенисса вортарассул бохх цIцIикIкIун бекула. #ulmuya:ul si bor{a;anafan, heniSa wortaraSul bo{ ~iJun bekula. Зурмихъан берталълъе гIедегIулевила, дибир хвалил рокъове гIедегIулевила. #urmi]an berta:e fedefulawila, dibir [walil roqowe fedefulewila. Зурма рекъезе – къали, кечI рекъезе – далай. #urma reqe#e - qali, kez reqe#e - dalay.

З # Загьруги лъазабе, гьекъечIого тезе. #ahrugi ;a#abe, heqezogo te#e. ЗагIигIоралълъги хисулебила жиндирго чваххи. #afifora:gi ]isulebila $indirgo xwa{i. ЗагIипассде къавукъунге, къадарав чияссулгун хоноги чIваге. #afi_aSde qawuqunge, qadaraw xiyaSulgun [onogi zwage. Заз баккудассагойила бегIераб букIунеб. #a# baKudaSagoyila beferab bujuneb. Заз бекьани заз бижулеб, унти бекьани толо бижулеб. #a# bepani #a# bi$uleb, unti bepani tolo bi$uleb. Заз, къарассда гурони, унтулареб. #a# qaraSda guroni untulareb. Заз лълъикIабани, заз къине гьабилароан. #a# :ijabani, #a# qine habilaroan. Залим бетIерлъун тани, бол зигара цIцIикIкIуна. #alim beTer;un tani, bol #igara ~iJuna. Залимассе залим гъежда чIчIун ватулевила. #alimaSe #alim ve$da Zun watulewila. Заман букIунебила гIадамазул илбисал лIугьунебги илбисазул гIадамал лIугьунебги. #aman bujunebila fadama#ul ilbisal /uhunebgi ilbisa#ul fadamal /uhunebgi. Заман букIуна боз щоларебги, заман бачIуна дарай гIоларебги. #aman bujuna bo# &olarebgi, #aman bazuna daray folarebgi. Заман щвелалде барщараб пихъ ххеххго турула. #aman &welalde bar&arab _i] {e{go turula. Заман щвелалде гIегIедараб хIелкил бетIер къотIейила. #aman &elalde fefedarab \elkil beTer qoTeyila. Заман щвелалдего чIчIичIчIидичIого, дурго рагIадалълъухъ балагьун, кIалъай. #aman &welaldego ZiZidizogo, durgo rafada:u] balahun, ja;ay. Заманалда бекье, заманалда бакIаре. #amanalda bepe, #amanalda bajare. Заманалда бубудичIогойила бугъа, гIодобги тIамун, хъураб. #amanalda bubudizogoyila buva, fodobgi Tamun, ]urab. Заманалда гьабичIеб гьабичIого ххутIулебила. #amanalda habizeb habizogo {uTulebila. Заманалда рекъонила хьвадизе кколел. #amanalda reqonila %wadi#e Kolel. Заманалълъ чи квегъула, рукьалцца оц квегъула. #amana: xi kwevula, rupalCa oc kwevula. Заназда кьурдуге, майданалда кьурде. #ana#da purduge, maydanalda purde. Зар билани, питначияссул гъванщида нахъа батулебила. #ar bilani, _itnaxiyaSul vwan&ida na]a batulebila. Зар кьабун чи холаро, цин-цинни гьелълъ хвалде рачуна. #ar pabun xi [olaro, cin-cinni he: [walde raxuna. ЗахIмат – бечедаб, хIалхьи – мискинаб. #a\mat - bexedab, \al%i - miskinab. ЗахIмат бихьичIого, мухь Аллагьассги кьолареб. #a\mat bi%izogo, mu% allahaSgi polareb. ЗахIмат бихьичIого, рахIат бокьарасс бекьичIого лъилъе, нилъ гьечIого хур. #a\mat bi%izogo, ra\at boparaS bepizogo ;i;e, ni; hezogo [ur. ЗахIмат бихьичIого рахIат букIунареб. #a\mat bi%izogo ra\at bujunareb. ЗахIмат бихьичIого щвараб боцIцIуцца чи гьалаг гьавула. #a\mat bi%izogo &warab bo~uCa xi halag hawula. ЗахIмат бихьун – дуниял, гIамал бихьун – аххират. #a\mat bi%un - duniyal, famal bi%un - a{irat. ЗахIмат гьечIого, хуриб тIор баларо. #a\mat hezogo, [urib Tor balaro. ЗахIматаб хIалтIиги хIалихьатаб тIеххги – дурццассе. #a\matab \alTigi \ali%atab Te{gi - durCaSe. ЗахIматаб – ццебе, бигьаяб – ххадуб. #a\matab - Cebe, bihayab - {adub. ЗахIматалълъ цагъур цIола, цагърицца рукъзал рала. #a\mata: cavur `ola, cavriCa ruq#al rala. ЗахIматалълъ чи хьихьула, кIкIвахIалълъ хвезе гьавула. #a\mata: xi %i%ula, Jwa\a: [we#e hawula. Зигара мадугьалассда базе бигьаяб жойила. #igara maduhalaSda ba#e bihayab $oyila. Зигараялълъеги рахьиялълъеги кватIи букIунареб. #igaraya:egi ra%iya:egi kwaTi bujunareb. Зоб бихьарассда ракь бихьулеб, дуниял бихьарассда хвел бихьулеб. #ob bi%araSda rap bi%uleb, duniyal bi%araSda [wel bi%uleb. Зоб гъугъанщинахъе цIцIад балареб. #ob vuvan&ina]e ~ad balareb. Зоб гъугъачIони, гьаракь бахъунареб, гьури бахъинчIони, гIучI бегулареб. #ob vuvazoni, harap ba]unareb, huri ba]inzoni, fuz begulareb. Зоб гIемер гъугъадани, цIцIад дагьаб бала. #ob femer vuvadani, ~ad dahab bala. Зоб роцIцIадго балеб аххир гьечIеб цIцIад, нилI рацIцIадго лъолел хъубал бугьтанал. #ob ro~adgo baleb a{ir hezeb ~ad, ni/ ra~adgo ;olel ]ubal buhtanal. Зоб ццебе бихьарассда ракьги ццебе бихьаги. #ob Cebe bi%araSda rapgi Cebe bi%agi. Зобалазда кьвагьараб ракьалда тIатарабила. #obala#da pwaharab rapalda Tatarabila. Зобгун ракь рекъаги, цIцIадгун бакъ рекъаги. #obgun rap reqagi, ~adgun baq reqagi. Зодиб цIцIер бугони, ракъдада квач букIунеб. #odib ~er bugoni, raqdada kwax bujuneb. Зодибе мали чIвалареб, ралъдадассан кьо лъолареб. #odibe mali zwalareb, ra;dadaSan po ;olareb. Зодоб бугеб тIавусалдасса кодобе щвараб къадакого лълъикIила. #odob bugeb TawusaldaSa kodobe &warab qadakogo :ijila. Зодоб бугеб цIцIумалдасса гIодоб бугеб чIоролого лълъикIила. #odob bugeb ~umaldaSa fodob bugeb zorologo :ijila. Зодове валагьуге, гIодове валагье. #odowe walahuge, fodowe walahe. Зодоссан рахIмат кьеги, гIодоссан баркат кьеги. #odoSan ra\mat pegi, fodoSan barkat pegi. Зулму гьабуге, мун кьижун вукIуна, дуцца зулму гьабурав ворчIун вукIуна. #ulmu habuge, mun pi$un wujuna, duCa #ulmu haburaw worzun wujuna. Зулмучияссда зулмучи гъеждассан ваккун вукIуневила. #ulmuxiyaSda #ulmuxi ve$daSan waKun wujunewila. Зулмучияссул гIумру къокъаб. #ulmuxiyaSul fumru qoqab Гьеб рагIарасс гIажаиблъи гьабурабила, зулмучияссги гьебгощинаб заман ракьалда тIад щиб гьабун балеб жойила букIунеб. heb rafaraS fa$aib;i haburabila, #ulmuxiyaSgi hebgo&inab #aman rapalda Tad &ib habun baleb $oyila bujuneb. ЦIцIудуда гьикъарабила дуцца чан сон барабилан. Гьелълъ жаваб кьурабила лъабкъого сон банилан. ~ududa hiqarabila duCa xan son barabilan. he: $awab purabila ;abqogo son banilan. Зулмуялълъул си борххалъанагIан, гьенисса вортарассул бохх цIцIикIкIун бекула. #ulmuya:ul si bor{a;anafan, heniSa wortaraSul bo{ ~iJun bekula. Зурмихъан берталълъе гIедегIулевила, дибир хвалил рокъове гIедегIулевила. #urmi]an berta:e fedefulawila, dibir [walil roqowe fedefulewila. Зурма рекъезе – къали, кечI рекъезе – далай. #urma reqe#e - qali, kez reqe#e - dalay.

Хх { 1. Ххабар бицун лIугIулареб, рокьи гьабун бахъунареб. {abar bicun /ufulareb, ropi habun ba]unareb. 2. Ххабар, гьуин букIаго, лIугIизе те. {abar, huin bujago, /ufi#e te. 3. Ххабар гьуинаб буго – лъалеб жо дагьаб буго. {abar huinab bugo - ;aleb $o dahab bugo. 4. Ххабар дие бицун, роххдухъа моцIцIу чияе кьун. {abar diye bicun, ro{du]a mo~u xiyaye pun. 5. Ххабар къокъ гьабе, къо-мехх лълъикI гьабе. {abar qoq habe, qo-me{ :ij habe. 6. Ххабар ххалат гьабуге, гьикъаралда рекъон, къокъго бице. {abar {alat habuge, hiqaralda reqon, qoqgo bice. 7. Ххабарххалат – хIалтIидагь. {abar{alat - \alTidah. 8. Ххадуб гъезеян тедалила къоркъода рачIчI гъечIого ххутIараб. {adub ve#eyan tedalila qorqoda raZ veZogo {uTarab. 9. Ххадуб кколелълъул хIисаб гьабуни, бахIарчи вахъунаро (Шамил имамассул рагIаби). {adub Kole:ul \isab habuni, ba\arxi wa]unaro (^amil imamaSul rafabi). 10. Ххадуб ракI бухIулеб рагIи бицунгейила. {adub raj bu\uleb rafi bicungeyila. 11. Ххадуб ххутIараб жо бацIицца чIвалеб. {adub {uTarab $o ba`iCa zwaleb. 12. Ххадув хварав ххадув вукъулев. {aduw [waraw {aduw wuqulew. 13. Ххадув пашманлъиялълъул нахъа ххайир щолареб. {aduw _a^man;iya:ul na]a {ayir &olareb. 14. Ххазинадай гIарац те, гIедал яс россассе кье. {a#inaday farac te, fedal yas roSaSe pe. 15. Ххал гьабуни, бихьула, бихьарассда бичIчIула, бичIчIарассда жо лъала, лъарав чи витIун ккола. {al habuni, bi%ula, bi%araSda biZula, biZaraSda $o ;ala, ;araw xi wiTun Kola. 16. Ххалат арав вуссаравила, къокъид арав вуссинчIевила. {alat araw wuSarawila, qoqid araw wuSinzewila. 17. Ххалат бухIагийила ччохIол мугъзада бакъ. {alat bu\agiyila Xo\ol muv#ada baq. 18. Ххалатаб къокъ гьабизе бигьаяб, къокъаб ххалат гьабизе захIматаб. {alatab qoq habi#e bihayab, qoqab {alat habi#e #a\matab. 19. Ххалатасс къвал цIурабила, къокъасс магь баччарабила. {alataS qwal `urabila, qoqaS mah biXarabila. 20. Ххалатассул къвалакье щвечIев, къокъассул магжикье щвечIев. {alataSul qwalape &wezew, qoqaSul mag$ipe &wezew. 21. Ххалкъалда вихьизе щобде вахинеги ккогеги, гIадамаздасса ваххчизе кIкIалахъе лIугьинеги ккогеги. {alqalda wi%i#e &obde wa[inegi Kogegi, fadama#daSa wa{xi#e Jala]e /uhinegi Kogegi. 22. Ххалкъалда гьоркьоб къадру хвеялдасса, къадарги щун, къанабакье ккей лълъикIаб. {alqalda horpob qadru [weyaldaSa, qadargi &un, qanabape Key :ijab. 23. Ххалкъалда нух къосунареб. {alqalda nu[ qosunareb. 24. Ххалкъалде балагь бачIин хханассул гIайиб. {alqalde balah bazin {anaSul fayib. 25. Ххалкъалълъ нагIана кьуни, кьуруги биххулеб. {alqa: nafana puni, purugi bi{uleb. 26. Ххалкъалълъул жугьа – ралъдал карачел. {alqa:ul $uha - ra;dal karaxel. 27. Ххалкъалълъул рагIи битIараб. {alqa:ul rafi biTarab. 28. Ххалкъалълъул тушман – къаццандухъан. {alqa:ul tu^man - qaCandu]an. 29. Ххалкъул гIаламалълъе гIищкъул кьоги бан, дун кьодукь ххутIана, кьодул сакги тIун (дун къотIнов ххутIана къадал ракьанда). {alqul falama:e fi&qul pogi ban, dun podup {uTana, podul sakgi Tun (dun qoTnow {uTana qadal rapanda). 30. Ххамиз сордо кинаб магIидаян абурабила сордо цIцIарай ясалълъ. {ami# sordo kinab mafidayan aburabila sordo ~aray yasa:. Кици бижун буго сордо цIцIарай бахIаралда тIад. МагIарулазул гIадаталда рекъон, яс россассе кьола итни яги ххамиз сордоялълъ. НилIер бахIаралълъе цIцIан букIун буго ххамиз сордо. Эбелалълъ гьей йитIун йиго доба магIида бан бугеб цIцIалкIу босун ячIаян. Ясалда цIцIалкIу батун гьечIо. РекIел цо анищ бугей ясалълъухъа тоххаб суал борчIун буго - «Эбел, ххамиз сордо кинаб магIида»? kici bi$un bugo sordo ~aray ba\aralda Tad. mafarula#ul fadatalda reqon, yas roSaSe pola itni yagi {ami# sordoya:. ni/er ba\ara:e ~an bujun bugo {ami# sordo. ebela: hey yiTun yigo doba mafida ban bugeb ~alju bosun yazayan. yasalda ~alju batun hezo. rejel co ani& bugey yasa:u]a to{ab sual borzun bugo - «ebel, {ami# sordo kinab mafida»? 31. Ххамил базарган, мусру гьечIого, вукъаравила. {amil ba#argan, musru hezogo, wuqarawila. 32. Ххан нилIер гьобол гуро. {an ni/er hobol guro. 33. Ххан хведал вецце, лъимал гIедал рецце. {an [wedal weCe, ;imal fedal reCe. 34. Ххан хола, лагъги хола – кIиялго бащалъула. {an [ola, lavgi [ola - jiyalgo ba&a;ula. 35. Хханазда тIад кIусараб гIанкIу гIадин. {ana#da Tad jusarab fanju fadin. 36. Хханасс кьураб чол кIалдире раккуларел. {anaS purab xol jaldire raKularel. 37. Хханасс цIияб чухъа ретIани, баркулебила, мискинчиясс ретIани, гьаб кисса щварабилан гьикъулебила. {anaS `iyab xu]a reTani, barkulebila, miskinxiyaS reTani, hab kiSa &warabilan hiqulebila. 38. Хханассда асскIоб кIиго ламадур квани, цояб магIарзухъан бачIунебила. {anaSda aSjob jigo lamadur kwani, coyab mafar#u]an bazunebila. 39. Хханассде лълъикIав чиян абе, хабада ххухх-бурутI гIорцIцIизе ххер бижараб меххалълъ. {anaSde :ijaw xiyan abe, [abada {u{-buruT for~i#e {er bi$arab me{a:. 40. Хханассда нич гьечIеб, гьарчида бер гьечIеб. {anaSda nix hezeb, harxida ber hezeb. 41. Хханассда ццевессанги чода нахъассанги вилълъунге. {anaSda CeweSangi xoda na]aSangi wi:unge. 42. Хханассда тIад ххан толарев. {anaSda Tad {an tolarew. 43. Хханассул берталълъе гьанал бохх босун унел, мискинассул берталълъе квер хьвагIун унел. {anaSul berta:e hanal bo{ bosun unel, miskinaSul berta:e kwer %wafun unel. 44. Хханассул бокьове хIарамав гьессул кIалгIаялде унарев. {anaSul bopowe \aramaw heSul jalfayalde unarew. 45. Хханассул рокъоб дир гIакълу рекъоларо, дир рокъоб хханассул гIакълу рекъоларо. {anaSul roqob dir faqlu reqolaro, dir roqob {anaSul faqlu reqolaro. 46. Хханассул ххазинаялда камураб мискинчиссул анищазулI батарабила. {anaSul {a#inayalda kamurab miskinxiyaSul ani&a#u/ batarabila. 47. Хханассул цо ххиянат бихьани, ххалкъалълъ азарго ххиянат гьабулеб. {anaSul co {iyanat bi%ani, {alqa: a#argo {iyanat habuleb. 48. Ххангишил хIелеко гIадин, уне-унев ххутIагийила. {angi^il \eleko fadin, une-unew {uTagiyila. 49. Хханжар цIулал бугониги гIола, ракI маххул бугони. {an$ar `ulal bugonigi fola, raj ma{ul bugoni. 50. Хханжу тIагIине бокьани, тIепун ххинкIал гьарейила, квас тIагIине бокьани, буртаби ругIейила. {an$u Tafine bopani, Te_un {injal hareyila, kwas Tafine bopani, burtabi rufeyila. 51. Хханзабазда ххадубги хвел бугеб, тIадегIанал къоязеги аххир бугеб. {an#aba#da {adubgi [wel bugeb, Tadefanal qoya#egi a{ir bugeb. 52. Хханзабазулги ххан – маххщелила. {an#aba#ulgi {an - ma{&elila. НекIо заманалда цо улкаялда вукIаравила цо ххан. ГIакъилавги вукIаравила гьев, бахIарчиявги вукIаравила. nejo #amanalda co ulkayalda wujarawila co {an. faqilawgi wujarawila hew, ba\arxiyawgi wujarawila. Гьеб букIанила рагъ-кьал гIемераб заман. Жал теларилан лIугьарав тушманассдасса улка гьесс бигьаго цIунулаанила. heb bujanila rav-pal femerab #aman. $al telarilan /uharaw tu^manaSdaSa ulka heS bihago `unulaanila. ГIовул гIужде ваханиги, ххан гIедегIулев вукIинчIила чIчIужу ячине. Цо нухалълъ хханассда гьессул гIакълучиясс абунила fowul fu$de wa[anigi, {an fedefulew wujinzila Zu$u yaxine. co nu[a: {anaSda heSul faqluxiyaS abunila - «БетIер чIахъаяв ххан! Рагъ-кьал гIемераб заманги бугелълъул, нилIеда гьикъун къадарги щоларелълъул, дуего ирсилавги вукIине, чIчIужу ячун лълъикI гуродай дуцца?» - «beTer za]ayaw {an! rav-pal femerab #amangi buge:ul, ni/eda hiqun qadargi &olare:ul, duyego irsilawgi wujine, Zu$u yaxun :ij guroday duCa?» Ххан цин вуцIцIун чIчIанила, цинги гIакълучияссе баркала кьунила. «Валлагь, битIараб буго гIакълучиясс бицунеб жо. Дун рагъда чIвани яги бусада вегун хвани, гьечIо гури дир ирс босизе чи», – ян пикру гьабунила. Ячун лълъикIин чIчIужуян ракIалде кканила гьессда. {an cin wu~un Zanila, cingi faqluxiyaSe barkala punila. «walah, biTarab bugo faqluxiyaS bicuneb $o. dun ravda zwani yagi busada wegun [wani, hezo guri dir irs bosi#e xi», - yan _ikru habunila. yaxun :ijin Zu$uyan rajalde Kanila heSda. Гьаниб бачIанила щий ячиней абураб суалги. РекIее къабулай гIадан хханассул йикIинчIила. hanib bazanila &iy yaxine aburab sualgi. rejeye qabulay fadan {anaSul yijinzila. «Ца таралълъ мегIер толилан» абула, ххеххго тIибитIанила ххан чIчIужу ячине хIадурлъулев вукIиналълъул ххабар. Мадугьалихъ ругел хханзабазе бокьун букIанила гIолохъанав, гучав хханассулгун гIагарлъи гьабизе. Гьез чапарзаби ритIулел рукIанила гIолохъанав хханассухъе. Гьевин абуни гIедегIулев вукIинчIила рагIи кьезе. «ca tara: mefer tolilan» abula, {e{go TibiTanila {an Zu$u yaxine \adur;ulew wujina:ul {abar. maduhali] rugel {an#aba#e bopun bujanilan folo]anaw, guxaw {anaSulgun fagar;i habi#e. he# xa_ar#abi riTulel rujanila folo]anaw {anaSu]e. hewin abuni fedefulew wujunzila rafi pe#e. Цо къоялълъ цадахъ вазирзаби, нукарзабигун чанасса вуссун вачIунев вукIанила ххан. Гьезда данде кканила, цIулал магьги баччун ячIуней бадиссан бакъ баккарай гIадай берцинай яс. Рачлихъе щвезегIан гIодоеги къулун, хханассе салам кьунила ясалълъ. Гьей ясалълъул берзул чIоралълъ гулицца гIадин жиндир керен борлIанилан кканила хханассда. Гьессни хIал лъазе течIила. Жиндирго хханассулаб къадруги цIунун, тIокIав ясалълъухъги валагьичIого, анила ххан. Рокьи бугила рокьи. Гьелълъ ватIа гьавуларила хханги лагъги. Рокьул цIа рекIанила хханассда – кванан квен билълъунарила, гьекъон лълъим унарила, къасси макьу щоларила. Цо рахъалълъ, хханасс пикру гьабулеб букIанила, «Кин ячиней щияли лъаларей нухда дандчIварай яс?» Дой яс гьечIеб гIумруги гIумру гуреблъи бичIчIулеб букIанила гьессда. АхIанила гьесс жиндирго вазирзаби. Лъазабунила гьезда, ракьулIа яхъунги, ххеххлъи гьабун, дой берцинай яс ялагьеян. co qoya: cada] wa#ir#abi, nukar#abigun xanaSa wuSun wazunew wujanila {an. he#da dande Kanila, `ulal mahgi baXun yazuney badiSan baq baKaray faday bercinay yas. raxli]e &we#efan fodoyegi qulun, {anaSe salam punila yasa:. hey yasa:ul ber#ul zora: guliCa fadin $indir keren bor/anilan Kanila {anaSda. heSni \al ;a#e tezila. $indirgo {anaSulab qadrugi `unun, Tojaw yasa:u]gi walahizogo, anila {an. ropi bugila ropi. he: waTa hawularila {angi lavgi. ropul `a rejanila {anaSda - kwanan kwen bi:unarila, heqon :im unarebila, qaSi mapu &olarila. co ra]a:, {anaS _ikru habuleb bujanila, «kin yaxiney &iyali ;alarey nu[da dandzwaray ya?» doy yas hezeb fumrugi fumru gureb;i biZuleb bujanila heSda. a\anila heS $indirgo wa#ir#abi. ;a#abunila he#da, rapu/a ya]ungi, {e{;i habun, doy bercinay yas yalaheyan. Анила нукарзаби рахъ-рахъалде. Анила цо къо, анила лъабго къо. Ункъабилеб къоялълъ, ячун ясгун, гьелълъул эбел-эменгун, тIад руссанила гьел. Ясалдаги гьелълъул эбел-инссудаги тIад ретIун бугоанила тIутIу-хъухъураб ретIел. Хханасс буюрухъ кьунила гьезда берцинаб ретIел ретIеян. anila nukar#abi ra]-ra]alde. anila co qo, anila ;abgo qo. unqabileb qoya:, yaxun yasgun, he:ul ebel-emengun, Tad ruSanila hel. yasaldagi he:ul ebel-inSudagi Tad reTun bugoanila TuTu-]u]urab reTel. {anaS buyuru] punila he#da bercinab reTel reTeyan. Гьанибни кканила лълъиданиги ракIалда букIинчIеб жо. Ясалълъ цIехханила хханассул маххщел-пиша щибин бугебилан. Ххан велъанила. hanibni Kanila :idanigi rajalda bujinzeb $o. yasa: `e{anila {anaSul ma{&el-_i^a &ibin bugebilan. {an we;anila. - Щиб гьабизе дие маххщел? Ххан вукIин гIоларищ дие? – ян абунила гьесс. - &ib habi#e diye ma{&el? {an wujin folari& diye? - yan abunila heS. Гьеб меххалълъ ясалълъ абунила. heb me{a: yasa: abunila. - Мун ххан вукIин – гьеб цIакъ лълъикI буго. Хханго ххан вугониги, цо маххщелги букIине ккола чияссул. Маххщел ккола хханзабазулги ххан. - mun {an wujin - heb `aq :ij bugo. {ango {an wugonigi, co ma{&elgi bijine Kola xiyaSul. ma{&el Kola {an#aba#ulgi {an. Ххан тамашалъун валагьанила ясалълъухъ. ГьечIин жиндир маххщелилан абунила гьесс. {an tama^a;un walahanila yasa:u]. hezin $indir ma{&elilan abunila heS. Цо маххщалие гьев ругьунлъичIони, жий гьессие инарилан чIчIанила яс. co ma{&aliye ruhun;izoni, $iy heSiye inarilan Zanila yas. Рес букIинчIила, яс щвезе ккани, бокьаниги бокьичIониги, лъазабизе кколеб букIанила цо маххщел. ГIарац-меседалълъул машгьурав устарассухъе хьваданила ххан тIубараб лъагIелалълъ. Ругьунлъанила гьев маххщалие, цинги балагьун бер гIорцIцIулареб курхьенги гьабун, вачIанила ясалълъухъе. res bujinzila, yas &we#e Kani, bopanigi bopizonigi, ;a#abi#e Koleb bujanila co ma{&el. farac-meseda:ul ma^huraw ustaraSu]e %wadanila {an Tubarab ;afela:. ruhun;anila hew ma{&aliye, cingi balahun ber for~ulareb kur%engi habun, wazanila yasa:u]e. - Гьалехха тIатун буго дулI баххчун букIараб кIудияб гьунар. Гьанже дун дур йиго! – ян абунила ясалълъ. Бертаде къо цIцIан букIанила. Чанавени арав ххан тIагIанила. Анила къоял, анила моцIцIал. Ххан вачIунев вукIинчIила. Цо нухалълъ гIолохъанав хханассул улкаялде даран-базаралълъе рачIанила мадугьалихъ бугеб хханлъиялдасса даранчагIи. Хханассул абуралълъухъе росун рачIанила берцинал курхьаби, хIикматал баргъичал. Бер кIутIарабго лъанила гьелда баргъич хханасс гьабураб букIин. - hale{a Tatun bugo du/ ba{xun bujarab judiyab hunar. han$e dun dur yigo! - yan abunila yasa:. bertade qo ~an bujanila. xanaweni araw {an Tafanila. anila qoyal, anila mo~al. {an wazunew wujunzila. co nu[a: folo]anaw {anaSul ulkayalde daran-ba#ara:e razanila maduhali] bugeb {an;iyaldaSa daranxafi. {anaSul abura:u]e rosun razanila bercinal kur%abi, \ikmatal barvixal. ber juTarabgo ;anila helda barcix {anaS haburab bujin. Ясалълъ даранчагIазда гьикъанила баргъичал лълъицца гьаруралилан. ДаранчагIаз бицанила, Нижер хханассул вугила цIакъ гьунар бугев устар. Жидеда гьев киданиги вихьичIила. Бицунеб рагIанила хханасс асир гьавун вачIарав чи вугилан. Гьев гьунар тIокIав устарассдасса ватIалъизе гурилан, хъалаялълъув хьихьун вугила хханасс гьев. yasa: daranxafa#da hiqanila barvixal :iCa haruralilan. daranxafa# bicanila, ni$er {anaSul wugila `aq hunar bugew ustar. $ideda hew kidanigi wi%izila. bicuneb rafanila {anaS asir hawun wazaraw xi wugilan. hew hunar Tojaw ustaraSdaSa waTa;i#e gurilan, ]alaya:uw %i%un wigilu {uniS hew. ГьебсагIатго, хханассул боги бачун, къватIие яхъанила бахIарай. Щущахъ риххизарун тушманассул боялгун, ххвассар гьавунила гIолохъанав ххан. Рокъоре щвейгун, гьабунила бертин... hebsafatgo, {anaSul bogi baxun, qwaTiye ya]anila ba\aray. &u&a] ri{i#arun tu^manaSul boyalgun, {waSar hawunila folo]anaw {an. roqore &weygun, habunila bertin... - Дуцца абухъе, хханзабазулги ххан букIун буго маххщел, – ан абунила гIолохъанав хханасс жиндирго лълъадуда. - duCa abu]e, {an#aba#ulgi {an bujun bugo ma{&el, - an abunila folo]anaw {anaS $indirgo :aduda. 53. Хханзаби лъолебги – цохIого гванда, лагъзал регьулебги – гьагъабго гванда. {an#abi ;olebgi - co\ogo gwanda, lav#al rehulebgi - havabgo gwanda. 56. Хханлъиялдасса Аллагьасс реххиялдасса хханлъи жинццаго реххи лълъикIаб. {an;iyaldaSa allahaS re{iyaldaSa {an;i $inCago re{i :ijab. 57. Ххарадуниб щвараб лъимер лъезе бакI тIагIун рукIунел, къокъид щвараб боцIцIуда гьабизе жо тIагIун рукIунел. {aradunib &warab ;imer ;e#e baj Tafun rujunel, qoqid &warab bo~uda habi#e $o Tafun rujunel. 58. Ххарадунибги щвезе бегьулебила дарс. {aradunibgi &e#e behulebila dars. Херав чи сапаралълъ вахъине кканила. Кинниги нусгогIан сонги бан бугелълъул, цадахъ щуго сон барав васассул васги вачанила. ЦIакъ бакъ багIараб къоги букIанила, ццебе жеги ххалатаб нухги букIанила. Къаденахъеялде тату хванила херассул, вилълъине захIмалъанила. ЧIчIанила хIухь бахъизе гIодор. Гьелълъ херассе кумек гьабичIила. [eraw xi sa_ara: wa]ine Kanila. kinnigi nusgofan songi ban buge:ul, cada] &ugo son baraw wasaSul wasgi waxanila. `aq baq bafarab qogi bujanila, Cebe $egi {alatab nu[gi bujanila. qadena]eyalde tatu [wanila [eraSul, wi:ine #a\ma;anila. Zanila \u% ba]i#e fodor. he: [eraSe kumek habizila. Гьассда ракIалде кканила жиндие хвел гIагарлъулеб батилин, аххириссеб нухалълъ цо хъалиянгIаги бухIун лълъикIилан. ХIалиццаго гIадин, бахъанила херасс кисинисса къватIибе тамахьоги хилиги, кьуранила цо хъалиян. Огьогьой! ГьечIила кодоб цIагIелги сакIги! Щиб гьабилеб? Мурадалдеги щвечIогойищ хвелев? Хьул къотIанила херассул. haSda rajalde Kanila $indiye [wel fagar;uleb batilin, a{iriSeb nu[a: co ]aliyanfagi bu\un :ijilan. \aliCago fadin, ba]anila [eraS kisiniSa qwaTibe tama%ogi [iligi, puranila co ]aliyan. ohohoy! hezila kodob `afelgi sajgi! &ib habileb? muradalde &wezogoyi& [welew? %ul qoTanila [eraSul. Щванила маркIачIумехх. Бихьанила гьассда доба рикIкIада кунчIулеб-ссунеб цо цIа. Вохханила херав, гьаранила гьесс васакIода дове цIа босизе айилан. Векеранила вас цIадухъе, векеранила. ВачIанила цо сагIаталдассан, цIадул хIенехIги хъатиниб лъун. ГIажаиблъи гьабунила херасс, гьикъанила, кингIагийин гьессда, хъатинибги лъун, цIадул хIенехI гьанибе щвезегIан босизе кIвараб. &wanila marjazume{. bi%anila haSda doba riJada kunzuleb-Suneb co `a. wo{anila [eraw, haranila heS wasajoda dowe `a bosi#e ayilan. wekeranila was `adu]e, wekeranila. wazanila co safataldaSan, `adul \ene\gi ]atinib ;un. fa$aib;i habunila [eraS, hiqanila, kinfagi heSda, ]atinibgi ;un, `adul \ene\ hanibe &we#efan bosi#e jwarab. - ДахIадада, квер бухIунгутIизе, дицца хъатинибе цин сали бана, цинги гьелда тIад лъуна цIа рекIараб тIорччол кесек, – ан абунила разиго васасс. - da\adada, kwer bu\unguTi#e, diCa ]atinibe cin sali bana, cingi helda Tad ;una `a rejarab TorXol kesek, - an abunila ra#igo wasaS. КIудадацца берал данде рачанила. БетIер кIибикIанила. Цинги гьессул гьурмаде гьими рехханила. Цо лълъидеххунали вуссарав гIадин, гьесс абунила. judadaCa beral dande raxanila. beTer jibijanila. cingi heSul hurmade himi re{anila. co :ide{unali wuSaraw fadin, heS abunila. - Дида гьаб гIумруялда гIемераб жо малълъана гIадамаз, гIемераб жо дидагоги лъана. Цинги киданиги ракIалде кколароан ххарадуниб щуго сон барав гьитIинав васассги дарс кьелилан. - dida hab fumruyalda femerab $o ma:ana fadama#, femerab $o didagogi ;ana. cingi kidanigi rajalde Kolaroan {aradunib &ugo son baraw hiTinaw wasaSgi dars pelilan. 59. Ххарахьибго бугеб тIенкел, тIукъбиго чIвачIеб гIала. {ara%ibgo bugeb Tenkel, Tuqbigo zwazeb fala. 60. Ххарж гьабе, тIаде бачIунелда рекъон, хур босе, ресалда рекъон. {ar$ habe, Tade bazunelda reqon, [ur bose, resalda reqon. 61. Ххарж гьабичIого, ххайир щолареб. {ar$ habizogo, {ayir &olareb. 62. Ххаридаги лълъедаги лълъикIлъизабизе кIолареб унти букIунареб. {aridagi :edagi :ij;i#abi#e jolareb unti bujunareb. 63. ХхарилI къверкъ бихьунилан, къвекIаб цIцIум лIутулареб. {ari/ qwerq bi%unilan, qwejab ~um /utulareb. 64. Ххасалидасса гурелила хIинкъизе кколел, ххасалихълъиялдассайила. {asalidaSa gurebila \inqi#e Kolel, {asali];iyaldaSayila. 65. Ххасалил бакъалдаги божуге, тушманассул велъиялдаги божуге. {asalil baqaldagi bo$uge, tu^manaSul we;iyaldagi bo$uge. 66. Ххасалил кьогIлъи бихьичIессда ихдалил гьуинлъи лъалареб. {asalil pof;i bi%izeSda i[dalil huin;i ;alareb. 67. Ххасалил лълъикIлъи ххинаб ратIлицца борцунеб. {asalil :ij;i {inab raTliCa borcuneb. 68. Ххасалил ратIлие риидал ургъе, роол хIалтIуе ххасало ургъе. {asalil raTliye riidal urve, rool \alTuye {asalo urve. 69. Ххасалил ххинлъиялдаги божуге, хханассул чучлъиялдаги божуге. {asalil {in;iyaldagi bo$uge, {anaSul xux;iyaldegi bo$uge. 70. Ххасало гьабураб гьор кунеб бече. {asalo haburab hor kuneb bexe. 71. Ххасало гIазу бачIони, риидал цIцIад балареб. {asalo fa#u bazoni, riidal ~ad balareb. 72. Ххасало мегIер бацIие те. {asalo mefer ba`iye te. 73. Ххасало мегIер те, риидал гIор те. {asalo mefer te, riidal for te. 74. Ххасало хьихьизе – лъарагIазе, риидал къинлъаризе – магIарулазе (накIкIазул хIакъалълъулI). {asalo %i%i#e - ;arafa#e, riidal qin;ari#e - mafarula#e (naJa#ul \aqa:u/). 75. Ххасало хIажалъулеб риидалго балагье. {asalo \a$a;uleb riidalgo balahe. 76. Ххасало цIакъав нилIерлъаги, риидал цIакъав чиярлъаги. {asalo `aqaw ni/er;agi, riidal `aqaw xiyar;agi. 77. Ххасел ун – их, рии ун – ххасалихълъи. {asel un - i[, rii un - {asali];i. 78. Ххасел ххинаб бугони, их квачараб бачIунеб. {asel {inab bugoni, i[ kwaxarab bazuneb. 79. Ххасел чIчIовулI цIцIад бани, цIцIани къинлъулI гIазу балеб. {asel Zowu/ ~ad bani, ~ani qin;u/ fa#u baleb. 80. Ххаселалълъ ххасалил гIамал гьабураб лълъикIаб, рииялълъ роол гIамал гьабураб лълъикIаб. {asela: {asalil famal haburab :ijab, riiya: rool famal haburab :ijab. 81. Ххаселги ихги цоцалълъа рахъиялълъул гIаламатал, гIадилазул гьурал, ихги рииги цоцалълъа рахъиялълъул гIаламатал, ххалат рахъарал цIцIадал. {aselgi i[gi coca:a ra]iya:ul falamatal, fadila#ul hural, i[gi riigi coca:a ra]iya:ul falamatal, {alat ra]aral ~adal. 82. Ххаслихъе бечедав ихдал мискинлъулев. {asli]e bexedaw i[dal miskin;ulew. 83. Ххаслихъе дагIнида гьаб гIи лълъилилан гьикъидал, жиндир бугилан абурабила. Ихдал гьикъидал, бетIергьанчияссул бугилан абурабила. {asli]e dafniCa hab fi :ililan hiqidal, $indir bugilan aburabila. i[dal hiqidal, beTerhanxiyaSul bugilan aburabila. 84. Ххаслихълъиялде къараб меххалълъ никIкIиццаги цIакъ хIанчIулеб. {asli];iyalde qarab me{a: niJiCagi `aq \anzuleb. 85. ХхатIа кколарев чи вукIунарев {aTa Kolarew xi wujunarew. 86. Ххвалчада гурхIел гьечIеб, гулида берал гьечIел. {walxada gur[el hezeb, gulida beral hezel. 87. Ххвалчада нахъа гьелда рекъараб гъежги къваригIунебила. {walxada na]a helda reqarab ve$gi qwarifunebila. Ххунздерил хханасс ссверухъ ругел росабазул гIадамазда кIуди-кIудиял магъалаби лъолел рукIун руго. Цо-цояз инкар гьабулеб букIун буго магъало кьезе. ЦIакъго хханассда данде чIчIун вукIун вуго Балахьунисса ГIадалавилан абулев бахIарчи. Гьесс росдал гIадамаздаги абулеб букIун буго хханассе магъало кьезе кколарилан. Гьединал чагIи хханассги, щиб хIила-макру ургъунги, тIагIинарулел рукIун руго. Чанги хIал бихьун буго ГIадалав тIагIинавизеги, мурадалдени щун гьечIо. {un#deril {anaS Sweru] rugel rosaba#ul fadama#da judu-judiyal mavalabi ;olel rujun rugo. co-coya# inkar habuleb bujun bugo mavalo pe#e. `aqgo {anaSda dande Zun wujun wugo bala%uniSa fadalawilan abulew ba\arxi. heS rosdal fadama#dagi abuleb bujun bugo {anaSe mavalo pe#e Kolarilan. hedinal xafi {anaSgi, &ib [ila-makru urvungi, Tafinarulel rujun rugo. xangi \al bi%un bugo fadalaw Tafinawi#egi, muradaldeni &un hezo. ХIукму кканила ГIадалав гьоболлъухъ ахIизе, цо кинаб бугониги багьанаги батун, гьев чIвазе. ВачIанила ГIадалав ахIаралълъуве. Хханасс гьев кIудияб хIурматалда къабул гьавунила. Квана-гьекъолев вукIарав ГIадалассда къеда ригъарал жал шуршулел рихьанила. Щаклъанила жиндиего цо хIила-рекIкI гьабизехъин букIиналда. ХъващтIан тIадеги вахъун, ххвалчада кверги лъун, ГIадалав рукъ бакьулI чIчIун вуго. Хханасс гьессда абун буго дур ххвалчадул цIакълъийин, киссайин гьеб щвараб. БичIчIанила ГIадалассда хханасс жив ххвалчадасса ватIа гьавизехъин вукIин. ЦIцIан лъалинисса ххвалченги бахъун, гIебеде гьебги битIун, гьесс хханассда абунила - - Ххвалчада нахъа гьалда рекъараб гъежги къваригIуна! \ukmu Kanila fadalaw hobol;u] a\i#e, co kinab bugonigi bahanagi batun, hew zwa#e. wazanila fadalaw a\ara:uwe. {anaS hew judiyab \urmatalda qabul hawunila. kwana-heqolew wujaraw fadalaSda qeda rivaral $al ^ur^ulel ri%anila. &ak;anila $indiyego co \ila-reJ habi#e]in bujinalda. ]wa&Tan Tadegi wa]un, {walxada kwergi ;un, fadalaw ruq bapu/ Zun wugo. {anaS heSda abun bugo dur {walxadul `aq;iyin, kiSayin heb &warab. biZanila fadalaSda {anaS $iw {walxadaSa waTa hawi#e]in wujin. ~an ;aliniSa {walxengi ba]un, febede hebgi biTun, heS {anaSda abunila - {walxada na]a halda reqarab ve$gi qwarifuna! 88. Ххвалчадасса бергьарабги – хIила, тункIидасса гIужилабги – хIила. {walxadaSa berharabgi - \ila, tunjidaSa fu$ilabgi - \ila. 89. Ххвалчадул балалда бусен тIамурав, туманкIул кIалалда макьу бухьарав. {walxadul balalda busen Tamuraw, tumanjul jalalda mapu bu%araw. 90. Ххвалчадул къвакIиялдасса къалмил тамахлъи бергьунеб. {walxadul qwajiyaldaSa qalmil tama[;i berhuneb. 91. Ххвалчадул лебаллъиялда кьурул борххалъи лъалареб. {walxadul lebal;iyalda purul bor{a;i ;alareb. 92. Ххвалчацца биххизабичIеб бо ххарбицца биххизабурабила. {walxaCa bi{i#abizeb bo {arbiCa bi{i#aburabila. 93. Ххвалчацца къотIичIеб мацIцIалълъ къотIулеб. {walxaCa qoTizeb ma~a: qoTuleb. 94. Ххвалчацца къотIичIеб носоцца къотIулареб. {walxaCa qoTizeb nosoCa qoTulareb. 95. Ххвалчацца къотIулареб квер – гьудуллъи. {walxaCa qoTulareb kwer - hudul;i. 96. Ххвалчацца тIутI чIварав ЧIалдасса ГIусман. {walxaCa TuT zwaraw zaldaSa fusman. 97. Ххвалчен рекIараб борче, кьалда мунго бергьунеб, рагIи битIараб бице, мун кидаго къолареб. {walxen rejarab borxe, palda mungo berhuneb, rafi biTarab bice, mun kidago qolareb. 98. Ххеххго нахъе вахъине кколелълъув гIодов чIчIоге. {e{go na]e wa]ine Kole:uw fodow Zoge. 99. Ххер гьечIеб магIарда гIи хьихьулареб, рак чIвачIеб гъотIода пихъ бижулареб. {er hezeb mafarda fi %i%ulareb, rak zwazeb voToda _i] bi$ulareb. 100. Ххер тIогьиллъулеб, тIад саву ккедал, лъимадул рекIел тIегь бортулеб, эбел хведал. {er Tohil;uleb, Tad sawu Kedal, ;imadul rejel Teh bortuleb, ebel [wedal. 101. ХхерчIчIегIер, чIарххалат. {erZefer, zar{alat. 102. Ххеххаб гважуцца беццаб когIо гьабулебила. {e{ab gwa$uCa beCab kofo habulebila. 103. Ххеххаб гIор ралъдахъе щоларебила. {e{ab for ra;da]e &olarebila. 104. Ххеххаб цIцIад ххеххго къотIулеб. {e{ab ~ad {e{go qoTuleb. 105. Ххеххго бачIунеб, кватIун унеб жойила къварилъи. {e{go bazuneb, kwaTun uneb $oyila qwari;i. 106. Ххеххго гIуцIцIараб ххеххго биххулебила. {e{go fu~arab {e{go bi{ulebila. 107. Ххеххго рекIараб цIа ххеххго ссунеб. {e{go rejarab `a {e{go Suneb. 108. Ххеххдари гIайиб буго, гIодов виччай рецц буго. {e{dari fayib bugo, fodow wiXay reC bugo. 109. ХхинкI босарасс тIор босе. {inj bosaraS Tor bose. 110. ХхинкIазде – щвартIиххалат, хуриве – рагIадххалат. {inja#de - &warTi{alat, [uriwe - rafad{alat. 111. ХхинкIилI хьвайи гьечIони, богIое гIей гьечIеб. {inji/ %wayi hezoni, bofoye fey hezeb. 112. Ххиял букIанила хераб гIанкIудал Ханал гьарилилан, къинлъарилилан. {iyal bujanila [erab fanjudal [anal harililan, qin;arililan. 113. Ххиял хIорлъугеги, сапар бигъунгеги. {iyal \or;ugegi, sa_ar bivugegi. 114. Ххиянатав гьудулассдасса дудего ругьунаб гьойго лълъикIаб. {iyanataw hudulaSdaSa dudego ruhunab hoygo :ijab. 115. Ххиянатчи чияда божуларев. {iyanatxi xiyada bo$ularew. 116. Ххонжрое лълъикIаб бакI – лъалиниб, цIадуе лълъикIаб бакI – гъансситоялълъуб. {on$roye :ijab baj - ;alinib, `aduye :ijab baj - vanSitoya:ub. 117. Ххонжрол ругъун сахлъулебила, мацIцIил ругъун сахлъуларебила. {on$rol ruvun sa[;ulebila, ma~il ruvun sa[;ularebila. 118. Ххузе гуребила ражи букIунеб, ччузейила. {u#e gurebila ra$i bujuneb, Xu#eyila. 119. Ххулжил гIаг багьаравгун гIагарлъиги барщулеб. {ul$il fag baharawgun fagar;igi bar&uleb. 120. ХхуличIони, кIал бацIцIалъулареб, чуричIони, черхх бацIцIалъулареб. {ulizoni, jal ba~a;ulareb, xurizoni, xer{ ba~a;ulareb. 121. Ххун гьан гуреб, къинлъун хоно гуреб. {un han gureb, qin;un [ono gureb. 122. Ххунздерил гIадат хвани, гIандалазул балъ холеб. (Ххунздерил гIадат гIандалазул балъалда бащадаб). {un#deril fadat [wani, fandala#ul ba; [oleb. ({un#deril fadat fandala#ul ba;alda ba&adab). 123. Ххунзахъ тIалъиялде цIцIад балаго, ТIелекье бакъ щвани, Ххунзахъе цIцIер щолеб. {un#a] Ta;iyalde ~ad balago, Telepe baq &wani, {un#a]e ~er &oleb. 124. Ххунздерил мугIрузда ругел буртузул хIихIидиялълъ гьанир ругел гIулби хIорлъизаризе бегьараб меххалълъ, анссадерил гьабзазул хIапиялълъ ГIарахъмагIарда ругел гIиял щайила хьихьизе бегьуларел? {un#deril mufru#da rugel burtu#ul \a\adiya: hanir rugel fulbi \or;i#ari#e beharab me{a:, anSaderil hab#a#ul \a_iya: fara]mafarda rugel fiyal &ayila %i%i#e behularel? 125. ХхунчIруз седараб хьаг, хIацIцIуцца седараб тIалъел. {unzru# sedarab %ag, \a~uCa sedarab Ta;el. 126. Ххухх кодобе босани, куй гIодобе биччазе кколеб. {u{ kodobe bosani, kuy fodobe biXa#e Koleb. 127. Ххухх-бурутI хьихьаразул кIал нахул цIурабила, бессдал лъимал хьихьаразул ракI ццидал цIурабила. {u{-buruT %i%ara#ul jal na[ul `urabila, beSdal ;imal %i%ara#ul raj Cidal `urabila. 128. Хханжу тIагIине бокьани, тIепун ххинкIал гьарейила, квас тIагIине бокьани, буртаби ругIейила. {an$u Tafine bopani, Te_un {injal hareyila, kwas Tafine bopani, burtabi rufeyila. 129. Ххвелал гьаруге, дандеясс дурго ххулжал гьаризе гурин. {welal haruge, dandeyaS durgo {ul$al hari#e gurin. 130. Ххунги ччунги – кIиябго цадахъ букIунареб. {ungi Xungi - jiyabgo cada] bujunareb. 131. Ххунги ччунги – цоязе, бацIцIа-бакине – цогиязе. {ungi Xungi - coya#e, ba~a-bakine - cogida#e.

Хь % Хьаг чIчIегIерабгIаги, хъахIал ххинкIал релъуна, щакъи чIчIегIерабгIаги, хъахIаб кагъат басуна. %ag Zeferabfagi, ]a\al {injal re;una, &aqi Zeferabfagi, ]a\ab kavat basuna. Хьагида лълъурани, лахI бахуна, квешав чигун лIугьани, квешлъи бахуна. %agida :urani, la\ ba[una, kwe^aw xigun /uhani, kwe^;i ba[una. Хьагил хIал галида лъала, рукъалълъул хIал жанив вугессда лъала. %agil \al galida ;ala, ruqa:ul \al $aniw wugeSda ;ala. Хьагил цIири гуреб цIцIогьохъе бертин, цIцIалкIил кIутIи гуреб балъгояб ригьин. %agil `iri gureb ~oho]e bertin, ~aljil juTi gureb ba;goyab rihin. Хьагинире рачIел ххинкIал хьагинир ратилищила. %aginire razel {injal %aginir ratili&ila. Хьагинисса гелгIанги камуларев. %aginiSa gelfangi kamularew. Хьамараб дудего буссунеб. %amarab dudego buSuneb. Хьандон гIадамал холелани, ярагъ къваригIинароан. %andon fadamal [olebani, yarav qwarifinaroan. Хьаралда рекъонила хуриссаги бачIунеб. %aralda reqonila [uriSagi bazuneb. Хьаралълъуб хьараб бижулеб, питна бекьани, питна бижулеб. %ara:ub %arab bi$uleb, _itna bepani, _itna bi$uleb. Хьиндалаз ххинкIал бакъде рахъулелила, ражи хьонде тIолебила. %indala# {injal baqde ra]ulelila, ra$i %onde Tolebila. Хьитаз гьабураб, чакмабаз кунеб. %ita# haburab, xakmaba# kuneb. Хьитал къваридав чи – нух къваридав чи. %ital qwaridaw xi - nu[ qwaridaw xi. Хьитал тIадго гIор бахунге. %ital Tadgo for ba[unge. ХьодолI анкьго дару бугебила. %odo/ anpgo daru bugebila. Хьон къадараб, хурул рижи къадараб. %on qadarab, [urul ri$i qadarab. ХьонбакIил бутIрул гIадин, цоцаздасса кьурун руссарал росс-лълъадиялда асскIобалдасса кьурул нохъодаго лълъикIила. %onbajil buTrul fadin, coca#daSa purun ruSaral roS-:adiyalda aSjobaldaSa purul no]odago :ijila. Хьонлъуда бакъваралдасса бакълъул гIатIгояб лълъикIабила (цIул). %on;uda baqwaraldaSa baq;un faTgoyab :ijabila (`ul). Хьопода кьуричIони, тIилида бекизе кIолареб. %o_oda purizoni, Tilida beki#e jolareb. ХьуйидалIго гьечIеб гIанкIкI – цIетIа лъураб гереги. %uyida/go hezeb fanJ - `eTa ;urab geregi. Хьул лъурассул хIакъалдасса цIунаги. %ul ;uraSul \aqaldaSa `unagi. Хьул ххалат, хIалтIи къокъ. %ul {alat, \alTi qoq. Хьул – ххалатаб жо, заман – къокъаб жо (Хьул ххалатаб жо, ххиял гIемераб жо). %ul - {alatab $o, #aman - qoqab $o (%ul {alatab $o, {iyak femerab). Хьул ххалатабила, хвел гIагарабила. %ul {alatabila, [wel fagarabila. Хьулал – рахъ-рахъалде щущан, хвел – гьезде чан къан. %ulal - ra]-ra]alde &u&an, [wel - he#de xan qan. Хьулалълъул къвачIа ххалатаб жойила (Хьул ххалатаб жойила). %ula:ul qwaza {alatab $oyila (%ul {alatab $oyila). ХьуцIцIал гIемералълъур иццал гIемерал, иццал гIемералълъур лъарал гIемерал. %u~al femera:ur iCal femeral, iCal femera:ur ;aral femeral. ХьуцIцIилI къараб хIамие бетIергьанчияссул гурони цIцIайи щолареб. %u~i/ qarab \amiye beTerhanxiyaSul guroni ~ayi &olareb.

ЦIцI ~ 1. ЦIцIад байдал биччараб, бакъ щвейдал бакъвалеб. ~ad baydal biXarab, baq &weydal baqwaleb. 2. ЦIцIад бан ххадуб буртина хIажалъулареб. ~ad ban {adub burtina \a$a;ulareb. 3. ЦIцIад бачIони, рукъ гIекколаро. ~ad bazoni, ruq feKolaro. 4. ЦIцIад хIаллъани рокъове, бакъ хIаллъани гьорове. ~ad \al;ani roqowe, baq \al;ani horowe. 5. ЦIцIад чIчIун ххадуб дугъ кIочарав, рещтIун ххадуб чу кIочарав. ~ad Zun {adub duv joxaraw, re&Tun {adub xu joxaraw. 6. ЦIцIадакьаги ворчIун, гонгикье ккана. ~adapagi worzun, gongipe Kana. 7. ЦIцIадакьаги лIутун, гонгикь чIчIарав. ~adapagi /utun, gongip Zaraw. 8. ЦIцIадал барти – буртина, гьорол къолден – къехь. ~adal barti - burtina, horol qolden - qe%. 9. ЦIцIадал къалиялдасса бакъул ссахI бергьунеб. ~adal qaliyaldaSa baqul Sa\ berhuneb. 10. ЦIцIадал къоялълъе бакъул къо камулареб, лабалда хуралълъе цIцIадал къо камулареб. ~adal qoya:e baqul qo kamulareb, labalda [ura:e ~adal qo kamulareb. 11. ЦIцIадал сон бакъараб, бакъул сон гIорцIцIараб. ~adal son baqarab, baqul son for~arab. 12. ЦIцIадалаб сон ххарилаб, бакъулаб сон хурулаб. ~adalab son {arilab, baqulab son [urulab. 13. ЦIцIадалабги гьекъана, бакъулабги къулчIчIана. ~adalabgi heqana, baqulabgi qulZana. 14. ЦIцIал кьун гIоларессе, чу кьуниги гIолареб. ~al pun folareSe, xu punigi folareb. 15. ЦIцIалани, гIелму щолеб, хIалтIани, боцIцIи щолеб. ~alani, felmu &oleb, \alTani, bo~i &oleb. 16. ЦIцIаланщинав чи Къудукьа Мусалав вукIунарев, кьалде анщинав ХIажимурад вукIунарев. ~alan&inaw xi qudupa musalaw wujunarew, palde an&inaw \a$imurad wujunarew. 17. ЦIцIаланщинав чияссул гIалимчи вакъунарев, цо-цо гIалимчиги вукIунев, цо-цо цIцIалунчиги вукIунев, ххутIарал чIчIинкIилалги рукIунел. ~alan&inaw xiyaSul falimxi waqunare, co-co falimxigi wujunew, co-co ~alunxigi wujunew, {uTaral Zinjilalgi rujunel. 18. ЦIцIалараб гIоларебила, цIцIалкIизеги кколебила. ~alarab folarebila, ~alji#egi Kolebila. 19. ЦIцIаларассда гIелму лъала, бихьарассда дунял лъала. ~alaraSda felmu ;ala, bi%araSda dunyal ;ala. 20. ЦIцIалацца буххугейила жиб, кIалцIуцца буххеян абулебила чоцца. ~alaCa bu{ugeyila $ib, jal`uCa bu{eyan abulebila xoCa. 21. ЦIцIалдохъан лълъикIав вугилан, мекъсса кьураб жавабалълъе лълъикIаб къимат лъолареб. ~aldo]an :ijaw wugilan, meqSa purab $awaba:e :ijab qimat ;olareb. 22. ЦIцIалкIал рекьарулел, гьакьал лъилъарулел. ~aljal reparulel, hapal ;i;arulel. Абиялълъ бицунеб буго цоцазде гIагарал кIиго магIарул росдал рикIкIадаб тIабигIаталълъул (рии чIчIейгун рекьуда байбихьулеб ЦIцIалкIитIа росдалги, гьебго заманалда нилъ бегьулеб Гьолокь росдалги). Гьелдаго цадахъ буго умумузул цо биценги. Цогидал магIарулалго гIадин, цIцIалкIалги ихдалил моцIцI хвараб меххалълъ рекьарулел рукIаралила. ЦIцIалкIитIасса цо бечедав чиясс КIартIулилIа довасса кквезе щварав цIияв лагъ ихдал векьаризе витIаравила. Хуриве щваравго, гьесс цо рахъ барабила, цинги, бахъун тIажугун, рахънив гIодов чIчIаравила. Жеги ракьулIе ххинлъиго ккун гьечIилан, нахъ вуссаравила. Гьедин ун, нахъ вуссун вачIун, лагъасс хур бекьичIибила рии чIчIезегIан. Гьедин бекьи лълъикIабги батарабила. abiya: bicuneb bugo coca#de fagaral jigo mafarul rosdal riJadab Tabifata:ul (rii Zeygun repuda baybi%uleb ~aljiTa rosdalgi, hebgo #amanalda ni; behuleb holop rosdalgi). heldago cada] bugo umumu#ul co bicengi. cogidal mafarulalgo fadin, ~aljalgi i[dalil mo~ [warab me{a: reparulel rujaralila. ~aljiTaSa co bexedaw xiyaS jarTuli/a dowaSa Kwe#e &waraw `iyaw lav i[dal wepari#e wiTarawila. [uriwe &warawgo, heS co ra] barabila, cingi, ba]un Ta$ugun, ra]niw fodow Zarawila. $egi rapu/e {in;igo Kun hezilan, na] wuSarawila. hedin un, na] wuSun wazun, lavaS [ur bepizibila rii Ze#efan. hedin bepi :ijabgi batarabila. 23. ЦIцIалкIараб – росониб, цIцIалкIичеб - тIопониб. ~aljarab - rosonib, ~aljizeb - To_onib. 24. ЦIцIалкIиниб камугеги, ссанкIиниб тIагIунгеги. ~aljinib kamugegi, Sanjinib Tafungegi. 25. ЦIцIалкIиниб лълъимгIанги гIемераб бугила гьессул гIакълу. ~aljinib :imfangi femerab bugila heSul faqlu. 26. ЦIцIалкIинисса жо тIагIани, росс-лълъадул дагIба-къецц гIемерлъулеб. ~aljiniSa $o Tafani, roS-:adul dafba-qeC femer;uleb. 27. ЦIцIалкIицца лълъалъалареб. ~aljiCa :a;alareb. 28. ЦIцIалкIицца лълъим баччуге, лъаницца сали босуге. ~aljiCa :im baXuge, ;aniCa sali bosuge. 29. ЦIцIалкIу кIутIун, кеп гьабунги, цо чед бекун, кванай гьабунги, бертин гьабичIого тогейила. ~alju juTun, ke_ habungi, co xed bekun, kwanay habungi, bertin habizogo togeyila. 30. ЦIцIамул къали цадахъ чIчIикIичIого, гьудулассул (чияссул) хIал лъаларебила. ~amul qali cada] Zijizogo, hudulaSul (xiyaSul) \al ;alarebila. 31. ЦIцIамул мегI лъаларессда лълъадал гьуинлъи лъалареб. ~amul mef ;alareSda :adal huin;i ;alareb. 32. «ЦIцIам, Бичассул авараг, цIцIам»! ~am, bixaSul awarag, ~am! Сулайман аварагассде киналго рухIчIаголъаби мутIигIал рукIаралила. Гьессда киназулго мацIцIги лъалеб букIарабила. Цо нухалда Сулайманицца киназего буюрухъ кьурабила цо-цо квен гьабун рачIайилан. Малълъухъе рачIаралила киналго. ЦIцIунцIцIрадулгIан мегI бугеб квен батичIебила. - Кин дуцца гьаб квен гьабураб? Щиб дуцца гъорлIе жубараб? – ан гьикъараб меххалълъ, цIцIунцIцIра бицинарилан лIутун унеб букIарабила. Сулайманицца, гъванкан нуцIцIаги къан, гьоркьобе ккезабураб меххалълъ, цIцIунцIцIраялълъ гьадал рагIаби ахIаралила. Гьедин нуцIцIида гьоркьоб къан букIиналълъила цIцIунцIцIра бакьулIа къарабги лIугьараб. sulayman awaragaSde kinalgo ru\zago;abi muTifal rujaralila. heSda kina#ulgo ma~gi ;aleb bujarabila. co nu[alda sulaymaniCa kina#ego buyuru] purabila co-co kwen habun razayilan. ma:u]e razaralila kinalgo. ~un~radulfan mef bugeb kwen batizebila. - kin duCa hab kwen haburab? &ib duCa vor/e $ubarab? - an hiqarab me{a:, ~un~ra bicinarilan /utun uneb bujarabila. sulaymaniCa, vwankan nu~agi qan, horpobe Ke#aburab me{a:, ~un~raya: hadal rafabi a\aralila. hedin nu~ida horpob qan bujina:ila ~un~ra bapu/a qarabgi /uharab. 33. ЦIцIам гьечIеб хоно, ражи гьечIеб ххинкI. ~am hezeb [ono, ra$i hezeb {inj. 34. ЦIцIам гьечIони, гьан махIцунеб, гьури гьечIони, гьава махIцунеб. ~am hezoni, han ma\cuneb, huri hezoni, hawa ma\cuneb. 35. ЦIцIам гьечIони, квен ссундуе? Квен гьечIони, хIерчч ссундуе? ~am hezoni, kwen Sunduye? kwen hezoni, \erX Sunduye? 36. ЦIцIар батIияб лъунилан, бацIида божиларо. ~ar baTiyab ;unilan, ba`ida bo$ilaro. 37. ЦIцIам тIамураб тIидукарщ гIадав чи. ~am Tamurab Tidukar& fadaw xi. 38. ЦIцIар бахъараб бацI гIадин. ~ar ba]arab ba` fadin. 39. ЦIцIар бахъиялдасса бер бахъиго лълъикI. ~ar ba]iyaldaSa ber ba]igo :ij. 40. ЦIцIар кIудияв ретIелгьечI, бетIер кIудияв гIакълугьечI. ~ar judiyaw reTelhez, beTer judiyaw faqluhez. 41. ЦIцIар хисунилан, гъадил цIцIум лIугьунареб. ~ar [isunilan, vadil ~um /uhunareb. 42. ЦIцIаруе рагIад кIудияв, гIалхуда гьаракь борххатав. ~aduye rafad judiyaw, fal[uda harap bor{ataw. 43. ЦIцIаруе ссадакъа кьурав, ссиялълъе къурбан хъурав. ~aruye Sadaqa puraw, Siya:e qurban ]uraw. 44. ЦIцIваби гIемер рукIуна, моцIцI цо гурони букIунаро. ~wabi femer rujuna, mo~ co guroni bujunaro. 45. ЦIцIваби гIемерлъанагIан, зоб гвангъулеб, кверал гIемерлъанагIан, хIалтIи ццебе тIолеб. ~wabi femer;anafan, #ob gwanvuleb, kweral femer;anafan, \alTi Cebe Toleb. 46. ЦIцIвайиде бакъ щвела, лълъимацца хIетI бахъила, хIоржоялълъ бетIер бахъила, гIеркъикьан къвали баккила, къадакьан мичIчI баккила. ~wayide baq &wela, :imaCa \eT ba]ila, \or$oya: beTer ba]ila, ferqipan qwali baKila, qadapan miZ baKila. Аби бачIун буго, ракъун ругилан лъимал зигардараб меххалълъ, эбелалълъ лъималазе бицунеб букIараб берцинаб мацIцIалдассан. abi bazun bugo, raqun rugilan ;imal #igardarab me{a:, ebela: ;imala#e bicuneb bujarab bercinab ma~aldaSan. 47. ЦIцIекIаб кваначIого, гьуиналълъул мегI лъалареб. ~ejab kwanazogo, huina:ul mef ;alareb. 48. ЦIцIибил гьаркьадерил босейила, гьоло ххунздерил босейила. ~ibil harpaderil boseyila, holo {un#deril boseyila. 49. ЦIцIикIкIараб цIцIайи мачIчIадалда лълъикIаб, гьоркьохъеб цIцIайи черххалълъе лълъикIаб. ~iJarab ~ayi ma~adalda :ijab, horpo]eb ~ayi xer{a:e :ijab. 50. ЦIцIилицIцI хвелебилан лъехьоларей, лълъим тIагIинебилан чероларей. ~ili~ [welebilan ;e%olarey, :im Tafinebilan xerolarey. 51. ЦIцIогь – хханассдассаги бергьараб жо. ~oh - {anaSdaSagi berharab $o. 52. ЦIцIогьги ххиянатги хабалI гурони баххчулареб (ЦIцIогьги ххиянатги хабалIги тIатунеб). ~ohgi {iyanatgi [aba/ guroni ba{xulareb (~ohgi {iyanatgi [aba/gi Tatuneb). 53. ЦIцIогьодун чи бечелъуларев. ~ohodun xi bexe;ularo. Цо чиясс тукадасса ххамил туп бикъун буго. Гьеб бихьарав тукенчиясс, ххадувги ун, чи ккун вуго, цинги гьикъун буго чахъдацца чан квегIерин гьабулеб. ЦIцIогьорасс жаваб кьун буго цо кьегIер гьабулин, нагагь-надир кIи-кIиги гьабулилан. Ххадубги бацIицца тIинчI чан гьабулебанги цIеххон буго тукенчиясс. Анкьго-микьгоги гьабулилан жаваб кьун буго цIцIогьорасс. «ВахI! – ан абун буго тукенчиясс. – Цо-цо гурони кьегIер гьабуларел чахъабазул рехъаби гIолел руго, анкьго-микьго тIинчI гьабулел бацIазул рехъаби гIолел гьечIо. Гьелълъие гIила щибдай?» ЦIцIогьор вуцIцIун чIчIун вуго. Чахъаби зарал гьечIел жал руго. БацIал цIцIогьал руго. Гьединлъидал гIадамаз гьел гъурула, гьезул рехъабиги лIугьунаро. ЦIцIогьодун чиги бечелъуларо. Ххамил тупги букIаралълъуб лъе, мунги дурго нухда а! – ян абун буго тукенчиясс гьессда. co xiyaS tukadaSa {amil tu_ biqun bugo. heb bi%araw tukenxiyaS, {aduwgi un, xi Kun wugo, cingi hiqun bugo xa]daCa xan kweferin habuleb. ~ohoraS $awab pun bugo co pefer habulin, nagah-nadir ji-jigi habulilan. {adubgi ba`iCa Tinz xan habulebangi `e{on bugo tukenxiyaS. anpgo-mipgogi habulilan $awab pun bugo ~ohoraS. «wa\! - an abun bugo tukenxiyaS, - co-co guroni pefer habularel xa]aba#ul re]abi folel rugo, anpgo-mipgo Tinz habulel ba`a#ul re]abi folel hezo. he:iye fila &ibday?» ~ohor wu~un Zunwugo. xa]abi #aral hezel $al rugo. ba`al ~ohal rugo. hedin;idal fadama# hel vurula, he#ul re]abigi /uhunaro. ~ohodun xigi bexe;ilaro. {amil tu_gi bujara:ub ;e, mungi durgi durgo nu[da a! - yan abun bugo tukenxiyaS heSda. 54. ЦIцIогьор бечелъуларевила, баххил кьаралъуларевила. ~ohor bexe;ularewila, ba{il para;ularewila. 55. ЦIцIогьор гьедула, хъахIба гIодула. ~ohor hedula, ]a\ba fodula. 56. ЦIцIогьор гIорцIцIуларев, гIалим вакъуларев. ~ohor for~ularew, falim waqularew. 57. ЦIцIогьор жиндирго рагIадалълъукьаги хIинкъулев. ~ohor $indirgo ra;ada:upagi \inqulew. 58. ЦIцIогьор тIаргъил щомериялдассанги ватIа гьавизе лъалевила. ~ohor Tarvil &omeriyaldaSangi waTa hawi#e ;alewila. 59. ЦIцIогьорассул берал мугъалда нахъаги рукIунелила. ~ohoraSul beral muvalda na]agi rujunelila. 60. ЦIцIогьоран абизе бокьичIони, бикъуге, хъахIбаян абизе бокьичIони, черхх цIуне. ~ohoran abi#e bopizoni, biquge, ]a\bayan abi#e bopizoni, xer{ `une. 61. ЦIцIогьорасс гурони, цIцIогьор веццуларев. ~ohoraS guroni, ~ohor weCularew. 62. ЦIцIогьорасс жиндирго каву щула гьабулеб. ~ohoraS $indirgo kawu &ula habuleb. 63. ЦIцIогьорассда бикъун щвараб гъурущ кепеклъун кколебила, бетIергьанчияссда бикъун араб кепек гъурущлъун бихьулебила. ~ohoraSda biqun &warab vuru& ke_ek;un Kolebila, beTerhanxiyaSda biqun arab ke_ek vuru&;un bi%ulebila. 64. ЦIцIогьорассе нух камулареб. ~ohoraSe nu[ kamulareb. 65. ЦIцIогьорассул бералго цIцIогьорал рукIуна. ~ohoraSul beralgo ~ohoral rujuna. 66. ЦIцIогьорассул гьодил чIоло битIулебила, бетIергьанчиясс рукъалда кIулал рахан ратараб меххалълъ. ~ohoraSul hodil zolo biTulebila, beTerhanxiyaS ruqalda julal ra[an ratarab me{a:. 67. ЦIцIогьорассул гIадалI цIа. ~ohoraSul fada/ `a. 68. ЦIцIодораб бералда ралъдал тIиналда бугебги бихьулеб, тоххаб бералда берзул тIелехалда бугебги бихьулареб. ~odorab beral ra;dal Tinalda bugebgi bi%uleb, to{ab beralda ber#ul Tele[alda bugebgi bi%ulareb. 69. ЦIцIодораб гIакълуялълъул калам къокъаб букIуна. ~odorab faqluya:ul kalam qoqab bujuna. 70. ЦIцIорорав ургъун вахъинегIан, гIабдалассе вас гьавулевила. ~odoraw urvun wa]inefan, fabdalaSe was hawulewila. 71. ЦIцIодорассул ххвалчадулалдасса гIабдалассул ххонжрол хIинкъи цIцIикIкIарабила. ~odoraSul {walxadulaldaSa fabdalaSul {on$rol \inqi ~iJarabila. 72. ЦIцIодорлъи бахIарчияссеги къваригIунеб (Гулида ХIажимурад лъаларев). ~odor;i ba\arxiyaSegi qwarifuneb (gulida \a$imurad ;alarew). 73. ЦIцIодорлъиялълъул зарал гьечIеб. ~odor;iya:ul #aral hezeb. 74. ЦIцIолокье гъураб чодаги божуге, ЦIцIорове арав васассдаги божуге. ~olope vurab xodagi bo$uge, ~orowe araw wasaSdagi bo$uge. 75. ЦIцIороб бицараб гьересси ИццугохIде данде бачIарабила. ~orob bicarab hereSi iCugo\de dande bazarabila. 76. ЦIцIоробе нух гIагараб (Ине бокьараб бакIалде нух гIагараб). ~orobe nu[ fagarab (ine boparab bajalde nu[ fagarab). 77. ЦIцIоробе унилан гъеду лаченлъиларо. ~orobe unilan vedu laxen;ilaro. 78. ЦIцIорове унев чияссда аянги абуге, унгеянги абуге. ~orowe unew xiyaSda ayangi abuge, ungeyangi abuge. 79. ЦIцIудуцца тIутIал кколарел. ~uduCa TuTal Kolarel. 80. ЦIцIукIа жиндирго рагIадалълъукьаги хIинкъулев. ~uja $indirgo rafada:upagi \inqulew. 81. ЦIцIукIа къойил холевила, чIчIужугIадан, россасс тIаде цоги чIчIужу ячараб меххалълъ, холейила. ~uja qoyil [olewila, Zu$ufadan, roSaS Tade cogi Zu$u yaxarab me{a:, [oleyila. 82. ЦIцIукIа рукъалълъул рахал тIаде рортун рачIиниланги хIинкъулевила. ~uja ruqa:ul ra[al Tade rortun razinilangi \inqulewila. 83. ЦIцIукIа хIинкъун вукIуневила, кIуликартIиниссанги тушман вачIиневилан. ~uja \inqun wujunewila, julikarTiniSangi tu^man wazinewilan. 84. ЦIцIумагъудул раххчи – кьерхадул гIаламат, къватIире рахъин – роцIцIадул гIаламат. ~umavudul ra{xi - per[adul falamat, qwaTire ra]in - ro~adul falamat. 85. ЦIцIумлъун воржарав гьанатIа рещтIаравила, гъедулъун воржарав гъоссогохIтIа рещтIаравила. ~um;un wor$araw hanaTa re&Tarawila, vedu;un wor$araw voSogo\Ta re&Tarawila. 86. ЦIцIунцIцIрабазул бо гъалбацIидасса бергьунебила. ~un~raba#ul bo valba`idaSa berhunebila. 87. ЦIцIунцIцIрадул пилги гьабуге, гъалбацIил гIанкIкIги гьабуге. ~un~radul _ilgi habuge, valba`il fanJgi habuge. 88. ЦIцIунцIцIраялълъе гохIги – мегIер, дагIнил лIарги – хъинс. ~un~raya:e go\gi - mefer, dafnil /argi - ]ins. 89. ЦIцIуяв чи бергьунгеги, квешаб чехь къинлъугеги. ~uyaw xi berhungegi, kwe^ab xe% qin;ugegi. 90. ЦIцIаназейилан бокьги баге, наязейилан рукъги баге. ~ana#eyilan bopgi bage, naya#eyilan ruqgi bage. Кициялълъ бицунеб буго цIцIаниги цо ххассаб унтиялълъ хвезе бегьулел, магIарухъ наялги цин гIемерлъулел, циндаго тIагIине, гьороцца ине бегьулел жал ругилан. Цо бечедав ххарачIиссессул рукIун руго гIемерал наялги кIудияб цIцIаназул рехьедги. Жиндир цIцIаназул рехьед рохьосса гъоркье бачIунеб меххалълъ, чуязул илхъи бачIунеб гIадаб гьаракь букIунилан веццарулев вукIун вуго гьев. Бан букIун буго кIудияб кули. РукIун руго наязе рукъзал, цIцIаназе бокьал. Нухда чуги хун, баччун гIарцуцца къачIараб кьилигун сапаралдасса вачIунев ххарачIиссев жиндирго колоде щвараб меххалълъ, цо течIого наги тIагIун батун буго, тIагIиналълъул унти щвараб гIадин, цIцIаниги гъурун ратун руго. - Гьале! Умумузул кициялълъ абухъе ккана! КIал кьураги тIоццебе квешаб пал къотIарассул! – ан абун буго гьев пакъирасс. kiciya: bicuneb bugo ~anigi co {aSab untiya: [we#e behulel, mafaru] nayalgi cin femer;ulel, cindago Tafine, horoCa ine behulel $al rugilan. co bexedaw {araziSeSul rujun rugo femeral nayalgi judiyab ~ana#ul re%edgi. $indir ~ana#ul re%ed ro%oSa vorpe bazuneb me{a:, xuya#ul il]i bazuneb fadab harap bujunilan weCarulew wujun wugo hew. ban bujun bugo judiyab kuli. rujun rugo naya#e ruq#al, ~ana#e bopal. nu[da xugi [un, baXun farcuCa qazarab piligun sa_araldaSa wazunew {araziSew $indirgo kolode &warab me{a:, co tezogo nagi Tafun batun bugo, Tafina:ul unti &warab fadin, ~anigi vurun ratun rugo. - hale! umumu#ul kiciya: abu]e Kana! jal puragi ToCebe kwe^ab _al qoTaraSul! - an abun bugo hew _aqiraS. 91. ЦIцIани гIодизарун, гIи боххизабуге (ЦIцIани гIодараб, гIиял роххараб хIалтIи). ~ani fodi#arun, fi bo{i#abuge (~ani fodarab, fiyal ro{arab \alTi). 92. ЦIцIе кIанцIаралълъуссан бурутIги кIанцIулеб. ~e jan`ara:uSan buruTgi jan`uleb.

Й y 1. «Юргъа бачани, бетIергьанчихвад, мун чияцца рекIуна». yurva baxani, beTerhanxi[wad, mun xiyaCa rejuna. Мискинав магIарулассул букIун буго лълъикIаб тайичу. Гьеб лIугьун буго юргъа бачине. Кицилъун лIугьарал гьадал рагIабиги абун, мискинчиясс тайичу тамахлъизегIан бухун буго. miskinaw mafarulaSul bujun bugo :ijab tayixu. heb /uhun bugo yurva baxine. kici;un /uharal hadal rafabigi abun, miskinxiyaS tayixu tama[;i$efan bu[un bugo. 2. Юргъаялълъ – чу, ишалълъ – чи. yurvaya: - xu, i^a: - xi. 3. Я гьанив гурев, я дова гурев. ya haniw gurew, ya dowa gurew. 4. Я гIарцул чванта цIела, я салул гвангвара цIела. ya farcul xwanta `ela, ya salul gwangwara `ela. 5. Я гIурул рагIал, я мугIрул ракьан. ya furul rafal, ya mufrul rapan. КIартIулилIа вачIарав гьобол вукIаравила. Хханасс гьессда гьикъарабила кив мун чIчIелев, кинаб бакI дуе бокьилебан. Гьесс тIасса рищаралила магIарул ххалкъалда гьоркьор абилъун ххутIарал гьадал бакIал. jarTuli/a wazaraw hobol wujarawila. {anaS heSda hiqarabila kiw mun Zelew, kinab baj duye bopileban. heS TaSa ri&aralila mafarul {alqa#da horpor abi;un {uTaral hadal bajal. 6. Я зурзур те, я квен те. ya #ur#ur te, ya kwen te. 7. Я къали чIвай, я зурма пуй. ya wali zway, ya #urma _uy. 8. Якьадалълъ лълъухьизе нусалълъ тун, нусалълъ лълъухьизе якьадалълъ тун. yapada: :u%i#e nusa: tun, nusa: :u%i#e yapada: tun. 9. Я хIама хвела, я ххан хвела. ya \ama [wela, ya {an [wela. 10. Я мими гурев, я дуду гурев. ya mimi gurew, ya dudu gurew. 11. Я нилIерго хIал, я хIалае чи. ya ni/ergo \al, ya \alaye xi. 12. Я ракьа гуреб, я гьан гуреб. ya rapa gureb, ya han gureb. 13. Я тIинай кIудияй гIела, я кIудиялълъул росс хвела. ya Tinay judiyay fela, ya judiya:ul roS [wela. 14. Я хваралълъ гурев, я гIуралълъ гурев. ya [wara: gurew, ya fura: gurew. 15. Я ццее гурей, я нахъа гурей. ya Ceye gurey, ya na]a gurey. 16. Я ццудунав вас лълъикIав, я хъукьав вацц лълъикIав. ya Cudunaw was :ijaw, ya ]upaw waC :ijaw. 17. Я чехь цIцIалтараб квен, я квер цIцIалтараб мухь. ya xe% ~altarab kwen, ya kwer ~altarab mu%. 18. Я чи хIинкъулеб черхх, я чиякьа хIинкъулареб ракI. ya xi \inquleb xer{, ya xiyapa \inqulareb raj. 19. Ябуялда юргъачу белъулеб, юргъачуялда ябучу белъулеб. yabuyalda yurvaxu be;uleb, yurvaxuyalda yabuxu be;uleb. 20. Ябуялълъ ябу кколеб, бидаялълъ бида кколеб. yabuya: yabu Koleb, bidaya: bida Koleb. 21. Ярагъ борчинеги мун нечолелълъул, Дуе тIил къотIизе дун кие иней? Чода рекIинеги мун хIинкъулелълъул, Дуй хIама босизе дун кие иней? yarav borxinegi mun nexole:ul, duye Til qoTi#e dun kiye iney? xoda rejinegi mun \inqule:ul, duy \ama bosi#e dun kiye iney? 22. Ярагъ борчинеги чи къваригIуна, чода рекIинеги вас къваригIуна. yarav borxinegi xi qwarifuna, xoda rejinegi was qwarifuna. 23. Ярагъ гьечIого чанаве арав, чан щвечIого вуссуна. yarav hezogo xanawe araw, xan &wezogo wuSuna. 24. Ярагъ гьечIого чи вагъуларо. yarav hezogo xi wavularo. 25. Ярагъ гIумруялълъ борчунеб, цо къоялълъ къваригIунеб. yarav fumruya: borxuneb, co qoya: qwarifuneb. 26. Ярагъ къеда бай, къалам кодоб ккве. yarav qeda bay, qalam kodob Kwe. 27. Ярагъ лъалиниб цIуне, рагIи гIаданиб цIуне. yarav ;alinib `une, rafi fadanib `une. 28. Ярагъги борчине, чуги рекIинейин вас гьавулев. yaravgi borxine, xugi rejineyin was hawulew. 29. Яргъил кьвагьиялдасса квартIил кIутIи берцинаб. yarvil pwahiyaldaSa kwarTil juTi bercinab. 30. Яргъил рагъ букIунареб, кIиябго рахъалдассан би баккулареб. yarvil rav bujunareb, jiyabgo ra]aldaSan bi baKulareb. 31. Яргъицца цояв чIвалевила, мацIцIицца анцIгояв чIвалевила. yarviCa coyaw zwalewila, ma~iCa an`goyaw zwalewila. 32. Яс абизе рачIарал жидерго бечелъиялълъул бицине лIугьиндал, инссуцца абурабила - «Гьеб гIолеб батани, лълъидассаго лълъикI гьай хьихьизе дидаги кIола». yas abi#e razaral $idergo bexe;iya:ul bicine /uhindal, inSuCa aburabila - «heb foleb batani, :idaSago :ij hay %i%i#e didagi jola». 33. Яс абураб соналълъ васгун кIалъаге, яс унеб нухдаги чIчIоге. yas aburab sona: wasgun ja;age, yas uneb nu[dagi Zoge. 34. Яс гьайилалде дурцц гьавуге, гьезул къадар Аллагьассда гурони лъаларо. yas hayilalde durC hawuge, he#ul qadar allahaSda guroni ;alaro. 35. Яс гьаюраб къоялдасса нахъе къайи босарай эбелалълъул ражихо камун батарабила. yas hayurab qoyaldaSa na]e qayi bosaray ebela:ul ra$i[o kamun batarabila. 36. Яс гьаюраб къоялълъ чехь бухIулеб, гIураб къоялълъ рукъ бухIулеб. yas hayurab qoya: xe% bu\uleb, furab qoya: ruq bu\uleb. 37. Яс гьечIей эбел, унти чIварабго холейила. yas hezey ebel, unti zwarabgo [oleyila. 38. Яс гIейгун гIеретI бекулеб гIадат. yas feygun fereT bekuleb fadat. 39. Яс йичуге, нус йосуге. yas yixuge, nus yosuge. 40. Яс йокьун дурцц вокьулев, нус рихун вас рихунев. yas yopun durC wopulew, nus ri[un was ri[unew. 41. Яс цIцIодорай лIугьаги, вас лумияв лIугьаги. yas ~odoray /uhagi, was lumiyaw /uhagi. 42. Яс цIунизе вас тоге, гIи цIунизе бацI тоге. yas `uni#e was toge, fi `uni#e ba` toge. 43. Яс юххичIей эбелалълъ накаби руххизе кколел. yas yu{izey ebela: nakabi ru{i#e Kolel. 44. Яс эбелалда, вас инссуда релълъаралила лIугьунел. yas ebelalda, was inSuda re:aralila /uhunel. 45. Яс эбелалда релълъарай яче, чу гIалаялда релълъараб босе. yas ebelalda re:aray yaxe, xu falayalda re:arab bose. 46. Ясалдасса лълъикIай нус йикIинеги бегьулей, васассдасса лълъикIав дурцц вукIинеги бегьулев. yasaldaSa :ijay nus yijinegi behuley, wasaSdaSa :ijaw durC wujinegi behulew. 47. Ясалълъе рагIи бициналде дурцц сапаралълъ цадахъ ккезаве. yasa:e rafi bicinalde durC sa_ara: cada] Ke#awe. 48. Яхине кьуру гуреб, кьурдизе майдан гуреб. ya[ine puru gureb, purdi#e maydan gureb. 49. ЯхI бичун чед босуге, чилъи бичун багьа босуге. ya\ bixun xed bosuge, xi;i bixun baha bosuge. 50. ЯхI бугессе дуниялги хоб. ya\ bugeSe duniyal [ob. 51. ЯхI бугей лълъади россассдасса бергьинаро. ya\ bugey :adi roSaSdaSa berhinaro. 52. ЯхI гьечIессул цIцIобалде ккогеги, цIцIоб гьечIессул кверщаликье ккогеги. ya\ hezeSul ~obalde Kogegi, ~ob hezeSul kwer&alipe Kogegi. 53. ЯхI цIецца бухIулареб, гIакълу гIоралълъ унареб. ya\ `eCa bu\ulareb, faqlu fora: unareb. 54. ЯхIалълъ къо реххугеги, къуваталълъ некь реххугеги. ya\a: qo re{ugegi, quwata: nep re{ugegi. 55. ЯхIги рухIги – бащадаб жо. ya\gi ru\gi - ba&adab $o. 56. ЯхI-намус гьечIев нусго бечедассдасса намус бугев цо мискинчиго лълъикI. ya\-namus hezew nusgo bexedaSdaSa namus bugew co miskinxigo :ij. 57. Яццалълъул ракI – ваццгун, ваццассул ракI – рохьоб. yaCa:ul raj - waCgun, waCaSul raj - ro%ob. 58. Ячеян дуда гьардезе ккогеги, ячIаян мун гьардезе ккогеги. yaxeyan duda harde#e Kogegi, yazayan mun harde#e Kogegi. 59. ЯчинегIан «эбелхвад», ячун ххадуй «мунгохвад». yaxinefan «ebel[wad», yaxun {aduy «mungo[wad» 60. Ячудасса нусалълъ вакьадассде дадайилан абулебила, дагьаб ххадуб дандамадилан абулебила. yaxudaSa nusa: wapadaSde dadayilan abulebila, dahab {adub dandamadilan abulebila. 61. Ячун щваралдасса ячIун щварай лълъикIила. yaxun &waraldaSa yazun &waray :ijila. 62. Ячунги ячуней лълъади, ячIунги ячуней лълъади. yaxungi yaxuney :adi, yazungi yaxuney :adi. 63. Ячуней мекълъугеги, ячIуней тIекълъугеги. yaxuney meq;ugegi, yazuney Teq;ugegi. 64. ЯчIунелълъул – «далалай», дун толелълъул – «вабабай». yazune:ul - «dalalay», dun tole:ul - «wababay».

МагIарул кицаби ва абиял коделдерил мацӏцӏалълъа. Маарул кица-биценал maarul kica-bicenal А a Абдалассул гIеч гIадин гьоркьоб ана. abdalaSul fex fadin horpob ana. Абдалассул - зур, гIакъилассул - кIал. abdalaSul - #ur, faqilaSul - jal. Абде бегьинебани, мунгияли дабго жо бугоан. abde behinebani, mungiyali dabgo $o bugoan. Абде дуда адаб буго, обай-обангутIи хханассул иш буго. abd duda adab bugo, obay-obanguTi {anaSul i^ bugo. АбдегIан рагIи – дур лагъ, абун ххадуб – мун гьелълъул лагъ. abdefan rafi - dur lav, abun {adun - mun he:ul lav. АбчIого тараб рагIи – ххазина буго. abzogo tarab rafi - {a#ina bugo. Абундачал гIемер, ячундачал дагь, ячинев чи гьечIей Чала Бариян. abundaxal femer, yaxundaxal dah, yaxinew xi hezey xala bariyan. Абундачалълъа ххадуй лълъугьарай хIабалълъ ракьа турарай цо адамалълъул хIабале ккарайила. abundaxa:a {aduy :uharay \aba: rapa turaray co adama:ul \abale Karayila. Абунщинай ясги кьенарей, кьомо щинаб рагIиги батиняреб. abun&inay yasgi penarey, pomo &inab rafigi batinyareb. Абураб нахъ буссиняро, хъвараб бацIцIиняро. aburab na] buSinyaro, ]warab ba~inyaro. Абураб рагIи — реххараб чIор. aburab rafi - re{arab zor. Абурай ясалълъа гъунив гIадин кунае. aburay yasa:a vuniw fadin kunaye. Абурассе гуро йикIиней, ячарассейин. aburaSe guro yijiney, yaxaraSeyin. АбухIанапицца хIама биччачIони, ХIанукацца оц биччаняро. abu\ana_iCa \ama biXazoni, \anukaCa oc biXanyaro. Авал гьечIеб аххирги букIиняро, аххир гьечIеб авалги букIиняро. awal hezeb a{irgi bujinyaro, a{ir hezeb awalgi bujinyaro. Аварагасул цIцIани парссахъа аде энел рукIун ратларо. awaragaSul ~ani _arSa]a ade enel rujun ratlaro. Авлахъалълъа гIи вагIани, эхIаб гъвалицца бел'эли буня. awla]a:a fi wafani, e\ab vwaliCa bel'eli bunya. Агъаз гьечIесс черхх чIваня, чехь кошасс рукъ чIваня. ava# hezeS xer{ zwanya, xe% ko^aS ruq zwanya. Агь таниги - цо хIакъ, кIуркIуна кваниги - цо хIакъ. ah tanigi - co \aq, jurjuna kwanigi - co \aq. Агь цIуххуги, цIцIибил коне. ah `u{ugi, ~ibil kone. Агьлулун гьечIев чи бел'эрлунги тоги, гьунар гьечIеб чу рокIон чабхъадги онги. ahlulun hezew xi bel'erlungi togi, hunar hezeb xu rojon xab]adegi ongi. АгIаги махIаги гьечIого, дахIа бижиняреб (ракги лълъинги гьечIого, тIегь бижиняреб). afagi ma\agi hezogo, da\a bi$inyareb (rakgi :ingi hezogo Teh bi$inyareb). Ад бугеб пихъ бихьун гурони, гъотIол багьа гьаняро. ad bugeb _i] bi%un guroni, voTol baha hanyaro. Ад ракIараб чол квелълъ ккодеги гьаде ккенебила. ad rajarab xol kwe: Kodegi hade Kenebila. Адаб буголи – тарбия буголи. adab bugoli - tarbiya bugoli. Адаб гьечIессул адабги ккоги, жаниб гьенарессда рагIиги бицуги. adab hezeSul adabgi :ogi, $anib henareSda rafigi bicugi. Адаб гьомер бихьун гуребин, чи вихьунин буде ккенеб. adab homer bi%un gurebin, xi wi%unin bide Keneb. Адабазул эбел – калам дагьайила, хьулазул эбел – ссабруйила. adaba#ul ebel - kalam dahayila, %ula#ul ebel - Sabruyila. Адаб гуреб буни, буде ккенеб бегинеб. adab gureb buni, bude Keneb begineb. Адагьаб цаххбинисса бакIаб гьир гьечIеб. adahab ca{biniSa bajab hir hezeb. Адан басра вурассда басрияб къо бихьиня. adan basra wuraSda basriyab qo bi%inya. Адан божиняреб гIурмуялълъасса цIунаги! adan bo$inyareb furmuya:aSa `unagi! Адан кIиго нугьалълъила загIипав вукIинев - вижинягоги, х I онягоги. adan jigo nuha:ila #afi_aw wujinew - wi$inyagogi, \onyagogi. Адан чIванеб жо – чIухIи. adan zwaneb $o - zu\i. Адамли буде гIурмуялълъулълъ кватIун букIиняреб. adamli bude furmuya:u: kwaTun bujinyareb. Адамал ритIдеруде лълъугьарав мекъав чи - рагIад битIиняреб ил. adamal riTderude :uharaw meqaw xi - rafad biTinyareb il. Адамассе къимат ролохъ кьоги. adamaSe qimat rolo] pogi. Адамассул кошли – гIамал кIодоли, гIакдал кошли – рахь биччангутIи. adamaSul ko^li - famal jodoli, fakdal ko^li - ra% biXanguTi. Адго арав гьоболги лълъикIго кьенеб микьирги. adgo araw hobolgi :ijgo peneb mipirgi. Адго ккочIев цIцIогьор гурев. adgo Kozew ~ohor gurew. Аде валагьарассе – рахъо, бухъинессе – хъиру. ade walaharaSe - ra]o, bu]ineSe - ]iru. Аде гьобол къотIугеги, бухъе нугь къосугеги. ade hobol qoTugegi, bu]e nuh qosungegi. Аде къо ккани, къоркъолги бацI лълъугьинеб. ade qo Kani, qorqolgi ba` :uhineb. Аде къо ккедегIан кIалалълъ гьури ккенаресс, аде къо ккараб меххалълъ, горбола белэр кконяреб. ade qo Kedefan jala: huri KenareS, ade qo Karab me{a:, gorbola bel'er Konyareb. Аде къо щодегIан кIалалълъ гьури ккенаресс, аде къо ккараб меххалълъ горбола белэр кконяреб. ade qo &odefan jala: huri KenareS, ade qo Karab me{a: gorbola bel'er Konyareb. Аде лълъин бачIиняреб хIор ххеххгого къенеб. ade :in bazinyareb \or {e{gogo qeneb. Аде хъвачIого, ракьалълъасса чияссул хIал хьоняребила. ade ]wazogo, rapa:aSa xiyaSul \al %onyarebila. Аде цоги гъедо бегьани, гъокь букIараб боржинеб гIадат. ade cogi vedo behani, vop bujarab bor$ineb fadat. Аде цIцIанагIан гIемелинебги ургъел, асса бачахъанагIан дагьлун энебги ургъел. ade ~anafan femelinebgi urvel, aSa baxa]anafan dahlun enebgi urvel. Аде чи гьанярила, чараб гьой гьанярила (бунеб ишалълъе ххеххли буейила...). ade xi hanyarila, xarab hoy hanyarila (buneb i^a:e {e{;i buyeyila...). АдегIан ругезул хIурмат лълъиццаго цIуниня, хIурмат цIуне гъокьеххун ругезул. adefan ruge#ul \urmat :iCago `uninya, \urmat `une vope{un ruge#ul. Азарго галул нугь цо галулассан байбихьинеб. a#argo galul nuh co galulaSan baybi%ineb. Азаргоясс бураб цоясс биххинеб. a#argoyaS burab coyaS bi{ineb. Азарго галул нугь цо галулалун байбихьиня. a#argo galul nuh co galulalun baybi%inya. Азарго оц бугев цо релълъмаххалълъе ккаравила. a#argo oc bugew co re:ma{a:e Karawila. Аждагьадол рокьи росол бералълъухъ ккарабила. a$dahadol ropi rosol bera:u] Karabila. Алайдухъа гъокье гIарац баниги, чIчIужуялълъ ккочIеб рукъ бечелиняро. alaydu]a vope farac banigi, Zu$uya: Kozeb ruq bexelinyaro. Алазан рагIала бицараб ици гухIилълъ батиня. ala#an rafala bicarab ici gu\i: batinya. Алипалълъ би ккумо, биялълъ ти ккумо. ali_a: bi Kumo, biya: ti Kumo. Алипалълъ таниги, тиялълъ йосла, тела маарулав, щоня гьарагIав. ali_a: tanigi, tiya: yosla, tela maarulaw, &onya harafaw. Аллагь разияб гIурму гуреб, адамал разияб пиша гуреб. allah ra#iyab furmu gureb, adamal ra#iyab _i^a gureb. Аллагьасс хъвай цо жо буго, вехьассги хIисаб буде ккелаан. allahaS ]way co $o bugo, we%aSgi \isab bude Kelaan. Аллагьасс бегIерараб жо зазила, адамасс бегIерараб гIучIила. allahaS beferarab $o #a#ila, adamaS beferarab fuzila. Аллагьассеги хIур рак чIвараб бокьиня. allahaSegi \ur rak zwarab bopinya. Аллагьассги хъвала, хъвадебуни. allahaSgi ]wala, ]wadebuni. Аллагьассде таваккал тIаме, хIамаги бухьун. allahaSde tawaKal Tame, \amagi bu%un. Аниб берценаб, доба ссурукъаб те, доба берценаб, аниб ссурукъаб ккое (россассе эней ясалълъа эбелалълъ). anib bercenab, doba Suruqab te, doba bercenab, anib Suruqab Koye (roSaSe eney yasa:a ebela:). Аниссан бохх бегьчIони, боххссан рал'а бегьиняро. aniSan bo{ behzoni, bo{San ral'a behinyaro. Анищазул хIур бекьун мискин бечелиняро. ani&a#ul \ur bepun miskin bexelinyaro. Анкь бараб гьалалълъер гьагIел эна, гьагIел бараб гьалаллълъер гIурму эна. anp barab hala:er hafel ena, hafel barab hala:er furmu ena. Анкьицца гIалалуналълъасса, цо къоялълъ бартилун лълъикI. anpiCa falaluna:aSa, co qoya: bartilun :ij. АнцIцIцIол борце, цен къотIе. an`~ol borce, cen qoTe. Анщинахъе нугь лълъее битIинеб, бекьанщинахъе хIур лълъее бачIинеб. an&ina]e nuh :eye biTineb, bepan&ina]e \ur :eye bazineb. Апарагассул рукъ - росо рагIала, хIоб хIабалазул рагIала. a_aragaSul ruq - roso rafala, \ob \abala#ul rafala. Араб батиняро, тараб щоняро. arab batinyaro, tarab &onyaro. Араб те, щвараб ккое. arab te, &warab Koye. Араб, хIвараб хIоде те, ххенаб, цIияб аде цIцIай. arab, \warab \ode te, {enab, `iyab ade ~ay. Арав вегьугейги, лълъутарав ворчIугейги. araw wehugeygi, :utaraw worzugeygi. Аралълъа нелълъецца туманкI рачIчIани, бачIинесселълъ нелълъеда гIарада речIчIинеб. ara:a ne:eCa tumanj raZani, bazuneSe: ne:eda farada reZineb. Аралълъа ххадув ххапуги. ara:a {aduw {a_ugi. Аралълъа ххадув гIандинев вехь, таралълъа ххадуб гIандинеб бацI. ara:a {aduw fandinew we%, tara:a {adub fandineb ba`. Аралълъа ххадуб ракIги хIогийила, гIакълуялълъ къабул буняреб жоялълъаги божугийила. ara:a {adub rajgi \ogiyila, faqluya: qabul bunyareb $oya:a bo$ugiyila. Арасс таниги, тарасс кквела. araS tanigi, taraS Kwela. Асса лълъугьа! Дур букIин гьарабани, бикълароан! BахI, дир букIинги гьамо батларин, дурго гуреблигIагищи гьачIеб? aSa :uha! dur bujin harabani, biqlaroan! wa\, dir bujingi hamo batlarin, durgo gureblifagi&i hazeb? Ассан бараб рокъи ассан хIонеб. aSan barab roqi aSan \oneb. Аххир гьечIеб авал букIиняро, хъиси гьечIеб бал букIиняро. a{ir hezeb awal bujinyaro, ]isi hezeb bal bujinyaro. АхIмакъ анищаз бечелиня. a\maq ani&a# bexelinya. АхIмакъассда гIакълу бугIчIони бичIчIиняреб. a\maqaSda faqlu bufzoni biZinyareb. АхIараб бакIалълъе энчIони — я барщанин ккенеб, я хIинкъанин ккенеб. a\arab baja:e enzoni - ya bar&anin Keneb, ya \inqanan Keneb. АхIарассул къватIиб, упарассул рукъуб. АхIи басра буги. a\araSul qwaTib, u_araSul ruqub. a\i basra bugi. АхIчIого бегьараб гьойде ракьа чухIчIого реххиня, ахIчIого вегьарав гьобол вегьаравго нугьалълъ эна. a\zogo beharab hoyde rapa xu\zogo re{inya, a\zogo weharaw hobol weharawgo nuha: ena. АхIун биччаги, ваххчун кунаги. a\un biXagi, wa{xun kunagi. Б b Бавудасса гуребила оц гьанеб, бугьудассайила. bawudaSa gurebila oc haneb, buhudaSayila. Багъарураб гIусалълъе дару — бахъи. bavarurab fusa:e daru - ba]i. Багъарураб хIатIида хIатI рекIена. bavarurab \aTida \aT rejena. Багъарураб квералълъ квасул ногьи къаня. bavarurab kwera: kwasul nohi qanya. Багьа гьечIеб гьанал гьагIо лълъикIаб букIиняро. baha hezeb hanal hafo :ijab bujinyaro. Багьана батде бигьаяб жо. bahana batde bihayab $o. Багьана гьечIого барщарав, мухь кьечIого рекъена. bahana hezogo bar&araw, mu% pezogo reqena. БагIараб ккенебилан нихьваб борчIде гурин. bafarab Kenebilan ni%wab borzde gurin. Бадиве веццуги, нахъассан какуги. badiwe weCugi, na]aSan kakugi. Бажалиняреб жо бучIого те. ba$alinyareb $o buzogo te. Бакараби раде лълъин щочIей, Лълъелълъе баде цIцIан щочIей. bakarabi rade :in &ozey, :e:e bade ~an &ozey. Бакаридол къулгьу, къилил бах Iарал. bakaridol qulhu, qilil ba\aral. Баккудасса ххелчIеб бакъалълъ, нахъа ххелиняро. baKudaSa {elzeb baqa:, na]a {elinyaro. Бакъ аги, къо аги, къоабилелълъ ххарж щваги. baq agi, qo agi, qoabile: {ar$ &wagi. Бакъ агиян – къулун, къо агиян – ворххун. baq agiyan qulun, qo agiyan wor{un. Бакъ баккани – моцIцI вагIинеб, моцIцI баккани - цIцIваби вагIинел. baq baKani mo~ wafineb, mo~ baKani ~wabi wafinel. Бакъ баккигин, моцIцI тIерхьде ккена. baq baKigin, mo~ Ter%de Kena. Бакъ бокьарал – ракьанда, рокьи ккарал – рагIала. baq boparal - rapanda, ropi Karal - rafala. Бакъ бухIинярелълъуб ракь ххелиняреб. baq bu\inyare:ub rap {elinyareb. Бакъ гьечIони, моцIцIги гвангъинеб. baq hezoni, mo~gi gwanvineb. Бакъ лълъугьиняреб рукъуве тоххтир лълъугьинев. baq :uhinyareb ruquwe to{tir :uhinew. Бакъ-моцIцI тIерхьараб меххалълъ, цIцIваби раккинел. baq-mo~ Ter%arab me{a:, ~wabi raKinel. Бакъ щинкIинелълъул, рагьдол кIала гIодор чIчIенарел. baq &injine:ul, rahdol jala fodor Zenarel. Бакъ щинкIун ххадуб рукъ лълъухьиняреб. baq &injun {adub ruq :u%unyareb. Бакъ щоняреб бакIалълъа хIучч цIцIае. baq &onyareb baja:a \uX ~aye. Бакъалълъа ххелун букIинебли ххалкъалълъаги гьаня. baqa:a {elun bujinebli {alqa:agi hanya. Бакъараб гьой гIадинан кунинелълъул хъантIуги. baqarab hoy fadinan kunane:ul ]anTugi. Бакъараб гьойцца гьуссун бацI кконяро. baqarab hoyCa huSun ba` Konyaro. Бакъараб гIанкIода микьилълъ муч бихьинебила. baqarab fanjoda mipi: mux bi%inebila. Бакъукь ххелун букIинебли лълъидаго гьанеб. baqup {elin bujinebli :idago haneb. Бакъуцца бухIун ххадуб, лълъалан хIур бачIиняреб. baquCa bu\un {adub, :alan \ur bazinyareb. Бакъараб хъумур гIадав, хъантIараб гьой гIадинав. baqarab ]umur fadaw, ]anTarab hoy fadinaw. Бакълухъа оц босе, Аргъванисса куй босе. baqlu]a oc bose, arvwaniSa kuy bose. Бакъуцца бухIун ххадуб лълъалан хIур бачIиняро. baquCa bu\un {adub :alan \ur bazinyaro. Балагь букIиня бегьарабги бачарабги. balah bujinya beharabgi bazarabgi. Балагь бегьлалълъер гьудул реххун тоги. balah behla:er hudul re{un togi. Балагьана, батана. Букарана, хъассана. balahana, batan. bukarana, ]aSana. Балго рахь босани, атун къелиня. balgo ra% bosani, atun qelinya. Балгояб атIиялълъасса, атараб гьоэр бокьла. balgoyab aTiya:aSa, atarab hoer bopla. Балда нахъа хIалихьат, тIабкIила нахъа багьадур. balda na]a \ali%at, Tabjila na]a bahadur. Бараб ахIулълъги ахIараб болълъгийила бихьинчи гьанев. barab a\u:gi a\arab bo:giyila bi%inxi hanew. Баркат гьуни, цоги гIемераб, гьечIони, нусгоги дагьаб. barkat huni, cogi femerab, hezoni, nusgogi dahab. Бараххщарассул боцIцIи саххаватасс кунинеб. baea{&araSul bo~i sa{awataS kunineb. Бараххщарассул къай къавол гьойцца кунинебила. bara{&araSul qay qawol hoyCa kuninebila. Бараххщарассул – чияе, чехь квешассул – жендего. bara{&araSul - xiyaye, xe% kwe^aSul - $endego. Баргъичал рокьла – мун вокьларо, кьураб жо босла – мун восларо. barvixal ropla - mun woplaro, purab $o bosla - mun woslaro. Баркала гьечIеб кечI – кири гьечIеб лаила. barkala hezeb kez - kiri hezeb laila. Баркат гьечIеб боцIцIудассаги цIунаги, гьоэли гьечIеб ригьнадассаги цIунаги. barkat hezeb bo~udaSagi `unagi, hoeli hezeb rihnadaSagi `unagi. Баркат гьечIеб боцIцIулассан баркат бахъиняреб. barkat hezeb bo~ulaSan barkat ba]inyareb. Баркиялълъеги зигараялълъеги кватIи букIиняребила. barkiya:egi #igaraya:egi kwaTi bujinyarebila. Бартигун хIур чIчIикIи лълъикI, хIамагин кIалцIи кондегIан. bartigun \ur Ziji :ij, \amagin jal`i kondefan. Басрияб гурдила цIияб къвал гъуни, къоролалълъе гьебги гьойдол буго. basriyab gurdila `iyab qwal vuni, qorola:e hebgi hoydol bugo. Басрияб наккдалълъа цIияб бугIа бахъуги. basriyab naKda:a `iyab bufa bu]ugi. Басрияб агIел тIамун гъоркь. basriyab afel Tamun vorp. Басрияй цIулалълъул цIияб гъалдибер. ЦIияй бахIаралълъул хIерав бахIарав. basriyay `ula:ul `iyab valdiber. `iyay ba\ara:ul \eraw ba\araw. Бархъалиссесс хъабида гIоркь бокьаралълъуб гъена. bar]aliSeS ]abida forp bopara:ub vena. Барщараб пихъалълъе дару — кунай. bar&arab _i]a:e daru - kunay. Барщарассе кьей гьечIеб, кьижарассе тей гьечIеб. (Гьузарассе кьенаро — кьижарассе тенаро). bar&araSe pey hezeb, pi$araSe tey hezeb. (hu#araSe penaro - pi$araSe tenaro). Барщарассе кьенаро, кьижарассе тенаро. bar&araSe penaro, pi$araSe tenaro. Барщидал кончIеб гIеч гIодобе бортон туриня. bar&idal konzeb fex fodobe borton turinya. Бассарун квералълъасса кунан эбел белгьана. Ххонон гьибиялълъасса гьанщун гьимал белгьана. baSarun kwera:aSa kunan ebel belhana. {onon hibiya:aSa han&un himal belhana. Батараб буе, бураб коне. batarab buye, burab kone. Батаралълъуб батараб буе. batara:ub batarab buye. Баххилав чияссулгин гьудули буни, бищун дой къварагIараб бакIалълъа живго гIодов чIчIена. ba{ilaw xiyaSulgin huduli buni, bi&un doy qwarafarab baja:a $iwgo fodow Zena. Бахъараб бералълъа хъат чIвамо щибулеб. ba]arab bera:a ]at zwamo &ibuleb. Бахъиняреб бакIалълъе туманкI кьвагьуги. ba]inyareb baja:e tumanj pwahugi. Бахъиняреб ццин букIиняреб, хIоняреб ракI букIиняреб. ba]inyareb Cin bujinyareb, \onyareb raj bujinyareb. Бахьиняб надаласса гьорко богIол цIенаро. Ххалатаб гарбиласса къвал ххирил бахъиняро. ba%inyab nadalaSa horko bofol `enaro. {alatab garbilaSa qwal {iril ba]inyaro. БахIарав чи рогIокълугеги хIерав чи беццугеги. ba\araw xi rofoqlugegi \eraw xi beCugegi. БахIарго хIелугеги, хIелун мискIилугеги. ba\argo \erugegi, \erun misjilugegi. БахIарчи рагъла хIоня, хIалихьат бусала хIоня. ba\arxi ravla \onya, \ali%at busala \onya. БахIарчияссул къай буго чучаб бутI гIадаб жо. ba\arxiyaSul qay bugo xuxab buT fadab $o. БахIарчияссул кIиго рочен буго, цоябниги чучани чили хIонеб. ba\arxiyaSul jigo roxen bugo, coyabnigi xuxani xili \oneb. БахIарчияссдасса хIинкъуги, хIалихьатав гьудулассдасса цIуне. ba\arxiyaSdaSa \inqugi, \ali%ataw hudulaSdaSa `une. Бацде кIваняреб кавуги рагьуги, бичде кIваняреб гарацIцIги баги. bacde jwanyareb kawugi rahugi, bixde jwanyareb gara~gi bagi. БацI бихьараб хIама хIохьокьаги хIинкъинеб. ba` bi%arab \ama \o%opagi \inqineb. БацI гьечIеб рохь букIиняреб, вехь гьечIеб гIи букIиняреб. ba` hezeb ro% bujinyareb, we% hezeb fi bujinyareb. БацI унтуе кьижинеб, кьалуе борчIинеб. ba` untuye pi$ineb, paluye borzineb. БацI хIинкъделун хIамицца гIундул кIорокIинел. ba` \inqdelun \amiCa fundul jorojinel. БацIги циги багъана, царацца би чIчIикIана. ba`gi cigi bavana, caraCa bi Zijana. БацIгин багъун, чахъу белгьиняро, чугин дурун, хIама белгьиняро. ba`gin bavun, xa]u belhinyaro, xugin durun, \ama belhinyaro. БацIида микьилълъ гIи бихьинеб, китида микьилълъ гIункIкI бихьинеб. ba`ida mipi: fi bi%ineb, kitida mipi: funJ bi%ineb. БацIикьа хIинкъарасс гIи буняро. ba`ipa \inqaraS fi bunyaro. БацIил бел'эр тарщида чIчIинтIе. ba`il bel'er tar&ida ZinTe. БацIилгин гьудулиги те, гьойдолгин маххссароги те. ba`ilgin huduligi te, hoydolgin ma{Saragi te. БацIицца гурони цIцIе чIваняро, цIцIецца гурони бул'ур буняро. ba`iCa guroni ~e zwanyaro, ~eCa guroni bul'ur binyaro. БацIицца бураб гьойцца коня. ba`iCa burab hoyCa konya. БацIицца кIал чIвараб жо бацIие те. ba`iCa jal zwarab $o ba`iye te. БацIицца цIцIедое гIадин багьана буги. ba`iCa ~edoye fadin bahana bugi. Бачаялълъ чудук гIадин чи бегьларо. baxaya: xuduk fadin xi behlaro. БачIинеб, бачIиняреб гьаняреб гIурус, бегьчIого букIиняреб ххасел. bazineb, bazinyareb hanyareb fueus, behzogo bujunyareb {asel. Бегьлилан къо бегьиняро, ккелилан зияде ккенаро. behlilan qo behinyaro, Kelilan #iyade Kenaro. Бегьиняго лълъар кквечIони, лълъутун энаго рачIчI щоняро. behinyago :ar Kwezoni, :utun enago raZ &onyaro. БачIинебги борце, энебги борце. bazinebgi borce, enebgi borce. Бащали бунагIан, гьоэли цIцIицIкIинеб. ba&ali bunafan, hoeli ~iJineb. Бащдаб бугIа бичун данде жо босе. ba&dab bufa bixun dande $o bose. Бегараб бакъун хIвараб, бахъараб гIорцIцIун хIвараб. КIалдибе борта, багIар гIеч. begarab baqun \warab, ba]arab for~un \warab. jaldibe borta, bafar fex. Бегараб бацI бакъараб, бахъараб бацI гIорцIцIараб. begarab ba` baqarab, ba]arab ba` for~arab. Бегун кьаралиняро, кьижун бечелиняро. begun paralinyaro, pi$un bexelinyaro. Бегун хIвараб гъалбацIалълъасса бахъун хIвараб гьой лълъикI. begun \warab valba`a:aSa ba]un \warab hoy :ij. Без босде рес гьечIеб меххалълъ, дарай босде лълъугьуги. be# bosde res hezeb me{a:, daray bosde :uhugi. Бекани бохх я ххалалинеб, я къокълинеб. bekani bo{ ya {alalineb, ya qoqlineb. Беканиги кьенарев чияссулгин хIоно чIваги. bekanigi penarew xiyaSulgin \ono zwagi. Бекарасс кваххи кье, кварасс гIакIа кье. bekaraS kwa{i pe, kwaraS faka pe. Бекарассда гурони боххдол унти гьаняро, бихьарассда гурони гIосол хIара гьаняро. bekaraSda guroni bo{dol unti hanyaro, bi%araSda guroni fosol \ara hanyaro. Бекьарассе бекьараб ракьалълъассан буссиня. beparaSe beparab rapa:aSan buSinya. БекьчIесс хIур бециняро. bepzeS \ur becinyaro. БекIкIинеб хIецIохъги валагьуги, бичIинеб цIулахъги валагьуги. beJineb \e`o]gi walahugi, bizineb `ula]gi walahugi. Бер гIункIкIрукьалълъ бацIцIе. ber funJrupa: ba~e. Бер хъантIуги, боцIцIудасса чIухIуги. ber ]anTugi, bo~udaSa zu\ugi. Беразда гуреб канцIа бихьинеб, рокIедайин. bera#da gureb kan`a bi%ineb, rojedayin. Беразда квер гьураб меххалълъ буялълъасса, михъазда квер гьураб меххалълъ буй лълъикIаб. bera#da kwer hurab me{a: biya:aSa, mi]a#da kwer hurab me{a: buy :ijab. Беразе макьо ххирияб, рокьуе ссвади ххирияб. bera#e mapo {iriyab, ropuye Swadi {iriyab. Бералълъа бихьараб битIараб, гIенда рагIараб гьересси. bera:a bi%arab biTarab, fenda rafarab hereSi. Бералълъа бихьараб гIадаб даран букIиняро. bera:a bi%arab fadab daran bujinyaro. Белгьараб хьечIого къуралълъе лълъин щоняро. belharab %ezogo qura:e :in &onyaro. Белгьарассул ярагъ магIида букIаго, къурассул ярагь чвархъинеб. belharaSul yarav mafida bujago, quraSul yarav xwar]ineb. Белгьунгеги, къогеги, къаццандинел чIчIогеги. belhungegi, qogegi, qaCandinel Zogegi. Берценаб кIалзуе кIиго бутIа бараб. bercenab jal#uye jigo buTa barab. Берценаб бихъиналълъасса ссурукъаб бокъи лълъикIаб. bercenab bi]ina:aSa Suruqab boqi :ijab. Берценаб рагIоцца боркIадаб меэр охъ буня. bercenab rafoCa borjadab meer o] bunya. Берценаб рагIоцца маххул каву рагьиня. bercenab rafoCa ma{ul kawu rahinya. Берценавги ссуриня, ссанагIали гьечIони, ссураралги рокьиня, рокьул дангъва бугони. bercenawgi Surinya, Sanafali hezoni, Suraralgi ropinya, ropul danvwa bugoni. Бел'эр беклалълъер къае. bel'er bekla:er qaye. Бел'эр бичун, чед босуги. bel'er bixun, xed bosugi. Бел'эр бокьани, гьа, хIатIал! bel'er bopani, ha, \aTal! Бел'эр бугони угъур каминяро, ажу бугони рохьен каминяро. bel'er bugoni uvur kaminyaro, a$u bugoni ro%en kaminyaro. Бел'эр квачан хьихье, чехь бакъун хьихье. bel'er kwaxan %i%e, xe% baqun %i%e. Бел'эр рогьоле батинеб бакIалълъа гье. bel'er rohole batineb baja:a he. Болола гьеде тажалълъасса гъокь гьеде бакI лълъикIаб. bolola hede ta$a:aSa vop hede baj :ijab. Бололассан окIкIчIеб лълъин, аххалассан окIкIиняро. bololaSan oJzeb :in, a{alaSan oJinyaro. Белегьанчияссул чехь унтчIони, чиял могъ унтиняро. belehanxiyaSul xe% untzoni, xiyal mov untinyaro. Белегьанчи хIвадилан гIакдае чуриги кьумо, чIаго ххутIадилан оцое накку баги. belehanxi \wadilan fakdaye xurigi pumo, zago {uTadilan ocoye naKu bagi. Берценай яс - нугьла бугеб гьолол хIур. bercenay yas - nuhla bugeb holol \ur. Беццав чиясс нугь малълъун, нугьла витIун ккеларо. beCaw xiyaS nuh ma:un, nuhla wiTun Kelaro. Бечедассул рукъуб къойил бахIарал. bexedaSul ruqub qoyil ba\aral. Бечели хIоня, маххщел хIоняро. bexeli \onya, ma{&el \onyaro. Бидаяб чу гIадин вукIа, чалияб куй гIадин вукIа. bidayab xu fadin wuja, xaliyab kuy fadin wuja. Бидол чIорто — чIчIегIераб жо. bidol zorto - Zeferab $o. Бидулассул гьой кьарияб, гьердихъанассул къвачIа кIудаб. bidulaSul hoy pariyab, herdi]anaSul qwaza judab. Бикъарав вакъиня, вагъарав къена. biqaraw waqinya, wavaraw qena. Бикъла — вакъла. biqla - waqla. Бикъиня — вакъиня, вакъиня — бикъиня. biqinya - waqinya, waqinya - biqinya. Бикъуги — хIинкъуги, гьересси бицуги — нучуги. biqugi - \inqugi, hereSi bicugi - nuxugi. Бил'араб гIарац батиня, гIадада араб заман батиняро. bil'arab farac batinya, fadada arab #aman batinyaro. Бил'араб жо хIатIацца балагьуги, болоцца балагье. Гьересси бицуги, дой ххайирабгIаги. bil'arab $o \aTaCa balahugi, boloCa balahe. hereSi bicugi, doy {ayirabfagi. Бихъарасс бокъе къохьол зоб, (хъабарча) тIурасс бацIцIе квасул кун. bi]araS boqe qo%ol #ob, (]abarxa) TuraS ba~e kwasul kun. Бихьа-бихьараб бицде гуребила рохьобе хIама энеб. bi%a-bi%arab bicde gurebila ro%obe \ama eneb. Бихьарассда гурони, балагьалълъул кьогIли гьаняро. bi%araSda guroni, balaha:ul pofli hanyaro. Бихьарассда рагIарасс бицуги. bi%araSda rafaraS bicugi. Бихьарассул рагIи рагIарасс гьересси буги. bi%araSul rafi rafaraS hereSi bugi. Бихьде — хIан, хIанчIде — муч. bi%de - \an, \anzde - mux. Бихьинярин цIцIогьги буги, рагIинярин рагIиги бицуги. bi%inyaran ~ohgi bugi, rafinyarin rafigi bicugi. БихьунгутIи гурони, хIуккунгутIи гьечIеб. bi%unguTi guroni, \uKunguTi hezeb. БитIараб бицде бокьани гьитIиняссда гьикъе. buTarab bicde bopani hiTinyaSda hiqe. БитIараб бицде ккена, бицараб ккоде ккена. biTarab bicde Kena, bicarab Kode Kena. БитIараб жо лълъецца гъанкъиняро, цIецца бухIиняро. biTarab $o :eCa vanqinyaro, `eCa bu\inyaro. БитIараб налицца борце, тIекъаб къалмиде реххе. biTarab naliCa borce, Teqab qalmide re{e. БитIун ккараб - рокьи, мекъиссала ккараб - кьал. biTun Karab - ropi, meqiSala Karab - pal. БитIун ккани - рокьи, мекъиссала ккани - кьал, кьучIчI гьечIеб жо берзул балагьи буго. biTun Kani - ropi, meqiSala Kani - pal, puZ hezeb $o ber#ul balahi bugo. БитIун кIалгьай бурав кIодолиялълъе щоня. biTun jalhay buraw jodoliya:e &onya. БицанагIан рагIи гIемелиня, бохъанагIан ракь гIемелиня. bicanafan rafi femelinya, bo]anafan rap femelinya. Бицани бабалабги, бицани дадалабги. bicani babalabgi, bicani dadalabgi. Бица-бицарассда ххадув волълъонги. bica-bicaraSda {aduw wo:ongi. БицанагIан - рагIи, бохъанагIан - ракь. bicanafan - rafi, bo]anafan - rap. Бицанщинаб рагIиги букIиняро, хIамагIанаб бацIги букIиняро. bican&inab rafigi bujinyaro, \amafanab ba`gi bujinyaro. Бицараб рагIи кIочарассда, бицараб чиги кIочоня. bicarab rafi joxaraSda, bicarab xigi joxonya. Бицде бигьалинеб, буде захIмалинеб. bicde bihalineb, bude #a\malineb. Бицде вортуги, буде ворта. bicde wortugi, bude worta. Бицинеб меххалълъ гьоцIцIо, гьекъенеб меххалълъ загьру. bicineb me{a: ho~o, heqeneb me{a: #ahru. Бицун мекъав гьаня, волълъон рекъав гьаня. bicun meqaw hanya, wo:on reqaw hanya. Бицун бахъиняреб чIамучIаб ххабар, чIаран бахъиняреб рачIчI ххалатаб хI ур. bicun ba]inyareb zamuzab {abar, zaran ba]inyareb raZ {alatab \ur. Бицуги рагIи аде чи вегьунгин къотIде тенеб. bicugi rafi ade xi wehungin qoTde teneb. Бицухъе букIинеб - гъаримаб рагIи, абухъе букIинеб - хIатIал гьечIеб кечI. bicuneb bujineb - varimab rafi, abu]e bujineb - \aTal hezeb kez. Бичараб жо - бортараб жо. bixarab $o - bortarab $o. Босараб жо - батараб жо. bosarab $o - batarab $o. Бичинеб жоялълъа ад ратIал гьанал чIвани, томен окIаб щоня. bixineb $oya:a ad raTal hanal zwani, tomen ojab &onya. Бичун нугь босуги, боцIцIи кьомо кьал босуги. bixun nuh bosugi, bo~i pomo pal bosugi. Бищун гьоэнаб жо - макьо. bi&un hoenab $o - mapo. Бищун рахIатаб мехх буго дида бахIриги, бахIриялълъа дунги рихьчIеб мехх. bi&un ra\atab me{ bugo dida ba\rigi, ba\riya:a dungi ri%zeb me{. Бищун ххалатаб жо - мацIцI. bi&un {alatab $o - ma~. Бищун чIухIараб жо - хIелеко. bi&un zu\arab $o - \eleko. Бищунго къабихIаб жо - живго женццаго вецци, бищунго къадараб жо - жендего бокьиняреб буй. bi&ungo qabi\ab $o - $iwgo $enCago weCi, bi&ungo qadarab $o - $endego bopinyareb buy. Богол рагI - ризаб жо. bogol raf - ri#ab $o. Богин вагъарав ххеххго къена. bogin wavaraw {e{go qena. БогIол мугьгIан цоязе рокьани, гьолол мугьгIан цоязеги рокьиня. bofol muhfan coya#e ropani, holol muhfan coya#egi ropinya. БогIол рокьи букIинеб. bofol ropi bujineb. Бода гьоркьоб он биххани белегьанчияссе укъбал каминя. boda horpob on bi{ani belehanxiyaSe uqbal kaminya. Божарав чи вугилан рокIелълъ бугеб бицуги. bo$araw xi wugilan roje: bugeb bicugi. Божаравги хI ваги, щакдараравги хI ваги. bo$arawgi \wagi, &akdararawgi \wagi. Божи бугеб маардайила хIамил гIундул ххутIарал. bo$i bugeb maardayila \amil fundul {uTaral. Божуда рекIкI буги, гьерссиде реччеб тIоги. bo$uda reJ bugi, herSide reXeb Togi. Бокьа-бокьараб бунила хIамил гIундул ххалалурал. bopa-boparab bunila \amil fundul {alalural. Бокьани ццебе къотIун белълъенебила дунял, бокьани ххадуб цIцIамо бачIинебила. bopani Cebe qoTun be:unebila dunyal, bopani {adub ~amo bazinebila. Бокьанщинаб лълъеейила щвараб, мурадалълъе щомо, щивила хIварав. bopan&inab :eyeyila &warab, murada:e &omo, &iwila \waraw. Бокьараб гурони, рагIиняребила. boparab guroni, raginyarebila. Бокьараб кьуру биххде кIванебила рагIола. boparab puru bi{de jwanebila rafola. Бокьараб щвечIони, щваралълъа ракI рази буе. boparab &wezoni, &wara:a raj ra#i buye. Бокьарабщинаб буни, бокьиняребщинаб аде бачIинеб. boparab&inab buni, bopinyareb&inab ade bazineb. Бокьарасс гьетIун бице, бокьарасс битIун бице, бицинебни битIараб бице. boparaS heTun bice, boparaS biTun bice, bicinebni biTarab bice. Бокьдеяли гIемер жо бокьиня, гIархъиги гьаде ккена. bopdeyali femer $o bopinya, far]igi hade Kena. Бокьоб гIачIар гIадинан, гIергIединев вукIинев, ГIиялълъ цIцIелжо кинигин, ээдинев вукIинев. bopob fazar fadinan, ferfedinew wujinew, fiya: ~el$o kinigin, eedinew wujinew. Бокьобе гьечIеб гIи къватIибе бачIиняреб. bopobe hezeb fi qwaTibe bazinyareb. Бокьор гьунарел оцал гIадин руго. bopor hunarel ocal fadin rugo. Бокьосса къватIиве вачIун, къориниве лълъугьунги. bopoSa qwaTiwe wazun, qoroniwe :uhungi. Бокьиняреб жо рагIиняро. bopinyareb $o rafinyaro. Бокьиняреб жоялълъе инсан гIинкъавги вукIиневила, беццавги вукIиневила. bopinyareb $oya:e insan finqawgi wujinewila, beCawgi wujinewila. Бокьинярого бунеб хIалтIи гIазабила, бокьун бунеб хIалтIи роххелила. bopinyarogo buneb \alTi fa#abila, bopun buneb \alTi ro{elila. Бокьун гурони кьеде ккогеги, кьураб гурони босде ккогеги. bopun guroni pede Kogegi, purab guroni bosde Kogegi. Бокьунщи хIамида хIучч бахъинеб (гьучч бахъинеб). bopun&i \amida \uX ba]ineb (huX ba]ineb). Болгьо боркIалуна, нугь рикIкIалуна. bolho borjaluna, nuh riJaluna. Болгьонид хIур кванан, хIамил гIулдул чухIун (чIчIахъадерил). bolhonid \ur kwanan, \amil fuldul xu\un (Za]aderil). Боржалида ххабар кьара буги. bor$alida {abar para bugi. Бортаян гьойда абун, гьаян гIанкIкIида абун. bortayan hoyda abun, hayan fanJida abun. Бортон араб нусалълъасса нахъе ххутIараб гьел лълъикIаб. borton arab nusa:aSa na]e {uTarab hel :ijab. Бортон энеб генола гибигун энеб гIеч рачIчIараб. borton eneb genola gibigun eneb fex raZarab. БоркIадаб маарде гьури ккенаро, берценай ясалълъе рагIи хоняро. borjadab maarde huri Kenaro, bercenay yasa:e rafi [onyaro. БоркIадаб ассан биччае, охъаб гъокьан биччае. borjadab aSan biXaye, o]ab vopan biXaye. Борхьил аждагьа буги. bor%il a$daha bugi. Борхьил бел'эр аждагьа лълъугьиналълъе чIчIинтIе. bor%il bel'er a$daha :uhina:e ZinTe. Босен тамагьаб тIаминеб буго, вегде къванкIараб букIлин ккена. bosen tamahab Tamineb bugo, wegde qwanjarab bujlin Kena. Босен цIилуни, ракI цIилиня. bosen `iluni, raj `ilinya. Бохх бекараб цIцIеде рицIцIил гъветI бегараб. bo{ bekarab ~ede ri~il vweT begarab. Бохъ валагье, чохъ валагье. БоцIцIи бахIарчияссда хIитIикь букIинеб. bo] walahe, xo] walahe. bo~i ba\arxiyaSda \iTip bujineb. БоцIцIи къварагIиня гьабго къоялълъ, хIвараб къоялълъги гIураб къоялълъги, гьобол вегьараб къоялълъги. bo~i qwarafunya habgo qoya:, \warab qoya:gi furab qoya:gi, hobol weharab qoya:gi. БоцIцIудасса чIухIуги, чиял гьомер бухIуги. bo~udaSa zu\ugi, xiyal homer bu\ugi. БоцIцIул квешли - хIалакъли, хIамил квешли - гIен дали. bo~ul kwe^li - \alaqli, \amil kwe^li - fen dali. БоцIцIул хьон рагIийила, гIакдал рахь руссунила. bo~ul %on rafiyila, fakdal ra% ruSunila. БоцIцIул хIисаб цIцIаги, хIара босе. bo~ul \isab ~agi, \ara bose. БоцIцIухъ гIурму бичуги, чодохъ намус бичуги. bo~u] furmu bixugi, xodo] namus bixugi. Бугеб бикъун чIчIарассда квешаб къо чIчIаги. bugeb biqun ZaraSda kwe^ab qo Zagi. Бугеб гурони, кьеде ккенаро, кьураб гурони конде ккенаро. bugeb guroni, pede Kenaro, purab guroni konde Kenaro. Бугеб кьечIони дунги хIваги, кьураб кончIони, мунги хIваги. bugeb pezoni dungi \wagi, purab konzoni veyub \wagi. Бугелълъа ракI рази буе, гьечIелълъе хьулхьудаги. buge:a raj ra#i buye, heze:e %ul%udagi. Бугесс боцIцIи, гьечIесс налгьийила гьималазе ирсалълъе тенеб жо. bugeS bo~i, hezeS nalhiyila himala#e irsa:e teneb $o. Бугъие бугъа каминяро. buviye buva kaminyaro. Бугъил лълъаралълъасса цIуне, чол малалълъасса цIуне, квешаб, чияссдасса кинабго рахъалълъ цIуне. buvil :ara:aSa `une, xol mala:aSa `une, kwe^ab, xiyaSdaSa kinabgo ra]a: `une. Бугъил ракI гьураб, эхI бараб бече. buvil raj hurab, e\ barab bexe. БугIа хIурулълъ бекье, ролълъ хIарччулълъ бекье. bufa \uru: bepe, ro: \arXu: bepe. Буде бокьани, кIваняребги гьаняребги жо букIиняро. bude bopani, jwanyarebgi hanyarebgi $o bujinyaro. Буде жо вагIарасс как баня, конде жо вагIарасс кIал кконя. bude $o wafaraS kak banya, konde $o wafaraS jal Konya. Буде Карим - кунаде ГIащат. bude karim - kunade fa&at. Буде гьарассе квасул дунял, конде гьарассе нагьул дунял. bude haraSe kwasul dunyal, konde haraSe nahul dunyal. Буде гьанярев, малълъде цIакъав. bude hanyarew, ma:de `aqaw. Будеги гьае, кунадеги гьае. budegi haye, kunadegi haye. БукIараб квеш, ккараб лълъикI. bujarab kwe^, Karab :ij. БукIаралълъасса бугеб лълъикI. bujara:aSa bugeb :ij. БукIаралълъул бицуги, бугелълъул бице. bujara:ul bicugi, buge:ul bice. БукIиняреб чIанкIда кIиго чIаву бадинеб (гьерекIдерил). bujinyareb zanjda jigo zawu badineb (herejderil). Бурулълъ чIагIаги чIвавулълъ квасги квешав россассда бихьуги. buru: zafagi zwawu: kwasgi kwe^aw roSaSda bi%ugi. Буняго кончIони, коняго ххутIиня. bunyago konzoni, konyago {uTinya. Бунеб жо чиял лълъикIаб, чияда рокъонгутIде мун лълъикIав. buneb $o xiyal :ijab, xiyada roqonguTde mun :ijaw. Бунелълъул гIархъи гьечIев, абуралълъул рухIел гьечIев. bune:ul far]i hezew, abura:ul ru\el hezew. Бумо-бунила гьидалълъессул гъвала лълъугьараб. bumo-bunila hida:eSul vwala :uharab. Бумо куцараб квер, комо куцараб чехь. bumo kucarab kwer, komo kucarab xe%. Буни букIинеб жо буго кеп. КIваричIеб буни, кIварич I еб лълъугьиня. buni bujineb $o bugo ke_. jwarizeb buni, jwarizeb :uhinya. Бумо щиналълъе бухIун лълъин щвана. bumo &ina:e bu\un :in &wana. Бураб куние чи каминяро. burab kuniye xi kaminyaro. Бурасс какинеб, кварасс беццинеб. buraS kakineb, kwaraS beCineb. Бурассе буде цо къоги - нусго сон, нусго сонги — цо къо. buraSe bude co qogi - nucgo son, nusgo songi - co qo. Бурассе бураб батиня, бучIессе бучIеб батиняро. buraSe burab batinya, buzeSe buzeb batinyaro. Будухъе букIинеб жо буго дунял. budu]e bujineb $o bugo dunyal. БухIараб кьечIони, бокьараб щоняро. bu\arab pezoni, boparab &onyaro. БухIаралълъуссайила къехь тIунеб. bu\ara:uSayila qe% Tuneb. БухIарасс гурони хIал буларо, унтарасс гурони агь абларо. bu\araS guroni \al bularo, untaraS guroni ah ablaro. БухIлаго конги, кондежоялълъаги пударуги. bu\lago kongi, konde$oya:egi _udarugi. БуцIцIа кIал! БуцIцIчIони борта, зур! bu~a jal! bu~zoni borta #ur! БучIеб жоялълъул цIцIар рагIларо. buzeb $oya:ul ~ar raflaro. БучIессе гьечIилан мигъилълъ хIинчIчIги ахIдиня. buzeSe hezilan mivi: \inZgi a\dinya. БучIони, жо букIиняро, бекьчIони, х I ур букIиняро. buzoni, $o bujinyaro, bepzoni, \ur bujinyaro. В w Вагъинев ккое чи. wavinew Koye xi. Вай дур кIалзул бахьили! Вай дур махьил чIчIегIели! way dur jal#ul ba%ili! way dur ma%il Zefeli! Вай нежер бахIарай, нежер бахIарай, ЧаххтIида гурони гъалги бихьчIей. Вай нежер бахIарай, нежер бахIарай, Гурдида гурони черххги бихьчIей. way ne$er ba\aray, ne$er ba\aray, xa{Tida guroni valgi bi%zey. way ne$er ba\aray, ne$er ba\aray, gurdida guroni xer{gi bi%zey. ВакъанагIан бикъиня, гIорцIцIанагIан хъантIиня Вакъанани гIодун, гIорцIцIани кьурдун, Адамассул гIамал – манзил къокъаб жо, Буголи баккарун, гьечIоли баххчун, Чангиясс хIуккучIеб байтулман боцIцIи. waqanafan biqinya, for~anafan ]anTinya waqanani fodun, for~ani purdun, fadamaSul famal - man#il qoqab $o, bugo;i baKarun, hezo;i ba{xun, xangiyaS \e%ezeb baytulman bo~i. Вакъани гIодун, гIорцIцIани кьурдун. waqani fodun, for~ani purdun. Вакъани къадияссги бикъинеб. waqani qadiyaSgi biqineb. Вакъарав вехьассда гирун бачIинеб гьорчо чедилан ккенебила. waqaraw we%aSda girun bazineb horxo xedilan Kenebila. Вакъарав эмен кондежо будеги виччаги, квачарав цIа бакдеги виччаги. waqaraw ewen konde$o budegi wiXagi, kwaxaraw `a bakdegi wiXagi. Вакъарав къулун гьанев, гIорцIцIарав ворххун гьанев. waqaraw qulun hanew, for~araw wor{un hanew. Вакъаравги валагьун муъминчи кунинярев. waqarawgi walahun mu'minxi kuninyarew. Вакъарассда ккенебила жив киданиги гIорцIцIинярилан, гIорцIцIарассда ккенебила жив киданиги вакъинярилан. waqaraSda Kenebila $iw kidanigi for~inyarilan, for~araSda Kenebila $iw kidanigi waqinyarilan. Вакъарассе къо гьагIелгIан ххалатаб. waqaraSe qo hafelfan {alatab. Вакъарассе мочол чедги гьоэнаб, къучурассе хIорил лълъинги тIагIамаб. waqaraSe moxol xedgi hoenab, quxuraSe \oril :ingi Tafamab. Вакъарассда гьорове вогьарав лълъугьаравила. waqaraSda horowe woharaw :uharawila. Вакъи хIуккуняресс гIорцIцIиги хIуккуняребила. waqi \uKunyareS for~igi \uKunyarebila. Вакъун гIодинев, гIорцIцIун воххинев. waqid fodinew, for~id wo{inew. Вакъун хханги хIинкъиневила, хIинкъун бацIги лълъутинебила. waqid {angi \inqinewila, \inqid ba`gi :utinebila. Вакъинярилан къаде квенги тоги, роцIцIун бугилан буртинаги тоги. waqinyarilan qade kwengi togi, ro~un bugilan burtinagi togi. ВакъчIого кунаги, кеп щочIого воххуги. waqzogo kunagi, ke_ &ozogo wo{ugi. Вакъиялълъе дару - кунай, налгьиялълъе дару - бецIи. waqiya:e daru - kunay, nalhiya:e daru - be`i. Вакъун вугищи? - ГьечIо. Маарул бахIарчияссул джавабал. Къучун вугищи? - ГьечIо. Квачанев вугищи? - ГьечIо. waqun wugi&i? - hezo. maarul ba\arxiyaSul Gawabal. quxun wugi&i? - hezo. kwananew wugi&i? - hezo. Валагьарассе бигьаяб жо буго гIодоб расанди. walaharaSe bihayab $o bugo fodob rasandi. ВалагьчIого векерарассул квергIаги гIодоб чIваня. walahzogo wekeraraSul kwerfagi fodob zwanya. Вас вугев эбелалълъул дад адбосуги. was wugew ebela:ul dad adbosugi. Вас гогьдардевуни, чухъа ххалат лълъугьиня, яс гогьдардеюни, марго алаялълъа туманкI речIчIиня. was gohdardewuni xu]a {alat :uhinya, yas gohdardeyuni margo alaya:a tumanj reZinya. Вас квешав вугониги, нус лълъикIай щваги. was kwe^aw wugonigi, nus :ijay &wagi. Вас хIварай эбелалълъул гIадаб магIо букIиняреб. was \waray ebela:ul fadab mafo bujinyareb. Васаз кочIолълъ ахIиняреб, ясаз магIилълъ бахъиняреб. wasa# kozo: a\inyareb, yasa# mafi: ba]inyareb. Васал чанадинеб чиялги гIадат, эбел чанадиялълъ чара хIомо буго. wasal xanadineb xiyalgi fadat, ebel xanadiya: xara \omo bugo. Васассе ригьин буйги, ясалълъул рагIи бицинги рагIолълъе нуцIцIа рагьи буго. wasaSe rihin buygi, yasa:ul rafi bicingi rafo:e nu~a rahi bugo. Васассул гьималаз нелълъеран абурабила, ясалълъул гьималаз нежеран абурабила. wasaSul himala# ne:eran aburabila, yasa:ul himala# ne$eran aburabila. Васниги ясниги гурони чIчIужуялълъ басриял хьалбал руняро. wasnigi yasnigi guroni Zu$uya: basriyal %albal runyaro. BатIан гьечIев чи - чед гьечIеб таргьа. waTan hezew xi - xed hexeb tarha. ВатIан тарав чи тусснахъ вукIиня. waTan taraw xi tuSna] wujinya. ВатIан цIунделун рухIалълъаги бараххщуги. waTan `undelun ru\a:agi bara{&ugi. Вахъде гьанярев гIодов чIчIедевуги. ВахIалда хIатIал рукIиняро, гьарчида берал рукIиняро. wa]de hanyarew fodow Zedewugi. wa\alda \aTal rujinyaro, harxida beral rujinyaro. Вахъун чIчIомо хIалтIарав вегун кунанев. wa]un Zomo \alTaraw wegun kunanew. Ваццан кьапIаниги, къотIиня, тушманан кьапIаниги, къотIиня. waCan paPanigi, qoTinya, tu^manan paPahigi, qoTinya. Ваццго вацц вугониги къолол бел'эр буе. waCgo waC wugonigi qolol bel'er buye. ВацIцIадав вахъчIони, хъубав атиняро. wa~adaw wa]zoni, ]ubaw atinyaro. ВачIаги гьаня дида, вачI-вачIги гьаня. wazagi hanya dida, waz-wazgi hanya. Вегьдеги гьае, эндеги гьае. wehdegi haye, endegi haye. Вегьиневги гIадат, вахъиневги гIадат. wehinewgi fadat, wa]inewgi fadat. Вегдеги гьае, вахъдеги гьае. wegdegi haye, wa]degi haye. Вехьассе буртина - кIиабилеб рукъ. we%aSe burtina - jiabileb ruq. Вехьассул тушман - бацI, бацIил тушман - вехьги, гьойги. we%aSul tu^man - ba`, ba`il tu^man - we%gi, hoygi. Виччунилан чи хIонярев, чурунилан колълъен хIоняреб. wiXunilan xi \onyarew, xurunilan ko:en \onyareb. ВоххдегIан гIодте ккена. wo{defan fodte Kena. Воре, каву рагьуги, гъванкан чияцца къанеб. wore, kawu rahugi, vwankan xiyaCa qaneb. Воре, окIлуги! Оклани, каминя. wore, ojlugi! ojlani, kaminya. Вореялълъ гьорчо ккенаро. woreya: horxo Kenaro. Вехь вокьарассе гьойги бокьинеб. we% wopalaSe hoygi bopineb. Вехь гIияда нахъа лълъикIав, гIел руккалилълъ лълъикIав. we% fiyada na]a :ijaw, fel ruKali/ :ijaw. Веццуги, какде ккеде гурин, какуги, веццде ккеде гурин. weCugi, kakde Kede gurin, kakugi, weCde Kede gurin. Векьарухъан къуни, кьал къенеб. weparu]an quni, pal qeneb. ВитIунчияссда нич гьечIеб, гьарчида бер гьечIеб. wiTunxiyaSda nix hezeb, harxida ber hezeb. Вихьде гухIлеги вахъун, ваххчде кIкIал балагьуги. wi%de gu\legi wa[un, wa{xde Jal balahugi. Виччун чи хIоняро. wiXun xi \onyaro. Вокьинярев чиясс бураб жо кинябго кошаб. wopinyarew xiyaS burab $o kinyabgo ko^ab. Вокьинярев чияссда гъунив чIчIеялълъсса ракьул гвандиниб лълъикIаб. wopinyarew xiyaSda vuniw Zeya:aSa rapul gwandinib :ijab. Вуссде ссвери вагIугеги, ссверде ватIан вагIугеги. wuSde Sweri wafugegi, Swerde waTan wafugegi. Г g Гукку хIванилан хIур бекьчIого тенаро. guKu \wanilan \ur bepzogo tenaro. Галицца буххун ралгьад вагIиняро. galiCa bu{un ralhad wafinyaro. Гама лълъикIаб букIиналълъ ракъдала хьвадиняро. gama :ijab bujina: raqdala %wadinyaro. ГамачI рачIчIаниги, хIоно, хIоно рачIчIаниги, хIоно. gamaz raZanigi, \ono, \ono raZanigi, \ono. ГамачI гебегунилан муърул багьа хIоняро. gamaz gebegunilan mu'rul baha \onyaro. ГамачI гъогъол гухIла лълъикI. gamaz vovol gu\la :ij. Гамилаги вукIун, гамихъангин вагъуги. gamilagi wujun, gami]angin wavugi. Гамихъангин кьал буги, кьурулълъан най бахъуги. gami]angin pal bugi, puru:an nay ba]ugi. Ганщида данде бани, бече омола гьена. gan&ida dande bani, bexe omola hena. ГарцIцIида ккенебила кинябго мегъ жендергойилан, къоркъода ккенебила кинялго лълъиназул иххтияр жендехъ бугебилан. gar~ida Kenebila kinyabgo mev $endergoyilan, qorqoda Kenebila kinyalgo :ina#ul i{tiyar $ende] bugebilan. Гважуда кIалдибе ил бегьуги. gwa$uda jaldibe il behugi. Гважуцца рачIчI хьвагIчIони, гьой ххадуб бачIиняро. gwa$uCa raZ %wafzoni, hoy {adub bazinyaro. Гванзаб хIал, хIораб рахь. gwan#an \al, \orab ra%. Гурга кварал, чед кварал чиядаго рагIчIо, цо квараб дир бакари годекIаниб гьумо буго. gurga kwaral, xed kwaral xiyadago rafzo, co kwarab dir bakari godejanib humo bugo. Генол гъотIоласса гIеч чIваги. genol voTolaSa fex zwagi. Гиринеб хIецIоялълъа хIет бижиняро. girineb \e`oya:a \et bi$inyaro. ГодекIан цIакъаб жо, хIикматал щвани, хIалихьатал адамал гIодор чIчIечIони. godejan `aqab $o, \ikmatal &wani, \ali%atal adamal fodor Zezoni. ГодекIаниб лълъикIаб жо — миккихIехь. godejanib :ijab $o - miKi\e%. ГодекIанив цIакъав гIалгьола вагъинярев. godejaniw `aqaw falhola wavinyarew. Гозо ссверчIеб жоялълъ гьан коняреб. go#o Swerzeb $oya: han kunyareb. Горбола рокьо гурев, рукьал гIа цедер гурев. gorbola ripo gurew, rupal fa ceder gurew. Гордаби рагьларин чIчIарасс нуцIцIа рагьде ккенеб. gordabi rahlarin ZaraS nu~a rahde Keneb. Гордилълъ цIул буе, цIулалълъ каву буе. gordi: `ul buye, `ula: kawu buye. Гордохъан бегьараб гордохъан энеб. gordo]an beharab gordo]an eneb. Горил рагIал гьечIеб, рагIол аххир гьечIеб. goril rafal hezeb, rafol a{ir hezeb. Горо чIахIиял жалила гьимал. goro za\iyal $alila himal. ГухIла бумо, хIор чIчIенареб, кьан хIамил рачIчI букIиняреб. gu\la bumo, \or Zenareb, pan \amil raZ bujinyareb. Гудрала гIатIи гIункIкI гIорцIцIде гуребила бухьинеб, гудрацца гIункIкI ккодейила. gudrala faTi funJ for~de gurebila bu%ineb, gudraCa funJ Kodeyila. Гудрала моххмохх гурони, чIобого кьенеб жо букIиняреб. gudrala mo{mo{ guroni, zobogo peneb $o bujinyareb. Гудрала гIатIи гIункIкI гIорцIцIде гуребила банеб, гIункIкI ккодейила. gudrala faTi funJ for~de gurebila baneb, funJ Kodeyila. Гудрале ккани, гъалбацIги ккенебила. gudrale Kani, valba`gi Kenebila. Гукку хIванилан, хIур бекьчIого тенареб. guKu \wanilan, \ur bepzogo tenareb. Гула-ххер гьечIони, чан щоняро. gula-{er hezoni, xan &onyaro. Гулида гIанкIкI рочIчIон буго. gulida fanJ roZon bugo. Гулицца цо чи чIваня, мацIцIицца нусго чи чIваня. guliCa co xi zwanya, ma~iCa nusgo xi zwanya. Гулицца цояв чIваня, мацIцIалълъ нусгояв чIваня. guliCa coyaw zwanya, ma~a: nusgoyaw zwanya. ГунащмагIна буги, битIаралълъе нугь биччае. guna&mafna bugi, biTara:e nuh biXaye. Гургиняб ад чIчIенаро, чIчIинтIараб гириняро. gurginyab ad Zenaro, ZinTarab girinyaro. Гъ v Гъидицца гъидил бер бахъиняреб. Гъидицца ц I ц I умагъидил бер бахъараб. vidiCa vadil ber ba]inyareb. vidiCa ~umavidil ber ba]arab. Гъалай хъванилан, маххул г I арац лълъугьиняреб. valay ]wanilan, ma{ul farac :uhinyareb. ГъалбацI гьечIебли гьани, рохьоб ци басандиня. valba` hezebli hani, ro%ob ci basandinya. ГъалбацI царае ххан буго. valba` caraye {an bugo. Гъалдибералълъа месед бекьунилан, хIамил чу лълъугьиняро. valdibera:a mesed bepunilan, \amil xu :uhunyaro. Гъалдибералълъ гьод ччукIун, гьирицца хьалбал рагьун. valdibera: hod Xujun, hiriCa %albal rahun. Гъанкълищан абурабила оххоцца, балагьлинхха цоян абурабила родоцца. vanqli&an aburabila o{oCa, balahlin{a coyan aburabila rodoCa. Гъассидохъ кватIани, я гIемер лълъин гьекъена, я лълъадулгин рагIи ккена. vaSido] kwaTani, ya femer :in heqena, ya :adulgin rafi Kena. Гъассидохъ гьудул вуги. vaSido] hudul wugi. Гъассидохъ кето кьарияб - бокьоб боцIцIи хIалакъаб. vaSido] keto pariyab - bopob bo~i \alaqab. Гъассидохъ цIа гьечIого, огьла кIкIуй букIиняреб. vaSido] `a hezogo, ohla Juy bujinyareb. ГъветI бахIаргойин къулинеб. vweT ba\argoyin qulineb. ГъотIода ралълъараб пихъги букIиня. voToda ra:arab _i]gi bujinya. Гъедо къакъадунилан лочнол къадру х I оняро. vedo qaqadunilan loxnol qadru \onyaro. Гъогъолълъейила гьорчо реххинеб. vovo:eyila horxo re{ineb. Гъодоцца буххун, ралгьад вагIарабила. vodoCa bu{un, ralhad wafarabila. ГъотIое къимат пихъ бихьун кьена, адамассе хIалтIи бихьун кьена. voToye qimat _i] bi%un pena, adamaSe \alTi bi%un pena. ГъотIол рагIад хIохьоле ссверчIого букIиняро. voTol rafad \o%ole Swerzogo bujinyaro. ГъотIол ххал буги, пихъ коне. voTol {al bugi, _i] kone. ГъоцIцIоцца махх кконя, россасс чIчIужу кконя. vo~oCa ma{ Konya, roSaS Zu$u Konya. Гъутабазда гIасо - гъудузе бах Iарал . vutaba#da faso - vudu#e ba\aral. Гь h Гьаб кIочараб бихьугиян абурабила гирун энеб болоцца. hab joxarab bi%ugiyan aburabila girun eneb boloCa. Гьабго къоялълъщи хьихьлел? Гьабго моцIцIалълъщи? - ан гьикъинебила царацца анчIчI азда. habgo qoya:&i %i%lel? habgo mo~a:&i? - an hiqunebila caraCa anZa#da. Гьабкъого сон барав чи — гьилгьде мехх щвараб гьохъил хI ур. habqogo son baraw xi - hilhde me{ &warab ho]il \ur. ГьабцIцIол къелчIого, гIака гьаняреб. hab~ol qelzogo, faka hanyareb. ГьабцIцIол рагIа-ракьан бохъчIого, х I ур бачIиняреб. hab~ol rafa-rapan bo]zogo, \ur bazinyareb. Гьавукъли букIиня гIакълулун хIанеб, жагьили бахъиня жибги гIелму ян. hawuqli bujinya faqlulun \aneb, $ahili ba]inya $ibgi felmu yan. Гьай гьечIевгин ургъани, ургъалабалълъе ккена. hay hezewgin urvani, urvalaba:e Kena. Гьаняреб бакIалълъа адабги буги, гIорцIцIиняреб бакIалълъа вакъиги гьадебуги. hanyareb baja:a adabgi bugi, for~inyareb baja:a waqigi hadebugi. Гьанярин аби - кIалзуе бигьали, кIванярин аби - чорххое бигьали. hanyarin abi - jal#uye bihali, jwanyarin abi - xor{oye bihali. Гьанесс малълъараб бучIев мурадалълъе щоняро. haneS ma:arab buzew murada:e &onyaro. Гьанесс чу босе, гьаняресс куса босе. haneS xu bose, hanyareS kusa bose. Гьаракьа гурелила хIинкъинел, гIурукьайила. harapa gurelila \inqinel, furupayila. Гьарале гIор кIанцIана. harale for jan`ana. ГьацIцIулълъе цIцIанги баги, цIцIамулълъе ракьги баги. ha~u:e ~angi bagi, ~amu:e rapgi bagi. Гьебелазул кун, куралазул рокъи (кIиябго бецаринеб буго). hebela#ul kun, kurala#ul roqi (jiyabgo becaruleb bugo). Гьеде гьаняресс угъур бахъуги. hede hanyareS uvur ba]ugi. Гьибигьанассда гьибил дваргъи рагIиняреб. hibihanaSda hibil dwarvi rafinyareb. Гьибигьанассул чед кIудаб, чанахъанассул гьан кIудаб. hibihanaSul xed judab, xana]anaSul han judab. Гьибихъги къвачIа магь бахъараб ракъарабила (гIонкIкIол кици). hibi]gi qwaza mah ba[arab raqarabila (fonJol kici). Гьибихъ вугев вакъиняро, корохъ вугев вогьларо. hibi] wugew waqinyaro, koro] wugew wohnaro. Гьибихъа хъанда гIадин вуссана. hibi]a ]anda fadin wuSana. Гьибихъего ссверинеб дунял, чодохъего бекинеб. hibi]ego Swerineb dunyal, xodo]ego bekineb. Гьит I иняб г I оч I олги буе къимат, къвараг I араб къоялълъ ц I а бакдег I аги батинеб. hiTinyab fozolgi buye qimat, qwarafarab qoya: `a bakdefagi batineb. Гьит I иняб к I ваг I алълъ к I удаб зарал бунеб. hiTinyab jwafa: judab #aral buneb. Гьакъараб муслаги, кунараб хIалалеги. haqarab muslagi, kunarab \alalegi. Гьакъарав чияссда к Iалгьад егIан горбоцца гIуру бохъиго лълъикIаб. heqarab xiyaSda jalhadefan gorboCa furu bo]igo :ijab. Гьокъон вагъинев, вигьун ваххчинев. hoqon wavinew, wihun wa{xinew. Гьокъон – хIелеко, вигьун – гIанкIо. hoqon - \eleko, wihun - fanjo. Гьекъел босинев чи – гIакълу бичинев чи. heqel bosinew xi - faqlu bixinew xi. Гьекъел босинев чи – питна босинев чи. heqel bosineb xi - _itna bosinew xi. ГьекъечIого меххтарав, меххтчIого вигьинев. heqezogo me{taraw, me{tzogo wihinew. Гьекъолдохъан ххизамалълъе тушманав, гьерссихъан кинязего тушманав. heqoldo]an ]i#ama:e tu^manaw, herSi]an kinya#ego tu^manaw. Гьекъолдохъанассда гьекъолдохъан огърол щомелиялълъухъ валагьун гьанев. heqoldo]anaSda heqoldo]an ovrol &omeliya:u] walahun hanew. Гьимал ручIессда рокьи гьаняреб, гьимал х I вечIессда рухIел гьаняреб. himal ruzeSda ropi hanyareb, himal \wezeSda ru\el hanyareb. Гьималазул унти эбел-энссол гьомер нучураб жо. himala#ul unti ebel-enSol homer nuxurab $o. Гьир бакIлуни, хIама чIчIена, хIосс бекани, гьорко чIчIена. hir bajluni, \ama Zena, \oS bekani, horko Zena. Гьирда къачIони, къвачIида батиняро. hirda qazoni, qwazida batinyaro. Гьиридасса тIутI бачахъе. Гьури хIалакъазул хIалтIуда цIа рекIиня. hiridaSa TuT baxa]e. huri \alaqa#ul \alTuda `a rejinya. ГьитIиняб гьунаралълъасса чIухIуги, кIудаб буняго хъущтIде гурин. hiTinyab hunara:aSa zu\ugi, judab bunyago ]u&Tde gurin. Гьорол къоялълъ куй биче, цIцIадал къоялълъ чу биче. horol qoya: kuy bixe, ~adal qoya: xu bixe. Гьорол къоялълъ хIелкил рачIчI гIадав. horol qoya: \elkil raZ fadaw. ГьоцIцIо гIадинги вукIуги, чияцца цIцIумо вагIдевудегIан. ho~o fadingi wujugi, xiyaCa ~umo wafdewudefan. Гьумо бихьараб кьили лълъикIаб, къвагьун бихьараб ярагъ лълъикIаб. humo bi%arab pili :ijab, qwahun bi%arab yarav :ijab. ГI f ГIака бечIчIде гьанярелълъ «лолон гьетIун бугилан» абурабила. faka beZde hanyare: «lolon heTun bugilan» aburabila. ГIакъилассул хIалтIи гIемераб. faqilaSul \alTi femerab. ГIакълу зур гIаняв - гIамал зоб гIаняв. faqlu #ur fanyaw - famal #ob fanyaw. ГIакъуба бихьчIесс къо хIуккуняро. faquba bi%zeS qo \uKunyaro. ГIамал кIудав чи - адамазул тушман, лълъар бегIераб хIайван - хIайваназул тушман. famal judaw xi - adama#ul tu^man, :ar beferab \aywan - \aywana#ul tu^man. Г I арщ ралълъараб бугониги, цIцIибил бала-баладаб букIиня. far& ra:arab bugonigi, ~ibil bala-baladab bujinya. ГIашура къваридаб, къурбан гIатIидаб. fa^ura qwaridab, qurban fadinab. ГIебуда зур баги, зазида хIетIе чIчIоге. febuda #ur bagi, #a#ida \eTe Zogi. ГIебуялълъасса бегIераб жо – гIолохъанчияссул ракI, моххмоххидасса кьарияб жо – меэр. febuya:aSa beferab $o - folo]anxiyaSul raj, mo{mo{idaSa pariyab $o - meer. ГIебуялълъ гIебу борлълъиняреб. febuya: febu bor/inyareb. ГIедал течIони, хIведал тенебила. fedal tezoni, \wedal tenebila. ГIедал щарги чIванеб, ккедал (щведал) чиги чIванев. fedal &argi zwaneb, Kedal (&wedal) xigi zwanew. ГIедал яс раса-цIцIалкIогин ягъиней. fedal yas rasa-~aljogin yaviney. ГIедал яс россассе кье, яс йиго цIцIорол цIарагI. fedal yas roSaSe pe, yas yigo ~orol `araf. ГIедал ясалълъе росс щваги, бокъиндал лалие гьури бачIаги. fedal yasa:e roS &wagi, boqindal laliye huri bazagi. ГIемераб рукъуб лълъикIаб, ракъараб ургьиб лълъикIаб. femerab ruqub :ijab, raqarab urhib :ijab. ГIемерго пударун бакъул ххели хIодебуги. femergo _udarun baqul {eli \odebugi. ГIемер чIчIейги цIцIар гуро, чIчIечIого хьвадиги рецц гуро. femer Zeygi ~ar guro, Zezogo %wadigi reC guro. ГIищтIи хIоде нуццо гIадав, цIцIан гьечIеб чурпа гIадав. fi&Ti \ode nuCo fadaw, ~an hezeb xur_a fadaw. ГIолохъанчи диццаги рехханин, хIерав чиясс дунги рехханилан абурабила нугьалълъ. folo]anxi diCagi re{anin, \eraw xiyaS dungi re{anilan aburabila nuha:. ГIурму буго гIурччиняб ххер гIадаб жо - балагьалълъасса ххвассарлуниги, ххириценалълъасса борчIиняреб. furmu bugo furXinyab {er fadab $o - balaha:aSa {waSarlunigi, {iricena:aSa borzinyareb. ГIурму буго рахIатгин хIалихьали, захIматгин бахIарчили бугеб жо. furmu bugo ra\atgin \ali%ali, #a\matgin ba\arxili bugeb $o. ГIор щомо букIаго цIул бахъе. for &omo bujago `ul ba]e. ГIурму - буде гьанессе талихIила. furmu bude haneSe tali\ila. ГIурму кьурасс хIвелги кьенебила. furmu puraS \welgi penebila. ГIурмуги бихьарав, бихьанщинабги хIуккурассул гурони букIиняребила адамал разияб гIамал-ххассият. furmugi bi%araw, bi%an&inabgi \uKuraSul guroni bujinyarebila adamal ra#iyab famal-{aSiyat. ГIурмуялълъ хIалтIун бечелурав, гIорцIцIун хIваравила. furmuya: \alTun bexeluraw, for~un \warawila. ГIурмуялълъулълъ хIалтIи гьечIессе къо ххалатабила, рокьи ккарассе сордо ххалатабила. furmuya:u: \alTi hezeSe qo {alatabila, ropi KaraSe sordo {alatabila. ГIурмуги талихIила, хIвелги талихIила. furmugi tali\ila, \welgi tali\ila. ГIурмуялълъа ракъарабила хIвелги букIинеб. furmuya:a raqarabila \welgi bujineb. ГIурмуялълъул багьа цIцIамухъ кьоги. furmuya:ul baha ~amu] pogi. ГIурай яс рукъуй йигони, нусалълъе рахIат тенаро. (КIиабилей якьадалълъ нусалълъе рахIат тенаро). furay yas ruquy yigoni, nusa:e ra\at tenaro. (jiabiley yapada: nusa:e ra\at tenaro). ГIурул рагIале щочIого хьатал рахъуги. furul rafale &ozogo %atal ra]ugi. ГIурул хIарим гIоралълъ эна, гьарал хIарим гьаралълъ эна. furul \arim fora: ena, haral \arim hara: ena. ГIурччили савуялълъ бухIиня, адан – рокIел гьаваялълъ. furXili sawuya: bu\inya, adan - rojel hawaya:. ГIухьби гIемераб гIи бацIицца гъуриня. fu%bi femerab fi ba`iCa vurinya. Д d Дагьав к Iалгьа е, гIемер хIалтIе. dahaw jalhaye, femer \alTe. Дагьав кIалгьанессул хIалтIи гIемераб. dahaw jalhaneSul \alTi femerab. ДагIнил цIцIоко кьумо, цIцIел хъвайи босуги. dafnil ~oko pumo, ~el ]wayi bosugi. Дадил ургъел гIоркь ккурасс була, гIиял тIалаб ил ккурасс була. dadil urvel forp KuraS bula, fiyal Talab il KuraS bula. Дангдеги дун дангун, донкIинивги дун тIамун. dangdegi dun dangun, donjiniwgi dun Tamun. Дандежоялълъул х I ур бекьиняреб. dande$oya:ul \ur bepinyareb. Данде ккарав чи чIвараб, чанае араб гьой чIвараб. dande Karaw xi zwarab, xanaye arab hoy zwarab. Дарай рогьонилан, хIамил чу лълъугьиняреб. daray rohonilan, \amil xu :uhinyareb. Даран рекIкIалълъ буня, ригьин реццалълъ буня. daran reJa: bunya, rihin reCa: bunya. Дармил эбел-эмен гьечIел. darmil emel-emen hezel. Дармицца къей - анкьил ургъел, х I уруцца къей - гьагIалил ургъел, ригьнацца къей - гIурмуялълъул ургъел. darmiCa wey - anpil urvel, \uruCa qey - hafalil urvel, rihnaCa qey - furmuya:ul urvel. Дару камураб унти букIиняреб, багьана камураб гьересси букIиняреб. daru kamurab unti bujinyareb, bahana kamurab hereSi bujinyareb. Дида рокIела цIцIани, цIцIаназда рокIела цIанкьеро. dida rojela ~ani, ~ana#da rojela `anpero. Дида чанги макъан гьанялилан абурабила къоркъоцца, щокъробе лълъин кIанцIун, гъанкъинебилан гуребани. dida xangi maqan hanyalilan aburabila qorqoCa, &oqrobe :in jan`un, vanqinebilan gurebani. Де хъванеб чагъана, чахъабазе бачинеб нако. de ]waneb xavana, xa]aba#e baxineb nako. Де щиби, кини кканиги! – ян абурабила гъокьа палгьаванасс. de &ibi, kini Kanigi! - yan aburabila vopa _alhawanaS. Де щибан абун буго гъокьа палгьаванасс. de &iban abun bugo vopa _alhawanaS. Дего гIоло абинеб батани, чехь бихъаги, гьирдани къвачIа ракъараб бугилан абурабила гIонкIкIоцца. dego folo abineb batani, xe% bi]agi, hirdani qwaza raqarab bugilan aburabila fonJoCa. Дидасса къеней рукъуй йигилан, къватIив къурасс чIчIужу кьапIарайила. didaSa qeney ruquy yigilan, qwaTiw quraS Zu$u paParayila. Дир аниб кунан, чиял доба къелун. dir anib kunan, xiyal doba qelun. Дир бадиссан ялагьун, дир кIалдиссан кIалгьан. dir badiSan yalahun, dir jaldiSan jalhan. Дир бикъаги, дицца бикъугеги. dir biqagi, diCa buqugegi. Дир вас гIедегIанщила рагъ ккеде чIчIомо букIараб. dir was fedefan&ila rav Kede Zomo bujarab. Дир-дуралълъул бицани, росс-лълъадолцин рагIи ккена. dir-dura:ul bicani, roS-:adolcin rafi Kena. Дир хIур багъаринеб гьечIо, дур гIи багъаринеб буго. dir \ur bavarineb hezo, dur fi bavarineb bugo. Дир хIатIал ссвакачIого, дир къварагIел обаняро. dir \aTal Swakazogo, dir qwarafel obanyaro. Дирго боцIцIи чияеги кьеларо, чиял чурпа деги бокьларо. dirgo bo~i xiyayegi pelaro, xiyal xur_a degi boplaro. Дида абинеб дуцца абуни, дицца щиби аблеб! dida abineb duCa abuni, diCa &ibi ableb! Дицца булин бахIарчили буняреб, дицца чIвалин чи чIванярев. diCa bulin ba\arxili bunyareb, diCa zwalin xi zwanyarew. Дицца кьуни, деги кьена. diCa puni, degi pena. Диццани как баня, дир куйдузни баняро. diCani kak banya, dir kuydu#ni banyaro. Дицца царада малълъун, царацца дида малълъун. diCa carada ma:un, caraCa dida ma:un. Добассан ик бегьчIони, аниссан моххмоххалги регьинярел. dobaSan ik behzoni, aniSan mo{mo{algi rehinyarel. Добго гьороб добго гьури (гьерссихъанассде). dobgo horob dobgo huri (herSi]anaSde). Дове цадахъ босун эневги вихьчIила, добе щодебуде эневги вихьчIила. dowe cada] bosun enewgi wi%zila, dobe &odebude enewgi wi%zila. Рогьолего бекьараб хIуралълъасса квер босе. roholego beparab \ura:aSa kwer bose. ДугIаялълъасса богIол хIуралълъе ракго рекъенебила. dufaya:aSa bofol \ura:e rakgo reqenebila. Дуда рагIа, дида бихьа. duda rafa, dida bi%a. Дуда хIама батла мучIчIдузда гогьдаринеб, кIкIалахъ гъалбацI бихьла гьекъеде лълъин щоняреб. duda \ama batla muZdu#da gohdarineb, Jala] valba` bi%la heqede :in &onyareb. Дуда ил кьапIдегIан чIчIа кьурдарде. duda il paPdefan Za purdarde. Дуда цо гьаня, царада кIиго гьаня. duda co hanya, carada jigo hanya. Дуда ццин бугони, дандеяссдаги ццурараб гьоло букIиняреб. duda Cin bugoni, dandeyaSdagi Curarab holo bujinyareb. Дудаго гьечIеб чаран чияда гьоги. dudago hezeb xaran xiyada hogi. Дудаго нал букIаго чияда бугеб рокьоб борцуги. dudago nal bujago xiyada bugeb roqob borcugi. Дени дир РахIматги йокьла, кьеларохха. deni dir ra\matgi yopla, pelaro{a. Дого бокьиняреб жо чияеги буги. dogo bopinyareb $o xiyaye bugi. Дулълъ гьечIеб реццалълъасса цIуне - адамаз мун веццде бегьла, дур квешли гьанярого. du: hezeb reCa:aSa `une - adama# mun weCde behla, dur kwe^li hanyarogo. Дун кебе! Дун кебе — ян букIинебила талихI, аххирги кьощогухIле ккенебила. dun kebe! dun kebe - yan bujinebila tali\, a{irgi po&ogu\le Kenebila. Дун хIежалълъе энилан абурабила мочол мугьалълъ. (гьунар гьечIев веццарухъан). dun \e$a:e enilan aburabila moxol muha:. (hunar hezew weCaru]an). Дун чияда хъваларо, чи дидаги хъваге. dun xiyada ]walaro, xi didagi ]wage. Дунан абуги, нилълъан абе, диран абуги, нелълъеран абе. dunan abugi, ni:an abe, diran abugi, ne:eran abe. Дунго-дун, – ан вукIинев чи чияе басралинев. dungo-dun - an wujinew xi xiyaye basralinew. Дунял буго баи, дихъего белълъенеб жо. dunyal bugo bai, di]ego be:eneb $o. Дунял буго белегьанчиясс бачухъе белълъенеб хIама гIадаб жо. dunyal bugo belehanxiyaS baxu]e be:eneb \ama fadab $o. Дунял буго гьиби гIадаб жо. dunyal bugo hibi fadab $o. Дунял буде гIакълуги кьеги, аххират буде иманги кьеги. dunyal bude faqlugi pegi, a{irat bude imangi pegi. Дунял будеги гьае, кунадеги гьае. dunyal budegi haye, kunadegi haye. Дунял буде гьанярессе - джуджахI. dunyal bude hanyareSe - GuGa\. Дунял-гIаламги гIуцIцIун, т I окIкIен гIецIцIго ххутIинебила. dunyal-falamgi fu~un, ToJen fe~go {uTinebila. Дунял къваридав чи вуго чи чIварав чи. dunyal qwaridaw xi wugo xi zwaraw xi. Дунял роцIцIун бугилан буртинаги тоги, вакъларилан къаде квенги тоги. dunyal ro~un bugilan burtinagi togi, waqlarilan qade kwengi togi. Дунял цIеде бокьараб рагIи, гIенде къулун шуре. dunyal `ede boparab rafi, fende qulun ^ure. Дунял буго бокьани гIуцIцIинеб, бокьани биххинеб жо. dunyal bugo bopani fu~ineb, bopani bi{ineb $o. Дунял буде ккани, я рокьи букIде ккена, я джахIта букIде ккена. dunyal bude Kani, ya ropi bujde Kena, ya Ga\ta bujde Kena. Дунялалълъул боцIцIи бугониги - балагь, гьечIониги - балагь. dunyala:ul bo~i bugonigi - balah, hezonigi - balah. Дунял бакъуцца буня, чи - гIакълуялълъ вуня. dunyal baquCa bunya, xi - faqluya: wunya. Дунял буго гьиби гIадин тиринеб жо. dunyal bugo hibi fadin tirineb $o. Дур-дурун хьонде энарей, хъам-хъамун бакъде энарей. dur-durun %onde enarey, ]am-]amun baqde enarey. Дур ракIалълъул паххрули, дур гъанссазул рацIцIали! dur raja:ul _a{ruli, dur vanSa#ul ra~ali! Дур ургъел бунярессдеххун ургъел бикьуги, мун вокьинярезул кумакалълъе хьул гьоги. dur urvel bunyareSde{un urvel bipugi, mun wopinyare#ul kumaka:e %ul hogi. Дур хIал дицца бихьлаан, хIарччукъили, гьадаб Аллагьассул тушман гьаваялълъа гьечIебани. dur \al diCa bi%laan, \arXuqili, hadab allahaSul tu^man hawaya:a hezebani. Дур цIцIар ахIчIого, ияян джаваб кьоги. dur ~ar a\zogo, iyayan Gawab pogi. Дураб бихьун дираб, дираб бихьун дураб. durab bi%un dirab, dirab bi%un durab. Дурго гIайибал раххчун, чиялал къватIир чIваги. durgo fayibal ra{xun, xiyalal qwaTir zwagi. Дурго рагIад кIодолун бихьуги. durgo rafad jodolun bi%ugi. Дурго рагIи ккумо чIчIоги, дандеяссухъги гIенекке. durgo rafi Kumo Zogi, dandeyaSu]gi feneKe. Дурго рачIчIалзухъ балагьун, гIегIеде, хIелеко. durgo raZal#u] balahun, fefede, \eleko. Дурго чола бараххщомо, чиял чу рокIонги. durgo xola bara{&omo, xiyal xu rojongi. Дургояб чвантиниб томо, чиял квен конги. durgoyab xwantinib tomo, xiyal kwen kongi. Дургин макъан рекъенарессулгин къайицадахъли буги. durgin maqan reqenareSulgin qayicada]li bugi. Дургин ракI ссукIарав, салам кьомо нучудевуе. durgin raj Sujaraw, slsam pomo nuxudewuye. Дуццаго бекьана, дуццаго гьилгье. duCago bepana, duCago hilhe. Дуццаго бохъаралълъуве мунго ккенев. duCago bo]ara:uwe mungo Kenew. Дуццаго веццуги, чияцца веццдегIан чIчIа. duCago weCugi, xiyaCa weCdefan Za. Дуццаго бучIони, дур ургъел цогидазги буняреб. duCago buzoni, dur urvel cogida#gi bunyareb. Дуццаго буралълъулги багьа буе. duCago bura:ulgi baha buye. Дуццаго бураб лълъикIли кIочонте, дого бураб кIочонтоги. duCago burab :ijli joxonte, dogo burab joxontogi. Дуццаго дудаго зинкIкIе, чияда зинкIкIани кини букIинебали гьаде. duCago dudago #inJe, xiyada #inJani kini bujihebali hade. Дуццаго нахъе бацIцIде ккенеб жо туги. duCago na]e ba~de Keneb $o tugi. Дуццаго реххчIел ххинкIал хIарччинисса ралагьуги. duCago re{zel {injal \arXiniSa ralahugi. Дуццаго цIеле реххчIел ххинкIал хIарччинисса ралагьуги. duCago `ele re{zel {injal \arXiniSa ralahugi. Дуццаго чед тоцIцIол комо, чияе ролълъол кье. duCago xed to~ol komo, xiyaye ro:ol pe. Дуцца эмен кунадевураб щурминиссан васасс мунги кунадевуде вугев. duCa emen kunadewurab &urminiSan wasaS mungi kunadewide wugew. Ж $ Жадол лълъар гьекъедегIан, цIадол лълъар гьекъей лълъикIаб. $adol :ar heqedefan, `adol :ar heqey :ijab. Жал бурияб бацI лълъугьчIев, лълъар ххечаб оц лълъугьчIев. $al buriyab ba` :uhzew, :ar {exab oc :uhzew. Жалацца ккочIев рачIчIалълъ кконяро. $alaCa Kozew raZa: Konyaro. Жалго гьоболассе гьубигIан кошал – гьоболухь гурони, сордо банярел. $algo hobolaSe hubifan ko^al - hobolu] guroni, sordo banyarel. Жалго гIедегIан гьималазе бищунго хIерал чи рокьинел, кIудал гIумогин бищунго хIерал чи рихьинел. $algo fedefan himala#e bi&ungo \eral xi ropinel, judal fumogin bi&ungo \eral xi ri[inel. Жаниб тани – туринел, течIого бицани – ссуринел. $anib tani - turinel, tezogo bicani - Surinel. Жанибе нударчIо, къватIибе бадарчIо, дицца гьимал кини хьихьлел? $anibe nudarzo, qwaTibe badarzo, diCa himal kini %i%lel? Жаниб угъур гьечIеб адугъур гIадав, жаниб гъвар-гъвар гьечIеб цогърол и гIадав. $anib uvur hezeb aduvur fadaw, $anib vwar-vwar hezeb covrol i fadaw. Жанир рукIун – рукъ чIунтарал, рукъур рукIун – хIур чIунтарал. $anir rujun - ruq zuntaral, ruqur rujun - \ur zuntaral. Жанир хIелаги, хIоде кватIаги. $anir \elagi, \ode kwaTagi. Жанисса гьодорав – гьаракь кIудав. $aniSa hodoraw - harap judaw. Жаниссан хIал хъубав гьалмагъ гьуссун тIамураб гьоялълъассаги кошавила. $aniSan \al ]ubaw halmav huSun Tamurab hoya:aSagi ko^awila. Жаниб жо гьечIеб къвачIа гIонкIкIоцца букъиняро. $anib $o hezeb qwaza fonJoCa buqinyaro. Жиб-жиб росолълъ гьобол лълъикIав. $ib-$ib roso: hobol :ijaw. Жиб гьитIинябгIан цIцIунцIцIрацца ракь тамагьдебуня. $ib hiTinyabfan ~un~raCa rap tamahdebunya. Жибго-жибго биччани, ябу чуги белгьиня. $ibgo-$ibgo biXani, yabu xugi belhinya. Жибго къвакъвадунила мокъокъицца босен атдебунеб. $ibgo qwaqwadunila moqoqiCa bosen atdebuneb. Живго гIодов ккарав ххеххго вуцIцIиня. $iwgo fodow Karaw {e{go wu~inya. Живго – гIодов, ракI – маарда. $iwgo - fodoq, raj - maarda. Живго – гIодов, ххиялал – зодор. $iwgo - fodow, {iyalal - #odor. Живго жендаго вихьинярессе вихьдевуде чи къварагIиня. $iwgo $endago wi%inyareSe wi%dewude xi qwarafinya. Живго жендего гIейги абдалассул иш буго. $iwgo $endego feygi abdalaSul i^ bugo. Живго жендего гIурав адамазе басралиня. $iwgo $endego furaw adama#e basralinya. Живго женццаго веццанищи — хIвана хIалтIи. $iwgo $enCago weCani&i - \wana \alTi. Живго цохIо сапаралълъе энессул берал могъалълъа нахъа рукIде ккена. $iwgo co\o sa_ara:e eneSul beral mova:a na]a rujde Kena. Жендерго росс гьечIей росдал гьоркьохъан. $endergo roS hezey rosdal horpo]an. Женда бугеб рухI бихьунила хIанчIидасса би баккинеб. $enda bugeb ru\ bi%unila \anzidaSa bi baKineb. Жендаго чийилан ккарав – чияцца хIалихьатилан тарав. $endago xiyilan Karaw - xiyaCa \ali%atilan taraw. Жендего ккараб меххалълъ чучун, чияде ккараб меххалълъ хIамалун. $endego Karab me{a: xuxun, xiyade Karab me{a: \amalun. Жендерго рукъуб къадаццаги кумак буня. $endergo ruqub qadaCagi kumak bunya. Жендерго чорххолълъ гьечIеб чияцца босларо. $endergo xor{o: hezeb xiyaCa boslaro. Жинццаго бухъаралълъубе живго ккола. $inCago bu]ara:ube $iwgo Kola. Женццаго веццарав, чияцца какиня. $enCago weCaraw, xiyaCa kakinya. Женццаго живго квегъарав каламалълъулълъ цIуниня. $enCago $iwgo kwevaraw kalama:u: `uninya. Женццаго квани, чехь унтинев, чияцца квани, могъ унтинев. $enCago kwani, xe% untinew, xiyaCa kwani, mov untinew. Женццаго квен конев, кваницца живго конев. $enCago kwen kunew, kwaniCa $iwgo kunew. Женццаго цIунчIеб къадру чияцца цIуниняреб. $enCago `unzeb qadru xiyaCa `uninyareb. Женццагоги бунев, жендегоги бунев. $enCagogi bunew, $endegogi bunew. Женццагоги коняреб, конелълъеги биччаняреб. $enCagogi konyareb, kone:egi biXanyareb. Женццайин урбаялълъа гьоцIцIо рагIдебурабилан абурабила хьодоцца. $enCayin urbaya:a ho~o rafdeburabilan aburabila %odoCa. Жого гьечIого жо букIиняро. $ogo hezogo $o bujinyaro. Жого гьечIого ссанде рахъу щваняро. $ogo hezogo Sande ra]u &wanyaro. Дж G Джавгьар цаххбинибги томо, кепек балагьуги. Gawhar ca{binibgi tomo, ke_ek balahugi. ДжамагIаталълъул пуруцц кьурдаги рекIена. Gamafata:ul _uruC purdagi rejena. З # Загьруги гьадебуе, гьекъечIого теде. #ahrugi hadebuye, heqezogo tede. Заз бекьани, заз бижиня, унти бекьани, толо бижиня. #a# bepani, #a# bi$inya, unti bepani, tolo bi$inya. Заман букIана без щоняреб, заман бегьана дарай гIенареб. #aman bujana be# &onyareb, #aman behana daray fenareb. Заманалълъ гурони чи квегъиняро. #amana: guroni xi kwevinyaro. Заман нелълъеда рекъечIони, нилълъ заманалълъа рекъенде ккена. #aman ne:eda reqezoni, ni: #amana:a reqende Kena. Заназда кьурдуги, майданалълъа кьурде. #ana#da purdugi, maydana:a purde. ЗахIмат бихьчIого рахIат бокьарасс, бекьчIого гьилгье, нил гьечIого х I ур. #a\mat bi%zogo ra\at boparaS, bepzogo hilhe, nil hezogo \ur. ЗахIмат бокьчIого рахIат бокьарасс, бакьолълъа гIункIрукьалълъ кьурун бацIцIе кIал. #a\mat bopzogo ra\at boparaS, bapo:a funjrupa: purun ba~e jal. ЗахIмат бихьун щвараб шагьи чIобого щвараб гъурщидасса кIудаб. #a\mat bi%un &warab ^ahi zobogo &warab vur&idaSa judab. ЗахIматалълъ цугъур цIена, цогъроцца рукъзал раня. #a\mata: cuvur `ena, covroCa ruq#al ranya. Зобалълъа кьвагьараб, ракьалълъа атарабила. #oba:a pwaharab, rapa:a atarabila. Зобалълъул кьералълъухъ валагьуги, ракьул куцалълъухъ валагье. #oba:ul pera:u] walahugi, rapul kuca:u] walahe. Зулму буги, мун кьижиня, дуцца зулму бурав ворчIун вукIиня. #ulmu bugi, mun pi$inya, duCa #ulmu buraw worzun wujinya. Зулмучияссда зулмучи гъежлассан ваккун вукIиня. #ulmuxiyaSda #ulmuxi ve$laSan waKun wujinya. Зурма рекъенде къили кIутIинеб. #urma reqende qili juTineb. И i Имогъ ххенаб бокьун, чахъаби рихьун. imov {enab bopun, xa]abi ri%un. Ингъилълъ векьарани, гордилълъ гьилгьариня. invi: weparani, gordi: hilharinya. Ино гьечIеб гьагьинире рудуги. (бумо щинялълъул охх энеб хIалтIи буги). ino hezeb hahinire rudugi. (bumo &inya:ul o{ eneb \alTi bugi). Ирсалълъе щвараб гъамасс цIураб меседалълъасса васассул кверзул маххщел белгьинебила. irsa:e &warab vamaS `urab meseda:aSa wasaSul kwer#ul ma{&el belhinebila. Исана сон савуд хIварабгIаги. isana son sawud \warabfagi. Иссхъалидол чухъида хъабарча бащалиняро. iS]alidol xu]ida ]abarxa ba&alinyaro. Итни къо къоялгун шагьадинеб. itni qo qoyalgun ^ahadineb. Ихх бащалдегIан божи бугеб хIур тоги. i{ ba&aldefan bo$i bugeb \ur togi. Ихх лълъамалчIони, лълъидир бакъваняреб. i{ :amalzoni, :idir baqwanyareb. Ихх эренаб бегьани, ил бегIераб букIиня. i{ erenab behani, il beferab bujinya. Иххдала гьури – гьанал барти. i{dal huri - hanal barti. Иххдала кьижани, кьиндала вакъиня. i{dala pi$ani, pindala waqinya. Иххдала нелълъецца кьенеб, ххаслихъе нелълъее кьенеб. i{dala ne:eCa peneb, {asli]e ne:eye peneb. Иххдала хIур реххун тоги, кьиндала рукъ реххун тоги. i{dala \ur re{un togi, pindala ruq re{un togi. Иххдала хIурибе бачIони, ххаслихъе цогъронибе баняреб. i{dala \uribe bazoni, {asli]e covronibe banyareb. Иххдалил лълъал - гъотIол карае, ххасалил лълъал - кьолбое. i{dalil :al - voTol karaye, {asalil :al - polboye. Иххдалил къоялълъ гьагIалицца кунадеруня. i{dalil qoya: hafaliCa kunaderunya. Ицикоги кетоги цого жойила. icikogi ketogi cogo $oyila. Иццазулин гьар лълъугьинеб, гьаразулин гIор лълъугьинеб. iCa#ulin har :uhineb, hara#ulin for :uhineb. Иццул бел'эр - охил гомог. iCul bel'er - o[il gomog. ИчIгоялълъ буе, гьабгоялълъ кунай. izgoya: buye, habgoya: kunay. Й y Йакъад конеб квен метералълъе те, метер буде бугеб хIалтIи якъад буе. yaqad koneb kwen metera:e te, meter bude bugeb \alTi yaqad buye. Йакъад мун воххарав, метер дуда воххде гурин. yaqad mun wo{araw, meter duda wo{de gurin. Йакъад тани, метер буде ккена. yaqad tani, meter bude Kena. К k Каву къасси рахI ай, радал ричIе. kawu qaSi ra\ay, radal rize. Каву тедегIан эхх, эхх тедегIан карщ. kawu tedefan e{, e{ tedefan kar&. КагIан битIарабгIаги, мунго дуццаго беццуги. kafan biTarabfagi, mungo duCago beCugi. КагIан гIадалавниги, гIебеде нугь бокьла, гIемерго гьагавниги, гьиркил шагьра бокьла. kafan fadalawnigi, febede nuh bopla, femergo hagawnigi, hirkil ^ahra bopla. КагIан дунго битIаниги, каратI битIинярин, диран абинебила борхьицца. kafan dungo biTanigi, karaT biTinyarin, diran abinebila bor%iCa. КагIан лълъухьаниги къотIиняро тIухьиялълъ жо. kafan :u%anigi qoTinyaro Tu%iya: $o. КагIан мимиданиги мун дир кето гуреб. kafan mimidanigi mun dir keto gureb. КагIан хьихьаниги, бацI рохьобе гурони балагьиняро. kafan %i%anigi, ba` ro%obe guroni balahinyaro. Какни бадебунин, алхIамгIаги цIцIалдебуе кIванеб батани. kakni badebunin, al\amfagi ~aldebuye jwaneb batani. Капек камун, шагьи босларо, шагьи камун гъурущ босларо. ka_ek kamun, ^ahi boslaro, ^ahi kamun vuru& boslaro. Камилигин моцIцI асса бекиня. kamiligin mo~ aSa bekinya. Каранццайин МухIума реххарав. karanCayin mu\uma re{araw. КартIинибе квер бегьани, гIонкIкIоццаги хIанчIиня. karTinibe kwer behani, fonJoCa \anzinya. Карщ бухIун тIей, хIисабин. kar& bu\un Tey, \isabin. Квенила кошабилан абде бегьиняребила. kwenila ko^abilan abde behinyarebila. Кванил тIагIан хIварассе ххарбил кеп букIиняреб. kwanil Tafan \waraSe {arbil ke_ bujinyareb. Кванда чIухIинярев хIалтIолаги чIухIинярев. kwanda zu\inyarew \alTolagi zu\inyarew. Кварабги гьакъарабги - нелълъер, кончIого гьекъечIого тараб - чиял. kwarabgi haqarabgi - ne:er, konzogo heqezogo tarab - xiyal. Кваралълъ эххеде, ххуралълъ гIебеде. kwara: e{ede, {ura: febede. Квен дудаго ццебесса коне. kwen dudago CebeSa kone. Квен цIуххун гьобол вегьинярев. kwen `u{un hobol wehinyarew. Квер багъарчIони, кIал багъариняро. kwer bavarzoni, jal bavarinyaro. Квер кIобочдебумо кирищ бортенаро. kwer joboxdebumo kiri& bortenaro. Квер ракул цIечIони, кIал нагьул цIенаро. kwer rakul `ezoni, jal nahul `enaro. Кверал хIалтIиня, бел'эралълъ малълъиня. kweral \alTinya, bel'era: ma:inya. Квералълъ бичдеги кIваняреб, кIалалълъ бичдеги бегьиняреб. kwera: bixdegi jwanyareb, jala: bixdegi behinyareb. Кверазул маххщелалълъасса лълъикIаб жо щибго гьечIеб. kwera#ul ma{&ela:aSa :ijab $o &ibgo hezeb. Квеш хIалтIарассул - хIамицца, хIал барассул - гьиркицца. kwe^ \alTaraSul - \amiCa, \al baraSul - hirkiCa. Кебе аниги хIамие – хIалтIи, хIамибокьове аниги, нуцалчияссе – бахIарал. kebe anigi \amiye - \alTi, \amibopowe anigi, nucalxiyaSe - ba\aral. Кебе гъугъарабги – Гъуниб маарде. kebe vuvarabgi - vunib maarde. Кебе омо букIараб гьитIиняб? КIудаб балагьдещи? kebe omo bujarab hiTinyab? judab balahde&i? Кебе цер аниги – ххадуб рачIчI, кеве ххан аниги – ххадуб нагIана. kebe cer anigi - {adub raZ, kewe {an anigi - {adub nafana. Кеве аниги ххадув, хIабалълъеги цадахъ. kewe anigi {aduw, \aba:egi cada]. КенчIероялълъ цIа бакун, цIецца мун ххелиняро. kenzeroya: `a bakun, `eCa mun {elinyaro. Кепкил къимат буняресс гъурщилги буняреб. ke_kil qimat bunyareS vur&ilgi bunyareb. Кето рихьаразда гIункIкIаз къвал банеб. keto ri%ara#da funJa# qwal baneb. Кето хIалакъассеги хIама кьарияссеги яс кьоги. keto \alaqaSegi \ama pariyaSegi yas pogi. КечI берцелде – макъан, риба хIалалде – хIила. kez bercelde - maqan, riba \alalde - \ila. Кибалиго аждагьа къелун рагIанин. kibaligo a$daha qelun rafanin. Китида ццебе моххмоххги тоги, гIумо ххадуй ясги рукъуй тоги. kitida Cebe mo{mo{gi togi, fumo {aduy yasgi ruquy togi. Китие маххссара, гIонкIкIое гажи. kitiye ma{Sara, fonJoye ga$i. Китил кумак бугони, гIункIкIазул хIал ккенаро. kitil kumak bugoni, funJa#ul \al Kenaro. Конде жо буде вагIараб меххалълъ, жибги бичеян абинебила хьагиццаги! konde $o bude wafarab me{a:, $ibgi bixeyan abinebila %agiCagi! Кошаб нугьлассан рещтIинилан хIварав чи цониги вихьчIо, рокIон хIварав гIемер вихьана. ko^ab nuhlaSan re&Tinilan \waraw xi conigi wi%zo, rojon \waraw femer wi%ana. Кощалълъе мутIигIассда хIакъаб жо бичIчIиняро. ko^a:e muTifaSda \aqab $o biZinyaro. Кошассдассан квешли, лълъикIассдассан лълъикIли. ko^aSdaSan kwe^li, :ijaSdaSan :ijli. Кошассдассан квешли, хьагиласса лахI. ko^aSdaSan ko^li, %agilaSa la\. Кошассе вагIза буе гьоэли берцен бумо. ko^aSe waf#a buye hoeli bercen bumo. Кошлиялълъ лълъикIли буняро, гважуцца кьегIер буняро. ko^liya: :ijli bunyaro, gwa$uCa pefer bunyaro. Конярищан абураб жо - кунагиян абураб жо, гьекъеларищан абураб жо - гьокъогиян абураб жо. konyari&an aburab $o - kunagiyan aburab $o, heqelari&an aburab $o - hoqogiyan aburab $o. Конде кIваняреб бечелиялълъассаги цIунаги, россассда кьили гьурай лълъадиялълъассаги цIунаги. konde jwanyareb bexeliya:aSagi `unagi, roSaSda pili huray :adiya:aSagi `unagi. КончIеб жоялълъул баркала букIиняреб. konzeb $oya:ul barkala bujinyareb. КончIониги, гьан кьарияб лълъикI, кьечIониги, мадогьал бечедав лълъикI. konzonigi, han pariyab :ij, pezonigi, madohal bexedaw :ij. Кодоб кватIани, болгьонил цIцIоко цIцIелун бихьинебила. kodob kwaTani, bolhonil ~oko ~elun bi%inebila. Кодоб ккоде гIоркь гуреб, гIодоб гьеде ино гуреб. (ХIассил ккенареб рагIи, рагIале бахъиняреб хIалтIи). kodob Kode forp gureb, fodob hede ino gureb. (\aSil Kenareb rafi, rafale ba]inyareb \alTi). Кодобе кьураб тIокIкIен ад бураб маргъалалълъасса лълъикIаб. kodobe purab ToJen ad burab marvala:aSa :ijab. Колол гьойда хIапде гьаняреб. kolol hoyda \a_de hanyareb. Корохъ буде яс, гьибихъе энде нус. koro] bude yas, hibi]e ende nus. Кунаде бокьараб меххалълъ китицца энчI рахъдалълъ чIвачIванебила. kunade boparab me{a: kitiCa enz ra]da: zwazwanebila. Кунаде гьачIони хIалакълиня, хIалтIде гьачIони мискI илиня. kunade hazoni \alaqlinya, \alTde hazoni misjilinya. Кунае вакъун вукIаго, рокьи гIолохъанго буе. kunaye waqun wujago, ropi folo]ango buye. Кунай кьарияв, хIалтIи хIалакъав. kunay pariyaw, \alTi \alaqaw. Куниняго кIалдиб къачIони, къулчIчIиняго щокъроб къанеб. kuninyago jaldib qazoni, qulZinyago &oqrob qaneb. Куниняреб хIамицца ХIоццомеэр бегиняреб. kuninyareb \amiCa \oComeer beginyareb. Кунаде гьечIищи абураб жо – кунаги ян абураб жо, гьекъеде гьечIищи абураб жо – гьокъоги ян абураб жо. kunade hezi&i aburab $o - kunagi yan aburab $o, heqede hezi&i aburab $o - hoqogi yan aburab. Кунанел ратани, кунае, хIалтIинел ратани, хIалтIе. kunanel ratani, kunaye, \alTinel ratani, \alTe. Куниняреб баси басандиняреб. kuninyareb basi basandinyareb. Куниняреб хIамицца ХIоццоб меэр бегиняро. kuninyareb \amiCa \oCob meer beginyaro. Кунан бахъарабдай, нахъе тарабдай? kunan ba]arabday, na]e tarabday? Кунан рахъараб меххалълъ, рукъ чиялинеб. kunan ra]arab me{a:, ruq xiyalineb. Кунан гIорцIцIинярев чIчIикIунги гIорцIцIиняро. kunan for~inyarew Zijungi for~inyaro. Кунараб хIарччинибе хIацIцIо туги. kunarab \arXinibe \a~o tugi. КуначIого, гьекъечIого вакъдеги вукIуги, гIемер кунан, гIемер гьокъон, къиличехьги буги. kunazogo, heqezogo waqdegi wujugi, femer kunan, femer hoqon, qilixe%gi bugi. КуначIого хIалтIани, черхх нахъе ккенеб, хIалтIчIого кунани, рукъ нахъе ккенеб. kunazogo \alTani, xer{ na]e Keneb, \alTzogo kunani, ruq na]e Keneb. КуначIого хIалтIуги, хIалтIчIого кунаги. kunazogo \alTugi, \alTzogo kunagi. Куркьби рижани, хIинчIчI бусала чIчIенаро. kurpbi ri$ani, \inZ busala Zenaro. Кутул гьечIеб гьороб гIункIкIал расандиня. kutul hezeb horob funJal rasandinya. Къ q Къад кьергьун, къасси роцIцIен - х I ур-ххералълъе балагь, х I ерав чияссул бахIарай лълъади-рукъалълъе балагь. qad perhun, qaSi ro~en - \ur-{era:e balah, \eraw xiyaSul ba\aray :adi-ruqa:e balah. Къададаги гIундул ругел, гIалгьудаги берал ругел. qadadagi fundul rugel, falhudagi beral rugel. Къадал кьучIчI хIамайила, хIуби кьекIкIелила. qadal puZ \amayila, \ubi peZelila. Къадарав чияссул чIухIи, кьибил кIодолиялълъалун букIинеб. qadaraw xiyaSul zu\i, pibil jodoliya:alun bujineb. Къадарал жал руде бегьиняребли гьаде ккенеб гIадин, къадараб цIцIар гьеларедухъ хьвадтеги гьаде ккена. qadaral $al rude behinyarebli hade Keneb fadin, qadarab ~ar helaredu] %wadtegi ha#e Kena. Къаденахъе меэрги бегуги, бакъунде росоги тоги. qadena]e meergi begugi, baqunde rosogi togi. Къамо хIамил рачIчI чIчIенаро, хIурул бумо чед чIчIенаро. qamo \amil raZ Zenaro, \urul bumo xed Zenaro. Къандалоялълъубе реххун, гIебу баххчиняро. qandaloya:ube re{un, febu ba{xinyaro. Къараласс гважи беццун бичараб. qaralaS gwa$i beCun bixarab. Къарз ваццассе буги, гьоркьобли хIочIого букIде. qar# waCaSe bugi, horpobli \ozogo bujde. Къассд бихьун гIамалила, гIамал бихьун хIалтIийила. qaSd bi%un famalila, famal bi%un \alTiyila. Къассд ккомо щиняб жоги щоняро, тIалаб бумо щиняб жоги батиняро. qaSd Komo &inyab $ogi &onyaro, Talab bumo &inyab $ogi batunyaro. Къасси бусала гьечIеб бел'эр рогьоле аде босде батиняро (Къасси вега, рогьоле вахъа). qaSi busala ;ezeb bel'er rohole ade bosde batinyaro (qaSi wega, rohole wa]a). КъачIеб ххариниб ххер бижиняро. qazeb {arinib {er bi$inyaro. КъварагIани ахIде, ХIохьочида цIцIар гьаня. qwarafani a\de, \o%oxida ~ar hanya. КъварагIел ккомо ахIинеб меххалълъ ХIажимурадил Давуд, къварагIараб жо гьечIеб меххалълъ ХIинкIил Давуд. qwarafel Komo a\ineb me{a: \a$imuradil dawud, qwarafarab $o hezeb me{a: \injil dawud. КъварагIчIеб жо босани, къварагIараб бичде ккена. qwarafzeb $o bosani, qwarafarab bixde Kena. КъватIиб гьури-муч кIудав – рукъуб, оц тIурани, лълъаралълъа баде жо батинярев. qwaTib huri-mux judaw - ruqub, oc Turani, :ara:a bade $o batinyarew. КъватIул цIцIогьор кIулацца кконя, рукъалълъул цIцIогьор ссунццаго кконяро. qwaTul ~ohor julaCa Konya, ruqa:ul ~ohor SunCago Konyaro. Къебед чIвалароан, къасси белэр къаданиб жоялълъа гьумо букIарабани. qebed zwalaroan, qaSi bel'er qadanib $oya:a humo bujarabani. Къед биххараб меххалълъ бахъчIеб хIур нахъа бахъиняро. qed bi{arab me{a: ba]zeb \ur na]a ba]inyaro. Къелеб ракьа квараб гьой, Гьидалълъ чIчIенареб. qeleb rapa kwarab hoy, hida: Zenareb. Къенаб квер хIорго тани, хIажатаб жо щоняро. qenab kwer \orgo tani, \a$atab $o &onyaro. Къенал кверал хIорлани, хIалтIи нугьла ккенаро. qenal kweral \orlani, \alTi nuhla Kenaro. Къенал кверал хIор румо, хIалихьали баччуги. qenal kweral \or rumo, \ali%ali baXugi. Къо рогьолего буго. qo roholego bugo. Къого бихьчIого чили бокьарасс, ярагъго гьечIого рагъде къассд буе. qogo bi%zogo xili boparaS, yaravgo hezogo ravde qaSd buye. Къойилго букIиня дун аниб (хIамил хIакъалълъулълъ). qoyilgo bujinya dun anib (\amil \aqa:u:). Къокъид арав ххутIарав, ххалат арав вуссарав. qoqid araw {uTaraw, {alat araw wuSaraw. КъотIун гIодобе реххун бугониги, чол боххла божуги. qoTun fodowe re{un bugonigi, xol bo{la bo$ugi. КъочIчIоле гIебо гIадин ккана. qoZole febo fadin Kana. Къуларассе раччи, баччарассе магь. qularaSe raXi, baXaraSe mah. Уркъде кIваняреб жо хIанчIуги. urqde jwanyareb $o \anzugi. Къурассул рокIел унти - белгьарав чIванеб чIор. quraSul rojel unti - belharaw zwaneb zor. Кь p КьапIараб зур гьанада унтиня, абураб рагIи рокIеда унтиня. paPurab #ur hanada untinya, aburab rafi rojeda untinya. Кьарияб чу - лълъикIаб чу, хIалакъаб чу - кошаб чу. pariyab xu - :ijab xu, \alaqab xu - ko^ab xu. Кьвагьде ккани, цIумо букIде ккена. pwahde Kani, `umo bujde Kena. Кьвагьи гьечIеб бакIалълъе гIарада баги, кьвагьун бахъиняреб бакIалълъа гIуж баги. pwahi hezeb baja:e farada bagi, pwahun ba]inyareb baja:a fu$ bagi. Кьергьаде хъвараб ххер роцIцIаде бакIариня. perhade ]warab {er ro~ade bajarinya. Кьергьанкъо къалиняро, къокъав чи хIелиняро. perhanqo qalinyaro, qoqaw xi \elinyoro. Кьергьахъе зоб букIиняро, рещтIухъе бо букIиняро. perha]e #ob bujinyaro, re&Tu]e bo bujinyaro. Кьибил гьечIеб гъветI букIиняреб, гIагали камурав чи вукIинярев. pibil hezeb vweT bujinyareb, fagari kamuraw xi wujinyarew. Кьижарав чи - хIварав чи. pi$araw xi - \waraw xi. Кьижарассе энссол бутIа кьечIеб. pi$araSe enSol buTa pezeb. Кьили чIванилан гIурцIмадол айгъир бахъиняро. pili zwanilan fur`madol ayvir ba]inyaro. Кьин ххенаб бугони, ихх квачараб бачIинеб. pin {enab bugoni, i{ kwaxarab bazineb. Кьодукьа гурелила хIинкъинел, гIурукьайила. podupa gurelila \inqinel, furupayila. Кьенаго босе, кьапIиняго лълъута. penago bose, paPilyago :uta. Кьолболасса чIухIде абдал те, мунго гьунаралълъасса чIухIа. polbolaSa zu\de abdal te, mungo hunara:aSa zu\a. Кьенессда гьариня, бунессда малълъиня. peneSda harinya, buneSda ma:inya. Кьураб босун барще. purab bosun bar&e. Кьураб квералълъа гьаня, квараб чехьалълъа гьаня. purab kwera:a hanya, kwarab xe%a:a hanya. Кьурасс босинеб жойила талихI. puraS bosineb $oyila tali\. Кьурассул квералълъа гурони, кварассул кIалалълъа гурони гьаняро. puraSul kwera:a guroni, kwaraSul jala:a guroni hanyaro. Кьурда хIоно чIваги. purda \ono zwagi. Кьурдардеги тIаминев гьекълицца, гьердедеги тIаминев гьекълицца. purdardegi Taminew heqliCa, herdedegi Taminew heqliCa. Кьурдун ссвакаравги кванде, гIодун ссвакаравги кванде. purdun Swakarawgi kwande, fodun Swakarawgi kwande. Кьуру биххана, борохь нахъе тана. puru bi{ana, boro% na]e tana. КI j КIал бугев чола, чу бугев гьелдго. jal bugew xola, xu bugew heldgo. КIал цIунарав разилиня, ххеххлурав пашмалиня (КIал гIемерав разилчIо, вуцIцIарав пашмаличIо). jal `unaraw ra#ilinya, {e{luraw _a^malinya (jal femeraw ra#ilzo, wu~araw _a^malizo). КIалги хъатги Хъандулалълъе, хъатиниб жо Денгассе. jalgi ]atgi ]andula:e, ]atinib $o dengaSe. КIалдибе борта багIаргIеч. jaldibe borta bafarfex. КIал цIуне, бер цIуне, чиял бицинев вукIуги. jal `une, ber `une, xiyal bicinew wujugi. КIалалълъ рии бицун, рокIелълъ кьин ккоги. jala: rii bicun, roje: pin Kogi. КIалалълъ реххиняго, ххолчаде квер бегьуги. jala: re{inyago, {olxade kwer behugi. КIалгьаде гьачIони, кIалгьачIого вукIдегIаги гьаде ккена. jalhade hazoni, jalhazogo wujdefagi hade Kena. КIалгьаняреб кIал букIиняреб, бакъваняреб ракI букIиняреб. jalhanyareb jal bujinyareb, baqwanyareb raj bujinyareb. КIалгьанев чи – гьурщинев, гIенеккарав – бищинев. jalhanew xi - hur&inew, feneKaraw - bi&inew. КIалдисса г I усал гъиналълъе пиштIе, гьаракь кIудаб бахъде. jaldiSa fusal vina:e _i^Te, harap judab ba]de. КIалдиссан араб бадибе речIчIиня. jaldiSan arab badibe reZinya. КIалдиссан энеб калам пайда гьечIеб бицуги, гIияда гъорлълъ рачIчIараб бацI гIадинан вукIуги. jaldiSan eneb kalam _ayda hezeb bicugi, fiyada vor: raZarab ba` fadinan wujugi. КIалзул гьуриялълъа гьод букIиняро, гьагал рагIабазда дун божиняро. jal#ul huriya:a hod bujinyaro, hagal rafaba#da dun bo$inyaro. КIалзул рагIи ругьналасса ссудуня. jal#ul rafi ruhnalaSa Sudunya. КIалцIи бани, чу бекериня, чури тIуни гьой багъиня. jal`i bani, xu bekerinya, xuri Tuni hoy bavinya. КIанцIани бохх бекинеб борк Iали де вагьуги. jan`ani bo{ bekineb borjalide wahugi. КIанцIараб гьой гьанярев, къелураб гважи гьанярев. jan`arab hoy hanyarew, qelurab gwa$i hanyarew. КIанцIиняго чахъдал цIцIули бихьараб цIцIе бохханила. jan`inyago xa]dal ~uli bi%arab ~e bo{abila. КIанцIун вахъиняреб бакIалълъа гIужги багийила, батиняреб рагIиги бицугийила. jan`un wa]inyareb baja:a fu$gi bagiyila, batinyareb rafigi bicugiyila. КIанцIун вахъиняреб бакIалълъа хIуч хъваги. jan`un wa]inyareb baja:a \ux ]wagi. КIартида гъуниб бухьани, бечеги кьаде ругьулинеб. jartida vunib bu%ani, bexegi pade ruhulineb. КIарччамаб кьегIер кIиго чахъдада хахинеб. jarXamab pefer jigo xa]dada [a[ineb. КIарччалигин кIкIвагIалиялълъ кIиго гьимер бунила, миск I или ян, хIакъили ян цIцIарал гьездаги гьунила. jarXaligin Jwafaliya: jigo himer bunila, misjili yan, \aqili yan ~aral he#dagi hunila. КIиго балагь аде ккани, бигьаяб асса бище. jigo balah ade Kani, bihayab aSa bi&e. КIиго бел'эрги ракъани, ункъго кверги хIалтIани, рукъ ццебе тIена. jigo bel'ergi raqani, unqgo kwergi \alTani, ruq Cebe Tena. КIиго белегьанчи разияб гуреб даран битIун ккенаро. jigo belehanxi ra#iyab gureb daran biTun Kenaro. КIиго гьойда гьоркьобе реххараб ракьа гIадин. jigo hoyda horpobe re{arab rapa fadin. КIиго гIанкIкIида ххадув векерани, цонигияб щоняро. jigo fanJida {aduw wekerani, conigiyab &onyaro. КIиго чи данде гъуни, гъветI чIчIеде ккенеб. jigo xi dande vuni, vweT Zede Keneb. КIиго чIчIужу йигев чияссул рукъ лълъухьчIого ххутIинеб. jigo Zu$u yigew xiyaSul ruq :u%zogo {uTineb. КIиго чIчIужу ячде бацI биччан те. jigo Zu$u yaxde ba` biXan te. КIиго ххарил г Iарти ялълъул киняб асса бищинебали гьачIого, хIама бакъуда х I варабила. jigo {aril fartiya:ul kinyab aSa bi&inebali hazogo, \ama baquda \warabila. КIилълъилалълъул гьин гуро, гьетIарассул си гуро. ji:ila:ul hin guro, heTaraSul si guro. КIиябго бералълъа чиял гьимал рихьараб меххалълъ, цояб бералълъаниги нелълъерго гьималги рихьде ккена. jiyabgo bera:a xiyal himal ri%arab me{a:, coyab bera:anigi ne:ergo himalgi ri%de Kena. КIудаб гъотIол кьалбал гIемерал рукIиня. judab voTol palbal femeral rujinya. КIудаб оцоцца рахъ кIудаб цIцIаня. judab ocoCa ra] judab ~anya. КIудаб унти микьицца энеб, гьитIиняб унти кваницца энеб. judab unti mipiCa eneb, hiTinyab unti kwaniCa eneb. КIудав чи х I вани рукъ бухIиня, гьитIиняв чи х I вани, керен бухIиня. judab xi \wani ruq bu\inya, hiTinyaw xi \wani, keren bu\inya. КIудал ургъалабаз гьитIинял ургъалаби кьеркьедеруня. judal urvalaba# hiTinyal urvalabi perpederunya. КIицIцIол кIанцIун, кIкIал бахъиняреб. ji~ol jan`un, Jal ba]inyareb. КIицIцIол ургъа, цен абе (анкьцIцIол борце, цен къотIе). ji~ol urve, cen abe (anp~ol borce, cen qoTe). КIицIцIол чи х I онярев, рухI цен гурони бахъиняреб. ji~ol xi zonyarew, ru\ cen guroni ba]inyareb. КIиябго бер беццасс цояб бер беццассда «Беццук! Беццук!» – илан абурабила. jiyabgo ber beCaS coyab beCaSda «beCuk! beCuk!» - ilan aburabila. КIиябго бералълъул данде ккечIогойила гьоркьоб меэр бижараб. jiyabgo bera:ul dande Kezogoyila horpob meer bi$arab. КIиябго квер кодобе кьурассда божуги. jiyabgo kwer kodobe puraSda bo$ugi. КIияздаго гIайиб гьечIого, кIиго чи къаццандиняро. jiya#dago fayib hezogo, jigo xi qaCandinyaro. КIодолиялълъе вахъде бокьарасс гьитIинявги кIодо вуня. jodoliya:e wa]de boparaS hiTinyawgi jodo wunya. КIудаб бакI ккоде ккани, кIудаб гIакълуги къварагIинеб. judab baj Kode Kani, judab faqlugi qwarafuneb. КIудаб вагIзаялълъасса гьитIиняб мисалалълъул пайда цIцIикIкIараб. judab waf#aya:aSa hiTinyab misala:ul _ayda ~iJarab. КIудав чиян кIалгьаги, мунги вукIде вугин кIудав. judaw xiyan jalhagi, mungi wujde wugin judaw. КIкI J КIкIалахъ лълъин каминяреб, рохьоб чан каминяреб. Jala] :in kaminyareb, ro%ob xan kaminyareb. КIкIара боржани, гьорко къириня. Jara bor$ani, horko qirinya. КIкIараялълъаги букIинебила жендаго ракъараб рухI. Jaraya:agi bujinebila $endago raqarab ru\. КIкIараялълъеги ххолчен бахъарав. Jaraya:egi {olxen ba]araw. КIкIвагIали месед гуро, хIалхьи гIарац гуро. Jwafali mesed guro, \al%i farac guro. КIкIвагIали – сагълиялълъул тушман, хIалтIи – сагълиялълъул гьудул. Jwafali - savliya:ul tu^man, \alTi - savliya:ul hudul. КIкIвагIал вегун хIалтIиневила, кIусун кьижиневила. Jwafal wegun \alTinewila, jusun pi$inewila. КIкIвагIал – кидаго унтарав. Jwafal - kidago untaraw. КIкIвагIалаб хIамицца ХIоццомегIер бегиняро. Jwafalab \amiCa \oComefer beginyaro. КIкIвагIалассе чиял хIалтIи бокьинебила. JwafalaSe xiyal \alTi bopinebila. КIкIвагIалълъа гъулач бугев, хIалтIола цедер бугев. Jwafa:a vulax bugew, \alTola ceder bugew. КIкIвагIалилълъ вас вунярев. Jwafaliya: was wunyarew. КIкIвагIалиялълъ лълъин гьекъенеб батани, хIалтIиялълъ гьоцIцIо гьекъенеб. Jwafaliya: :in heqeneb batani, \alTiya: ho~o heqeneb. КIкIуй гьечIеб цIа букIиняреб. Juy hezeb `a bujinyareb. КIкIвагIалав чи гIодов вукIун кьижиня, вегун куниня. Jwafalaw xi fodow wujun pi$inya, wegun kwaninya. КIкIвагIалулав чи гIодов чIчIомоги ссваканя. Jwafaluraw fodow Zomogi Swakanya. КIкIуялълъасса цIундейилан цIадаве лълъугьуги. Juya:aSa `undeyilan `adawe :uhugi. Кк K Кконяреб къо босун хIвараб хIама. Konyareb qo bosun \warab \ama. Кконяребила чIчIегIераб цер, ккоде ккани, ункъабго цадахъ кконебила. Konyarebila Zeferab cer, Kode Kani, unqabgo cada] Konebila. Л l Лабалълъа х I урги бекьуги, бугъаоцги хьихьуги. laba:a \urgi bepugi, buvaocgi %i%ugi. Лабалуда х I ур буги, гьарал рагIала рукъ баги. labaluda \ur bugi, haral rafala ruq bagi. Лагъ гIадин хIалтIе, ххан гIадин кунае. lav fadin \alTe, {an fadin kunaye. Лал тIамде бегьиняреб къоялълъ къед бадеги бегьиняреб. lal Tamde behinyareb qoya: qed badegi behinyareb. Ламадур кьуни, дадила, кьечIони, тиш ХIасан. lamadur puni, dadila, pezoni, ti^ \asan. Лачен боржаралълъуб гъедо рещтIиня. laxen bor$ara:ub vedo re&Tinya. Лачен – чанабе, гъедо – рохьобе. laxen - xanabe, vedo - ro%obe. Лаченги таринеб, тайлан хъущтIинеб, тувадахъ гурони гIодобе ккенареб. laxengi tarineb, taylan ]u&Tineb, tuwada] guroni fodob Kenareb. Лаченги чучиня чи гIемелуни, чаранги бииня цIа гьалаглуни. laxengi xuxinya xi femeruni, xarangi biinya `a halagluni. Ле гIакълугьечI, тIуруги, гIи томо гIангис кинигин, адамал томо хьвадани, хьатал хIомо, басралинин. le faqluhez, Turugi, fi tomo fangis kinigin, adamal tomo %wadani, %atal \omo, basralinin. Ле ян абурассда я, — ян абде кIванярев чи къватIиве вахъуги. le yan aburaSda ya, - yan abde jwanyarew xi qwaTiwe wa]ugi. Лочнол болола чаргъедо чIчIедебуги. loxnol bolola xarvedo Zedebugi. Лълъ : Лълъадал берщи, рокьол гIусщи? :adal ber&i, ropol fus&i? Лълъадал къатIраялълъги гамачI борлълъинеб, цIадол хIенехIалълъги дунял бухIинеб. :adal qaTraya:gi gamaz bor:ineb, `adol \ene\a:gi dunyal bu\ineb. Лълъадаццаги жендего нугь бахъиня. :adaCagi $endego nuh ba]inya. Лълъади гьечIев россги, росс гьечIей чIчIужуги – чIобогояб рукъ. :adi hezew roSgi, roS hezey Zu$ugi - zobogoyab ruq. Лълъади кошассул гIурму гIазабалълъа гириня. :adi ko^aSul furmu fa#aba:a girinya. Лълъади лълъикIав лълъикI вуго, лълъади кошав кош вуго. :adi :ijaw :ij wugo, :adi ko^aw ko^ wugo. Лълъади ячде анцIгоявгин ургъа, йиччаде нусгоявгин ургъа. :adi yaxde an`goyawgin urva, yiXade nusgoyawgin urva. Лълъадулгин ккенеб къеццалълъасса тIагIан гьечIеб дандежо букIиняреб. :adulgin Keneb qeCa:aSa Tafan hezeb dande$o bujinyareb. Лълъеда бараб полоп гIадаб жойила росс-лълъадиялълъа гьоркьоб ккенеб кьал. :eda barab _olo_ fadab $oyila roS-:adiya:a horpob Keneb pal. Лълъеде могъ чIваги, гьерссиде ракI гьоги. :ede mov zwagi, herSide raj hogi. Лълъеда бумо накъищ чIчIенаро. :eda bumo naqi& Zenaro. Лълъецца гьиби, цIецца кор. :eCa hibi, `eCa kor. ЛълъикI букIаго, «патихIа!» :ij bujago, «_ati\a!» ЛълъикI вугилан чIухIуги, кош вукIараб меххги рокIеле щва. :ij wugilan zu\ugi, ko^ wujarab me{gi rojele &wa. ЛълъикI хьвадарав кош х I оняро, кош хьвадарав лълъикI х I оняро. :ij %wadaraw ko^ \onyaro, ko^ %wadaraw :ij \onyaro. ЛълъикIаб батани канае, кошаб батани цIадое. :ijab batani kanaye, ko^ab batani `adoye. ЛълъикIаб бугъицца къуралълъе лълъар хьвагIиняреб, лълъикIав чиясс чияе чIухIи буняреб. :ijab buviCa qura:e :ar %wafinyareb, :ijaw xiyaS xiyaye zu\i bunyareb. ЛълъикIаб дару кьогIаб букIинеб. :ijab daru pofab bujineb. ЛълъикIаб гьудули ххазинаялълъасса лълъикIаб. :ijab huduli {a#inaya:aSa :ijab. ЛълъикIаб жоялълъе къей гьечIеб, къадаралълъе белгьели гьечIеб. :ijab $oya:e qey hezeb, qadara:e belheli hezeb. ЛълъикIабги бихьаги, кошабги бихьаги. :ijabgi bi%agi, ko^abgi bi%agi. ЛълъикIаб рагIола мал баги. :ijab rafola mal bagi. ЛълъикIаб хIама бакIаб букIиня. :ijab \ama bajab bujinya. ЛълъикIав бахIарчияссул вас къадараванги тоги, къадарав чияссул вас бахIарчиянги тоги. :ijaw ba\arxiyaSul was qadarawangi togi, qadaraw xiyaSul was ba\arxiyangi togi. ЛълъикIав чияссе - цо рагIи, лълъикIаб чое - цо цIцIал :ijaw xiyaSe - co rafi, :ijab xoye - co ~al. ЛълъикIалълъа мал бани, кошалълъа къвал баде ккена. :ija:a mal bani, ko^a:a qwal bade Kena. ЛълъикIассул лълъикIлиги кошассул квешлиги кидаго кIочоняреб. :ijaSul :ijligi ko^aSul kwe^ligi kidago joxonyareb. ЛълъикIли бихьарассул кар, кошли бихьарассул малълъ. :ijli bi%araSul kar, ko^li bi%araSul ma:. ЛълъикIлиялълъа ццебе - кошли, кошлиялълъа ццебе - лълъикIли. :ijliya:a Cebe - ko^li, ko^liya:a Cebe - :ijli. Лълъин бахъинеб меххалълъ гурони чахъдада бацI кIочоняреб. :in ba]ineb me{a: guroni xa]dada ba` joxonyareb. Лълъин дагьлигин, гьибил гIузраби атиня, х I елигин чорххол гIузраби атиня. :in dahligin, hibil fu#rabi atinya, \eligin xor{ol fu#rabi atinya. Лълъин рахънибе ккена, чи нугьле ккена. :in ra]nibe Kena, xi nuhle Kena. Лълъурдул гъеде араб гъвала, гIундул къотIун бегьарабила. :urdul vede arab vwala, fundul qoTun beharabila. ЛълъутIарав щиви, бокъарав х I вад? :uTaraw &iwi, boqaraw \wad? М m Мегжида нус бабадинеб рекIенчIеб меххалълъ, кIалдиб мацIцI кIичIардинеб гьересси бицинеб меххалълъ. meg$ida nus babadineb rejenzeb me{a:, jaldib ma~ jizardineb hereSi bicineb me{a:. Мегжилълъ иман букIиняреб, рокIелълъ гурони. meg$i: iman bujinyareb, roje: guroni. Магъал гьанахъ гьоэр щоняреб (нелълъее къварагIараб къоялълъ лълъикIалълъухъги кошаб щоняреб). maval hana] hoer &onyareb (ne:eye qwarafarab qoya: :ija:u]gi ko^ab &onyareb). Мигъил ургъел бунягойила хIенчIчIил боххдол эрелурал. mivil urvel bunyagoyila \enZil bo{dol erelural. Мигъилълъ ругел хIурзабазги хIабалълъ ругел умумузул рукьбузги буде жо гьечIо – хIара хIажат буго. mivi: rugel \ur#aba#gi \aba: rugel umumu#ul rupbu#gi bude $o hezo - \ara \a$at bugo. Мигъихъ балагьун, кьурда, цер. mivi] balahun, purda, cer. Магьихъ ралагьуге, гьиркихъ ралагье. mahi] ralahuge, hirki] ralahe. Магь цIеде ссан гурел, ссахI цIеде хIур гурел. mah `ede San gurel, Sa\ `ede \ur gurel. Маарда бартиццаги лълъикIабаб кконебила. maarda bartiCagi :ijabab Konebila. Маарда гIи бугев – гIакI гьечIеб ужби, ГIиялълъ куйдул ругев – огь гьечIеб угъур. maarda fi bugew - faj hezeb u$bi, fiya: kuydul rugew - oh hezeb uvur. Маарда чан букIаго, чурун хьаг цIела гьоги. mafarda xan bujago, xurun %ag `ela hogi. Маардаги гIундул ругел, гIалгьудаги берал ругел. maardagi fundul rugel, falhudagi beral rugel. Маарде вагьаниги гьитIиняв кIодолиняревила, гондиниве рехханиги кIудав гьитIилиняревила. maarde wahanigi hiTinyaw jodolinyarewila, gondiniwe re{anigi judaw hiTilinyarewila. Маарде гъуниги, хIамицца заз гурони коняреб. maarde vunigi, \amiCa #a# guroni konyareb. Маарда гIасо баги гIухьби рукъуре регьде, гIурдаде саву ккаги вокьинессда бер чIваде. mafarda faso bagi fu%bi ruqure rehde, furdade sawu Kagi wopineSda ber zwade. Маарде гIасо бани, гIурухъе цIцIорой ккенеб. maarde faso bani, furu]e ~oroy :eneb. Маарзухъа кIалдибегIан къокъаб жойила гьересси. maar#u]a jaldibefan qoqab $oyila hereSi. «Маарзухъан бачIаги!» – ян, чед кьумо разилдевуги дун, гьомер битIун кIалгьараб кIалалълъ разилдевуе дун. «maar#u]an bazagi!» - yan, xed pumo ra#ildewugi dun, homer biTun jalharab jala: ra#ildewuye dun. МагIо-рорчIи хханассул гIадаб, хIвел-букъи гергил гIадаб. mafo-rorzi {anaSul fadab, \wel-buqi gergil fadab. МархIабаян кьапIаниги къотIиня, ма, хIамаян кьапIаниги къотIиня. mar\abayan paPanigi qoTinya, ma \amayan paPanigi qoTinya. Ма дой, ма де (даран лълъикIаб, маян дуццаги кьураб, маян диццаги кьураб). ma doy, ma de (daran :ijab, mayan duCagi purab, mayan diCagi purab). Ма, ссахIан гIака бачIинеб, кье ссахIан чу бачIинеб. ma, Sa\an faka bazineb, pe Sa\an xu bazineb. Мавол - кьей, кьовол - божи (маян кьураб жоялълъе божи цIцIикIкIараб). mawol - pey, powol - bo$i (mayan purab $oya:e bo$i ~iJarab). Магъал гьанахъ гьоэр щоняро (нелълъее къварагIараб къоялълъ лълъикIалълъулълъ кошаб щоняреб). maval hana] hoer &onyaro (ne:eye qwarafarab qoya: :ija:u: ko^ab &onyareb). Магьахъ балагьун кьурде. maha] balahun purde. Маарде гъуниги, хIамида заз гурони букъиняреб. mafarde vunigi, \amida #a# guroni buqinyareb. Маарде гIасо бани, гIурдаде саву ккена. maarde faso bani, furdade sawu Kena. Маарухъ хIур хIвани, хьиндалазул пихъги хIоня. maaru] \ur \wani, %indala#ul _i]gi [onya. МагIо рекъенде - рагIи, риба хIалалде - хIила. (МагIо рекъенде — далай). mafo reqende - rafi, riba \alalde - \ila. (mafo reqende - dalay). Мадогьалассул хIелеко хъазлун бихьинебила. madohalaSul \eleko ]a#lun bi%inebila. Макъан лълъикIаб буго, цIцIалинеб жо Къуръан батани. maqan :ijab bugo, ~alineb $o qur'an batani. Макъан лълъикIаб бугоан, цIцIалинеб жо Къулгьу батчIони. maqan :ijab bugoan, ~alineb $o qulhu batzoni. Макьо тенеб жо - ургъел, адан хIонеб жо - ххиял. mapo teneb $o - urvel, adan \oneb $o - {iyal. Макьо щварал кьижиня, рокьи ккарал ссординя. mapo &waral pi$inya, ropi Karal Sordinya. Мала-Нассрудинил далай лълъугIаниги, чIанда ххабаралълъе лълъугIел букIиняро. mala-naSrudinil dalay :ufanigi, zanda {abara:e :ufel bujinyaro. Маялълъа ццебеялълъа ххадуб. maya:a Cebeya:a {adub. Мала Нассрудинил далай лълъугIаниги, чIанда-ххабаралълъе лълъугIи гьечIеб. mala naSrudinil dalay :ufanigi, zanda-{abara:e :ufi hezeb. Малълъараб буе, гьикъараб бице. ma:arab buye, hiqarab bice. Малълъараб буни, дагIба ккенаро. ma:arab buni, dafba Kenaro. Малълъараб бучIев ХIавал Палицца. ma:arab buzew \awal _aliCa. Малълъарассул кIал бекиняро, кIанцIарассул бохх гурони. ma:araSul jal bekinyaro, jan`araSul bo{ guroni. Малълъде чи вагIиняро, малълъараб босаги. ma:de xi wafinyaro, ma:arab bosagi. МалълъчIеб буги, гьикъчIеб бицуги. ma:zeb bugi, hiqzeb bicugi. МалълъчIого хIалтIи буги, ахIчIого кунаде онги. ma:zogo \alTi bugi, a\zogo kunade ongi. МасслихIаталълъ рекъендеруня, мацIцIицца балад руня. maSli\ata: reqenderunya, ma~iCa balad runya. Маххссара буе бакI бихьун. ma{Saro buye baj bi%un. Маххссара буе, маххссара гьанев чияссе. ma{Sara buye, ma{Sara hanew xiyaSe. Маххссара лълъикIаб кIиго чи воххараб. ma{Sara :ijab jigo xi wo{arab. Маххул нуцIцIа цIулал нуцIцIаялълъе ккараб. ma{ul nu~a `ulal nu~aya:e Karab. MацIцIкош - сег, сумкош - огоб. ma~ko^ - seg, sumko^ - ogob. МахIалълъа хIал букIаго, хIетI босе. ma\a:a \al bujago, \eT bose. МацIцI адамассул конги, хIайваналълъул коне. ma~ adamaSul kongi, \aywana:ul kone. МацIцIалълъа ракьа гьечIо, гьелълъни ракьа бекиня. ma~a:a rapa hezo, he:ni rapa bekinya. МацIцIалълъа ракьа гьечIеб. ma~a:a rapa hezeb. МацIцIалълъе гьоцIцIо тIумо, гьордилълъ жо баги. ma~a:e ho~o Tumo, hordi: $o bagi. МацIцIалълъа кIваняго, кIудалълъе ваккуги. ma~a:a jwanyago, juda:e waKugi. МацIцIицца чи чIваня, цIцIогьалълъ оц хъоня. ma~iCa xi zwanya, ~oha: oc ]onya. Маялълъа мал бани, кьеялълъа кьили чIваде ккенеб. maya:a mal bani, peya:a pili zwade Keneb. Маян кьураб босчIони, кьеян гьарде ккенеб. mayan purab boszoni, peyan harde Keneb. Мекъав, окъимагIал чIваниги, хъущтIинев. meqaw, oqimafal zwanigi, ]u&Tinew. Мекъалълъа ад рокъонги, къурассде вортанхъуги. meqa:a ad roqongi, quraSde wortan]ugi. Мекъли кебе баххчаниги, къватIибе баккчIого ххутIиняро. meqli kebe ba{xanigi, qwaTibe baKzogo {uTinyaro. Мекъли ккедал абиня илбисалълъ батлилан, кицини букIиня мунго дуццагойилан. meqli Kedal abinya ilbisa: batlilan, kicini bujinya mungo duCagoyilan. Меэр бичлалълъер ххер биче, ххер бичлалълъер хьацI биче meer bixla:er {er bixe, {er bixla:er %a` bixe (цен къадараб биче, ххадуб гурони лълъикIаб бичугиян абураб жо). (cen qadarab bixe, {adub guroni :ijab bixugiyan aburab $o). Меэр кIкIванищи, гIор кIкIванищи? meer Jwani&i, for Jwani&i? (бел'эрбахъи буде, адамазулгин хIал рекъендебуде гьедигIан бакIаб, захIматаб жоян абураб магIна). (bel'erba]i bude, adama#ulgin \al reqendebude hedifan bajab, #a\matab $oyan aburab mafna). Меэр меэралълъе ккенареб, адан адамассде ккенев. meer meera:e Kenareb, adan adamaSde Kenew. Меэр меэралълъе щомо бугилан абуни, божа, адамасс ругьунаб гIамал томо бугилан абуни, божуги. meer meera:e &omo bugilan abuni, bo$a, fadamaS ruhunab famal tomo bugilan abuni, bo$ugi. Меэр радал беге, гIор къаденахъе бахъе. meer radal bege, for qadena]e ba]e. Меэргин барщун гIанкIкI обаняро. meergin bar&un fanJ obanyaro. Месед балагьде арав бухъиняго хIваравила. mesed balahde araw bu]inyago \warawila. Месед хъвамо йилан хъирмил багьа хIоняро. mesed ]wamo yilan ]irmil baha \onyaro. Меседил кверазул багьа гьечIеб, гьел ричун росде щонярел. mesedil kwera#ul baha hezeb, hel rixun rosde &onyarel. Метер бунеб жоялълъе якъад ургъа. meter buneb $oya:e yaqad urva. Метер бунилан хIалтIиги тоги, рагIараб меххалълъ бунилан адамлиги тоги. meter bunilan \alTigi togi, rafarab me{a: bunilan adamligi togi. Метер конеб моххмоххалълъасса якъад конеб гьоэр лълъикIаб. meter koneb mo{mo{a:aSa yaqad koneb hoer :ijab. Метер къоялълъул хIисаб бучIев нахъа пашмалиня. meter qoya:ul \isab buzew na]a _a^malinya. Метер семиялълъасса якъад рагъи лълъикIаб. meter semiya:aSa yaqad ravi :ijab. Метерисса бохха, цер. meteriSa bo{a, cer. Микьие ссабру гьечIеб, рокьуе берцели гьечIеб. mipiye Sabru hezeb, ropuye berceli hezeb. МискIилиялълъе дару хIалтIийла, хIинкъиялълъе дару таваккалила. misjiliya:e daru \alTiyila, \inqiya:e daru tawaKalila. МичIчI бекьаралълъуб - мичIчI, джухI бекьаралълъуб - джухI. miZ bepara:ub - miZ, Gu\ bepara:ub - Gu\. МичIчIил кьолбола кьагIрил тIегь баняро. miZil polbola pafril Teh banyaro. Могьое гьали, гьанае кватIи. mohoye hali, hanaye kwaTi. Мокъиде хъазги бахъинабун, хIелкида къелеян абуги. moqide ]a#gi ba]inabun, \e;kida qeleyan abugi. Мокъокъида чIор рачIчIани, чIоролида зуниня. moqoqida zor reZani, zorolida #uninya. Мокърукь бел'эр тункчIого, адамассда гIакълу щоняро. moqrup bel'er tunkzogo, adamaSda faqlu &onyaro. Моххмоххида нагь багьуги. mo{mo{ida nah bahugi. Моххмоххиде хьул гьумо, хьолболасса балалуги. mo{mo{ide %ul ;umo, %olbolaSa balalugi. Моххмоххил малгьа бице, дада, моххмохх кварал гIадин рукIде. mo{mo{il malha bice, dada, mo{mo{ kwaral fadin rujde. МоцIцI нелълъехъан бугони, цIцIвабзазул ургъел ккенаро. mo~ ne:e]an bugoni, ~wab#a#ul urvel Kenaro. МочIолълъан рагIи бугин, рагIал чIвамо вилълъа. mozo:an rafi bugin, rafal zwamo wi:a. Могъ бичччIого хIур биччиняро. mov biXzogo \ur biXinyaro. Могъ чIваде къед бугони, зурил тирххи букIиня. mov zwade qed bugoni, #uril tir{i bujinya. Могъалълъ баччиялълъасса чехьалълъ баччи лълъикIаб (квен). mova: baXiya:aSa xe%a: baXi :ijab (kwen). Могъзада чед букIаго, чехь бакъде биччаги. mov#ada xed bujago, xe% baqde biXagi. Муърул гIен цIцIодораб, гIалгьул бер цIцIодораб. mu'rul fen ~ororab, falhul ber ~odorab. Муърул каву гIатIидаб. mu'rul kawu faTidab. Муърул рукъги рукъалълъул хIубиги буги (Буртинаги чIчIужуги). mu'rul ruqgi ruqa:ul \ubigi bugi (burtinagi Zu$ugi). Мун гъалбацI ватани, адамал гIанкIкIал гуро. mun valba` watani, adamal fanJal guro. Мун кунадевурав чи - мун вокьинев чи, мун гьекъедевурав - мун рихьарав чи. mun kunadewuraw xi - mun wopinew xi, mun heqedewuraw - mun ri%araw xi. Мун кида биххлебан гьикъанила къадада, хIарччуда гьикъеян джаваб кьунила къадацца. mun kida bi{leban hiqanila qadada, \arXuda hiqeyan Gawab punila qadaCa. Мун кида хIонебан гьикъараб меххалълъ, нагьуда гьикъеян абунила къородиссессул лакаялълъ. mun kida \oneban hiqarab me{a:, nahuda hiqeyan abunila qorodiSeSul lakaya: Мун кьижун вукIинев, дур тушман кьижинярев. mun pi$un wujinew, dur tu^man pi$inyarew. Мун лълъикIабилан абуни, хIамикIертги боххинебила. mun :ijabilan abuni, \amijertgi bo{ibebila. Мун цIцIалде эналълъер, дун цIцIалун вуссун вукIана. mun ~alde ena:er, dun ~alun wuSun wujana. Мунагьго гьечIей яс ялагьиняго, чIчIужуго щочIого, ххутIаравила. munahgo hezey yas yalahinyago, Zu$ugo &ozogo, {uTarawila. Мунги – ххан, дунги – ххан, хIама лълъицца гьекъелеб, хIуриве щиви энев? mungi {an, dungi {an, \ama :iCa heqeleb, \uriwe &iwi enew? Мунилан хIонев дун, дун хIабалалълъе восагиян мун. munilan \onew dun, dun \aba:e wosagiyan mun. Мунго дудаго гьачIого чияде рагIи абуги. mungo dudago hazogo xiyade rafi abugi. Мунго дуццаго веццчIого гIурму буде гьае. mungo duCago weCzogo furmu bude haye. Мунго дуццагоги веццуге, гьечIеб гьунаралълъассаги чIухIуги. mungo duCagogi weCuge, hezeb hunara:aSagi zu\ugi. Мунго гьалаг вунеб гьаваялълъа рокIонги. mungo halag wuneb hawaya:a rojongi. Мунго цIакъавилан ккомо, чи хIакъир вуги. mungo `aqawilan Komo, xi \aqir wugi. Мунилан хIонев дун, хIабалълъе дун восагиян мун. munilan \onew dun, \aba:e dun wosagiyan mun. Мун лълъили гьиркила ракIаниги, кечI гъоссул макъаналълъа ахIе. mun :ili hirkila rajanigi, kez voSul maqana:a a\e. Мунщи наиб? Дунщи наиб? mun&i naib? dun&i naib? МутагIилун вугев васассда битIараб гьомер бихьуги. matafilun wugew wasaSda biTarab homer bi%ugi. Мухь босларин аби - устарассулги гьересси, россассе энарилан аби - ясалълъулги гьересси. mu% boslarilan abi - ustaraSulgi hereSi, roSaSe enarilan abi - yasa:ul hereSi. Мухь гуреб жо кьумо, вехь гурев чи тоги (вехь те, мухь кьумо те). mu% gureb $o pumo, we% gurew xi togi (we% te, mu% pumo te). МухIама хIалтIун, ХIажицца кIутIун. mu\ama \alTun, \a$iCa juTun. Н n Нагагь гьанярилан гьабго хьит бурабила. nagah hanyarilan habgo %it burabila. Найги тIутIги цадахъ хIалтIиняро. naygi TuTgi cada] \alTinyaro. Найги тIутIги цо алинир хIалтIиняро. naygi TuTgi co alinir \alTinyaro. Надала хI ур бекьиняро, кьунссрузда агь буняро. nadala \ur bepinyaro, punSru#da ah bunyaro. Наиб аралълъуссан нукарги энде ккеневила. naib ara:uSan nukargi ende Kenewila. Най тIогьоле эна, тIутI къеда чIчIена. nay Tohole ena, TuT qeda Zena. Найги тIутIги цо алинир хIалтIиняро. naygi TuTgi co alinir \alTinyaro. Найицца тIегь куниня, тIотIоцца гъосс куниня. nayiCa Teh kunanya, ToToCa voS kunanya. Наккдалълъ баххчун, варани обаняро. naKda: ba{xun, warani obanyaro. Наккдалълъ каржин къелурабила, ххерилълъ борохь къелурабила. naKda: kar$in qelurabila, {eri: boro% qelurabila. Накко гьечIеб гьороре къадакаби энаро, гIатI-эхх гьечIеб къвачIиде гIункIкIаз къассд буларо. naKo hezeb horore qadakabi enaro, faT-e{ hezeb qwazide funJa# qaSd bularo. Налгьи бецIиялълъ берцен буня, адан битIараб бициналълъ берцен вуня. nalhi be`iya: bercen bunya, adan biTarab bicina: bercen wunya. Насибалълъасса балалиняро, гIажалалълъасса ххвассалиняро. nasiba:aSa balalinyaro, fa$ala:aSa {waSalinyaro. Налил ажу, охьол хъабарча. nalil a$u, o%ol ]abarxa. Нагь гIемелун карщ хIоняро. nah femerun kar& \onyaro. Нагь ад ккена, тIухьи гъокь ккена. nah ad Kena, Tu%i vop Kena. Нагьла чIчIечIеб гъуд родола чIчIенеб. nahla Zezeb vud rodola Zeneb. Нахъбуссун дудаго речIчIинеб чIор реххуги. na]buSun dudago reZineb zor re{ugi. Нахъа бугеб куйдасса кодоб бугеб гIечго лълъикI. na]a bugeb kuydaSa kodob bugeb fexgo :ij. Нахъа гъедегIан томойила къоркъода рачIчI гъечIого ххутIараб. na]a vedefan tomoyila qorqoda raZ vezogo {uTarab. Нахъассан чухъа ккурассул чухъил кочIчIел дуццаги ккое. na]aSan xu]a KuraSul xu]il koZel duCagi Koye. Нахъе валагьун гьури биччае, ццеве валагьун гьорчо биччае. na]e walahun huri biXaye, Cewe walahun horxo biXaye. Нахъе балагьун кIалгьае, ццеве балагьун вилълъа. na]e balahun jalhaye, Cewe balahun wi:a. Нахъе гьураб жо гьималазегIаги батинеб. na]e hurab $o himala#efagi batineb. Нахъе тараб квен китицца эна. na]e tarab kwen kitiCa ena. Нахъе тараб порччое гьобол лълъикIав вегьиня. na]e tarab _orXoye hobol :ijaw wehinya. Нахъеги бицани, ружмаралълъе гIела (цого жо такрар буялълъе). na]egi bicani, ru$mara:e fela (cogo $o takrar buya:e). НацIцIие кошаде цIцIахIа бухIуги. na~iye ko^ade ~a\a bu\ugi. Наял рагъла - гьоцIцIо вагIиня. nayal ravla - ho~o wafinya. НекIссияб сон гуро, сонссеб къо гуро. nejSiyab son guro, sonSeb qo guro. НекIссияб сонги букIиняреб, сонссеб къоги букIиняреб. nejSiyab songi bujinyareb, sonSeb qogi bujinyareb. Нилълъ кьижаниги, мегъ кьижиняреб. ni: pi$anigi, mev pi$inyareb. Нилълъго нелълъехъагойилан абун буго гIатIаххинкIаз. ni:go ne/e]agoyilan abun bugo faTa{inja#. Нелълъедасса бечедаб бакIалълъассан ригьин будегIан, гьорода бадире релълъен лълъикIаб. ne:edaSa bexedab baja:aSan rihin budefan, horoda badire re:en :ijab. Нелълъер къвачIицца кконяреб чиял цIцIалкIицца кконяро. ne:er qwaziCa Konyareb xiyal ~aljiCa Konyaro. Нелълъер чияда, чиял нелълъеда. ne:er xiyada, xiyal ne:eda. Нелълъерго бакI - алжан, чиял бакI - джуджахI. ne:ergo baj - al$an, xiyal baj - GuGa\. Нелълъерго улка - эбел, чиял улка - бесстIал эбел. ne:ergo ulka - ebel, xiyal ulka - beSTal ebel. Нелълъерго хьитинибе ккечIеб цIцIаялълъ хIетIе бухIиняро. ne:ergo %itinibe Kezeb ~aya: \eTe bu\inyaro. Нелълъер гIусаз ккочIеб чиял кIутIбуз кконяро. ne:er fusa# Kozeb xiyal juTbu# Konyaro. Нелълъер чехь унтун букIин чияда гьаняреб. ne:er xe% untun bujin xiyada hanyareb. Нелълъер чехьги чиял эххги бугилан чохьол чIоло чучуги. ne:er xe%gi xiyal e{gi bugilan xo%ol zolo xuxugi. Нелълъерал чияда гьанел, чиялал нелълъеда гьанел. ne:eral xiyada hanel, xiyalal ne:eda hanel. Нелълъералго ченкъел румо, чиялал ик румо, хьвадугийила. ne:eralgo xenqel rumo, xiyalal ik rumo, %wadugiyila. Нелълъерабго ченкъел, чиялаб курак. ne:erabgo xenqel, xiyalab kurak. Нелълъерго бакI – алжан, чиял бакI – джуджахI. ne:ergo baj - al$an, xiyal baj - GuGa\. Нелълъерго васассул вас лълъугьчIони, нусалълъулги яс лълъугьинярей. ne:ergo wasaSul was :uhzoni, nusa:ulgi yas /uhinyarey. Нелълъерго вугониги, чиял анищан ккаравги вукIиневила чи. ne:ergo wugonigi, xiyal ani&an Karawgi wujinewila xi. Нелълъерго гъоссодассанила нилълъго хъущтIинел. ne:ergo voSodaSanila ni:go ]u&Tinel. Нелълъерго квенги комо, нелълъерго рел'элги рогьон, чиял ургъалида рукIунгийила. ne:ergo kwengi komo, ne:ergo rel'elgi rohon, xiyal urvalida rujungiyila. Нелълъерго лаченалълъул чиял бакIалълъасса бегьараб гьадилгIан къимат буняребила. ne:ergo laxena:ul xiyal baja:aSa beharab hadilfan qimat bunyarebila. Нелълъерго гьарацца чиял гIурул хъуй рагIде тенаребила. ne:ergo haraCa xiyal furul ]uy rafde tenarebila. Нелълъерго гьарал гьаракь бугони, чиял гIурул гьаракь рагIиняреб. ne:ergo haral harap bugoni, xiyal furul harap rafinyareb. Нелълъерго хIал нелълъедаго гьаня. ne:ergo \al ne:edago hanya. Нелълъерго гьималги ццере томо, чиялазда малълъаринярел. ne:ergo himalgi Cere tomo, xiyala#da ma:arinyarel. Нелълъерго малаз гIадин нелълъер могъ хъарссиняреб. ne:ergo mala# fadin ne:er mov ]arSinyareb. Нелълъерго рукъ гIадаб бакI гьечIеб, хъизамалълъе гIадаб рекIелгъей букIиняреб. ne:ergo ruq fadab baj hezeb, ]i#ama:e fadab rejelvey bujinyareb. Нелълъерго реццалълъ гIадин, чиял реццалълъ нелълъее зарал буняребила. ne:ergo reCa: fadin, xiyal reCa: ne:eye #aral bunyarebila. Нелълъерго хъорщола чиниги томо, чиял горда бугеб щагIида баххилуги. ne:ergo ]or&ola xinigi tomo, xiyal gorda bugeb &afida ba{ilugi. Нелълъерго хьитинибе ккечIеб цIаялълъ хIетIе бухIиняро. ne:ergo %itinibe Kezeb `aya: \eTe bu\inyaro. Нелълъерго хIал нелълъеда гьаня, чиял хIал чияда гьаня. ne:ergo \al ne:eda hanya, xiyal \al xiyada hanya. Нелълъецца квараб чиял, чияцца квараб нелълъер. ne:eCa kwarab xiyal, xiyaCa kwarab ne:er. Нелълъеццаго абураб бокьинеб, чияцца абураб бокьиняреб. ne:eCago aburab bopineb, xiyaCa aburab bopinyareb. (Нисо тIамун эхх комо рукIин лълъикI, ад вугев чияссе нако чIвадегIан) (niso Tamun e{ komo rujin :ij, ad wugew xiyaSe nako zwadefan) Нелълъеццаго бучIеб нелълъее батиняро. ne:eCago buzeb ne:eye batinyaro. Нелълъецца цIцIали гьабго къоялълъ тани, цIцIалиялълъ нилълъ гьабго моцIцIалълъ тена. ne:aCa ~ali habgo qoya: tani, ~aliya: ni: habgo mo~a: tena. Нич гьечIелълъуб яхI гьечIеб. nix heze:ub ya\ hezeb. Носоцца гуреб къотIинеб, квералълъин. nosoCa gureb qoTineb, kwera:in. Нохъо томо, нохъо бацIцIалиняро, нохъо чороклинеб гIамал течIони. no]o tomo, no]o ba~alinyaro, no]o xoroklineb famal tezoni. НугI гьечIеб жо - гьересси. nuf hezeb $o - hereSi. Нусалълъа бичIчIде ясалълъа абинеб. nusa:a biZde yasa:a abineb. Нусго томеналълъул багьаябги букIиня гьересси. nusgo tomena:ul bahayabgi bujinya hereSi. Нугь бекьуги, хIур бекье. nuh bepugi, \ur bepe. Нугь гьечIеб кьуру букIиняреб, кьо гьечIеб гIор букIиняреб. nuh hezeb puru bujinyareb, po hezeb for bujinyareb. Нугь къваридав чи - хьатал къарав чи. nuh qwaridaw xi - %atal qaraw xi. Нугь лълъикIабани, нугьла ххер бижлаан. nuh :ijabani, nuhla {er bi$laan. Нугь цо буе, рорцен кIиго буе. nuh co buye, rorcen jigo buye. Нугьла вахълалълъер гьалмагъ валагье. nuhla wa]la:er halmav walahe. Нугьла энаго, рогьолего ххеххго вахъа, бакъунде ххеххго рещтIа. nuhla enago, roholego {e{go wa]a, baqunde {e{go re&Ta. Нугьла лълъин, лълъеда гьиби. nuhla :in, :eda hibi. Нугьлул ххалалиялълъе валагьуги, чIчIенеб бакIалълъе валагье. nu[lul {ala;iyalde walahuge, Zoleb bajalde walahe. НуцIцIа гъедегIан гъилди, хIур бачIинегIан пурчIина. nu~a vedefan vildi, \ur bazinefan _urzina. НуцIцIил кIалтIаго - хIеж, хIобокьго - алжан (лълъадилун ячинессей яс мадогьалихъго ятарай меххалълъ). nu~il jalTago - \e$, \obopgo - al$an (:adilun yaxineSey yas madohali]go yataray me{a:). Нугьла букIараб гьой чуруде ккани, чури хIуккунебила, чуруда букIараб нагьле ккани, нагь хIуккуняребила. nuhla bujarab hoy xurude Kani, xuri \uKunebila, xuruda bujarab nahle Kani, nah \uKunyarebila. О o Огьисса хIетIе гурони хIарччола хъваде теларилан лълъугьарав мааруласс хIарччулълъ дегIен чIванебила. ohiSa \eTe guroni \arXula ]wade telarilan :uharaw maarulaS \arXu: defen zwanebila. Огьогьоялълъ гьорчо кконяро. ohohoya: horxo Konyaro. Огърол боркIалиялълъ гуребила чияссул адегIали борцинеб. ovrol borjaliya: gurebila xiyaSul adefali borcineb. ОпорцIцI букаригин нако хъарссуги. o_or~ bukarigin nako ]arSugi. Ор чIобогояб хIалухъин ххалатаб букIиня, белэр чIобогояв чи чIухIарав вукIинев. or zobogoyab \alu]in {alatab bujinya, bel'er zobogoyaw xi zu\araw wujinew. Орол лалилаги орахьдал щарилаги щаклуги. orol lalilagi ora%dal &arilagi &aklugi. Орщел оцонибе бае. or&el oconibe baye. Огьле энде кIкIвагIалал рохьоре энде ккена. ohle ende Jwa\alal ro%ore ende Kena. Оххол гьоболассдассаги гьанал гIагалиялълъассаги ххабар лълъикI буе. o{ol hobolaSdaSagi hanal fagaliya:aSagi {abar :ij buye. Оццебессеб соналълъ бугIаги хIунчинеб, кIиабилеб соналълъ гьолоцин хIунчиняреб. oCebeSeb sona: bufagi \unxineb, jiabileb sona: holocin \unxinyareb. Оццее юрай яс - ххеххго бекьараб пурчIина. oCeye yuray yas - {e{go beparab _urzina. Ордекалълъул анчIида хIанинибго лълъин гьанеб. ordeka:ul anzida \aninibgo :in haneb. Оххолисса бекьчIеб ххаслихъе босиняреб. o{oliSa bepzeb {asli]e bosinyareb. Оххолисса карщ лълъама, ххаслихъе ххинкIал чIчIахIа. o{oliSa kar& :ama, {asli]e {injal Za\a. Оц бегьиниб жо басиялълъаго гьаня. oc behinib $o basiya:a hanya. Оц бихьун рихьи бае, басиялълъа гIурдул рае. oc bi%un ri%i baye, basiyalda furdul raye. Оц гIураб меххалълъ, гIинтIдеги ккогеги, гIолохъанчи гIурав меххалълъ, гIакълу малълъдеги ккогеги. oc furab me{a:, finTdegi Kogegi, folo]anxi furaw me{a:, faqlu ma:degi Kogegi. Оц кьумо, барщдеруня, хIелеко кьумо, рекъендеруняро (Шагьи кьумо, барщдеруги, оц кьумо, рекъендеруе). oc pumo, bar&derunya, \eleko pumo, reqenderunyago (^ahi pumo, bar&derugi, oc pumo, reqenderuye). Оц кьурул рагIале къайгин, хIамида ургъел чIванеб. oc purul rafa;e qaygin, \amida urvel zwaneb. Оц кIанцIде кватIани, гIака кIанцIинеб. oc jan`de kwaTani, faka jan`ineb. Оц лълъугьинеб жо бачидаго гьанебила. oc :uhineb $o baxidago hanebila. Оц лълъугьинеб жоялълъул лълъар бегIераб букIиня. oc :uhineb $oya:ul :ar beferab bujinya. Оц мацIцI гьанесс бикьун батаги. oc ma~ haneS bipun batagi. Оц рукьалълъа квегъиня, чи заманалълъ квегъиня. oc rupa:a kwevinya, xi #amana: kwevinya. Оц тIураниги, Марямил гIайиб, релълъ беканиги Марямил гIайиб. (Оц тIураниги – Марям, релълъ беканиги – Марям). oc Turanigi, maryamil fayib, re: bekanigi maryamil fayib. (oc Turanigi - maryam, re: bekanigi - maryam). Оц х I вани – гьан, гьорко х I вани – цIул. oc \wani - han, horko \wani - `ul. Оц х I ваниги, х I ур ххутIинеб, х I ур х I ваниги, ракь ххутIинеб. oc \wanigi, \ur {uTineb, \ur \wanigi, rap {uTineb. Оцаз бураб чоцца, рииялълъ бураб ххаселалълъ кунанебила. oca# burab xoCa, riiya: burab {asela: kunanebila. Оцал гьечIессул рекьи хIалакъаб. ocal hezeSul repi \alaqab. Оцал маарда, МухIама рагIдокь. ocal maarda, mu\ama rafdop. Оцал тIурчIони ор баняро, аде ракь хъвачIони, х I ур бачIиняро. ocal Turzoni or banyaro, ade rap ]wazoni, \ur bazinyaro. Оцола бече буеянги абуги, гIака гьиркилаги баги. ocola bexe buyeyangi abugi, faka hirkila bagi. Оцода бичIчIде, булагъада кьап Iи неб. ocoda biZde, bulavada paPineb. Оцол лълъаран хIамил гIен ккоги. ocol :aran \amil fen Kogi. Оцол омол бицчIого, омохьатазул бицуги. ocol omol biczogo, omo%ata#ul bicugi. Оцал тIурчIони, тIегь баняреб, аде ракь хъвачIони, х I ур бачIиняреб. ocal Turzonigi, Teh banyareb, ade rap ]wazoni, \ur bazinyareb. Оцол хъири бахъчIони, магIил хъуй бахъиняро. ocol ]iri ba]zoni, mafil ]uy ba]inyaro. Оцол хъири гуреб, хъурмил гьаракь гуреб. ocol ]iri gureb, ]urmil harap gureb. Оцолаб босе, басидулаб те. ocolab bose, basidulab te. П _ Пакъирассе - къварили, абдалассе - роххел. _aqiraSe - qwarili, abdalaSe - ro{el. Пакъирзаби, миск I инял бечедал чи! _aqir#abi, misjinyal bexedal xi! Палгьаван гурони квариде вахъиняро. _alhawan guroni kwaride wa[inyaro. ПасихIал рагIабацца богIол цугъур цIенаро. _asi\al rafabaCa bofol cuvur `enaro. Пахьул бололълъ меседил пикраби рукIинярел. _a%ul bolo: mesedil _ikrabi rujinyarel. Пашманассул магIо гIемераб, рокьи ккарассул ххабар гIемераб. _a^manaSul mafo femerab, ropi KaraSul {abar femerab. Пашмали гьоркьоб гьечIеб роххелги букIиняребила, роххел гьаняреб пашмалиги бачIиняребила. _a^mali horpob hezeb ro{elgi bujinyarebila, ro{el halyareb _a^maligi bazinyarebila. Пер коняресс хъал конеб. _er konyareS ]al koneb. Пикраби – маарда, къварили – могъзада нахъа. _ikrabi - maarda, qwarili - mov#ada na]a. Пикри гIемелуни, чи гIантлинев. _ikri femeluni, xi fantlinew. Пикриялълъа кIалгьани, рагIолълъ мекъи ккенаро. _ikriya:a jalhani, rafo: meqi Kenaro. Пикру ццебе, ццим ххадуб. _ikru Cebe, Cim {adub. ПиргIавние Муса каминярев. _irfawniye musa kaminyarew. Пири пирхханщинахъе зоб гъугъаняреб. _iri _ir{an&ina]e #ob vuvanyareb. Пириялълъеги гъветI кIудаб бокьинеб. _iriya:egi vweT judab bopineb. Питна бокьарасс багьана, ракь хъвалхьун, балагьинеб. _itna boparaS bahana, rap ]wal%un, balahineb. Питнабазул мугьал хьани, балагьазул гьирал раччинел. _itnaba#ul muhal %ani, balaha#ul hiral raXinel. Питнадул мугьал хьани, балагьалълъул ор баня. _itnadul muhal %ani, balaha:ul or banya. Пихъ бижиняреб гъветI гьурщиняреб. _i] bi$inyareb vweT hur&inyareb. Пихъ гьечIеб гъотIола ил речIчIиняреб, лълъин гьечIеб иццухъе гел бегьиняреб. _i] hezeb voTola il reZinyareb, :in hezeb iCu]e gel behinyareb. Пурццил гьаракь къотIани, къилил белэр каминя. _urCil harap qoTani, qilil bel'er kaminya. Р r Рагъ ххинкIазулгин лълъикIаб. rav {inja#ulgin :ijab. Рагъалълъасса рекъен лълъикIаб. rava:aSa reqen :ijab. РагьомахIогIан бегде захIматаб меэр гьечIеб. (Рукъалълъул рагьомахIо ГIакару меэргIанаб). rahoma\ofan begde #a\matab meer hezeb. (ruqa:ul rahoma\o fakaru meerfanab). РагIал бахъун хIур бекье, ракьан бахъун бокь хъващтIе. rafal ba]un \ur bepe, rapan ba]un bop ]wa&Te. РагIал гьечIеб кьуру гьечIеб, рагIал гьечIеб авлахъ гьечIеб. rafal hezeb puru hezeb, rafal hezeb awla] hezeb. РагIалалълъасса ракьан лълъикIаб (нугьлул). rafala:aSa rapan :ijab (nuhlul). РагIи бадибе лълъикIаб, ил могъалълъе лълъикIаб. rafi badibe :ijab, il mova:e :ijab. РагIи бице бакI бихьун, ургъел бикье чи вихьун. rafi bice baj bi%un, urvel bipe xi wi%un. РагIи бугеб рукъалълъасса, рукъго гьечIого, къватIир лълъикI. rafi bugeb ruqa:aSa, ruqgo hezogo, qwaTir :ij. РагIи бугеб рукъалълъасса магIо бугеб рукъ лълъикIаб. rafi bugeb ruqa:aSa mafo bugeb ruq :ijab. РагIи буде - нус, нисо конде - яс. rafi bude - nus, niso konde - yas. РагIи буняресс боцIцIи хьихьиняро. rafi bunyareS bo~i %i%inyaro. РагIи гIемералълъуб, хIалтIи дагьаб. rafi femera:ub, \alTi dahab. РагIи гьечIони кечI букIиняреб. rafi hezoni kez bujinyareb. РагIи гIарац буго, гIен тIами месед буго. rafi farac bugo, fen Tami mesed bugo. РагIи жаниб гьенарев чияссда балгояб жо бицдегIан, кочIчIел цIумо босун къотIнобе бае. rafi $anib henarew xiyaSda balgoyab $o bicdefan, koZel `umo bosun qoTnobe baye. РагIи къватIиб, дун рукъув. (КIал бугев чола, чодулав гьелдго) rafi qwaTib, dun ruquw. (jal bugew xola, xodulaw heldgo) РагIи рагIоле бачIиня, гIор кьодукье бачIиня. rafi rafole bazinya, for podupe bazinya. РагIи риидал буе, рекьи иххдал буе. rafi riidal buye, repi i{dal buye. РагIи - рокIел кIул. rafi - rojel jul. РагIи ургъун бице, кици бакI бихьун тIаме. rafi urvun bice, kici baj bi%un Tame. РагIи хIалакъаб бице, гьан кьарияб коне. rafi \alaqab bice, han pariyab kone. РагIола гвагьар гьечIин, гьурал жалго те. rafola gwahar hezin, hural $algo te. РагIул гьоло гьабуге, гьалил мигъир гьабуге. raful holo habuge, halil mivir habuge. РагIол гвагьар гьечIин, гьурал жалго те. rafol gwahar hezin, hural $algo te. РагIол гIомо буги, абдалгин дагIбадуги. rafol fomo bugi, abdalgin dafbadugi. РагIол гIомоялълъул гIарщал руги. rafol fomoya:ul far&al rugi. РагIол квешли - ххалали, ххамил квешли - гьечIоли. rafol kwe^li - {alali, {amil kwe^li - hezoli. РагIол квешли - ххалали, ххарбил квешли - гIемели. rafol kwe^li - {alali, {arbil kwe^li - femeli. РагIол анчIи риччаги, тIулида ццин бихъуги. rafol anzi riXagi, Tulida Cin bi]ugi. РагIохъ балагьуги, хIалтIохъ балагье. rafo] balahugi, \alTo] balahe. РагIоцца рагIи бахъиня, бакъуцца чIчIетI бахъиня. rafoCa rafi ba]ilya, baquCa ZeT ba]inya. Рогьоле вахъарассул кьегIер цIцIуяб. rohole wa]araSul pefer ~uyab. Рогьоле къед биххун, къаденахъе хIур бахъун. rohole qed bi{un, qadena]e \ur ba]un. Рогьоле яхъаралълъул бал окIаб. rohole ya]ara:ul bal ojab. Рогьолего бураб хIалтIи лълъикIаб, гьитIинго ячарай чIчIужу лълъикIай. roholego burab \alTi :ijab, hiTingo yaxaray Zu$u :ijay. Рижи - мискIинчияссул дандежо. ri$i - misjinxiyaSul dande$o. Рижидолълъ анкьго дару бугеб. ri$ido: anpgo daru bugeb. Рижиххуялълъул иналълъа буниги, бахIарал бетчIого ххутIиняреб. ri$i{uya:ul ina:a bunigi, ba\aral betzogo {uTinyareb. Рак гьечIого, бокь бичуги, бекьчIого хIур бичуги. rak hezogo, bop bixugi, bepzogo \ur bixugi. Ракъи-хьул, ссвак-кIкIвагI. raqi-%ul, Swak-Jwaf. Ракьулълъе рехханиги, месед хIоняро. rapu:e re{anigi, mesed \onyaro. Ракъдала джугIа чIчIенаро, цаххбиниб гIарац чIчIенаро. raqdala Gufa Zenaro, ca{binib farac Zenaro. РакъчIого кунаги, къассд букIаго жибго те. raqzogo kunagi, qaSd bujago $ibgo te. Ракъун кунани квен гьоэлиня, гьимун бицани рагIи гьоэлиня. raqun kunani kwen hoelinya, himun bicani rafi hoelinya. Ракь бижлалълъер рак бижараб. rap bi$la:er rak bi$arab. Ракьол белегьан вуго бекьарав чи. rapol belehan wugo beparaw xi. Ракьол гIанкIкI ракьол гьойцца гурони кконяреб. rapol fanJ rapol hoyCa guroni Konyareb. РакI битIдегIан мацIцI битIиняро. raj biTdefan ma~ biTinyaro. РакI бухIун гIодани, беццаб бадиссаги магIо бачIиня. raj bu\un fodani, beCab badiSagi mafo bazinya. РакI гурхIи гьечIеб хIал - хIанчIун конеб гьан. raj gur\i hezeb \al - \anzun koneb han. РакI гурхIун гъунибе бачараб бул'ур ццин бахъун бачахъиялълъе ккена. raj gur\un vunibe baxarab bul'ur Cin ba]un baxa]iya:e Kena. РакI щваралълъубе хIетI щоня. raj &wara:ube \eT &onya. РакIалълъа бугеб жо бицчIогойила цIцIумагъедо чIчIегIелураб. raja:a bugeb $o biczogoyila ~umavedo Zefelurab. РачIчI ххалатаб гьойдассаги цIуне, гьод ххалатаб чодассаги цIуне. raZ {alatab hoydaSagi `une, hod {alatab xodaSagi `une. РокIедасса рокIеде - кьо. rojedaSa rojede - po. Ралдалаги гел гье (исрап буги). raldalagi gel he (isra_ bugi). Ралдаеги щуб къварагIинеб, щубиеги бакъ къварагIинеб. raldayegi &ub qwarafineb, &ubiyegi baq qwarafineb. Ралдалълъе чIимихх бортанищи, ана нелълъедасса. ralda:e zimi{ bortani&i, ana ne:edaSa. Ралдалълъе лълъинги тIоги, рохьобе илги босуги. ralda:e :ingi Toge, ro%obe ilgi bosugi. Рас хIеренаб бихьинина хIанчIчIаз руз бетIинеб. ras \erenab bi%inina \anZa# ru# beTineb. Балад тIаминедухъ вегьуги, бохх тIаминедухъ вачIа. balad Taminedu] wehugi, bo{ Taminedu] waza. РатIалги щоняро, щигат деги гIенаро. raTalgi &onyaro, &igat degi &enaro. Ролоцца - чи, чоцца - багьадур. roloCa - xi, xoCa - bahadur. РахIараб гъанссиеги буцIцIараб кIалалълъеги рахIат букIиня. ra\arab vanSiyegi bu~arab jala:egi ra\at bujinya. Рахъдал чед барай, чиял чи веэдарай. ra]dal xed baray, xiyal xi weedaray. Рахь баккиняреб гIакдае чури кьоги. ra% baKinyareb fakdaye xuri pogi. Рахь гьечIеб гIакдацца гIартилълъ мал баня. ra% hezeb fakdaCa farTi: mal banya. Рахь хахинелълъул бече хIалакъаб. ra% [a[ine:ul bexe \alaqab. Рахьдал тIанкI гьечIони, бече лълъугьиняреб. ra%dal Tanj hezoni, bexe :uhinyareb. Рахьдалълъ рас ххеххго бихьиня. ra%da: ras {e{go bi%inya. РахIатаб гIурму бокьани, дуццаго чияего буги налгьи, чияда догоги буги. ra\atab furmu bopani, duCago xiyaye bugi nalhi, xiyada dogogi bugi. РахIатгин хIалихьали, захIматгин бахIарчили. ra\atgin \ali%ali, #a\matgin ba\arxili. Раччи бачче черххалълъа ракъараб. raXi baXe xer{a:a raqarab. РачIчI бухьун, хIама чIчIенаро. raZ bu%un, \ama Zenaro. РачIчI къотIун борохь къелълъе биччаги. raZ qoTun boro% qe:e biXagi. РачIчI кIудаб лълъугьдейилан дегIен хьихьун букIарабила, лълъурдул кIудал лълъугьун, чехь бихъде ккарабила. raZ judab :uhdeyilan defen %i%un bujarabila, :urdul judal /uhun :uhun, xe% bi]de Karabila. РачIчIалълъасса чIухIараб хIелеко гIадав. raZa:aSa zu\arab \eleko fadaw. Регьел гIуралълъубе щуб гIенеб. rehel fura:ube &ub feneb. «РегIенаро, щоняро» гIилалун рикIкIиняро. «refenaro, &onyaro» filalun ruJinyaro. Рекьи басандичIони, хIалтIол хIур бахъиняро. repi basandizoni, \alTol \ur ba]inyaro. Рекъав чияссул рагIад рекъаб букIиня. reqaw xiyaSul rafad reqab bujinya. Ракъараб рехъалълъ хъумур речIчIиняро. raqarab re]a: ]umur reZinyaro. Ралълъаралълъа ракъарабила рохьдолълъ хIайван данделинеб. ra:ara:a raqarabila ro%do: \aywan dandelineb. РекъечIеб бицарассда бокьиняреб рагIиня. reqezeb bicaraSda bopinyareb rafinya. Рокъон кунае, къецц бан хIалтIе. roqon kunaye, qeC ban \alTe. Рокъон чIчIикIаре. roqon Zijare. РакIарассда гьелав воххуги. rajaraSda helaw wo{ugi. РакIарассухъ ралагьун ракIа, рещтIарассухъ ралагьун рещтIа. rajaraSu] ralahun raja, re&TaraSu] ralahun re&Ta. РокIее иххтияр кьуни, иххтияр гьечIеб бакIалълъе ккена. rojeye i{tiyar puni, i{tiyar baja:e Kena. РокIел бер балагьчIони, бералълъа канцIа бихьиняро. rojel ber balahzoni, bera:a kan`a bi%inyaro. РокIел гIен гIенеккчIони, гIеналълъа рагIи рагIиняро. rojel fen feneKzoni, fena:a rafi rafinyaro. РокIел хIал хьарав ХIариколоссессда хIатIикь цIа бакарав кIахъияв рекъенаро. rojel \al %araw \arikoloSeSda \aTip `a bakaraw ja]iyaw reqenaro. РокIел хIуби - чехь, чохьол хIуби - чед. rojel \ubi - xe%, xo%ol \ubi - xed. РокIелълъ бугеб гьаняро, гьороб бугеб бихьиняро. roje: bugeb hanyaro, horob bugeb bi%inyaro. РекIкI бурассе хIучч битIиняро. reJ buraSe \uX biTinyaro. РокIон бихьун чу босе, гьумо бихьун кьили босе. rojon bi%un xu bose, humo bi%un pili bose. Ралълъаралълъа ракъарабила ролода рокъи банеб. ra:ara:a raqarabila roloda roqi baneb. Регьеде гурони къоги бегьчIо, регьечIого хIвараб дарайдол горде. rehede guroni qogi behzo, rehezogo \warab daraydol gorde. Рецц бумо гаргадиялълъ бецц руня, гIунгутIаби рициналълъ кантIдеруня. reC bumo gargadiya: beC runya, funguTabi ricina: kanTerunya. РещтIде гьанярев рекIендевуги. re&Tde hanyarew rejendewugi. РекIендеги гьае, рещтIдеги гьае. rejendegi haye, re&Tdegi haye. Ригь богоде, бог радакье. rih bogode, bog radape. Ригьла вега, ригьла вахъа. rihla wega, rihla wa]a. Ригьин чиялгин лълъикIаб, чи нелълъерго лълъикIав. rihin xiyalgin :ijab, xi ne:ergo :ijaw. Ригьинги ригьги ургъун буе. rihingi rihgi urvun buye. Риди меседли гьанебани, нахъеяссухъе щолароан. ridi mesedli hanebani, na]eyaSu]e &olaroan. Рии кьижун арассе кьиндала мискIилиялълъ макьо тенаро. rii pi$un araSe pindala misjiliya: mapo tenaro. Риидала макънал рачиней йикIарай, кьиндала кьурдиней йикIа. riidala maqnal raxiney yijaray, pindala purdiney yija. Риидала борохь бихьарав кьиндала гIарщикьа хIинкъиня. riidala boro% bi%araw pindala far&ipa \inqinya. Риидала гвангвара гьалчIони, кьиндала гереги гьалиняро. riidal gwangwaro halzoni, pindala geregi halinyaro. Риидала гIодобе бегьараб квер чIобого бачIиняро. riidala fodobe beharab kwer zobogo bazinyaro. Риидала гIор те, кьиндала меэр те. riidala for te, pindala meer te. Риидала де гIоло чIвае, кьиндала ножего гIоло чIвае (чол кици). riidala de folo zwaye, pindala no$ego folo zwaye (xol kici). Риидала кьижани, кьиндала гIака х I оня. riidala pi$ani, pindala faka \onya. Риидала риди ххуе, кьиндала нагь коне. riidala ridi {uye, pindala nah kone. Риидала имогъ босе, кьиндала буртина босе. riidala imov bose, pindala burtina bose. Риидала х I ерабги босуги, кьиндала хIалакъабги босуги. riidala \erabgi bosugi, pindala \alaqabgi bosugi. Риидала х I ур бекье, кьиндала кор боркье. riidala \ur bepe, pindala kor borpe. Риидала х I урив х I ва, кьиндала рукъув х I ва. riidala \uriw \wa, pindala ruquw \wa. Риидала черхх берцен буня узданаб ролоцца, кьиндала ххенаб ролоцца. riidala xer{ bercen bunya u#danab roloCa, pindala {enab roloCa. Риидала чIарадичIони, кьиндала гьороб жо букIиняреб. riidala zaradizoni, pindala horob $o bujinyareb. Риидала чIар бучIони, кьиндала гьороб жо букIиняро. riidala zar buzoni, pindala horob $o bujinyaro. Риидала – Ххассбика, кьиндала – къватIулбика. riidala - {aSbika, pindala - qwaTulbika. Риидалил цого х I ур, кьиндала гIасокь къараб, Кьиндалил цого ссугъур, боххиссан ххер баккараб. riidalil cogo \ur, pindala fasop qarab, pindalil cogo Suvur, bo{iSan {er baKarab. Риидалде гьаркал кьиндала къачIае, кьиндалде чанагъ риидала къачIае. riidalde harkal pindala qazaye, pindalde xanav riidala qazaye. Риидалил цого х I ур, кьиндала гIасолълъ къараб. riidal cogo \ur, pindala faso: qarab. Рии-риидала – чIор-чIорол, кьин-кьиндала – гуд-гудуч! rii-riidala - zor-zorol, pin-pindala - gud-gudux! Рикьи банеб къвачIинибе къили баде бегьиняро (рикьинибе къили чIехьеняреб). ripi baneb qwazinibe qili bade behinyaro (ripinibe qili ze%enyareb). Рикьол рурал ххинкIал ригьла конев алазан. ripol rural {injal rihla konew ala#an. Рикьунибе къили баги. ripunibe qili bagi. РикIкIада бугеб меседалълъасса гIагарда бугеб гIарац лълъикIаб. riJada bugeb meseda:aSa fagarda bugeb farac :ijab. РикIкIада бугеб гIагалиялълъасса гъунив вугев мадогьалго лълъикIила. riJada bugeb fagaliya:aSa vuniw wugew madohalgo :ijila. РикIкIадасса квараб къилиялълъасса гIагардасса квараб ссахI лълъикIаб. riJadaSa kwarab qiliya:aSa fagardaSa kwarab Sa\ :ijab. РикIкIада ругел гIагарал чи, унтун рагIлалълъер, х Iомо ратиня, х I омо рагIлалълъер, рукъун рагIиня. riJada rugel fagaral xi, untun rafla:er, \omo ratinya, \omo rafla:er, ruqun rafinya. РикIкIадасса квараб къилиялълъасса гIагардасса квараб ссахI лълъикIаб. riJadaSa kwarab qiliya:aSa fagardaSa kwarab Sa\ :ijab. РикIкIадассан йихьде лълъикIай чиял яс гъуний щомо йихьде жо гурей жо ятиня. riJadaSan yi%de :ijay xiual yas vuniy &omo yi%de $o gurey $o yatinya. РитIохъли ракIараб ххвалчадасса ракIараб. riTo]li rajarab {walxadaSa rajarab. Рихьанжоялълъул жо гIенареб, гургил чед гIенареб. ri%an$oya:ul $o fenareb, gurgil xed fenareb. Родоласса нагь буххуги. rodolaSa nah bu{ugi. Родолълъа бахъараб гел, нагьулълъ гьейгин кьватIарабила. rodo:a ba]arab gel, nahu: heygin pwaTarabila. Рукъалълъасса ххирияб бакI гьечIеб, гьимадасса ххирияб жо гьечIеб. ruqa:aSa {iriyab baj hezeb, himadaSa {iriyab $o hezeb. Рукъуб гьечIеб талихI къватIиб къенаро. ruqub hezeb ta\i[ qwaTib qenaro. Рукъуб къир-къвар бугони, дунял къварилиня. ruqub qir-qwar bugoni, dunyal qwarilinya. Рукъуб кьечIеб талихI рохьоб кьелищи. ruqub pezeb tali\ ro%ob peli&i. Рукъубе рукъгIанаб гьецIцIо босинеб. ruqube ruqfanab he~o bosineb. Рукъуб къадру гьечIессул къватIибги букIиняреб. ruqub qadru hezeSul qwaTibgi bujinyareb. Рукъуб къвакъвадинеб, къватIиб къелинеб. ruqub qwaqwadineb, qwaTib qelineb. Рукъуб къир-къир бугони, дунял къварилиня. ruqub qir-qir bugoni, dunyal qwarilinya. Рукъуб кьечIеб талихI рохьоб кьелищилан абурабила саласселълъ. ruqub pezeb tali\ ro%ob peli&ilan aburabila salaSe:. Рукъуб ххам бугони - ххалатаб горде, ххараб жо бугони - чIахIиял ххинкIал. ruqub {am bugoni - {alatab gorde, {arab $o bugoni - za\iyal {injal. Рукъуб чед бугессда чиял мацIцI гьаняро. ruqub xed bugeSda xiyal ma~ hanyaro. Рукъубго къулгIаги томо, къватIисса лълъин баччарай. ruqubgo qulfagi tomo qwaTiSa :in baXaray. Рукъубе нугь кидаго гIагараб. ruqube nuh kidago fagarab. Рукъув гъалбацI – къватIив гIанкIкI. ruquw valba` - qwaTiw fanJ. Рукъув – дегIен, къватIив – цIцIе. ruquw - defen, qwaTiw - ~e. Рукъув кошасс рохьоб кошаб бачIиня. ruquw ko^aS ro%ob ko^ab bazinya. Рукъув цIцIогьор хIваги, ЦIцIоров дибир хIваги. ruquw ~ohor \wagi, ~orow dibir \wagi. Рукъуй йигей меххалълъ энссол рукъ, рукъуе нахъйуссун – чиял рукъ. ruquy yigey me{a: enSol ruq, ruquye na]yuSun - xiyal ruq. Рукъусса кош арав къватIивги кош ххутIиня. ruquSa ko^ araw qwaTiwgi ko^ {uTinya. Рокьи ккани, кочIохъан яхъиня, чехь бухIани, магIихъан яхъиня. ropi Kani, kozo]an ya]inya, xe% bu\ani, mafi]an ya]inya. Рокьи ккечIей адамалълъа росола нахъа чIчIомо квен буде гьаняреб. ropi Kezey adama:a rosola na]a Zomo kwen bude hanyareb. Рокьи кьерилълъ букIиня. ropi peri: bujinya. Рокьое баги, гьанае бае. ropoye bagi, hanaye baye. Ролълъол чадал рукIаго, бакариги коняро, бугъби ццере рукIаго, бусбиги квегъиняро. ro:ol xadal rujago, bakarigi konyaro, buvbi Cere rujago, busbigi kwevinyaro. Роол къо кьиндалил анкьида бащалинеб. Росдал газа кьурда рекIенеб. rool qo pindalil anpida ba&alineb. rosdal ga#a purda rejeneb. Роол рукъ - буртина, рукъалълъул хIуби - чIчIужу. rool ruq - burtina, ruqa:ul \ubi - Zu$u. Росс-лълъади цолчIони, рукъ беххе балагьиня. roS-:adi colzoni, ruq be{e balahinya. Россассе энде гIурай яцц йигев ваццассда къасси макьо щоняреб. roSaSe ende furay yaC yigew waCaSda qaSi mapo &onyreb. Россассе ани, росс ватиня, чIчIужу ячани, чIчIужу ятиня. roSaSe ani, roS watinya, Zu$u yaxani, Zu$u yatinya. Росдае гIоло бицараб рагIи - росдае гIоло бураб гъулухъ. rosdaye folo bicarab rafi - rosdaye folo burab vulu]. Росдае ххиянат бурав росдал цIецца вухIаги. rosdaye {iyanat buraw rosdal `eCa wu\agi. Росдал гIадат хIвеялълъасса, гIадатаб росо хIвей лълъикIаб. rosdal fadat \weya:aSa, fadatab roso \wey :ijab. Росдацца хIелеко хъуни, хIарпиеги бутIа кьеде ккенеб. rosdaCa \eleko ]uni, \ar_iye buTa pede Keneb. Росо бихьун си боркIадаб бае. roso bi%un si borjadab baye. Росо кIодо, ясал гIемер. roso jodo, yasal femer. Росо томо арав хIоде росолълъе вачIинев. roso tomo araw \ode roso:e wazinew. Росогин дагIбадани, чиякълиня, чIчIужугин дагIбадани, куникълиня. rosogin dafbadani, xiyaqlinya, Zu$ugin dafbadani, kuniqlinya. Росдал анцIилI, бол нусилI. rosdal an`i/, bol nusi/. Росолълъ гьудул вуе, нугьла гьалмагъ ккое. roso: hudul wuye, nuhla halmav Koye. Росолълъе унти я базарганассул гьирицца бачIинеб, я гьардохъанассул къвачIицца бачIинеб. roso:e unti ya ba#arganaSul hiriCa bazineb, ya hardo]anaSul qwaziCa bazineb. Россассда лълъади гьабго къоялълъ юхIинейила, чIчIужуялълъа росс гьабго моцIцIалълъ вухIиневила. roSaSda :adi habgo qoya: yu\iyila, Zu$uya:a roS habgo mo~a: wu\inewila. Россассулал лълъадаре, лълъадолал кIалалълъ. roSaSulal :adare, :adolal jala:. Росолълъе унти я базарганассул гьирицца бачIинеб, я гьардохъанассул къвачIицца бачIинеб. rosu/e unti ya ba#arganaSul hiriCa bazuneb, ya hardo]anaSul qwaziCa bazuneb. Росолълъе щоде рес букIаго, къватIивги чIчIоги, росо рикIкIад букIин гьаняго, къасси нугьлаги вахъуги. roso:e &ode res bujago, qwaTiwgi Zogi, roso riJad bujin hanyago, qaSi nuhlagi wa]ugi. Роххел гIемералълъур кьурдухъаби рахъинел, хIвел гIемералълъур магIихъаби рахъинел. ro{el femera:ur purdu]abi ra]inel, \wel femera:ur mafi]abi ra]inel. Рохъдол чед бурай, чиял чи веэдарай. ro]dol xed buray, xiyal xi weedaray. Рохьалълъ тала босчIого тенаро. ro%a: tala boszogo tenaro. Рохьдолълъ букIиняреб чIухIухъаналълъе чIаргIараб салам дир магьил илалълъул! ro%do: bujinyareb zu\u]ana:e zarfarab salam dir mahil ila:ul! Рохьдолълъ чIчIа, рохьдолълъ хIва. ro%do: Za, ro%do: \wa. Рохьдолълъ чIчIенареб хIайваналълъа ил щоня. ro%do: Zenareb \aywana:e il &onya. Рохьил хIайван рохьоб гурони чIчIенаро. ro%il \aywan ro%ob guroni Zenaro. Рохьоб гъотIолаги кидаго цого хIал букIиняребила. ro%ob voTolagi kidago cogo \al bujinyarebila. Рохьоб хьараб хьодол пайда щибила. ro%ob %arab %odol _ayda &ibila. Рохьоб цидаги данде чIвагеги кIиго эбелцадахъ. ro%ob cidagi dande zwagegi jigo ebelcada]. Рохьоб циги ххутIугеги, цого энчIалълъа божун. ro%ob cigi {uTugegi, cogo enza:a bo$un. Рохьоб чан каминяреб, чорххолълъ унти каминяреб. ro%ob xan kaminyareb, xor{o: unti kaminyareb. Рохьобе кватIи гурони пайда гьечIилан абун буго гъадицца. ro%obe kwaTi guroni _ayda hezilan abun bugo vadiCa. Рохьобе ил босуги, илацца хIур бекьуги. ro%obe il bosugi, ilaCa \ur bepugi. Роццадасса цIцIикIкIун чуги кIанцIиняро. roCadaSa ~iJun xugi jan`inyaro. Рорцен гьечIеб огь хханассулги букIиняреб. rorcen hezeb oh {anaSulgi bujinyareb. РоцIцIагиян цIцIани, цIцIад багиян бул'ал. ro~agiyan ~ani, ~ad bagiyan bul'al. РоцIцIада ракI чIчIоги, гIорцIцIалида божуги. ro~ada raj Zogi, for~alida bo$ugi. Ругьунаб оцалълъ гIадин хIур бекьиняро. ruhunab oca: fadin \ur bepinyaro. Рукъ гьечIессда чи гьаня, чед гьечIессда мацIцI гьаня. ruq hezeSda xi hanya, xed hezeSda ma~ hanya. Рукъ къваридав чи - лълъади кошав чи. ruq qwaridaw xi - :adi ko^aw xi. Рукъ лълъухьараб меххалълъ хIур бахъинеб гIадат. ruq :u%arab me{a: \ur ba]ineb fadat. Рукъалълъ басра вурав, къватIалълъ ццеве ккенаро. ruqa: basra wuraw, qwaTa: Cewe Kenaro. Рукъалълъ белегьанчи гуро берцен вунев, белегьанчиясс рукъин. ruqa: belehanxi guro bercen wunew, belehanxiyaS ruqin. Рукъалълъул къварили къадада гьаня, дир рокIел къварили дидаго гьаня. ruqa:ul qwarili qadada hanya, dir rojel qwarili didago hanya. Рукъалълъул кIудав меххтчIони, бахIарал бетиняро. ruqa:ul judaw me{tzoni, ba\aral betinyaro. Рукъалълъул кIалтIа хIелекоги багьиня. ruqa:ul jalTa \elekogi bahinya. Рукъалълъул хIал гьималазда гьаня, къватIалълъул хIал абдалассда гьаня. ruqa:ul \al himala#da hanya, qwaTa:ul \al abdalaSda hanya. Рокъи бае каратI кIодолалълъер, дару буе унти ххалалалълъер. roqi baye karaT jodola:er, daru buye unti {alala:er. РукIниб букIун гъургъурдамо, ГъалбацIалълъ чан чIваняро. rujnib bujun vurvurdamo, valba`a: xan zwanyaro. Руссун хIелчIони, чу хIелиняро. ruSun \elzoni, xu \elinyaro. Рулби жанире ссверараб, боххдол щинкIил хъахIаб, кумариде бухIи кьурараб, квегIде жал бегараб маарул гIаларча ххадуб ккогеги. rulbi $anire Swerarab, bo{dol &injil ]a\ab, kumaride bu\i purarab, kwefde $al begarab maarul falarxa {adub Kogegi. РухI речIчIлалълъер тушман чIвачIев, рухI рачIчIараб меххалълъ тушманасс чIванев. ru\ reZla:er tu^man zwazew, ru\ raZarab me{a: tu^manaS zwanew. РухIалицца гIадин чи хIелиняро. ru\aliCa fadin xi \erinyaro. РухIел - бакъараб, ццим - гIорцIцIараб. ru\el - baqarab, Cim - for~arab. РухIел куниня, ццин куниняро. ru\el kuninya, Cin kuninyaro. Ручун кIудаб, жаниб рак гьечIеб, ино кIудаб, жаниб мугь гьечIеб. ruxun judab, $anib rak hezeb, ino judab, $anib muh hezeb. Руччабазул базаралълъ рукъ ццебе тIенаро. ruXaba#ul ba#ara: ruq Cebe Tenaro. Рущи щваралълъубе гIанкIо буссиня. ru&i &wara:ube fanjo buSinya. С s Сабаб вагIараб жо - гIажал, адан х I онеб жо - ххиял. sabab wafarab $o - fa$al, adan \oneb $o - {iyal. Саву кьомо кьаву босуги. sawu pomo pawu bosugi. Сагъри кьода бураб, гьима гIурухъ батинеб. savri poda burab, hima furu] batineb. Сапаралълъасса вачIиняго гамачI босунги чIобого вегьуге. sa_ara:aSa wazunyago gamaz bosungi zobogo wehugi. Сордо баде къадар, къо баде гIажал, къватIисса юссарай цIцIар тIамурай яс! sordo bade qadar, qo bade fa$al, qwaTiSa yuSaray ~ar Tamuray yas! (Кицилун лълъугьарал, пашманай эбелалълъул рагIаби). (kicilun :uharal, _a^manay ebela:ul rafabi). Сордо къватIиб, ххинкI рукъуб. sordo qwaTib, {inj ruqub. Сордо сардие те. sordo sardiye te. Сордойилго вачIани, вокьиневги чIаргIиня. sordoyilgo wazani, wopinewgi zarfinya. Суалалълъа рокъон, къокъ бумо кье джаваб. suala:a roqon, qoq bumo pe Gawab. Сумал чIали буги. sumal zali bugi. Сс S Ссабру буй гIенаро, рокIелълъ гIакълу гьечIони. Sabru buy fenaro, roje: faqlu hezoni. Ссабру бурассе пайда кIудаб. Sabru buraSe _ayda judab. Ссабру гьечIев чияссул бумо жо белълъенаро. Sabru hezew xiyaSul bumo $o be:enaro. Ссабру – гIакълуялълъул ххан. Sabru - faqluya:ul {an. Ссабру вагIарассухъа гIад бумо жо босуги. Sabru wafaraSu]a fad bumo $o bosugi. Ссабру ццебе ккедебуе, ццин нахъе ккедебуе. Sabru Cewe Kedebuye, Cim na]e Kedebuye. Ссабруялълъа чIчIарассе пайда каминяреб, ххеххдарухъанассул ххиялал хIорго ххутIинел. Sabruya:a ZaraSe _ayda kaminyareb, {e{daru]anaSul {iyalal \orgo {uTinel. Ссабруялълъ меэр лълъвахъанеб. Sabruya: meer :wa]aneb. Ссабруялълъул иналълъа – багIараб месед. Sabruya:ul ina:a - bafarab mesed. Ссабуралълъул аххада – роххел. Sabura:ul a{ada - ro{el. Ссабурассе бохх, виххарассе рахIа. SaburaSe bo{, wi{araSe ra\a. Ссадакъаги къаде квенги - дагьаб жо. Sadaqagi qade kwengi - dahab $o. СсахIихъ ссахI гурони щоняреб. Sa\i] Sa\ guroni &onyareb. СсахIил рорцен гьаде ккена. Sa\il rorcen hade Kena. СсахIицца къенаро, къолоцца белгьиняро. (Жо гуреб жоялълъул бицуги). Sa\iCa qenaro, qoloCa belhinyaro. ($o gureb $oya:ul bicugi). СсвакачIого чIчIани, чIчIечIого велълъенде ккена. Swakazogo Zani, Zezogo we:ende Kena. Ссверухъе валагьчIого, рагIи кьвагьуги. Sweru]e walahzogo, rafi pwahugi. Т t Тайидол чу лълъугьдегIан, белегьанчияссул гьой лълъугьиня. tayidol xu :uhdefan, belehanxiyaSul hoy :uhunya. Тайпа лълъикIалълъасса жибго лълъикIаб лълъикI. tay_a :ija:aSa $ibgo :ijab :ij. ТалихI бугев чияссул бихьинхIамаги къелинеб. tali\ bugew xiyaSul bi%in\amagi qelineb. ТалихI бугев чияссул чухъил къвал хIулиняро. tali\ bugew xiyaSul xu]il qwal \ulinyaro. ТалихI бугессул оц ияхI бугессухъе ккела. tali\ bugeSul oc iya\ bugeSu]e Kela. ТалихI бугев ригьналасса разилиня. tali\ bugew rihnalaSa ra#ilinya. ТалихI бугессул хIама хIорла къелиня. tali\ bugeSul \ama \orla qelinya. ТалихI къосарассул кверде къо бухIарав ккенев. tali\ qosaraSul kwerde qo bu\araw Kenew. ТалихI къосиналълъасса къо вагIинго лълъикI. tali\ qosina:aSa qo wafingo :ij. ТалихI бугезда ккенаро бицун гIадан божиняреб, гIодун Аллагь гурхIиняреб гьуразул унти. tali\ buge#da Kenaro bicun fadan bo$inyareb, fodun allah gur\inyareb hura#ul unti. ТалихI бугессул бихьинхIамаги къелинебила. tali\ bugeSul bi%in\amagi qelinebila. ТалихI бугессул гвай къаццандинеб. tali\ bugeSul gway qaCandineb. ТалихI бугессул оц ияхI бугессухъе ккела. tali\ bugeSul oc iya\ bugeSu]e Kela. ТалихI бугессул хIама хIорла къелинебила. tali\ bugeSul \ama \orla qelinebila. ТалихI, гьиркил кваркьа гIадин, ссоринеб, цен аде ккенеб, цен гъокье ккенеб. tali\, hirkil kwarpa fadin, Sorineb, cen ade Keneb, cen vope Keneb. ТалихI гIодобе бортон батиняреб, чIобого кьенеб жо букIиняреб. tali\ fodobe borton batinyareb, zobogo peneb $o bujinyareb. ТалихI духъан бугони, адамалги духъан рукIинел, дур талихI къосани, адамазда мунги къосинев. tali\ du]an bugoni, adamalgi du]an rujinel, dur tali\ qosani, adama#da mungi qosinew. ТалихI, кебе бахъараб? Гьудули бугелълъубе. tali\, kebe ba]arab? huduli buge:ube. Талмикьа талмикьеги хьиндалийилан абурабила гIанкIкIицца. talmipa talmipegi %indaliyilan aburabila fanJiCa. ТечIони китиццаги хъат банеб. tezoni kitiCagi ]at baneb. Тирун жо батиняро, цIуххун гурони. tirun $o batinyaro, `u{un guroni. ТуманкI гьечIев чанахъан, чухъа гьечIев багьадур. tumanj hezew xana]an, xu]a hezew bahadur. ТуманкI лълъикIаб – ххалкъалълъ цIураб, рагIи лълъикIаб – киназулго данде ккараб. tumanj :ijab - {alqa: `urab, rafi :ijab - kina#ulgo dande Karab. Тури гьокъон, къеч хьваняреб, дунял кваниги, къухьарав гIорцIцIинярев. turi hoqon, qex %wanyareb, dunyal kwanigi, qu%araw for~inyarew. Турде лълъугьараб гъотIое дару - къотIун реххи. turde :uharab voToye daru - qoTun re{i. Туркидол кири гьечIеб, кочIол хIакъ гьечIеб. turkidol kiri hezeb, kozol \aq hezeb. ТуркIе, дадал Гъазали! turje, dadal va#ali! Туххум лълъикIай дого те, жийго лълъикIай де кье. tu{um :ijay dogo te, $iygo :ijay de pe. Тушманассда бициняреб жо гьудулассдаги бицуги. tu^manaSda bicinyareb $o hudulaSdagi bicugi. Тушманассухъе кумараб рахъ кьоги. tu^manaSu]e kumarab ra] pogi. Тушмали бекьани, бекьарасс гьилгьиня. tu^mali bepani, beparaS hilhinya. Тушманзабаздасса диццаго цIуниня, Аллагь, гьудулзабаздасса дуцца цIуне. tu^man#aba#daSa diCago `uninya, allah, hudul#aba#daSa duCa `une. Тушман вукIа абе, гьобол басра вуги. tu^man quja abe, hobol basra wugi. Тушман вуде бокьани, къарзалълъ гIарац кьейила. tu^man wude bopani, qar#a: farac peyila. ТI T ТIавус зодобе боржиня, гIункIкI ракьулълъе лълъугьиня. Tawus #odobe bor$inya, funJ rapu:e :uhinya. ТIарцIцIаб куялълъасса керчаб гьой лълъикIаб. Tar~ab kuya:aSa kerxab hoy :ijab. ТIегь баняреб гъотIоле наялги руссинярел. Teh banyareb voTole nayalgi ruSinyarel. ТIегь гIемералълъасса гъветI амагь гIемераб лълъикIаб. Teh femera:aSa vweT amah femerab :ijab. ТIегь гIурдала берценаб. Teh furdala bercenab. ТIегьги ххерги бижлалълъер, лълъинги ракги бижарабила. Tehgi {ergi bi$la:er, :ingi rakgi bi$arabila. ТIегьаняреб гъотIола пихъ бижиняреб. Tehanyareb voTola _i] bi$inyareb. ТIегьаняреб гъотIоле най буссиняро. Tehanyareb voTole nay buSinyaro. ТIегьги ххерги бижлалълъер, лълъинги ракьги бижараб. Tehgi {ergi bi$la:er, :ingi rapgi bi$arab. ТIелекье ГIалибулат гIадин. Telepe falibulat fadin. ТIунярев гьудулассда бихIиняреб рагIи абуги. Tunyarew hudulaSda bi\inyareb rafi abugi. ТIогьоле хьвадчIеб найицца гьоцIцIо буняро. Tohole %wadzeb nayiCa ho~o bunyaro. У u Умумузул адаб тарасс, ххалкъалълъул нусцIцIол тена. umumu#ul adab taraS, {alqa:ul nuc~ol tena. Умумузул кици цониги гIодоб ххутIиняро. umumu#ul kici conigi fodob {uTinyaro. Умумузул малълъи - магъилълъе банеб цIцIад. umumu#ul ma:i - mavi:e baneb ~ad. Ункъабго хъахIалълъул ункъабго къотIаги. unqabgo ]a\a:ul unqabgo qoTagi. Унтарав чи меседил таххилассаги разилиняро. untaraw xi mesedil ta{ilaSagi ra#ilinyaro. Унти р охх ноцца чIванебила, т IокIкI ницца бищинебила. unti ro{noCa zwanebila, ToJniCa bi&ulebila. Унтиги, тушманги, цIаги хIакъираблун бихьуги. untigi, tu^mangi, `agi \aqirablun bi%ugi. Унтиняреб черхх букIиняреб, чуриняреб боцIцIи букIиняреб. untinyareb xer{ bujinyareb, xurinyareb bo~i bujinyareb. Унтун ххалалугеги, х Iелун басралугеги (Ххалатаб чIвагеги, чIамучIаб ккогеги). untun {alalugegi, \erun basralugegi ({alatab zwagegi, zamuzab Kogegi). Ургъалида аде тIенкелгIаняй ясги юнила. urvalida ade Tenkelfanyay yasgi yunila. Ургъалицца черхх квараб, чоцца гьор квараб. urvaliCa xer{ kwarab, xoCa hor kwarab. Ургъалицца черхх чIварабила, чоцца гьор кварабила. urvaliCa xer{ zwarabila, xoCa hor kwarabila. Ургъел бегьинярев, багьа кьомо, восинярев. urvel behinyarew, baha pomo, wosinyarew. Ургъел бикьинярев вокьинев х Iваги, рокьул бицинярей йокьиней х Iваги. urvel bipinyarew wopinew \wagi, ropul bicinyarey yopiney \wagi. Ургъел гуребаб ургъелугеги, рухIел гуребаб рухIелугеги. urvel gurebab urvelugegi, ru\el gurebab ru\elugegi. Ургъел гьечIеб жо ракIалълъа чIчIенареб. urvel hezeb $o raja:a Zenareb. Ургъел гьечIеб жоялълъе хьихьари дагьаб. urvel hezeb $oya:e %i%ari dahab. Ургъел гьечIеб жоялълъе щакдари дагьаб. urvel hezeb $oya:e &akdari dahab. Ургъел гьечIеб, рукъ гьечIеб. urvel hezeb, ruq hezeb. Ургъел гьечIев чи ватчIев, чехь бухIчIеб черхх батчIеб. urvel hezew xi watzew, xe% bu\zeb xer{ batzeb. Ургъел гьечIессул гIурму ххалатаб, хIалтIи бокьинярессул гьанта ххалатаб. urvel hezeSul furmu {alatab, \alTi bopinyareSul hanta {alatab. Ургъел гьечIессе ворчIи дагьаб. urvel hezeSe worzi dahab. Ургъел гьечIессул гIагIай кIудаб. urvel hezeSul fafay judab. Ургъел гьечIессул макьо щулияб. urvel hezeSul mapo &uliyab. Ургъел микьигъдинеб, рокьи будинеб. urvel mipivdineb, ropi budineb. УргъчIого борчIараб рагIи — ишан ккочIого реххараб чIор. urvzogo borzarab rafi - i^an Kozogo re{arab zor. УргъчIого кIалгьарав кIицIцIол х Iоня. urvzogo jalharaw ji~ol \onya. Ургъул рагIи гъваридаб, гъвалил гIатIи биццатаб. urvul rafi vwaridab, vwalil faTi biCatab. Ургъун буе, аралълъа ххадуб ракI бухIуги. urvun buye, ara:a {adub raj bu\ugi. Ургъун гьагIеян абун буго игьалиссесс хIамида. urvun hafeyan abun bugo ihaliSeS \amida. Ургьиб бугеб гьаняро, гьороб бугеб бихьларо. urhib bugeb hanyaro, horob bugeb bi%laro. Ургьиб кIекIун, кIалдиб чIамун гурони рагIи бицуги. urhib jejun, jaldib zamun guroni rafi bicugi. Ургьибе борохь биччани, ракIщи хIанчIлеб, тIулилълъ борлълъинебилан гьикъинебила. urhibe boro% biXani, raj&i \anzleb, Tuli: bor:inebilan hiqinebila. Ургьибе ккараб жоялълъе саву ккенареб. urhibe Karab $oya:e sawu Kenareb. Ургьибеги лълъугьинеб, нахъеги бачIинеб борохь. urhibegi :uhineb, na]egi bazineb boro%. Урхъукье вачIа, дадал! ur]upe waza, dadal! Устар гьаня къай бихьун. ustar hanya qay bi%un. Устарассда ралълъараб букIиня хIалтIиги. ustaraSda ra:arab bujinya \alTigi. Устарассул къед кошаб, къебедассул нус кошаб. ustaraSul qed ko^ab, qebedaSul nus ko^ab. Устарассул хьит гьечIеб, къебедассул нус гьечIеб. ustaraSul %it hezeb, qebedaSul nus hezeb. Устарассул роцц-роццго устарабила. ustaraSul roC-roCgo ustarabila. Устарассул хIатIалги устарал. ustaraSul \aTalgi ustaral. Устарги вукIиня, хIургIаустарги вукIиня. ustargi wujinya, \urfaustargi wujinya. Ухьдул абдалзабазе гурелила хъванел. u%dul abdal#aba#e gurelila ]wanel. Учузаб жо лълъикIаб букIиняро. uxu#ab $o :ijab bujinyaro. Хх { Ххабар гIемералълъуб иш дагьаб. {abar femera:ub i^ dahab. Ххабаралълъул лълъикIли - къокъли биццали (ЦIадасса ХIамзат). {abara:ul :ijli - qoqli biCali (`adaSa \am#at). Ххадуб ккараб жо бацIицца чIваня. {adub Karab $o ba`iCa zwanya. Ххадув пашмалиялълъ ххайир щоняро. {aduw _a^maliya: {ayir &onyaro. Ххазинаде гIарац те, гIедал яс россассе кье. {a#inade farac te, fedal yas roSaSe pe. Ххалалуни ххабар чIаргIиня. {alaluni {abar zarfinya. Ххалат бухIаги ччохIол могъзада бакъ. {alat bu\agi Xo\ol mov#ada baq. Ххалатаб жо - ччохIол бакь. {alatab $o - Xo\ol bap. Ххалкъалълъа нугь къосиняро. {alqa:a nuh qosinyaro. Ххалкъалълъул тушман – къаццандохъан. {alqa:ul tu^man - qaCando]an. Ххамиз сордо киняб магIидаян абурабила сордо цIцIарай ясалълъ. {ami# sordo kinyab mafidayan aburabila sordo ~aray yasa:. Ххамил базарган, мусру гьечIого, вукъаравила. {amil ba#argan, musru hezogo, wuqarawila. Ххан нелълъер гьобол гуро. {an ne:er hobol guro. Ххан х I одал вецце, гьимал гIедал рецце. {an \odal weCe, himal fedal reCe. Ххан х I оня, лагъги х I оня – кIиялго бащалиня. {an \onya, lavgi \onya - jiyalgo ba&alinya. Хханазда ад кIусараб гIанкIо гIадин. {ana#da ad jusarab fanjo fadin. Хханасс кьураб чол кIалдире раккинярел. {anaS purab xol jaldire raKinyarel. Хханасс цIияб чухъа рагьани, баркинебила, миск I инчиясс рагьани, гьаб кисса щварабилан гьикъинебила. {anaS `iyab xu]a rahani, barkinebila, misjinxiyaS rahani, hab kiSa &warabilan hiqinebila. Хханассда гъуниб кIиго ламадур квани, цояб маарзухъан бачIинебила. {anaSda vunib jigo lamadur kwani, coyab maar#u]an bazinebila. Хханассде лълъикIав чиян абе, х I абала ххухх-бул'ур гIорцIцIде ххер бижараб меххалълъ. {anaSde :ijaw xiyan abe, \abala {u{-bul'ur for~de {er bi$arab me{a:. Хханассда нич гьечIеб, гьарчида бер гьечIеб. {anaSda nix hezeb, harxida ber hezeb. Хханассда ццевессанги чода нахъассанги волълъонги. {anaSda CeweSangi xoda na]aSangi wo:ongi. Хханжар цIулал бугониги гIена, ракI маххул бугони. {an$ar `ulal bugonigi fena, raj ma{ul bugoni. Ххараб вагIун ххутIугеги. {arab wafun {uTugegi. Ххарахьибго бугеб тIенкел, укъбалго чIвачIеб гIала. {ara%ibgo bugeb Tenkel, uqbalgo zwazeb fala. Ххасалил ххелиялълъаги хханассул чучлиялълъаги божуги. {asalil {inliya:agi {anaSul xuxliya:agi bo$ugi. Ххаслихъе бечелуги. {asli]e bexelugi. Ххаслихъе дагIнида - гьаб гIи лълъилан гьикъараб меххалълъ - гьав бахIарчияссул ругилан абурабила. {asli]e dafnida - hab fi :ilan hiqarab me{a: - haw ba\arxiyaSul rugilan aburabila. Иххдала гьикъараб меххалълъ - белегьабазул батлилан абурабила. i{dala hiqarab me{a: - belehaba#ul batlilan aburabila. Ххаслихъе къараб меххалълъ никIкIиццаги цIакъ хIанчIиня. {asli]e qarab me{a: niJiCagi `aq \anzinya. Ххасало меэр бацIие те. {asalo meer ba`iye te. Ххолчада гурхIел гьечIеб, гулида берал гьечIел. {olxada gur\el hezeb, gulida beral hezel. Ххолчада нахъа гьелълъа ракъараб гъежги къварагIинебила. {olxada na]a he:a raqarab ve$gi qwarafinebila. Ххолчадасса белгьарабги – хIила, тункIидасса гIужилабги – хIила. {olxadaSa belharabgi - \ila, tunjidaSa fu$ilabgi - \ila. Ххеххаб гважуцца беццаб когIо бунебила. {e{ab gwa$uCa beCab kofo bunebila. Ххеххаб гIор ралдале щоняребила. {e{ab for rakdale &onyarebila. Ххеххаб цIцIад ххеххго къотIинеб. {e{ab ~ad {e{go qoTineb. Ххеххго бачIинеб, кватIун энеб жойила къварили. {e{go bazineb, kwaTun eneb $oyila qwarili. Ххеххго гIуцIцIараб ххеххго биххинебила. {e{go fu~arab {e{go bi{inebila. Ххеххго ракIараб цIа ххеххго ссонеб. {e{go rajarab `a {e{go Soneb. Ххеххдари гIайиб буго, гIодов виччай рецц буго. {e{dari fayib bugo, fodow wiXay reC bugo. Ххенаб цIаги, цIияв россги. {enab `agi, `iyaw roSgi. ХхинкI босарасс ор босе. {inj bosaraS or bose. ХхинкIазде – щвартIиххалат, х I уриве – рагIадххалат. {inja#de - &warTi{alat, \uriwe - rafad{alat. Ххиял букIанила х I ераб гIанкIодол, х I анал рулилан, къеларилан. {iyal bujanila \erab fabjodol, \anal rulilan, qelirilan. Ххунзахъ белэр бахъде ккани, гьабго накIкIигъветI уркде ккена. {un#a] bel'er ba]de Kani, habgo naJivweT urqde Kena. Ххунздерил гIадат хI вани, гIандалазул бал хI онеб. {un#deril fadat \wani, fandala#ul bal \oneb. Ххухх кодобе босани, куй гIодобе биччаде ккена. {u{ kodobe bosani, kuy fodobe biXade Kena. Хъ ] Хъабчида ракъараб рокъи каминяро. ]abxida raqarab roqi kaminyaro. Гъазихъего къвакъвадун, къадкил кIал бихъарабила. va#i]ego qwaqwadun, qadkil jal bi]arabila. Хъархъилълъ гIанкIкI букIаго цIеда гереги гьоги. ]ar]i: fanJ bujago `eda geregi hogi. Хъат цIумо цIцIан чIчIикIарасс гел цIумо лълъин гьекъеде ккена. ]at `umo ~an ZijaraS gel `umo :in heqede Kena. ХъахIаб гIарац чIчIегIераб къоялълъе къварагIиня. ]a\ab farac Zeferab qoya:e qwarafinya. ХъахIаб чоццаги, къоролалълъул васассги рагъла къо хIуккуняро. ]a\ab xoCagi, qorola:ul wasaSgi ravla qo \uKunyaro. ХъахIал кверазе хIалтIи бокьиняро. ]a\al kwera#e \alTi bopinyaro. ХъахIал кверазе чиял захIмат бокьиня. ]a\al kwera#e xiyal #a\mat bopinya. Хъоде кьарияб бокьинеб, конде хIалакъаб бокьинеб. \ode pariyab bopineb, konde \alaqab bopineb. Хъизаналълъул гIайибал адамазе гьурщуги. ]i#ana:ul fayibal adama#e hur&ugi. Хъизаналълъул рокьи - рукъалълъул ххазина. ]i#ana:ul ropi - ruqa:ul {a#ina. Хъирисс бараб чу хъирисс бараб чола лълъулълъанеб. ]iriS barab xu ]iriS barab xola :u:aneb. Хъирмила месед гIадин. ]irmila mesed fadin. Хъукь бекьараб бугIаялълъасса ццудун бекьараб богIол накко лълъикI. ]up beparab bufaya:aSa Cudun beparab bofol naKo :ij. Хъукьаб бугIаялълъасса ццудунаб ссуссур лълъикIаб. ]upab bufaya:aSa Cudunab SuSur :ijab. ХI \ ХIайван – ассан чараб, гIадан – жаниссан чарав. \aywan - aSan xarab, fadan - $aniSan xaraw. ХIайван х I вани – ракьа, чи х I вани – ишал. \aywan \wani - rapa, xi \wani - i^al. ХIайван хIайваналълъа ралълъараб, адан адамассда ралълъарав. \aywan \aywana:a ra:arab, adan adamaSda ra:araw. ХIайваналълъа ччехI ккани, риидала кьаралиня, рукъалълъа ччехI кканани, чанги сон къварагIиня. \aywana:a Xe\ Kani, riidala paralinya, ruqa:a Xe\ Kanani, xangi son qwarafinya. ХIажалиялълъ малълъиня, магъалоялълъ квегъиня. \a$aliya: ma:inya, mavaloya: kwevinya. ХIажат гьечIеб ххабаралълъа ххадувги лълъугьуги, ккенареб ишги бололе босуги. \a$at hezeb {abara:a {aduwgi :uhugi, :enareb i^gi bolole bosugi. ХIажияссул ракI ХIавал кIалдиб. \a$iyaSul raj \awal jaldib. ХIайваналцен рагъде тIами Аллагьасс гьукъараб жойила. \aywanalcen ravde Tami allahaS huqarab $oyila. ХIакимассда ццевессанги онги, хIамида нахъассанги онги. \akimaSda CeweSangi ongi, \amida na]aSangi ongi. ХIакимзаби рихьидал, «рорчIами!» – ян вортинев, цогидазда бер чIвайдал, рихьчIеб ххвел бунев. \akim#abi ri%idal, «rorzami!» - yan wortinew, cogida#da ber zwaydal, ri%zeb {wel bunew. ХIакимассул витIи – чи балад вунгутIи. \akimaSul wiTi - xi balad wunguTi. ХIалихьатил хIетIе нахъе ккенеб, квер ццебе ккенеб. \ali%atil \eTe na]e Keneb, kwer Cebe Keneb. ХIалтIарассда гьаня ххинкIазул тIагIам. \alTaraSda hanya {inja#ul Tafam. ХIалтIи бокьинев лълъугьде гьабго сон къварагIинеб, кIкIагIал лълъугьде гьабго къо гIенеб. \alTi bopinew :uhde habgo son qwarafineb, Jwafal :uhde habgo qo feneb. ХIалтIи буго рухI гьечIеб жо. \alTi bugo ru\ hezeb $o. ХIалтIи гьечIессе къо ххалатаб. \alTi hezeSe qo {alatab. ХIалтIи гьечIессул чед гьечIеб. \alTi hezeSul xed hezeb. ХIалтIи гьечIо, лълъикIли гьечIо. \alTi hezo, :ijli hezo. ХIалтIи гьечIони, лълъикIли гьечIо, лълъикIли гьечIони, гIурму гьечIо. \alTi hezoni, :ijli hezo, :ijli hezoni, furmu hezo. ХIалтIи къена, адамал белгьиня. \alTi qena, adamal belhinya. ХIалтIи вагIун чи х I оняро. \alTi wafun xi \onyaro. ХIалтIи рихьарассул гIусал-цаби чIчIена. (Кверал хIалтIчIони, цаби хIалтIиняро.) \alTi ri%araSul fusal-cabi Zena. (kweral \alTzoni, cabi \alTinyaro.) ХIалтIчIони, хIалтIи букIиняро. \alTzoni, \alTi bujinyaro. ХIалтIчIони, чIаминяреб, чIамчIогоги гIенареб. \alTzoni, zaminyareb, zamzogogi fenareb. ХIалтIола маххссаро гьаняреб, маххссароялълъ квен кьенареб. \alTola ma{Saro hanyareb, ma{Saroya: kwen penareb. ХIалтIола ракъарабила мухьги букIинеб. \alTola raqarabila mu%gi bujineb. ХIалтIоласса хIинкъинярессдасса хIалтIи хIинкъинебила. \alTolaSa \inqinyareSdaSa \alTi \inqinebila. ХIалтIоле энелълъул ццевехъан – миск I инчи, бах Iараз е энелълъул ццевехъан – бечедав чи. \alTole ene:ul Cewe]an - misjinxi, ba\ara#e ene:ul Cewe]an - bexedaw xi. ХIалтIое – квалквад, куние – гъалбацI. \alToye - kwalkwad, kuniye - valba`. ХIалтIое – кечI, кинидае – лаилагьа. \alToye - kez, kinidaye - lailaha. ХIалтIое – пахъла, куние – хъанхъра. \alToye - _a]la, kuniye - ]an]ra. ХIалтIоле – хьадар, куние – гIедер. \alTole - %adar, kuniye - feder. ХIалтIол кошли - бунгутIи, гьудулассул кошли - хIалккунгутIи. \alTol ko^li - bunguTi, hudulaSul ko^li - \alKunguTi. ХIалтIол лълъикIли лълъугIидал гьаня, чияссул лълъикIли х I одал гьаня. \alTol :ijli :ufidal hanya, xiyaSul :ijli \odal hanya. ХIалтIол пайда гьечIеб пикри гьечIони. \alTol _ayda hezeb _ikri hezoni. ХIалтIол рагIал эрен ккурав, тIабкIил рагIал биццат ккурав. \alTol rafal eren Kuraw, Tabjil rafal biCat Kuraw. ХIалтIол ссвак хIалтIун гурони бахъиняро. \alTol Swak \alTun guroni ba]inyaro. ХIамида гъунибе гIари бачIиняро, гIорода гъунибе хIама гурони. \amida vunibe fari bazinyaro, foroda vunibe \ama guroni. ХIалтIинев гIурмуялълъго кунарав, хIалтIинярев куначIого ххутIарав. \alTinew furmuya:go kunaraw, \alTinyarew kunazogo {uTaraw. ХIамида кIерт берцен бихьинебила. \amida jert bercen bi%inebila. ХIилаялълъ балагьуги, хIалтIун балагье. \ilaya: balahugi, \alTun balahe. ХIулчIого бана гIака магIида. \ulzogo bana faka mafida. ХIабалълъ джаназа гьедегIанго, гIурай яс россассе кье. \aba: Gana#a hedefango, furay yas roSaSe pe. Ххаххде ракIалълъа бул'ида, лълъутде ракIалълъа цIцIеда. {a{de raja:a bul'ida, :utde raja:a ~eda. ХIоде вокьарав чи кьолбоцца вецце. \ode woparaw xi polboCa weCe. ХIоде гIажалги кIудаб лълъикIаб. \ode fa$algi judab :ijab. ХIерав эмен вугесс рагьла гъазахъ тоги. \eraw emen wugeS rahla va#a] togi. (ГьарагIалълъассан босараб, гьималаз умумул хIалтIдеруялълъа гIайиб чIвараб кици). (harafa:aSan bosarab, himala# umumul \alTderuya:a fayib zwarab kici). ХIерав эмен гъокье реххараб гьегь мунго реххдеги нахъе цIунун те. \eraw emen vope re{arab heh mungo re{degi na]e `unun te. ХIелун ххадуб хъарчигъа анчIацца балълъаргъинеб. \erun {adub ]arxiva anzaCa ba:arvineb. Х I елунилан бацIил цер лълъугьиняро, цаби гъунилан литIучIил багьа х I оняро. \erunilan ba`il cer :uhinyaro, cabi vunilan liTuzil baha \onyaro. Х I елунилан бацIицца бацIил гIамал тенареб. \erunilan ba`iCa ba`il famal tenareb. ХIелунилан оцолги гIалимчияссулги багьа хIоняреб. \erunilan ocolgi falimxiyaSulgi baha \onyareb. Х I велилан давлад энаро, атинилан жо бикъиняро. \welilan dawlad enaro, atinilan $o biqinyaro. Х I вараб г I ака рахьдалаб. \warab faka ra%dalab. Х I вараб бацIицца гIи чIваняро. \warab ba`iCa fi zwanyaro. Х I варав чидай молола вугев, чIагоявдай? \waraw xiday molola wugew, zagoyawday? Х I варав чияссдасса оххол къай лълъикI. \waraw xiyaSdaSa o{ol qay :ij. Х I варазе гурони, россасс риччаразе х I об бухъиняро. \wara#e guroni, roSaS riXara#e \ob bu]inyaro. Х I варал чIчIегIер ракьулълъ, чIагоял багIар бакъукь. \waral Zefer rapu:, zagoyal bafar baqup. Х I об тIупанагIан ракI тIупинеб. \ob Tu_anafan raj Tu_ineb. Х I оно - къурщил, къвакъвай - гъазил. \ono - qur&il, qwaqway - va#il. ХIунссол багьа къого гъурущ. \unSol baha qogo vuru&. Х I ур бухIаниги бакъ, рукъ бухIаниги цIа. \ur bu\anigi baq, ruq bu\anigi `a. Х I ур гуккуги, гъолълъ мун дагьавги цIакъ гуккде гурин. \ur guKuge, vo: mun dahawgi `aq guKde gurin. Х I ур гъокьеххун лълъикIаб, рукъ адеххун лълъикIаб. \ur vope{un :ijab, ruq ade{un :ijab. Х I урги дуццаго бекье, гьибихъеги мунго а. \urgi duCago bepe, hibi]egi mungo a. Х I урде туманкI кьвагьани, гъолълъ нелълъеде гIарада кьвагьиня. \urde tumanj pwahani, vo: ne:ede farada pwahinya. Х I уриб тIепаб, огьла ганжаб гамачI тоги. \urib Te_ab, ohla gan$ab gamaz toge. Х I урибе ккараб хIамицца кIал кIудаб цIена. \uribe Karab \amiCa jal judab `ena. Х I урибе хьон, хьагинибе ххинкI. \uribe %on, %aginibe {inj. Х I урщи бокьлеб, х I урлун дунщи? \ur&i bopleb, [urlun dun&i? Х I урул хьон боцIцIийила, боцIцIул хьон рагIийила. \urul %on bo~iyila, bo~ul %on rafiyila. Х I урулги рукъзабазулги бутIа бакьолълъа босе. \urulgi ruq#aba#ulgi buTa bapo:a bose. Х I урулги хьолболги цIцIино лълъикIаб. \urulgi %olbolgi ~ino :ijab. Ц c Царацца бацIида гьикъарабила, гьадигIан цIакъ дур габур щиби бумо биццалурабилан. caraCa ba`ida hiqarabila, hadifan `aq dur gabur &ibi bumo biCalurabilan. БацIицца джаваб кьурабила, дирго къварагIелалълъ дунго омо биццалунилан. ba`iCa Gawab purabila, dirgo qwarafela: dungo omo biCalunilan. Цаххба адагьлуни гьудулзаби дагьлинел. ca{ba adahluni hudul#abi dahlinel. Цаххбиниб гIарац бугони маардаги агь бунеб. ca{binib farac bugoni maarde ah buneb. Цаххбиниб гIарац бугони, эбелалълъул къвалакьа яхъунги, яс кьенейила. ca{binib farac bugoni, ebela:ul qwalapa ya]ungi, yas peneyila. Цаххбиниб гIарац гьечIого, базаралълъе эндегIан, гIищтIи кодоб гьечIого, рохьове эйго лълъикIаб. ca{binib farac hezogo, ba#ara:e endefan, fi&Ti kodob hezogo, ro%owe eygo :ijab. Цен буде кIкIвагIалуни, кIицIцIол буде ккена. cen bude Jwafaluni, ji~ol bude Kena. Цо гъотIол кьалбал, цо кьолбол адамал. co voTol palbal, co polbol adamal. Цо гIила гьечIого адан миск I илиняро. co fila hezogo adan misjilinyaro. Цо гIила гьечIого нугьла моххмохх гьоларилан абурабила царацца. co fila hezogo nuhla mo{mo{ holarilan aburabila caraCa. Цо гIила гьечIого цIцIад баняреб, цо гIила гьечIого бакъ щоняреб. co fila hezogo ~ad banyareb, co fila hezogo baq &onyareb. Цо гIиялълъажо хъомоги бах Iарал руейила, цIцIалкIо кIутIунги бах Iаразу лълъ роххел загьир буейила. co fiya:a$o ]umogi ba\aral ruyeyila, ~aljo juTungi ba\ara#u: ro{el #ahir buyeyila. Цо гIункIкI цогърокь бунебила, цо гIункIкI авлахъалълъа бунебила. co funJ covrop bunebila, co funJ awla]a:a bunebila. Цо жо бикъарасс кинябго бикъарабиланги ккенеб, цо гьересси бихьарассул кинябго гьерессиянги ккенеб. co $o biqaraS kinyabgo biqarabilangi Keneb, co hereSi bi%araSul kinyabgo hereSiyangi Keneb. Цо жо ракIалълъа гьечIого, гьедигIан гьитIинаб хIалтIохъ гьедигIан кIудаб мухь кьеларин дуццаян абурабила бакьмуччицца бацIида. co $o raja:a hezogo, hedifan huTinyab \alTo] hedifan judab mu% pelarilan duCayan aburabila bapmuXiCa ba`ida. Цо къоялълъ ццебе бекьараб жо анкьицца ццебе бижиня. co qoya: Cebe beparab $o anpiCa Cebe bi$inya. Цо росолълъ цо абдал гIумо вугилан абурабила ХIажимухIума-дибирасс. co roso: co abdal fumo wugilan aburabila \a$imu\uma-dibiraS. Цо-цониги гIайиб хханассул ясалълъаги ккенебила. co-conigi fayib {anaSul yasa:agi Kenebila. Цо-цониги гIакъилаб жо абдалассги бицинеб. co-conigi faqilab $o abdalaSgi bicineb. Цо-цониги гIакъилги мекъи ккеневила. co-conigi faqilgi meqi Kenewila. Цо-цониги оцол багьаябги букIинебила гьересси. co-conigi ocol bahayabgi bujinebila hereSi. Цо-цо чияссул адамли бучIого гIурму эна. co-co xiyaSul adamli buzogo furmu ena. ЦоцIцIол бицани – берценаб, кIицIцIол бицани – мухьучIаб. co~ol bicani - bercenab, ji~ol bicani - mu%uzab. ЦоцIцIол кIодолиневила чи, кIицIцIол гьитIилиневила. co~ol jodolinewila xi, ji~ol hiTilinewila. Цц C Ццебе цIа бакани, нахъа рохъо ккена. Cebe `a bakani, na]a ro]o Kena. ЦцебетIамалълъе ил бигъараб. CebeTama:e il bivarab. Ццин бахъиналълъ гIакълу энеб, гIамал кIодолиялълъ гIакълу х I онеб. Cin ba]ina: faqlu eneb, famal jodoliya: faqlu \oneb. ЦI ` ЦIадаб бачIеб чед конев Бигищ гIадин. `adab bazeb xed konew bigi& fadin. ЦIадабе бегьараб квер бухIчIого ххутIиняро. `adabe beharab kwer bu\zogo {uTinyaro. ЦIадабе нарт тIенареб. `adabe nart Tenareb. ЦIадакьаги ворчIун, гонгикье ккана. `adapagi worzun, gongipe Kana. ЦIадакьаги лълъутун, гонгикь чIчIарав. `adapagi :utun, gongip Zaraw. ЦIадолгин маххссаро те, лълъадалгин божили те. `adolgin ma{Saro te, :adalgin bo$ili te. ЦIакъ ворххани, тIепиня, тIепун чIчIани, ворххиня. `aq wor{ani, Te_inya, Te_un Zani, wor{inya. ЦIакъго чIухIарав чIванев, унти баххчарав хIонев. `aqgo zi\araw zwanew, unti ba{xaraw \onew. ЦIакъго эххеде ворххарав гIодов кош речIчIинев. `aqgo e{ede wor{araw fodow ko^ reZinew. ЦIел хIалтIи цIецца гурони буняреб. `el \alTi `eCa guroni bunyareb. ЦIцI ~ ЦIцIад хIалуни, рукъуве, бакъ хIалуни, гьорове. ~ad \aluni, ruquwe, baq \aluni, horowe. ЦIцIадал барти – буртина, гьорол къолден – къехь. ~adal barti - burtina, horol qolden - qe%. ЦIцIадал къилиялълъасса бакъул ссахI белгьинеб. ~adal qiliya:aSa baqul Sa\ belhineb. ЦIцIадал къоялълъе бакъул къо каминяреб, лабалълъа хIуралълъе цIцIадал къо каминяреб. ~adal qoya:e baqul qo kaminyareb, laba:a \ura:e ~adal qo kaminyareb. ЦIцIадал сон бакъараб, бакъул сон гIорцIцIараб. ~adal son baqarab, baqul son for~arab. ЦIцIадалаб сон ххарилаб, бакъулаб сон хIурулаб. ~adalab son {arilab, baqulab son \urulab. ЦIцIадалабги гьакъана, бакъулабги уркъана. ~adalabgi haqana, baqulabgi urqana. ЦIцIал кьумо гIенарессе, чу кьуниги гIенареб. ~al pumo fenareSe, xu punigi fenareb. ЦIцIалани, гIелму щонеб, хIалтIани, боцIцIи щонеб. ~alani felmu &oneb, \alTani bo~i &oneb. ЦIцIаланщиняв чи Къудукьа Мусалав вукIинярев, кьалде анщиняв ХIажимурад вукIинярев. ~alan&inyaw xi qudupa musalaw wujinyarew, palde an&inyaw \a$imurad wujinyarew. ЦIцIаланщиняв чияссул гIалимчи вахъинярев, цо-цо гIалимчиги вукIинев, цо-цо цIцIалунчиги вукIинев, ххутIарал чIчIинкIилалги рукIинел. ~alan&inyaw xiyaSul falimxi wa]inyarew, co-co falimxigi wujinew, co-co ~alunxigi wujinew, {uTaral Zinjilalgi rujinel. ЦIцIалараб гIенаребила, цIцIалкIдеги ккенебила. ~alarab fenarebila, ~aljdegi Kenebila. ЦIцIаларассда гIелму гьаня, бихьарассда дунял гьаня. ~alaraSda felmu hanya, bi%araSda dunyal hanya. ЦIцIалацца буххугейила жиб, кIалцIуцца буххеян абинебила чоцца. ~alaCa bu{ugeyila $ib, jal`uCa bu{eyan abinebila xoCa. ЦIцIалдохъан лълъикIав вугилан, мекъиссала кьураб джавабалълъе лълъикIаб къимат гьенареб. ~aldo]an :ijaw wugilan, meqiSala purab Gawaba:e :ijab qimat henareb. ЦIцIалкIал рекьаринел, гьаркьал гьилгьаринел. ~aljal reparinel, harpal hilharinel. ЦIцIар кIудав рел'элгьечI. ~ar judaw rel'elhez ЦIцIогьор бечелиняревила, баххил кьаралиняревила. ~ohor bexelinyarewila, ba{il paralinyarewila. ЦIцIогьор гьединя, гъахIба гIодиня. ~ohor hedinya, va\ba fodinya. ЦIцIогьор гIорцIцIинярев, гIалимчи вакъинярев. ~ohor for~inyarew, falimxi waqinyarew. ЦIцIогьор жендерго рагIалалълъукьаги хIинкъинев. ~ohor $endergo rafala:upagi \inqinew. ЦIцIогьор огърол щомелиялълъассанги балад вуде гьаневила. ~ohor ohrol &omeliya:aSangi balad wude hanebila. ЦIцIогьорассул берал могъалълъа нахъаги рукIинелила. ~ohoraSul beral mova:a na]agi rujinelila. ЦIцIогьорасс гурони цIцIогьор веццинярев. ~ohoraS guroni ~ohor weCinyarew. ЦIцIогьорасс жендерго каву щула бунеб. ~ohoraS $endergo kawu &ula buneb. ЦIцIодорассул хIалтIи гIемераб. ~odoraSul \alTi femerab. ЦIцIумагъедо бахъаралълъуб хъок рещтIиня. ~umavedo ba]ara:ub ]ok re&Tinya. Ч x Чан бече бугеб бичассул рохъдолълъ. xan bexe bugeb bixaSul ro]do:. Чаргъедо парххинилан бакъул нур ссоняро. xarvedo _ar{inilan baqul nur Sonyaro. Чарухъаз бумо чакмабаз кунанеб заман бачIун буго. xaru]a# bumo xakmaba# kunaneb #aman bazun. Чарухъида хIур бахъчIони, хIарччида нагь бахъиняро. xaru]ida \ur ba]zoni, \arxida nah ba]inyaro. Чахъаби ругони вехь каминяро. xa]abi rugoni we% kaminyaru. Чахъаби цаххбинир лълъикI. xa]abi ca{binir :ij. Чахъабиги цIунун, бацIалги гIорцIцIун. xa]abigi `unun, ba`algi for~un. Чахъдал къелиялълъасса куйдол багьли белгьинеб. xa]dal qeliya:aSa kuydol bahli belhineb. Чахъдал он рагьараб чакъал гIемераб. xa]dal on raharab xaqal femerab. Чахъдал цIцIули бихьидал, цIцIе боххарабила. xa]dal ~uli bi%idal, ~e bo{arabila. Чахъдацца цIцIараб цIцIеде бачуги. xa]daCa ~arab ~ede buxugi. Чахъу гIорцIцIиняреб, гIорцIен къелиняреб. xa]u for~inyareb, for`en qelinyareb. Чахъу чIваниги, багIарабила бацIил кIал, чIвачIониги багIарабила. xa]u zwanigi bafarabila ba`il jal, zwazonigi bafabila. Чвангида кIулал рарав. xwangida julal raraw. Черххалълъа гIакъуба бихьчIони, чехьалълъа рахIат бихьиняро. xer{a:a faquba bi%zoni, xe%a:a ra\at bi%inyaro. Черххалълъасса гIорцIцIуги, къуваталълъасса чIухIуги. xer{a:aSa for~ugi, quwata:aSa zu\ugi. Черххалълъа ракI чIчIоги, чи данде ккеде гурин! xer{a:a raj Zoge, xi dande Kede gurin! Чи хIоде бегьинев женда чилун вихьинярев чияссдассанги, чи хIоде бегьинев женда жолун бихьиняреб унтиялълъассанги. xi \ode behinew $enda xilun wi%inyarew xiyaSdaSangi, xi \ode behinew $enda $olun bi%inyareb untiya:aSangi. Чияда ццебе хъат кколълъасса хъирул къоно ад байго лълъикIаб. xiyada Cebe ]at Koya:aSa ]irul qono ad baygo :ijab. Чияда ццебе хъат ккурасс черхх бичиня, чияе нако чIварасс намус бичиня. xiyada Cebe ]at KuraS xer{ bixinya, xiyaye zwaraS namus bixinya. Чияда – цедер, дудаго – рокьо. xiyada - ceder, dudago - ropo. Чиядасса окIлурассул тушман гIемер вукIиня, бажари-гьунар бугев ххашаде тушмалиня. xiyadaSa ojluraSul tu^man femer wujinya, ba$ari-hunar bugew {a^ade tu^malinya. Чияде абинелълъул, дурго эбелалълъулги пикри буе. xiyade abine:ul, durgo ebela:ulgi _ikri buye. Чияде хьамураб жендего буссинеб, чияде абураб жендего бачIинеб. xiyade %amurab $endego buSineb, xiyade aburab $endego bazineb. Чияе бухъаралълъуре нилълъго ккенел. xiyaye bu]ara:ure ni:go Kenel. Чияе бураб кумак – дого бураб кумак. xiyaye burab kumak - dogo burab kumak. Чияе гьересси бицарасс дойги бицинеб, чияе ххиянат бурасс дойги бунеб. xiyaye hereSi bicaraS doygi bicineb, xiyaye {iyanat buraS doygi buneb. Чияр кумакалълъе хьул гьоги, хIалтIун балагье. xiyar kumaka:e %ul hogi, \alTun balahe. Чиял куц-бегIалълъул бицлалълъер, цен мунго мутIуялълъуве валагье. xiyal kuc-befa:ul bicla:er, cen mungo muTuya:uwe walahe. Чияссе гьересси бицарасс дойги бицинеб, чияссе ххиянат бурасс дойги бунеб. xiyaSe hereSi bicaraS doygi bicineb, xiyaSe {iyanat buraS doygi buneb. Чорххое рахIат бурав, нахъа разилиняро. xor{oye ra\at buraw, na]a ra#ilinyaro. Чорххол гьава цIцIикIкIарав цо хIалалълъа ххутIларо. xor{ol hawa ~iJaraw co \ala:a {uTlaro. Чорххол хIал гьачIого рагIи бицуги, гьарахъе щочIого хьатал рахъуги. xor{ol \al hazogo rafi bicugi, hara]e &oxogo %atal ra]ugi. Чу кьолокье буссиня, гIор кьодокье. xu polope buSinya, for podope. ЧI z ЧIагого хIомо вегьдегIан, хIочIого ракьолълъ вукъиго лълъикI. zagogo \omo wehdefan, \ozogo rapo/ wuqigo :ij. ЧIагоязе гьиминярев, хIваразухъ гIодинярев. zagoya#e himinyarew, \wara#u] fodinyarew. ЧIагоязул пикри буни, хIваралълъ вуго, хIваразул пикри буни, Багъдадалълъа вуго. zagoya#ul _ikri buni, \wara: wugo, \wara#ul _ikri buni, bavdada:a wugo. ЧIагоязулълъги вукIиня хIварав чи, хIваразулълъги вукIиня чIагояв чи. zagoya#u:gi wujinya \waraw xi, \wara#u:gi wujinya zagoyaw xi. ЧIагоял хIванилан, хIварал рахъинярел. zagoyal \wanilan, \waral ra]inyarel. ЧIваниги хIонярев, хIваниги чIчIенарев. zwanigi \onyarew, \wanigi Zenarew. ЧIобогояб къвачIил къвакъвай кIудаб, чIобогояб болол рецц-бакъ кIудаб. zobogoyab qwazil qwaqway judab, zobogoyab bolol reC-baq judab. ЧIухIараб хIелеко, хIарччулълъ къамо хIонеб. zu\arab \eleko, \arXu: qamo \oneb. ЧIухIарав хIакъилиня, хIалимав кIодолиня. zu\araw \aqilinya, \alimaw jodolinya. ЧIухIарав чияссда цадахъ рокIон эялълъасса, гIадатав чиги ваччун эй лълъикIаб. zu\araw xiyaSda cada] rojon eya:aSa, fadataw xigi waXun ey :ijab. ЧIухIи бичун босде ккенареб. zu\i bixun bosde :enareb. ЧIухIи хIитIикье ккенеб. zu\i \iTipe Keneb. ЧIухIи хIелкие те, хIинкъи гIанкIкIие те. zu\i \elkiye te, \inqi fanJiye te. ЧIухIи хIитIикье ккенеб, бахIарчили ад ккенеб. zu\i \iTipe Keneb, ba\arxili ad Keneb. ЧIухIиялълъа ххадуб хIакъилиги хьвадинеб. zu\iya:a {adub \aqiligi %wadineb. ЧIухIуги, чIчIегIераб ракьалълъайин мун гьеде вугев. zu\uge, Zeferab rapa:ayin mun hede wugew. ЧIухIиялълъги вакъиялълъгийила КъурбангIали хIварав. zu\iya:gi waqiya:giyila qurbanfali \waraw. ЧIчI Z ЧIчIанагIан кIанцIде ккенебилан абурабила гIанкIкIицца. Zanafan jan`de Kenebilan aburabila fanJiCa. ЧIчIужу цIцIодорай яче, гIантаб гIанкIоцца цIцIодораб хIоно буняро. Zu$u ~odoray yaxe, fantab fanjoCa ~odorab \ono bunyaro. ЧIчIужу ячарай гIенареб, чIчIужуялълъе россги къварагIинев, руссунги къварагIинеб. Zu$u yaxaray fenareb, Zu$uya:e roSgi qwarafinew, ruSungi qwarafineb. ЧIчIужу яче, чияе энчIей, чу босе, чияцца рекIенчIеб. Zu$u yaxe, xiyaye enzey, xu bose, xiyaCa rejenzeb. ЧIчIужу ячин – моцIцIрол роххел, гIумруялълъул ургъел. Zu$u yaxin - mo~rol ro{el, fumruya:ul urvel. ЧIчIужу ячде – хIерав, хIоде – бахIарав. Zu$u yaxde - \eraw, \ode - ba\araw. ЧIчIужу ячуги, чодол мучари буней. Zu$u yaxugi, xodol muxari buney. ЧIчIужу ячинелълъулги чу босинелълъулги, бералги къанщун, Аллагьассде божили буе. Zu$u yaxine:ulgi xu bosine:ulgi, beralgi qan&un, allahaSde bo$ili buye. ЧIчIужуги йикIиня, чIчIужукIги йикIиня, щагIил рекелги йикIиня. Zu$ugi yijinya, Zu$ujgi yijinya, &afil rekelgi yijinya. ЧIчIужугин вагъани чехь эрелиня, росугин вагъани, рукъ нахъе ккена. Zu$ugin wavani xe% erelinya, rosugin wavani, ruq na]e Kena. ЧIчIужуадан йигила цIцIорол агIел, чIинкъани рокъи баде бегьиняреб. Zu$uadan yigila ~orol afel, zinqani roqi bade behinyareb. ЧIчIужуаданалълъасса къадарав бихьинчиги вукIинев, бихьинчияссдасса цIакъай чIчIужуаданги ятиней. Zu$uadana:aSa wadaraw bi%inxigi wujinew, bi%inxiyaSdaSa `aqay Zu$uadangi yatiney. ЧIчIужуаданалълъул гIакълу кочIчIела букIинебила, гьей аде яхъингин, бортонги энебила. Zu$uadana:ul faqlu koZela bujinebila, hey ade ya]ingin, bortongi enebila. ЧIчIужуаданалълъухъ ралагьдейила берал рижун ругел. Zu$uadana:u] ralahdeyila beral ri$un rugel. ЧIчIужукошил гьобол разилун вогенарев. Zu$ukwe^il hobol ra#ilun wogenarew. Ш ^ Шагь гIадалун ватани, Дагъистаналълъул ххалкъалълъа данде рагъде виччае. ^ah fadalun watani, davistana:ul {alqa:a dande ravde wiXaye. Шагьи гуронани, гIарацги щочIев, цо гIанкIо гурони, боцIцIиги гьечIев. ^ahi guronani, faracgi &ozew, co fanjo guroni, bo~igi hezew. Шагьи кьумо, барщдеруги, оц кьумо, рекъендеруе. ^ahi pumo, bar&derugi, oc pumo, reqenderuye. Шагьиялълъа бараххщарасс гъурущ бичде ккенеб. ^ahiya:a bara{&araS vuru& bixde Keneb. ШантIулида бадибе чугIанги валагьчIила. ^anTulida badibe xufangi walahzila. Шуша бугев – гьудул, гьан бугев – ацци. ^u^a bugew - hudul, han bugew - aCi. Щ & ЩагIил рекелалълъа чIулгIи бекуги. &afil rekela:a zulfi bekugi. ЩагIицца берал ссурай, ссукIрицца кIал бахъарай. &afiCa beral Suray, SujriCa jal ba]aray. Щай нелълъедего ккенареб хIал гIи бегIералълъе босдеян абурабила гъадицца хIамида. &ay ne:edego Kenareb \al fi befera:e bosdeyan aburabila vadiCa \amida. ЩвартIалълъ нахъа ххутIарав сагIаталълъ ххадув гъенарев. &warTa: na]a {uTaraw safata: {aduw venarew. Щиби цIцIаларабан бицуги, щиби гьарабан бице. &ibi ~alaraban bicugi, &ibi haraban bice. Э e Энареб дадихъ балагьун, энеб бурут Iи тоги. enareb dadi] balahun, eneb buruTi togi. Энаревила хIалихьат рохьове, ани рохьго баччун вачIиневила. enarewila \ali%at ro%owe, ani ro%go baXun wazinewila. Энессе нугь битIаги, чIчIенессе рукъ битIаги. eneSe nuh biTagi, ZeneSe ruq biTagi. Энаро дун хIорихъе, хIатIазде бакъ щочIого, (кIкIвагIалассул кици), хIетIеги бахъиняро, гурга кодоб кьечIого. enaro dun \ori]e, \aTa#de baq &ozogo, (JwafalaSul kici), \eTegi ba]inyaro, gurga kodob pezogo. Энссода малълъаруги, гьесс малълъараб буе. enSoda ma:arugi, heS ma:arab buye. Энссое йокьун васассе ячарайила, эбелалълъе вокьун яс кьурайила. enSoye yopun wasaSe yaxarayila, ebela:e wopun yas purayila. Энссоеги гьимал жендего жо кьенел рокьинел. enSoyegi himal $endego $o penel ropinel. Энссол гьоболги тоги, эбелаб нугьги тоги. enSol hobolgi togi, ebelab nuhgi togi. Энссол рател бичарасс бачаго хIал росиня. enSol ratel bixaraS baxago \al rosinya. Энссол хIатI босинярев вас вукIиняро. enSol \aT bosinyarew was wujinyaro. Энссоцца ххер бичани, васасс хIур бичинеб. enSoCa {er bixani, wasaS \ur bixineb. Энссоцца соно квани, гьималазул цаби секкинел. enSoCa sono kwani, himala#ul cabi seKinel. ЭнчIевани гьаргIиве, гьачIевани Магьдида. enzewani harfiwe, hazewani mahdida. ЭнчIого къоги беццуги, вихьчIого чиги веццуги. enzogo qogi beCugi, wi%zogo xigi weCugi. ЭнчIого ххаселги беццуги, хIочIого нуцалчиги веццуги. enzogo {aselgi beCugi, \ozogo nucalxigi weCugi. ЭнчIого, хIочIого чияссул къимат гьаняребила. enzogo, \ozogo xiyaSul qimat hanyarebila. Эмен гьечIессдасса эбел гьечIев цIцIикIкIун бесст I алавила. emen hezeSdaSa ebel hezew ~iJun beSTalawila. Эмен гьечIессул кIудав эмен валагьуги. emen hezeSul judaw emen walahugi. Эмен гьобол гIадав чи, рукъалълъул хIал эбелалълъа лълъикI гьаня. emen hobol fadaw xi, ruqa:ul \al ebela:a :ij hanya. Эмен къолохъан вугони, вас кьурдохъан вахъиневила. emen qolo]an wugoni, was purdo]an wa]inewila. Эмен къварагIиняреб къо бачIиняреб. emen qwarafinyareb qo bazinyareb. Эмен лълъикIассдасса живго лълъикIав лълъикI, эбел лълъикIалълъасса яс лълъикIай лълъикI. emen :ijaSdaSa $iwgo :ijaw :ij, ebel :ija:aSa yas :ijay :ij. Эмен рихьарав васассда живгоги рихьинев. emen ri%araw wasaSda $iwgogi ri%inew. Эмен х Iо нярев щиви, оц хъонярев щиви! (дуцца деги бучIо, дицца дойги буларо). emen \onyarew &iwi, oc ]onyarew &iwi! (duCa degi buzo, diCa doygi bularo). Эмен цен кунанев, эбел кIицIцIол кунаней, гьимал гьабцIцIол кунанел. emen cen kunanew, ebel ji~ol kunaney, himal hab~ol kunanel. Энссохъачи какуги, эбелалълъухъачи веццун. enSo]axi kakugi, ebela:u]axi weCun. Эххеде валагьарав гIодов ххутIаравила, гIодове валагьарав вахъун ккаравила. e{ede walaharaw fodow {uTarawila, fodowe walaharaw wa]un Karawila. Й y «Юргъа бачани, белегьанчих I вад, мун чияцца рекIиня». «yurva baxani , belehanxi\wad, mun xiyaCa rejinya». Юргъаялълъ – чу, ишалълъ – чи. yurvaya: - xu, i^a: - xi. Я гьанив гурев, я дова гурев. ya haniw gurew, ya dowa gurew. Я гIарцол цаххба цIела, я салул гвангвара цIела. ya farcul ca{ba `ela, ya salul gwangwara `ela. Я гIурул рагIал, я муърул ракьан. ya furul rafal, ya mu'rul rapan. Я зурзур те, я квен те. ya #ur#ur te, ya kwen te. Я къили чIвае, я зурма пуе. ya qili zwaye, ya #urma _uye. Якьадалълъ лълъухьде нусалълъ томо, нусалълъ лълъухьде якьадалълъ томо. yapada: :u%de nusa: tomo, nusa: :u%de yapada: tomo. Я хIама х Iоня , я ххан х Iоня . ya \ama \onya, ya {an \onya. Я мими гурев, я дуду гурев. ya mimi gurew, ya dudu gurew. Яс йокьун, дурцц вокьинев. yas yopun, durC wopinew. ЯхIалълъ къо реххугеги, къуваталълъ некь реххугеги. ya\a: qo re{ugegi, quwata: nep re{ugegi. ЯхIги рухIги – бащадаб жо. ya\gi ru\gi - ba&adab $o. ЯхI-намус гьечIев нусго бечедассдасса намус бугев цо миск I инчиго лълъикI. ya\-namus hezew nusgo bexedaSdaSa namus bugew co misjinxi :ij. Яццалълъул ракI – ваццгин, ваццассул ракI – рохьоб. yaCa:ul raj - waCgin, waCaSul raj - ro%ob. Ячеян дуда гьердеде ккогеги, ячIаян мун гьердеде ккогеги. yaxeyan duda herdede Kogegi, yazayan mun herdede Kogegi. ЯчдегIан «эбелх I вад», ячун ххадуй «мунгох I вад». yaxdefan «ebel\wad», yaxun {aduy «mungo\wad». Ячлалълъер нусалълъ вакьадассда дадайилан абинебила, дагьаб ххадуб дандамадилан абинебила. yaxla:er nusa: wapadaSda dadayilan abinebila, dahab {adub dandamadilan abinebila. Ячун щваралълъасса ячIун щварай лълъикIила. yaxun &wara:aSa yazun &waray :ijila. Ячунги ячиней лълъади, ячIунги ячиней лълъади. yaxungi yaxiney :adi, yazungi yaxiney :adi. ЯчIинелълъул – «далалай», дун тенелълъул – «вабабай». yazine:ul – «dalalay», dun tene:ul – «wababay».

Ш ^ Шагь гIадаллъун ватани, Дагъистаналълъул ххалкъалда данде рагъде виччай. ^ah fadal;un watani, davistana:ul {alqa#da dande ravde wiXay. Шагьи гуронани гIарацги щвечIев, цо гIанкIу гурони боцIцIиги гьечIев. ^ahi guronani faracgi &wezew, co fanju guroni bo~igi hezew. Шагьи кьун барщизаруге, оц кьун рекъезаре. ^ahi pun bar&i#aruge, oc pun reqe#are. Шагьиялда бараххщарасс гъурущ бичизе кколеб. ^ahiyalda bara{&araS vuru& bixi#e Koleb.