ЧIчI Z 1. ЧIчIараб гьабицца гIатI ххунареб. Zarab habiCa faT {unareb. 2. ЧIчIараб лълъим махIцинчIого ххутIуларо. Zarab :im ma\cinzogo {uTularo. 3. ЧIчIарассул малъ кIутIулареб, кIалъаларев мекъи кколарев. ZaraSul ma; juTulareb, ja;alarew meqi Kolarew. 4. ЧIчIара-хьарав гурев бихьинчи – ритIучIил хIацIцIу. Zara-%araw gurew bi%inxi - riTuzil \a~u. 5. ЧIчIарацца – рахь, чуруцца – нах. ZaraCa - ra%, xuruCa - na[. 6. ЧIчIегIераб букIа, хъахIаб букIа, гьой буго гьой. Zeferab buja, ]a\ab buja, hoy bugo hoy. 7. ЧIчIегIераб гIакдалги букIунеб хъахIаб рахь. Zeferab fakdalgi bujuneb ]a\ab ra%. 8. ЧIчIегIераб щакъиялълъин хъахIаб кагъат басунеб, чIчIегIераб тIурччиялълъин багIармесед биунеб. Zeferab &aqiya:in ]a\ab kavat basuneb, Zeferab TurXiya:in bafarmesed biuneb. 9. ЧIчIегIералда чIчIегIерабилан абизе, хъахIалда хъахIабилан абизейин кIал букIунеб. Zeferalda Zeferabilan abi#e, ]a\alda ]a\abilan abi#eyin jal bujuneb. 10. ЧIчIегIергIоралълъ бачIараб БагIаргIоралълъ гъанкъулеб. Zeferfora: bazarab bafarfora: vanquleb. 11. ЧIчIикIизегIан гьуинавги вукIунге, туйзегIан кьогIавги вукIунге. Ziji#efan huinawgi wujunge, tuy#efan pofawgi wujunge. 12. ЧIчIинкIилассдасса гIабдалго лълъикI. ZinjilaSdaSa fabdalgo :ij. 13. ЧIчIинкIилассе дагьаб лъаниги гIолеб, гIалимчияссе дагьабги лъазе бокьулеб. ZinjilaSe dahab ;anigi foleb, falimxiyaSe dahabgi ;a#e bopuleb. 14. ЧIчIужу абилалде, цо духъгоги валагье. Zu$u abilalde, co du]gogi walahe. 15. ЧIчIужу бараххщарай лълъикIай, росс саххаватав лълъикIав. Zu$u bara{&aray :ijay, roS sa{awataw :ijaw. 16. ЧIчIужу берцинай йикIин россассе рецц гуро. Zu$u bercinay yijin roSaSe reC guro. 17. ЧIчIужу гIакъилай яче, гIадалаб гIанкIуялълъ цIцIодораб хоно гьабулареб. Zu$u faqilay yaxe, fadalab janjuya: ~odorab [ono habulareb. 18. ЧIчIужу егани, рукъ бегулеб. Zu$u yegani, ruq beguleb. 19. ЧIчIужу ецце, ячун къого сон бараб меххалълъ. Zu$u yeCe, yaxun qogo son barab me{a:. 20. ЧIчIужу инжит гьаюлев чи – Аллагьассул тушман, ятим къварид гьавулев чи – Аллагьассулги ххалкъалълъулги тушман. Zu$u in$it hayulew xi - allahaSul tu^man, yatim qwarid hawulew xi - allahaSulgi {alqa:ulgi tu^man. 21. ЧIчIужу квешассул мегеж ххеххго хъахIлъулеб. Zu$u kwe^aSul mege$ {e{go ]a\;uleb. 22. ЧIчIужу лълъикIаб рукъ лъазе годекIанире ралагье. Zu$u :ijab ruq ;a#e gojanire ralahe. 23. ЧIчIужу мадугьалассул лълъикIайила берцинай. Zu$u maduhalaSul :ijayila bercinay. 24. ЧIчIужу рекъарай нусги щвечIо, вас рекъараб чуги щвечIо. Zu$u reqaray nusgi &wezo, was reqarab xugi &wezo. 25. ЧIчIужу хварав къасси гIодулевила, оц хварав къад гIодулевила. Zu$u [waraw qaSi fodulewila, oc [waraw qad fodulewila. 26. ЧIчIужу хвей – цо балагь, чIчIужуйилан цоги балагь, тIаде ккей – кIиго балагь. Zu$u [wey - co balah, Zu$uyilan cogi balah, Tade Key - jigo balah. 27. ЧIчIужу чияр берцинай лълъикI, чу нилIерго берцинаб лълъикI. Zu$u xiyar bercinay :ij, xu ni/ergo bercinab :ij. 28. ЧIчIужу ячани, чIчIужу щола, россассе ани, росс щола. Zu$u yaxani, Zu$u &ola, roSaSe ani, roS &ola. 29. ЧIчIужу яче чияе инчIей, чу босе чияцца рекIинчIеб. Zu$u yaxe xiyaye inzey, xu bose xiyaCa rejinzeb. 30. ЧIчIужу ячин – моцIцIроцца роххел, гIумруялълъул ургъел. Zu$u yaxin - mo~roCa ro{el, fumruya:ul urvel. 31. ЧIчIужу ячине – херав, хвезе – бахIарав. Zu$u yaxine - [eraw, [we#e - ba\araw. 32. ЧIчIужу ячунге чадил мучари гьабулей. Zu$u yaxunge xadil muxari habuley. 33. ЧIчIужу ячунелълъулги чу босулелълъулги, бералги къанщун, Аллагьассде божилъи гьабе. Zu$u yaxune:ulgi xu bosule:ulgi, beralgi qan&un, allahaSde bo$i;i habe. 34. ЧIчIужугIаданалълъул гIакълу квенчIчIелтIа букIунебила, гьей тIаде яхъингун бортунги унебила. Zu$ufadana:ul faqlu kwenZelTa bujunebila, hey Tade ya]ingun bortungi unebila. 35. ЧIчIужугIаданалълъухъ ралагьизейила берал рижун ругел. Zu$ufadana:u] ralahi#eyila beral ri$un rugel. 36. ЧIчIужуквешил гьобол воххун унарев. Zu$ukwe^il hobol wo{un unarew. 37. ЧIчIужуялда кьабулебги якьадалда щолеб. Zu$uyalda pabulebgi yapadalda &oleb. 38. ЧIчIужуялда рихарав чияссулгун гьалмагълъи гьабуге. Zu$uyalda ri[araw xiyaSulgun halmav;i habuge. 39. ЧIчIужуялда щакдари – россассул гIайиб. Росс щакдаризави – лълъил гIайиб? Zu$uyalda &akdari - roSaSul fayib. roS &akdari#awi - :il fayib? 40. ЧIчIужуялълъ россассда гьикъарабила гьан киб баххчилебилан. Россасс абурабила гьанада цIцIар хъван букIунарин, цIцIоко тIагIинабеян. Zu$uya: roSaSda hiqarabila han kib ba{xilebilan. roSaS aburabila hanada ~ar ]wan bujunarin, ~oko Tafinabeyan. 41. ЧIчIужуялълъ росслъи гьабиги – дурго гIайиб, васасс эменлъи гьабиги – дурго гIайиб. Zi$uya: roS;i habigi - durgo fayib, wasaS emen;i habigi - durgo fayib. 42. ЧIчIужуялълъул рокъов вукIинегIан, гамаги тIерхьун, тIад босун ххутIараб хъорщодаго лълъикI. Zu$uya:ul roqow wujinefan, gamagi Ter%un, Tad bosun {uTarab ]or&odago :ij. Гамаги ралъдалIе тIерхьун ун ххутIараб цо хъорщода лъедолел рукIун руго эменги васги. Гьанже нилIедасса кIудияб къварилъиялда щивниги вугодаян гьикъун буго васасс инссуда. НилIедасса кIудияб къварилъиялда вугин чIчIужуялълъул рокъов вугев россилан абун буго инссуцца васассда. gamagi ra;da/e Ter%un un {uTarab co ]or&oda ;edolel rujun rugo emengi wasgi. han$e ni/edaSa judiyab qwari;iyalda &iwnigi wugodayan hiqun bugo wasaS inSuda. ni/edaSa judiyab qwari;iyalda wugin Zu$uya:ul roqow wugew roSilan abun bugo inSuCa wasaSda. 43. ЧIчIужуялълъул бечелъи – сахлъи. Zu$uya:ul bexe;i - sa[;i. 44. ЧIчIужуялълъул лълъикIлъи – хIалрекъей. Zu$uya:ul :ij;i - \alreqey. 45. ЧIчIун букIараб хIамицца хIунссун мегIер бегуларо. Zun bujarab \amiCa \unSun mefer begularo.

Кь p Кьабарабги хIехьолев, хIунссарабги баччулев. pabarabgi \e%olew, \unSarabgi baXulew. Кьабулареб бахъуге, кьвагьулареб борчунге. pabulareb ba]uge, pwahulareb borxunge. Кьабураб зар гьанада унтулеб, абураб рагIи рекIеда унтулеб. paburab #ar hanada untuleb, aburab rafi rejeda untuleb. Кьавуялълъ махх куна, кIкIвахIалълъ чи куна. pawuya: ma{ kuna, Jwa\a: xi kuna. КьагIазул чолое хьоп меседилав, гIиял хъутаналълъе гъазихъ гIарцулав. pafa#ul xoloye %o_ mesedilaw, fiyal ]utana:e va#i] farculaw. Кьал балагьулессда хвел батулеб. pal balahuleSda [wel batuleb. Кьал гьабулеб жо – гап. pal habuleb $o - ga_. Кьалбаз ккола гъветI. palba# Kola vweT. Кьалбазда рекъарабила гъветIги букIунеб. palba#da reqarabila vweTgi bujuneb. Кьалбал гъваридаб гъветI гьороцца реххулареб. palbal vwaridab vweT horoCa re{ulareb. Кьалбал риччараб гъветIалда бакъ рагIуларо. palbal riXarab vweTalda baq rafularo. Кьалбал турараб хIохьодассан чIагояб чIор кIанцIулареб. palbal turarab \o%odaSan zagoyab zor jan`uleb. Кьалул цIа ссвинабе, хIенехI букIаго. palul `a Swinabe, \ene\ bujago. Кьаралъани, чуги лълъикIаб, бечелъани, чиги лълъикIав. para;ani, xugi :ijab, bexe;ani, xigi :ijaw. Кьарияб жинццаго куней, хIалакъаб россассе кьолей. pariyab $inCago kuney, \alaqab roSaSe poley. Кьвагьи гьечIеб бакIалде гIарада баге. pwahi hezeb bajalde farada bage. Кьвагьизе ккани, цIун букIине ккола. pwahi#e Kani, `un bujine Kola. Кьвагьулареб туманкIалдассаги цIунаги, ватуларев гьудулассдассаги цIунаги. pwahulareb tumanjaldaSagi `unagi, watularew hudulaSdaSagi `unagi. Кьвагьун бахъунареб бакIалда гIужги баге, кIанцIун вахъунареб бакIалда хIуччги цIцIаге. pwahun ba]unareb bajalda fu$gi bage, jan`un wa]unareb bajalda \uXgi ~age. КьватIараб бакI бухIизе тIатIи гьечIев бетIеркъотI, дун ячараб сордоялълъ чирахъ ссунцца бакилеб? pwaTarab baj bu\i#e TaTi hezew beTerqoT, dun yaxarab sordoya: xira] SunCa bakileb? КьватIараб матIуялълъул багьа – мочол мугь. pwaTarab maTuya:ul baha - moxol muh. «Кье» гурони, «ма» лъаларев. «pe» guroni, «ma» ;alarew. Кьезе бокьани, жакъаго кьолеб, бокьичIони, метералде тIамулеб. pe#e bopani, $aqago poleb, bopizoni, meteralde Tamuleb. Кьер кинаб букIаниги, болъон буго болъон. per kinab bujanigi, bo;on bugo bo;on. Кьерхада ххадуб – роцIцIен, къварилъиялда ххадуб – роххел. per[ada {adub - ro~en, qwari;iyalda {adub - ro{el. Кьерхаде хъвараб ххер роцIцIаде бакIарула. per[ade ]warab {er ro~ade bajarula. Кьерханкъо къалъулареб, къокъав чи херлъуларев. per[anqo qa;ulareb, qoqaw xi [er;ularew. Кьерхахъе зоб букIунареб, рещтIахъе бо букIунареб. per[a]e #ob bujunareb, re&Ta]e bo bujunareb. КьечIеб талихI бахъизе туманкIгунищ яхъиней, щвечIев Ису сабаблъун сордойилищ ягъилей? pezeb tali\ ba]i#e tumanjguni& yainey, &wezew isu sabab;un sordoyili& yaviley? Кьибил гьечIеб, гъветI гьечIеб гIагарлъи камурав чи гьечIев. pibil hezeb, vweT hezeb fagar;i kamuraw xi hezew. Кьибил нахъа гьечIони, тIадегIанлъи щоларо, хханлъи кодоб гьечIони, гьессдасса хIинкъуларо. pibil na]a hezoni, Tadefan;i &olaro, {an;i kodob hezoni, heSdaSa \inqularo. Кьибил хIалае чIчIани, вас бахIарчи вахъунев. pibil \alaye Zani, was ba\arxi wa]unew. Кьибилалде ракI гъурав гьел гьечIелълъув чучула. pibilalde raj vuraw hel heze:uw xuxula. Кьижарав вахъинегIан, вахъарав чIчIоларевила. pi$araw wa]inefan, wa]araw Zolarewila. Кьижарав чи – хварав чи. pi$araw xi - [waraw xi. Кьижаразда гурони макьу бихьулареб. pi$ara#da guroni mapu bi%ulareb. Кьижарасс кьижарав ворчIизавуларев. pi$araS pi$araw worzi#awularew. Кьижизе гурони бусада вегизе ккогеги. pi$i#e guroni busada wegi#e Kogegi. Кьили лъунилан, гIорцIадул чу лIугьинаро, чангит банилан, хIамил гIорцIен лIугьинаро. pili ;unilan, for`adul xu /uhinaro, xangit banilan, \amil for`en /uhinaro. Кьо дудассанго лъоге, чияцца лъезе те. po dudaSango ;oge, xiyaCa ;e#e te. Кьогедила, дада, чияр ракьалде. pogedila, dada, xiyar rapalde. Къали-рикьиялълъул гъассда цIаги бан, qali-ripiya:ul vaSda `agi ban, РосулIго бокьила, кьибил тезегIан. rosu/go bopila, pibil te#efan. КьогIаб букIунелълъулин дару даруяб букIунеб. pofab bujune:ulin daru daruyab bujuneb. КьогIаб калам гIундузда рагIиялдасса гIундулго гьечIого рукIин лълъикIаб. pofab kalam fundu#da rafiyaldaSa fundulgo hezogo rujin :ijab. КьогIаб чIамичIессда гьуиналълъул тIагIам лъалареб. pofab zamizeSda huina:ul Tafam ;alareb. Кьодукьа гурелила хIинкъулел, гIурукьайила. podupa gurelila \inqulel, furupayila. Кьойид гьаби – нух балагьи. poyid habi - nu[ balahi. Кьолелълъул босе, кьабулелълъул лIута. pole:ul bose, pabule:ul /uTa. Кьолбода ХIажимурад вахъунилан, киналго ХIажимурадал рукIунарел. polboda \a$imurad wa]unilan, kinalgo \a$imuradal rujunarel. Кьолбодасса чIухIизе гIабдал те, мунго бахIарчилъиялдасса чIухIа. polbodaSa zu\i#e fabdal te, mungo ba\arxi;iyaldaSa zu\a. Кьолелълъул – цIун кье, нахъе босулелълъул – бетIер хъван босе. pole:ul - `un pe, na]e bosule:ul - beTer ]wan bose. Кьолессда гьарулеб, гьабулессда малълъулеб. poleSda haruleb, habuleSda ma:uleb. Кьолессе цоги гIемераб, босулессе кIигоги дагьаб. poleSe cogi femerab, bosuleSe jogogi dahab. Кьохъияссул хIамиегIан хIалхьи гьечIебила руччабазе. po]iyaSul \amiyefan \al%i hezebila ruXaba#e. Кьурасс босулеб жо буго талихI. puraS bosuleb $o bugo tali\. Кьураб босун барще. purab bosun bar&e. Кьураб квералда лъала, квараб чехьалда лъала. purab kweralda ;ala, kwarab xe%alda ;ala. Кьурав гуревила саххаватав босаравила. puraw gurewila sa{awataw bosarawila. Кьурав мискинлъуларев, гьарарав бечелъуларев. puraw miskin;ularew, hararaw bexe;ularew. Кьуралда рекъечIев рокъов кванайилан те. puralda reqezew roqow kwanayilan te. Кьурассул квералда гIадин, кварассул кIалалда лъалареб. puraSul kweralda fadin, kwaraSul jalalda ;alareb. Кьурда хоно чIваге, чIалгIаде гаргадуге. purda [ono zwage, zalfade gargaduge. Кьурдизе лъаларесс ссвери къваридаб бугилан абурабила. purdi#e ;alareS Sweri qwaridab bugilan aburabila. Кьурдизеги гьавулев гьакълицца, гьардезеги тIамулев гьакълицца. purdi#e hawulew haqliCa, harde#e Tamulew haqliCa. Кьурдуларевила гIабдал, кьурдани, чIчIезе лъаларебила. purdularewila fabdal, purdani, Ze#e ;alarebila. Кьурдун ссвакаравги – кванде, гIодун ссвакаравги – кванде. purdun Swakarawgi - kwande, fodun Swakarawgi - kwande. Цо къоролалълъул маулхIаяталълъе вукIарав вас хун вуго. Дуниялалдассаго рокьи бичарай гъарималълъ хварав вас вукъизе виччан гьечIо. ХвезегIан, васассда тIад ккун, гIодизе тейин жий, тIаде нуцIцIаги рахаян абун буго. ГIагарлъиялълъ гIемер гьарун буго кваназегIаги кванайилан. Къоролалълъ кинго къабул гьабун гьечIо гьеб гьари. co qorola:ul maul\ayata:e wujaraw was [un wugo. duniyalaldaSago ropi bixaray varima: [waraw was wuqi#e wiXan hezo. [we#efan, wasaSda Tad Kun, fodi#e teyin $iy, Tade nu~agi ra[ayan abun bugo. fagar;iya: femer harun bugo kwana#efagi kwanayilan. qorola: kingo qabul habun hezo heb hari. Цинги гIагарлъиялълъ, гIодун ссвакараб меххалълъгIаги щиб гьалълъ гьабулаян бихьизе, гьей гIунтIулареб борххатаб бакIалда квен лъун тун буго. cingi fagar;iya:, fodun Swakarab me{a:fagi &ib ha: habulayan bi%i#e hey funTulareb bor{atab bajalda kwen ;un tun bugo. ЦIакъ гIемер гIодун йиго эбел, аххирги кванде ххиял лъун буго. Ххарххадун йиго гIагарлъиялълъ лъураб бакIалдасса квен босизе. Кинго гIунтIизе кIвечIеб меххалълъ, васассул жаназаги бехъерхъун, гьелда тIад хIетIеги чIчIун, босун буго эбелалълъ квен. `aq femer fodun yigo ebel, a{irgi kwande {iyal ;un bugo. {ar{adun yigo fagar;iya: ;urab bajaldaSa kwen bosi#e. kingo funTi#e jwezeb me{a:, wasaSul $ana#agi be]er]un, helda Tad \eTegi Zun, bosun bugo ebela: kwen. Гьаниб ракIалде щола «Хоб тIупанагIан, ракI тIупулеб» абураб кициги. hanib rajalde &ola «[ob Tu_anafan, raj Tu_uleb» aburab kicigi. Кьурдухъанассул хIатIал гIедерал, хIалтIухъанассул кверал гIедерал. purdu]anaSul \aTal federal, \alTu]anaSul kweral federal. Кьуру биххана, борохь нахъе тана. puru bi{ana, boro% na]e tana. Кьуру биххичIого, хIур (хъуй) бахъунареб. puru bi{izogo, \ur (]uy) ba]unareb. Кьуруги биххулеб, раххассги тIолеб, гIагарлъи тIолареб. purugi bi{uleb, ra{aSgi Toleb, fagar;i Tolareb. Кьуруги биххун, гъоркье кканиги, гьересси тIатинчIого ххутIулареб. purugi bi{un, vorpe Kanigi, hereSi Tatinzogo {uTulareb. Кьуругун багъун, гъалбацI бергьинаро, лаченгун багъун, гъеду бергьинаро. purugun bavun, valba` berhinaro, laxengun bavun, vedu berhinaro. Кьурул рагIалде щвезегIан ккве чи. purul rafalde &we#efan Kwe xi. КьучIчI гьечIел ххарбал – лъалкI гьечIел гьерссал. puZ hezel {arbal - ;alj hezel herSal.

г g 1. Габур бугони, рукь камиларо. gabur bugoni, rup kamilaro. Габур бугони, рукь камларо. gabur bugoni, rup kamlaro. 2. Габур хъазилай, хъвата гIакдалай. gabur ]a#ilay, ]wata fakdalay. Габур хъазилай, хъвата гIакдалай. gabur ]a#ilay, ]wata fakdalay. 3. Габур тIерен, тIоноцIцI бегIер. gabur Teren, Tono~ befer. Габур эрен, опорцIцI бегIер. gabur eren, o_ or~ befer. 4. Гагу хунилан, хур бекьичIого толареб. gagu [unilan, [ur bepizogo tolareb. Гагу хIомойилан, хIур бекьчIого тенареб. gagu \omoyilan, \ur bepzogo tenareb. 5. Гагуги Мадинатги гIадин. gagugi madinatgi fadin. Гагуги Мадинятги гIадин. gagugi madinyatgi fadin. 6. Гажаз бессаралдасса квераз бессараб лълъикIабила. ga$a# beSaraldaSa kwera# beSarab :ijila. Гажаз бессаралълъасса квераз бессараб лълъикIабила. ga$a# beSara:aSa kwera# beSarab :ijila. 7. Гажал гьечIеб бацI букIунареб, квач гьечIеб ххасел букIунареб. ga$al hezeb ba` bujunareb, kwax hezeb {asel bujunareb. Гажал гьечIеб бацI букIиняреб, квач гьечIеб кьин букIиняреб. ga$al hezeb ba` bujinyareb, kwax hezeb pin bujinyareb. 8. Галицца буххун, ралъад лIугIулареб. galiCa bu{un, ra;ad /ufulareb. Галицца буххун, ралгьад лълъугIиняреб. galiCa bu{un, ralhad :ufinyareb. 9. Гама лълъикIаб букIиналълъ ракъдада хьвадуларо. gama :ijab bujina: raqdada %wadularo. Гама лълъикIаб букIиналълъ ракъдала хьвадиняро. gama :ijab bujina: raqdala %wadinyaro. 10. ГамачI гебегунилан, мугIрул багьа холареб, бахIри чапдонилан, ралъдал лълъим хъублъулареб. gamaz gebegunilan, mufrul baha [olareb, ba\ri xa_donilan, ra;dal :im ]ub;ulareb. ГамачI гебегунилан, муърул багьа хIоняреб, бахIри чIепIденилан, ралдал лълъин хъублиняреб. gamaz gebegunilan, mu'rul baha \onyareb, ba\ri zePdenilan, raldal :in ]ublinyareb. 11. ГамачI гIедегIуларо, гIадан хIал ккун чIчIоларо. gamaz fedefularo, fadan \al Kun Zolaro. ГамачI гIедегIиняро, адан хIал ккомо чIчIенаро. gamaz fedefinyaro, adan \al Komo Zenaro. 12. ГамачI речIчIаниги, руз холеб, ганчIилI речIчIаниги, руз холеб. gamaz reZanigi, ru# [oleb, ganzi/ reZanigi, ru# [oleb. ГамачI рачIчIаниги, руз хIонеб, ганчIилълъ рачIчIаниги, руз хIонеб. gamaz raZanigi, ru# \oneb, ganzi: raZanigi, ru# \oneb. 13. ГамитIаги вукIун, гамихъангун вагъуге. gamiTagi wujun, gami]angun wafuge. Гамилаги вукIун, гамихъангин вагъуги. gamilagi wujun, gami]angin wafugi. 14. Гамихъангун кьал гьавуге, кьурулIа на бахъуге. gami]angun pal hawuge, puru/a na ba]uge. Гамихъангин кьал буги, кьурулълъа най бахъуги. gami]angin pal bugi, puru:a nay ba]ugi. 15. ГанчIал рухьун, гьаби риччан. ganzal ru%un, habi riXan. Аби гIунтIизабула магIарухъе вачIун вукIарав гIарабассде. abi funTi#abula mafaru]e wazun wujaraw farabaSde. Жидерго гIадамаз гьессда гьикъарабила Дагъистан кинаб бакI батарабилан. Гьессги абурабила, гьаби риччараб, ганчIал рухьараб бакI батанилан. ГIадамал кинал ругелан гьикъараб меххалълъги абурабила, цIцIад хIаллъани, роцIцIагиян гьардолел, роцIцIен ххалалъани, цIцIад багиян гьардолел, Аллагьассда малълъарулел чагIи ратанилан. $idergo fadama# heSda hiqarabila davistan kinab baj batarabilan. heSgi aburabila, habi riXarab, ganzal ru%arab baj batanilan. fadamal kinal rugelan hiqarab me{a:gi aburabila, ~ad \al;ani, ro~agiyan hardolel, ro~en {ala;ani, ~ad bagiyan hardolel, allahaSda ma:arulel xafi ratanilan. - Дин? - din? - Динги гьабула, ссадакъаги кьола, лълъикIал гIалимзабиги руго. Цинги инсанассде бачIунеб балагьалълъул бищунго кIудияб жо хвел буго. Гьеб кIудияб къварилъи тIаде бачIараб къоялълъ хварассул хъизан, росс хварай лълъади, бессдаллъун ххутIарал лъимал, херал умумул – росуго тIаделъун, хIулун лъола. - dingi habula, Sadaqagi pola, :ijal falim#abigi rugo. cingi insanaSde bazuneb balaha:ul bi&ungo judiyab $o [wel bugo. heb judiyab qwari;i Tade bazarab qoya: [waraSul ]i#an, roS [waray :adi, beSdal;un {uTaral ;imal, [eral umumul - rosugo Tade;un, \ulun ;ola. ГIарабазул гьеб лълъикIаб нассихIат битIухъ гьабула жиндир заманалълъул кIудияв гIакъил, гIалимчи, кочIогьан Инххосса ГIалихIажияссул рагIабазги. faraba#ul heb :ijab naSi\at biTu] habula $indir #amana:ul judiyaw faqil, falimxi, kozohan in{oSa fali\a$iyaSul rafaba#gi. ГанчIал рухьун, гьаби риччан. ganzal ru%un, habi riXan. Аби гIунтIдебуня маарухъе вачIун вукIарав гIарабассде. abi funTdebunya maaru]e wazun wujaraw farabaSde. Жодерго адамаз гьессда гьикъарабила Дагъистан киняб бакI батарабилан. Гьессги абурабила, гьаби риччараб, ганчIал рухьараб бакI батанилан. Адамал кинял ругелан гьикъараб меххалълъги абурабила, цIцIад хIалуни, роцIцIагиян гьерденел, роцIцIен ххалалуни, цIцIад багиян гьерденел, Аллагьассда малълъаринел чи ратанилан. $odergo adama# heSda hiqarabila davistan kinyab baj batarabilan. heSgi aburabila, habi riXarab, ganzal ru%arab baj batanilan. adamal kinyal rugelan hiqarab me{a:gi aburabila, ~ad \aluni, ro~agiyan herdenel, ro~en {alaluni, ~ad bagiyan herdenel, allahaSda ma:arinel xi ratanilan. - Дин? - din? - Динги буня, ссадакъаги кьена, лълъикIал гIалимзабиги руго. Цинги инсанассде бачIинеб балагьалълъул бищунго кIудаб жо хIвел буго. Гьеб кIудаб къварили аде бегьараб къоялълъ хIварассул ххизан, росс хIварай лълъади, бесстIаллун ххутIарал гьимал, хIерал умумул – росого аделун, хIулун гьела. - dingi bunya, Sadaqagi pena, :ijal falim#abigi rugo. cingi insanaSde bazuneb balaha:ul bi&ungo judab $o \wel bugo. heb judab qwarili ade beharab qoya: \waraSul {i#an, roS \waray :adi, beSTalun {uTaral himal, \eral umumul - rosogo adelun, \ulun hena. ГIарабазул гьеб лълъикIаб нассихIат битIохъ буня жендер заманалълъул кIудав гIакъил, гIалимчи, кочIогьан Инххосса ГIалихIажияссул рагIабазги. faraba#ul heb :ijab naSi\at biTo] bunya $ender #amana:ul judaw faqil, falimxi, kozohan in{oSa fali\a$iyaSul rafaba#gi. “Керен бухIулареб патихIа тIамун, АлхIам цIцIалилалде боцIцIул бицина. Будун-дибирилан дундун гьабула, Дунги варисилан цоги вачIина. Дуцца нахъе тарал дур ятимазул ТIутIун босун ина мискинаб боцIцIи. ДутIа бугеб налъи тIобитIилалде, ТIанкIелаго лълъвина лайла бачине. МаржухIаб щиналда гIамалги гьабун, ХIал къвагъун реххила рукъалълъул агьлу!” 16. ГанчIидасса тIотIоегIан рукъалълъе пайда гьечIев. ganzidaSa ToToyefan ruqa:e _ayda hezew. ГанчIиласса тIотIоегIан рукъалълъе пайда гьечIев. ganzilaSa ToToyefan ruqa:e _ayda hezew. 17. Ганщида данде баси балареб. gan&ida dande basi balareb. Ганщида данде баси баняреб. gan&ida dande basi banyareb. 18. Ганщида хахараб бече хIарщулI гебергахъдулебила. gan&ida [a[arab bexe \ar&ul geberga]dulebila. Ганщида гьагьараб бече хIарччулълъ гебергахъдинебила. gan&ida haharab bexe \arXu: geberga]dinebila. 19. Гаргадизе лъалеб гьечIони, гаргадичIого вукIинегIаги лъазе ккола. gargadi#e ;aleb hezoni, fargadizogo wujinefagi ;a#e Kola. Гаргададе гьанеб гьечIони, гаргадачIого вукIдегIаги гьаде ккена. gargadade haneb hezoni, fargadazogo wujdefagi hade Kena. 20. ГарцIцIида кколебила кинабго мегъ жиндирилан, къоркъода кколебила киналго лълъиназул иххтияр жиндихъилан. gar~ida Kolebila kinabgo mev $indirilan, qorqoda :olebila kinalgo :ina#ul i{tiyar $indi]ilan. ГарцIцIида ккенебила кинябго мегъ жендерилан, къоркъода ккенебила кинялго лълъиназул иххтияр жендехъилан. gar~ida Kenebila kinyabgo mev $enderilan, qorqoda :enebila kinyalgo :ina#ul i{tiyar $ende]ilan. 21. ГарцIцIил кочIодасса найил зузуйго лълъикIила. gar~il kozodaSa nayil #u#uygo :ijila. ГарцIцIил кочIодасса найил зузуйго лълъикIила. gar~il kozodaSa nayil #u#uygo :ijila. 22. Гвавул роценги дие, роцадул тIеххги дие. gwadul rocengi diye, rocadul Te{gi diye. Гвавул роценги де, роцадул эххги де. gwadul rocengi de, rocadul e{gi de. 23. ГвавулIе чу гьарани, хIамагIаги биччалеб. gwawu/e xu harani, \amafagi biXaleb. Гваволълъе чу гьарани, хIамагIаги биччанеб. gwawo:e xu harani, \amafagi biXaneb. 24. Гважул хIал лъачIого, чолониб гIанкIкI къинлъулареб. gwa$ul \al ;azogo, xolonib fanJ qin;ulareb. Гважул хIал гьачIого, чолониб гIанкIкI къелиняреб. gwa$ul \al hazogo, xolonib fanJ qelinyareb. 25. Гважуцца рачIчI хьвагIичIого, тула ххадуб унаребила. gwa$uCa raZ %wafizogo, tula {adub unarebila. Гважуцца рачIчI хьвагIчIого, тула ххадуб энаребила. gwa$uCa raZ %wafzogo, tula {adub enarebila. 26. ГванзгIулбузе ххер барай, ххуххазе накку барай. gwan#fulbu#e {er baray, {u{a#e naKu baray. ГванзгIулбузе ххер барай, ххуххазе накку барай. gwan#fulbu#e {er baray, {u{a#e naKu baray. 27. Гванзаб хIал, хIораб ракь. gwan#ab \al, \orab rap. Гванзаб хIал, хIораб ракь. gwan#ab \al, \orab rap. 28. Гванзкуйдул квило кидадай бортилаян ххадуб бекерулеб цер гIадин. gwan#kuydul kwilu kidaday bortilayan {adub bekeruleb cer fadin. Гванзкуйдол буххча кидадай бортлаян ххадуб бекеринеб цер гIадин. gwan#kuydol bu{xa kidaday bortlayan {adub bekerineb cer fadin. 29. Гебегизе хIур гурила, хIанчIизе заз гурилан, магIарде гъураб хIама лIутун бачIарабила. gebergi#e \ur gurila, \anzi#e #a# gurilan, mafarde vurab \ama /utun bazarabila. Гебегде хIур гурила, хIанчIде заз гурилан, маарде гъураб хIама лълъутун бачIарабила. gebergde \ur gurila, \anzde #a# gurilan, maarde vurab \ama :utun bazarabila. 30. Гени-гIеч гъоркьа тIаде аххирулебила, ххурма-цIулакьо тIассагъоркье аххирулебила. geni-fex vorpa Tade a{irulebila, {urma-`ulapo TaSavorpe a{irulebila. Гени-гIеч гъокьа аде аххиринебила, ххурма-ик ассагъокье аххиринебила. geni-fex vopa ade a{irinebila, {urma-ik aSavope a{irinebila. 31. Гени чIван, гIеч бищуге. geni zwan, fex bi&uge. Гени чIвамо, гIеч бищуги. geni zwamo, fex bi&ugi. 32. Гени чIван, гIеч чIван, гьабураб магIишат аххирги пасалъула. geni zwan, fex zwan, haburab mafi^at a{irgi _asa;ula. Гени чIвамо, гIеч чIвамо, бураб магIишат аххирги пасалиня. geni zwamo, fex zwamo, burab mafi^at a{irgi _asalinya. 33. ГермитIа бараххщарай къоролалълъ квен лIугIизегIан хIама цIулал бухIарабила. germiTa bara{&aray qorola: kwen /ufi#efan \ama `ulal bu\arabila. Гермила бараххщарай къоролалълъ квен лълъугIдегIан хIама цIулал бухIарабила. germila bara{&aray qorola: kwen :ufdefan \ama `ulal bu\arabila. 34. Гирулеб гьецIоялда хIет бижулареб. giruleb he`oyalda \et bi$ulareb. Гиринеб хIецIоялълъа хIет бижиняреб. girineb \e`oya:a \et bi$inyareb. 35. Гирун унеб эбелалълъул ракIалълъ гьикъарабила - вай, дир ххирияв вас, цIакъ унтарабищ, талихI кьун воххаяв, квеш тункарабищ? girun uneb ebela:ul raja: hiqarabila - way, dir {iriyaw was, `aq untarabi&, tali\ pun wo{ayaw, kwe^ tunkarabi&? Гирун энеб эбелалълъул ракIалълъ гьикъарабила - вай, дир ххирияв вас, цIакъ унтарабщи, талихI кьумо воххаяв, кош тункарабщи? girun eneb ebela:ul raja: hiqarabila - way, dir {iriyaw was, `aq untarab&i, tali\ pumo wo{ayaw, ko^ tunkarab&i? keren bu\ulareb _ati\a Tamun, al\am ~alilalde bo~ul bicina. budun-dibirilan dundun habila, dungi warisilan cogi wazina. duCa na]e taral dur yatima#ul TuTun bosun ina miskinab bo~i. duTa bugeb na;i TobiTilalde, Tanjelago :wina layla baxine. mar$u\ab &inalda famalgi habun, \al qwavun re{ila ruqa:ul ahlu. 36. Гогьав херассдассаги цIунагийила, гьитIинго херлъарав гIолилассдассаги цIунагийила. gohaw [eraSdaSagi `unagiyila, hiTingo [er;araw folilaSdaSagi `unagiyila. Гогьав хIерассдассаги цIунагийила, гьитIинго хIелурав гIолилассдассаги цIунагийила. gohaw \eraSdaSagi `unagiyila, hiTingo \eluraw folilaSdaSagi `unagiyila. 37. ГодекIан лълъикIаб жо, хIикматал щвани, хIалихьатал чагIалI гIодор чIчIечIони. godejan :ijab $o, \ikmatal &wani, \ali%atal xafa/ fodor Zezoni. ГодекIан лълъикIаб жо, хIикматал щвани, хIалихьатал чагIалълъ гIодор чIчIечIони. godejan :ijab $o, \ikmatal &wani, \ali%atal xafa: fodor Zezoni. 38. ГодекIаниб бицине бегьулареб жо чIчIужуялда бицунге. godejanib bicine behulareb $o Zu$uyalda bicunge. ГодекIаниб бицде бегьиняреб жо чIчIужуялълъа бицуги. godejanib bicde behinyareb $o Zu$uya:a bicugi. 39. ГодекIаниб кIал цIуне, чияр рокъоб бер цIуне. godejanib jal `une, xiyar roqob ber `une. ГодекIаниб кIал цIуне, чиял рукъуб бер цIуне. godejanib jal `une, xiyal ruqub ber `une. 40. ГодекIаниб лълъикIаб жо миккихIехьила. godejanib :ijab $o miKi\e%ila. ГодекIаниб лълъикIаб жо миккихIехьила. godejanib :ijab $o miKi\e%ila. 41. ГодекIаниб тIом биххани, бетIергьанчияссе тIукъби камулел. godejanib Tom bi{ani, beTerhanxiyaSe Tuqbi kamulel. ГодекIаниб он биххани, белегьанчияссе укъбал каминел. godejanib on bi{ani, belehanxiyaSe uqbal kaminel. 42. ГодекIанив гуревила бахIарчи лъалев, рагъдайила. godejaniw gurewila ba\arxi ;alew, ravdayila. ГодекIанив гуревила бахIарчи гьанев, рагълайила. godejaniw gurewila ba\arxi hanew, ravlayila. 43. ГодекIанив къварид гьавурасс, дикьа къолей рокъой йигилан, чIчIужу юххарайила. godejaniw qwarid hawuraS, dipa qoley roqoy yigilan, Zu$u yu{arayila. ГодекIанив къварид вурасс, дикьа къеней рукъуй йигилан, чIчIужу кьапIарайила. godejaniw qwarid wuraS, dipa qeney ruquy yigilan, Zu$u paParayila. 44. ГодекIанив цIакъав гIалхуда вагъуларев. godejaniw `aqaw fal[uda wavularew. ГодекIанив цIакъав гIалгьола вагъинярев. godejaniw `aqaw falhola wavinyarew. 45. Гозо ссверичIеб жоялълъ гьан кунареб. go#o Swerizeb $oya: han kunareb. Гозо ссверчIеб жоялълъ гьан коняреб. go#o Swerzeb $oya: han konyareb. 46. ГорботIа рокьо гурев, рукьалтIа цедер гурев. gorboTa ropo gurew, rupalTa ceder gurew. Горбола рокьо гурев, гъажалдол цедер гурев. gorbola ropo gurew, va$aldol ceder gurew. 47. Гордал рагьиларилан чIчIарасс нуцIцIа рагьизе кколеб. gordal rahilarilan ZaraS nu~a rahi#e Koleb. Гордаби рагьларилан чIчIарасс нуцIцIа рагьде ккенеб. gordabi rahlarilan ZaraS nu~a rahde Keneb. 48. Гордухъан бачIараб, гордухъан унеб. gordu]an bazarab, gordu]an uneb. Гордухъан бачIараб, гордухъан энеб. gordu]an bazarab, gordu]an eneb. 49. Горил рагIал гьечIеб, рагIул аххир гьечIеб. goril rafal hezeb, raful a{ir hezeb. Горил рагIал гьечIеб, рагIол аххир гьечIеб. goril rafal hezeb, rafol a{ir hezeb. 50. Горо чIахIиял жалила лъимал. goro za\iyal $alila ;imal. Горо чIахIиял жалила гьимал. goro za\iyal $alila himal. 51. ГохIда гьабун, хIор чIчIолареб, къан хIамил рачIчI букIунареб. go\da habun, \or Zolareb, qan \amil raZ bujunareb. ГухIла бумо, хIор чIчIенареб, къамо хIамил рачIчI букIиняреб. gu\da bumo, \or Zenareb, qamo \amil raZ bujinyareb. 52. ГудратIа моххмохх гурони, чIобого кьолеб жо букIунареб. gudraTa mo{mo{ guroni, zobogo poleb $o bujunareb. Гудрала моххмохх гурони, чIобого кьенеб жо букIиняреб. gudrala mo{mo{ guroni, zobogo peneb $o bujinyareb. 53. ГудратIа тIатIи гIункIкI гIорцIцIизе гуребила балеб, гIункIкI кквезейила. gudraTa TaTi funJ for~i#e gurebila baleb, funJ Kwe#eyila. Гудрала гIатIи гIункIкI гIорцIцIде гуребила банеб, гIункIкI ккодейила. gudrala faTi funJ for~de gurebila baneb, funJ Kodeyila. 54. ГудратIе ккани, гъалбацIги кколебила. gudraTe Kani, valba`gi Kolebila. Гудрале ккани, гъалбацIги ккенебила. gudrale Kani, valba`gi Kenebila. 55. Гулгун хурибе инаро, ххума чIарадиларо. gulgun [uribe inaro, {uma zaradilaro. БурутIи хIурибе энаро, ххума чIарадиняро. buruTi [uribe enaro, {uma zaradinyaro. 56. Гула-ххер гьечIони, чан щоларо. gula-{er hezoni, xan &olaro. Гула-ххер гьечIони, чан щоняро. gula-{er hezoni, xan &onyaro. 57. Гулида гIанкIкIги речIчIулеб, гIанкIкIида гулаги речIчIулеб. gulida fanJgi reZuleb, fanJida gulagi reZuleb. Гулида гIанкIкIги речIчIинеб, гIанкIкIида гулаги речIчIинеб. gulida fanJgi reZineb, fanJida gulagi reZineb. 58. Гулида ХIажимурад лъаларо. gulida \a$imurad ;alaro. Цо нухалълъ Шамилил наиб ХIажимурадида тIаде гула балеб букIун буго. ХIажимурадида гьикъун буго - «Щай мун, цIакъав бахIарчи, гулидасса ваххчарав?» – ан. ХIажимурадицца гьадаб къокъаб жаваб кьун буго. co nu]a: ^amilil naib \a$imuradida Tade gula baleb bujun bugo. \a$imuradida hiqun bugo - "&ay mun, `aqaw ba\arxi, gulidaSa wa{xaraw?" - an. \a$imuradiCa hadab qoqab $awab pun bugo. Гулида ХIажимурад гьаняро. gulida \a$imurad hanyaro. Цо нугьалълъ Шамилил наиб ХIажимурадида аде гула банеб букIун буго. ХIажимурадида гьикъун буго - «Щимо мун, цIакъав бахIарчи, гулидасса ваххчарав?» – ан. ХIажимурадицца гьадаб къокъаб джаваб кьумо буго. co nuha: ^amilil naib \a$imuradida ade gula baneb bujun bugo. \a$imuradida hiqun bugo - "&imo mun, `aqaw ba\arxi, gulidaSa wa{xaraw?" - an. \a$imuradiCa hadab qoqab Gawab pumo bugo. 59. Гулицца цояв чIвала, мацIцIалълъ нусгояв чIвала. guliCa coyaw zwala, ma~a: nusgoyaw zwala. Гулицца цояв чIваня, мацIцIалълъ нусгояв чIваня. guliCa coyaw zwanya, ma~a: nusgoyaw zwanya. 60. ГунащмагIна гьабуге, битIаралълъе нух биччай. guna&mafna habuge, biTara:e nu[ biXay. ГунащмагIна буги, битIаралълъе нугь биччае. guna&mafna bugi, biTara:e nuh biXaye. 61. Гурга кварал, чед кварал чиядаго рагIичIо, цо квараб дир макари годекIаниб лъун буго. gurga kwaral, xed kwaral xiyadago rafizo, co kwarab dir makari godejanib ;un bugo. Гурга кварал, чед кварал чиядаго рагIчIо, цо квараб дир бакари годекIаниб гьумо буго. gurga kwaral, xed kwaral xiyadago rafzo, co kwarab dir bakari godejanib humo bugo. 62. Гургинаб тIад чIчIолареб, чIчIинтIараб гирулареб. gurginab Tad Zolareb, ZinTarab girulareb. Гургинаб ад чIчIенареб, чIчIинтIараб гириняреб. gurginab ad Zenareb, ZinTarab girinyareb. 63. Гурде хIебтил букIаниги кIваричIо, хIара меседил бугони. gurde \ebTil bujanigi jwarizo, \ara mesedil bugoni. Горде хIебтил букIаниги кIваричIо, хIара меседил бугони. gorde \ebTil bujanigi jwarizo, \ara mesedil bugoni. 64. Гурдида гурони, черххги бихьичIей, чаххтIида гурони, гъалги бихьичIей. gurdida guroni, xer{gi bi%izey, xa{Tida guroni, valgi bi%izey. Гурдида гурони, черххги бихьчIей, чаххтIида гурони, гъалги бихьчIей. gurdida guroni, xer{gi bi%zey, xa{Tida guroni, valgi bi%zey. 65. ГурдилI цIул гьабе, цIулалълъ гъабу гьабе. gurdi/ `ul habe, `ula: vabu habe. Гурдилълъ цIул буе, цIулалълъ гIарщ буе. gurdi: `ul buye, `ula: far& buye. 66. ГурхIараб бихьугеги, хIинкъараб бачIунгеги! gur\arab bi%ugegi, \inqarab bazungegi! ГурхIараб бихьугеги, хIинкъараб бегьугеги! gur\arab bi%ugegi, \inqarab behugegi! 67. ГурхIун гIоданиги, бухIун гIодизе ккогеги. gur\un fodanigi, bu\un fodi#e Kogegi. ГурхIун гIоданиги, бухIун гIодте ккогеги. gur\un fodanigi, bu\un fodte Kogegi. 68. ГурцIаб гIи хьихье, гIобаб цIцIе хьихье. gur`ab fi %i%e, fobab ~e %i%e. Бицен буго, гIухьби рукIаралила жидерго гIигун цо нохъода. Цойидассан нохъодул кIалтIуги тIун, гьел ххутIаралила жанирго. ГIухьбиги гIиги чIаго рукIин лъаниги, гIадамазул хIал гIечIебила, тIаде нух бахъун, гьел ххвассар гьаризе. ГIухьбузул гара-чIвари рагIулеб букIарабила, воре, гурцIаб гIиги хьихье, гIобаб цIцIеги хьихье, гьаб кIиялълъгогIан къо хIехьолеб жо гьечIилан. Кицилъун лIугьарал гьезул рагIабиги, гьез ахIулеб букIараб кечIги, гьез бачарабилан абулеб “Нохъода хваразул бакъанги” нилIер ххалкъалълъ нахъе цIунун руго. bicen bugo, fu%bi rujaralila $idergo figun co no]oda. coyidaSan no]odul jalTugi Tun, hel {uTaralila $anirgo. fu%bigi figi zago rujin ;anigi, fadama#ul \al fezebila, Tade nu[ ba]un, hel {waSar hari#e. fu%bu#ul gara-zwari rafureb bujarabila, wore, gur`ab figi %i%e, fobab ~egi %i%e, hab jiya:gofan qo \e%oleb $o hezilan. kici;un /uharal he#ul rafabigi, he# a\uleb bujarab kezgi, he# baxarabilan abuleb "no]oda [wara#ul baqangi" ni/er {alqa: na]e `unun rugo. ГурцIаб гIи хьихье, гIубаб цIцIе хьихье. gur`ab fi %i%e, fubab ~e %i%e. Бицен буго, гIухьби рукIаралила жодерго гIигин цо нохъода. Цойидассан нохъодол кIалтIуги тIумо, гьел ххутIаралила жанирго. ГIухьбиги гIиги чIаго рукIин гьаниги, адамазул хIал гIечIебила, аде нугь бахъун, гьел ххвассар руде. ГIухьбузул гара-чIвари рагIинеб букIарабила, воре, гурцIаб гIиги хьихье, гIубаб цIцIеги хьихье, гьаб кIиялълъгогIан къо хIуккунеб жо гьечIилан. Кицилун лълъугьарал гьезул рагIабиги, гьез ахIинеб букIараб кечIги, гьез бачарабилан абинеб “Нохъода хIваразул макъанги” нелълъер ххалкъалълъ нахъе цIунун руго. bicen bugo, fu%bi rujaralila $odergo figin co no]oda. coyidaSan no]odol jalTugi Tumo, hel {uTaralila $anirgo. fu%bigi figi zago rujin hanigi, adama#ul \al fezebila, ade nuh ba]un, hel {waSar rude. fu%bu#ul gara-zwari rafineb bujarabila, wore, gur`ab figi %i%e, fubab ~egi %i%e, hab jiya:gofan qo \uKuneb $o hezilan. kicilun :uharal he#ul rafabigi, he# a\ineb bujarab kezgi, he# baxarabilan abineb "no]oda \wara#ul maqangi" ne:er {alqa: na]e `unun rugo. 69. Гучги жанги жо гуро, жанив дацци гьечIони. guxgi $angi $o guro, $aniw daCi hezoni. Гучги жанги жо гуро, жанив дацци гьечIони. guxgi $angi $o guro, $aniw daCi hezoni. 70. Гучид ца бихьичIого, царад магъ хьвагIулареб. guxid ca bi%izogo, carad mav %wafulareb. Гучицца ца бихьчIого, царацца магъ хьвагIиняреб. guxiCa ca bi%zogo, caraCa mav %wafinyareb.

Кк K Ккараб бакIалда къо хIехьонила бахIарчи вахъунев. Karab bajalda qo \e%onila ba\arxi wa]unew. Кквезе рачIчI гуреб, цIцIазе гIин гуреб. Kwe#e raZ gureb, ~a#e fin gureb. КкечIеб къо борххарав дур рукъ бухIаяв, къун лълъади ячарав, дур чара хваяв. Kezeb qo bor{araw dur ruq bu\ayaw, qun :adi yaxaraw dur xara [wayaw. Кколареб бакIалда гIодовги чIчIоге, гьикъичIеб жоги бицунге. Kolareb bajalda fodowgi Zoge, hiqizeb $ogi bicunge. - Ворехха, дуда бихьизабичIеб бакIалда гIодовги чIчIоге, гьикъичIеб жоги бицунге. wore{a, duda bi%i#abixeb bajalda fodowgi Zoge, hiqizeb $ogi bicunge. Щун руго берталълъе. Хъатамасан гьоболасс живго гIодов чIчIезе бищун лълъикIаб бакI балагьун буго. «Огь, инссул рукъбухIадихъ балагье!» - ян бетIер кIибикIун буго рукъалълъул бетIергьанасс. &un rugo berta:e. ]atamasan hobolaS $iqgo fodow Ze#e bi&un :ijab baj balahun bugo. «oh, inSul ruqbu\adi] balahe!» - yan beTer jibijun bugo ruqa:ul beTerhanaS. РачIун руго бахIаравги гьессул гьудул-гьалмагъзабиги. Хъурщизе гьавулаго-гьавулаго, гьобол ккун вуго нуцIцIида нахъе. Жинда гьикъичIеб жо бицуниланги хIара къотIизе нус кьуниланги, гьоболассда гIакIаги къотIун буго. Гьев хIободаги вухьун вуго. razun rugo ba\arawgi heSul hudul-halmav#abigi. ]ur&i#e hawulago-hawulago, hobol Kun wugo nu~ida na]e. $inda hiqizeb $o bicunilangi \ara qoTi#e nus punilangi, hobolaSda fajagi qoTun bugo. hew \obodagi wu%un wugo. Рукъалълъул бетIергьанасс гьобол берталълъе вачун вуго. Гьобол щвалде щварав гьечIолъиялда щаклъарав рукъалълъул бетIергьанасс гьессда малълъун буго. ruqa:ul beTerhanaS hobol berta:e waxun wugo. hobol &walde &waraw hezo;iyalda &ak;araw ruqa:ul beTerhanaS heSda ma:un bugo. Кколареб бицунессда бицунеб кIочон таги. Kolareb bicuneSda bicuneb joxon tagi. Кколареб жоялълъул ургъел гьабуге, рухIел гуреб жоялълъул рухIелги гьабуге. Korareb $oya:ul urvel habuge, ru\el gureb $oya:ul ru\el habuge. Кколареб къо босун хвараб пакъир хIама! Kolareb qo bosun [warab _aqir \ama! Гьакьадерил кьоги бахун, доб рахъалде щвейгун, рагIарабила Гьолокь росулIан гьагIдолел хIамузул гьаракь. Цинги нухлулассул хIама арабила щвартIан гьалагаб гIурулIе кIанцIун. Жиндир хIама гIуруцца босун унеб меххалълъ, ххадувги валагьун, хIамил бетIергьанасс абурал рагIаби магIарулазда гьоркьоб абилъун хIалтIизабула кколареб иш бетIералде босарав чияссул хIакъалълъулI. hapaderil pogi ba[un, dob ra]alde &weygun, rafarabila holop rosu/an hafdolel \amu#ul harap. cingi nu[lulaSul \ama arabila &warTan halagab furu/e jan`un. $indir \ama furuCa bosun uneb me{a:, {aduwgi walahun, \amil beTerhanaS abural rafabi mafarula#da horpob abi;un \alTi#abula Kolareb i^ beTeralde bosaraw xiyaSul \awa:u/. Цо хьиндалав унев вукIаравила, хIамаги ццебе къотIун, Къороде. co %indalaw unew wujarawila, \amagi Cebe qoTun, qorode. Кколаребила гудрацца чIчIегIераб царал бохх, кквезе ккани, ункъабго цадахъ кколебила. Kolarebila gudraCa Zeferab caral bo{, Kwe#e Kani, unqabgo cada] Kolebila. Ккуралълъуб ах бижулеб, таралълъуб заз бижулеб. Kura:ub a[ bi$uleb, tara:ub #a# bi$uleb.

"А" хIарпалдасса байбихьулел магIарул киаби ва абиял "А" хIарпалдасса байбихьулел магIарул кицаби ва абиял ا حارفالداصا بايبێڮۇلېل ماعارۇل كێښابێ وا ابێيال 1. Абизе бегьулебани, мунгияли добго жо бугоан. Цо магIарулассул букIун буго цIцIаназул кIудияб рехъен. Къурбаналълъе хъвезе бачун буго цо лълъикIаб дегIен. Дибирасс гарбида нус бахъараб дагIницца хъирхъидун, чIучIадун борчIизе гIамал гьабураб меххалълъ, ццин бахъарав бетIергьанчиясс «чIчIахха, болъонилан», абун буго. – Дуцца болъонилан цIцIарги лъун, гьанже гьаб къурбаналълъе бегьуларо! – ян гьумер букIкIинабун буго дибирасс. БегьичIони, цоги бачинилан ун вуго магIарулав. Ккун буго гьесс дагьабги лълъикIаб дегIен. Гьебги, доб цоябго гIадин, кодосса борчIизе, гIассиял гьаркьал гьаризе лIугьингун, бетIергьанчиясс дагIнил гIинзунире щурун руго гьадал рагIаби. Абде бегьинебани, мунгияли дабго жо бугоан. Цо маарулассул букIун буго цIцIаназул кIудаб рехъен. Къурбаналълъе хъоде бачун буго цо лълъикIаб дегIен. Дибирасс горбода нус бахъараб дагIницца хъирхъидун, чIучIадун борчIде гIамал бураб меххалълъ, ццин бахъарав белегьанчиясс «чIчIахха, болгьонилан», абун буго. – Дуцца болгьонилан цIцIарги гьумо, гьандже гьаб къурбаналълъе бегьиняро! – ян гьомер букIкIдебумо буго дибирасс. БегьчIони, цоги бачлилан омо вуго маарулав. Ккумо буго гьесс дагьабги лълъикIаб дегIен. Гьебги, даб цоябго гIадин, кодосса борчIде, гIассиял гьаркьал руде лълъугьингин, белегьанчиясс дагIнил гIендонире щурун руго гьадал рагIаби. abiRe behulebani, mungiyali dobgo $o bugoan. co mafarulaSul bujun bugo VanaRul judab re]en. qurbana'e ]weRe baxun bugo co 'ijab defen. dibiraS garbida nus ba]arab dafniCa ]ir]idun, zuzadun borziRe famal haburab me{a', Cin ba]araw beTerhanxiyaS "Za{a, bo;onilan" abun bugo. - duCa bo;onilan Vargi ;un, hanDe hab qurbana'e behularo! - yan humer buJinabun bugo dibiraS. behizoni, cogi baxinilan un wugo mafarulaw. Kun bugo heS dahabgi 'ijab defen. hebgi, dob coyabgo fadin, kodoSa borziRe, faSiyal harpal hariRe `uhingun, beTerhanxiyaS dafnil finRunire ?urun rugo hadal rafabi. abde behinebani, mungiyali dabgo $o bugoan. co maarulaSul bujun bugo VanaRul judab re]en. qurbana'e ]ode baxun bugo co 'ijab defen. dibiraS gorboda nus ba]arab dafniCa ]ir]idun, zuzadun borzde famal burab me{a', Cin ba]araw belehanxiyaS "Za{a, bolhonilan" abun bugo. - duCa bolhonilan Vargi humo, hanHe hab qurbana'e behinyaro! - yan homer buJdebumo bugo dibiraS. behzoni, cogi baxlilan omo wugo maarulaw. Kumo bugo heS dahabgi 'ijab defen. hebgi, dab coyabgo fadin, kodoSa borzde, faSiyal harpal rude 'uhingin, belehanxiyaS dafnil fendonire ?urun rugo hadal rafabi. ۱. ابێزې بېهۇلېبانێ، مۇنڬێيالێ دۈبڬۈ جۈ بۇڬۈئان. ښۈ ماعارۇلاص ۇل بۇگۇن بۇڬۈ ڞانازۇل گۇدێياب رېڅېن. قۇرباناڷې څوېزې باچۇن بۇڬۈ ښۈ ڷێگاب دېعېن. دێـبێراص ڬاربێدا نۇس باڅاراب داعنێڛا څێرڅێدۇن، ڃۇڃادۇن بۈرڃێزې عامال هابۇراب مېخاڷ، ڛێن باڅاراو بېطېرهانچێياص "ڄاخا، بۈڸۈنێلان" ابۇن بۇڬۈ. - دۇڛا بۈڸۈنێلان ڞارڬێ ڸۇن، هانجې هاب قۇرباناڷې بېهۇلارۈ! - يان هۇمېر بۇڴێنابۇن بۇڬۈ دێـبێراص. بېهێڃۈنێ، ښۈڬێ باچێنێلان ئۇن وۇڬۈ ماعارۇلاو. ڭۇن بۇڬۈ هېص داهابڬێ ڷێگاب دېعېن. هېبڬێ، دۈب ښۈيابڬۈ عادێن، كۈدۈصا بۈرڃێزې، عاصێيال هارڨال هارێزې ڶۇهێنڬۇن، بېطېرهانچێياص داعنێل عێنزۇنێرې ۺۇرۇن رۇڬۈ هادال راعابێ. 2. Абизе дуда тIадаб буго, тIубай-тIубангутIи ханассул иш буго. abiRe duda Tadab bugo, Tubay-TubanguTi {anaSul i/ bugo. Абде дуда адаб буго, обай-обангутIи ханассул иш буго. abde duda adab bugo, obay-obanguTi {anaSul i/ bugo. ۲. ابێزې دۇدا طاداب بۇڬۈ، طۇباي- طۇبانڬۇطێ ځاناصۇل ئێش بۇڬۈ. 3. АбизегIан рагIи дур лагъ, абун ххадуб мун гьелълъул лагъ. abiRefan rafi dur laG, abun {adub mun he'ul laG. АбдегIан рагIи дур лагъ, абун ххадуб мун гьелълъул лагъ. abdefan rafi dur laG, abun {adub mun he'ul laG. ۳. ابێزېعان راعێ دۇر لاغ، ابۇن خادۇب مۇن هېڷۇل لاغ. 4. АбичIого тараб рагIи ххазина буго. abizogo tarab rafi {aRina bugo. АбчIого тараб рагIи ххазина буго. abzogo tarab rafi {aRina bugo. ۴. ابێڃۈڬۈ تاراب راعێ - خازێنا. 5. Абундачал гIемер, ячундачал дагь, ячунев чи гьечIей Чала Бариян. abundaxal femer, yaxundaxal dah, yaxunew xi hezey xala bariyan. Абундачал гIемер, ячундачал дагь, ячинев чи гьечIей Чала Бариян. abundaxal femer, yaxundaxal dah, yaxinew xi hezey xala bariyan. ۵. ابۇنداچال عېمېر، ياچۇنداچال داه، ياچۇنېو چێ هېڃېي چالا بارێيان. 6. Абундачалда ххадуй лIугьарай хабалI ракьа турарай цо гIаданалълъул хабаде ккарайила. abundaxalda {aduy `uharay [aba` rapa turaray co fadana'ul [abade Karayila. Абундачалълъа ххадуй лълъугьарай хӏабалълъ ракьа турарай цо адамалълъул хӏабале ккарайила. abundaxa'a {aduy 'uharay \aba' rapa turaray co adama'ul \abale Karayila. ۶. ابۇنداچالدا خادۇي ڶۇهاراي ځاباڶ راڨا تۇراراي ښۈ عاداماڷۇل ځابادې ڭارايـێلا 7. Абунщинай ясги щоларей, кьунщинаб рагIиги батулареб. abun?inay yasgi ?olarey, pun?inab rafigi batulareb. Абунщиняй ясги щонярей, кьумощиняб рагIиги батиняреб. abun?inyay yasgi ?onyarey, pumo?inyab rafigi batinyareb. ۷. ابۇنۺێناي ياسڬێ ۺۈلارېـي، ڨۇنۺێناب راعێڬێ باتۇلارېب. 8. Абураб берцинлъаги, бицараб гьуинлъаги. aburab bercin;agi, bicarab huin;agi. Абураб берцелаги, бицараб гьоэлаги. aburab bercelagi, bicarab hoelagi. ۸. ابۇراب بېرښێنڸاڬێ، بێښاراب هۇئێنڸاڬێ. 9. Абураб бичIчIуларев, бицараб босуларев. aburab biZularew, bicarab bosularew. Абураб бичIчIинярев, бицараб босинярев. aburab biZinyarew, bicarab bosinyarew. ۹. ابۇراب بێڄۇلارېو، بێښاراب بۈسۇلارېو. 10. Абураб – гIарац, абичIого тараб – месед. aburab - farac, abizogo tarab - mesed. Абураб – гIарац, абчIого тараб – месед. aburab - farac, abzogo tarab - mesed. ۱۰. ابۇراب - عاراښ، ابێڃۈڬۈ تاراب - مېسېد. 11. Абураб нахъ буссунареб, хъвараб бацIцIунареб. aburab na] buSunareb, ]warab baVunareb. Абураб нахъ буссиняреб, хъвараб бацIцIиняреб. aburab na] buSinyareb, ]warab baVinyareb. ۱۱. ابۇراب ناڅ بۇصۇنارېب، څواراب باڞۇنارېب. 12. Абураб рагIи – реххараб чIор. aburab rafi - re{arab zor. Абураб рагIи – реххараб чIор. aburab rafi - re{arab zor. ۱۲. ابۇراب راعێ - رېخاراب ڃۈر. 13. Абураб берцинай, бицараб гьуинай. aburab bercinay, bicarab huinay. Абураб берценай, бицараб гьоэнай. aburab bercenay, bicarab hoenay. ۱۳. ابۇراب بېرښێناي، بۇښاراب هۇئێناي. 14. Абурабги гьабурабги берцин бихьаги. aburabgi haburabgi bercin biFagi. Абурабги бурабги берцен бихьаги. aburabgi burabgi bercen biFagi. ۱۴. ابۇرابڬێ هابۇرابڬێ بېرښێن بێڮاڬێ. 15. Абурай яс – чияр яс. aburay yas - xiyar yas. Абурай яс – чиял яс. aburay yas - xiyal yas. ۱۵. ابۇراي ياس - چێيار ياس. 16. Абурайго ячана, ячарайго йиччана. aburaygo yaxana, yaxaraygo yiXana. Абурайго ячана, ячарайго йиччана. aburaygo yaxana, yaxaraygo yiXana. ۱۶. ابۇرايڬۈ ياچانا، ياچارايڬۈ يـێڿانا. 17. Абурассе гурейила йикIуней, ячарассейила (ячани – дур, ани – чияр). aburaSe gureyila yijuney, yaxaraSeyila (yaxani - dur, ani - xiyar). Абурассе гурейила йикIиней, ячарассейила (ячани – дур, ани – чиял). aburaSe gureyila yijiney, yaxaraSeyila (yaxani - dur, ani - xiyal). ۱۷. ابۇراصې ڬۇرېيێلا يێگۇنېي، ياچاراصېيێلا (ياچانێ - دۇر، انێ - چێيار). 18. АбухIанипацца хIама биччачIони, ХIанукацца оц биччалареб. abu\ani<aCa \ama biXazoni, \anukaCa oc biXalareb. АбухIанипацца хIама биччачIони, ХIанукацца оц биччаняреб. abu\ani<aCa \ama biXazoni, \anukaCa oc biXanyareb. ۱۸. ابۇحانافێڛا حاما بێڿاڃۈنێ، حانۇكاڛا ئۈښ بێڿالارېب. 19. Аваданлъи гьечIеб гIумру – чIагого жужахI. awadan;i hezeb fumru - zagogo DuDa\. Авадали гьечIеб гIурму – чIагого джуджахI. awadali hezeb furmu - zagogo HuHa\. ۱۹. اوادانڸێ هېڃېب عۇمرۇ - ڃاڬۈڬۈ جۇجاح. 20. Аваданлъиялълъ гIумру ххалат гьабулеб, ццидацца къокъ гьабулеб. awadan;iya' fumru {alat habuleb, CidaCa qoq habuleb. Авадалиялълъ гIурму ххалат бунеб, ццидацца къокъ бунеб. awadaliya' furmu {alat buneb, CidaCa qoq buneb. ۲۰. اوادانڸێياڷ عۇمرۇ خالات هابۇلېب، ڛێداڛا قۈق هابۇاېب. 21. Авал бигъаниги, аххир роцIцIине бегьулеб. awal biGanigi, a{ir roVine behuleb. Авал бигъаниги, аххир роцIцIде бегьинеб. awal biGanigi, a{ir roVde behineb. ۲۱. اوال بێغانێڬێ، اخێر رۈڝێنې بېهۇلېب. 22. Авал гьечIеб аххирги букIунареб, аххир гьечIеб авалги букIунареб. awal hezeb a{irgi bujunareb, a{ir hezeb awalgi bujunareb. Авал гьечIеб аххирги букIиняреб, аххир гьечIеб авалги букIиняреб. awal hezeb a{irgi bujinyareb, a{ir hezeb awalgi bujinyareb. ۲۲. اوال هېڃېب اخێرڬێ بۇگۇنارېب، اخێر هېڃېب اوالڬێ بۇگۇنارېب. 26. Авлахъалда гIи тIагIани, тIехIаб гъвалицца бетIерлъи гьабулеб. awla]alda fi Tafani, Te\ab GwaliCa beTer;i habuleb. Авлахъалълъа гIи вагIани, эхIаб гъвалицца бел'эли бунеб. awla]a'a fi wafani, e\ab GwaliCa bel~eli buneb. ۲۶. اولاڅالدا عێ طاعانێ، طېحاب غوالێڛا بېطېرڸێ هابۇلېب. 27. Гьакил ракI гIадинай, лалтIамалълъул цIцIалкIу гIадинай. hakil raj fadinay, lalTama'ul Valju fadinay. Гьиркил ракI гIадиняй, лалтIамалълъул цIцIалкIо гIадиняй. hirkil raj fadinyay, lalTama'ul Valjo fadinyay. ۲۷. هاكێل راگ عادێناي، لالطاماڷۇل ڞالگۇ عادێناي. 28. Агъаз гьечIев чияссул угъдул кьватI-кьватIун унел. aGaR hezew xiyaSul uGdul pwaT-pwaTun unel. Тӏалаб гьечIев чияссул агъаби кьвагь-кьвагьун энел. Talab hezew xiyaSul aGabi pwah-pwahun enel. ۲۸. اغاز هېڃېو چێياصۇل ئۇغدۇل ڨواط- ڨواطۇن ئۇنېل. 29. Агъаз гьечIесс черхх чIвалеб, чехь квешасс рукъ чIвалеб. aGaR hezeS xer{ zwaleb, xeF kwe/aS ruq zwaleb. Тӏалаб гьечIесс черхх чIванеб, чехь кошасс рукъ чIванеб. Talab hezeS xer{ zwaneb, xeF ko/aS ruq zwaneb. ۲۹. اغاز هېڃېص چېرخ ڃوالېب، چېڮ كوېشاص رۇق ڃوالېب. 30. Агьлулъун гьечIев чи бетIерлъунги тоге, гьунар гьечIеб чу рекIун, чабхъадги унге. ahlu;un hezew xi beTer;ungi toge, hunar hezeb xu rejun, xab]adgi unge. Агьлулун гьечIев чи бел'элунги тоги, гьунар гьечIеб чу рокIон, чабхъадги онги. ahlulun hezew xi bel~elungi togi, hunar hezeb xu rojon, xab]adgi ongi. ۳۰. اهلۇڸۇن هېڃېو چێ بېطېرڸۇنڬێ تۈڬې، هۇنار هېڃېب چۇ رېگۇن، چابڅادڬێ ئۇنڬې. 31. АгIаги махIаги гьечIого дахIа бижулареб (ракги лълъимги гьечIого тIегь бижулареб). afagi ma\agi hezogo da\a biDulareb (rakgi 'imgi hezogo Teh biDulareb). АгIаги махIаги гьечIого дахIа бижиняреб (ракги лълъинги гьечIого тIегь бижиняреб). afagi ma\agi hezogo da\a biDinyareb (rakgi 'ingi hezogo Teh biDinyareb). ۳۱. اعاڬێ ماحاڬێ هېڃۈڬۈ داحا بێجۇلارېب (راكڬێ ڷێمڬێ هېڃۈڬۈ طېه بێجۇلارېب). 32. Адаб буголъи – тарбия буголъи. adab bugo;i - tarbiya bugo;i. Адаб буголи – тарбия буголи. adab bugoli - tarbiya bugoli. ۳۲. اداب بۇڬۈڸێ - تاربێيا بۇڬۈڸێ. 33. Адаб гьечIессул адабги ккоге, жаниб лъоларессда рагIиги бицунге. adab hezeSul adabgi Koge, Danib ;olareSda rafigi bicunge. Адаб гьечIессул адабги ккоги, жаниб гьенарессда рагIиги бицуги. adab hezeSul adabgi Kogi, Danib henareSda rafigi bicugi. ۳۳. اداب هېڃېصۇل ادابڬێ ڭۈڬې، جانێب ڸۈلارېصدا راعێڬێ بێښۇنڬې 34. Адаб гьумер бихьун гуребила, чи вихьунила гьабизе кколеб. adab humer biFun gurebila, xi wiFunila habiRe Koleb. Адаб гьомер бихьун гуребила, чи вихьунила буде ккенеб. adab homer biFun gurebila, xi wiFunila bude Keneb. ۳۴. اداب، هۇمېر بێڮۇن ڬۇرېبێلا، چێ وێڮۇنێلا هابێزې ڭۈلېب. 35. Адабазул эбел – калам дагьлъийила, хьулазул эбел – ссабруйила. adaba#ul ebel - kalam dah;iyila, FulaRul ebel - Sabruyila. Адабазул эбел – калам дагьлийила, хьулазул эбел – ссабруйила. adaba#ul ebel - kalam dahliyila, FulaRul ebel - Sabruyila. ۳۵. ادابازۇل ئېبېل - كالام داهڸێيێلا، ڮۇلازۇل ئېبېل - صابرۇيـێلا. 36. Адинго дуниялги букIинареб батила, ХIубикьго Назаровги вукIинарев ватила. Назаров вукIун вуго Гъуниб мухъалда вукIарав хъачIав бетIер. ХъачIаб билълъен (низам) тIасса ине хIасратал гIадамазда гьоркьор гьал рагIаби кицилъун тIиритIун ун руго. adingo duniyal bujinareb batila, \ubipgo naRarowgi wujinarew watila. naRarow wujun wugo Gunib mu]alda wujaraw ]azaw beTer. ]azab bi'en (niRam) TaSa ine \asratal fadamaRda horpor hal rafabi kici;un TiriTun un rugo. Адинго дунялги букIиняреб батла, ХIубикьго Назаровги вукIинярев ватла. Назаров вукIун вуго Гъуниб нухъалълъа вукIарав хъачIав бел'эр. ХъачIаб белълъен (низам) асса энде хIасратал адамазда гьоркьор гьал рагIаби кицилун тIиритIун омо руго. adingo dunyal bujinyareb batla, \ubipgo naRarowgi wujinyarew watla. naRarow wujun wugo Gunib nu]a'a wujaraw ]azaw bel~er. ]azab be'en (niRam) aSa ende \asratal adamaRda horpor hal rafabi kicilun TiriTun omo rugo. ۳۶. ادێنڬۈ دۇنێيالڬێ بۇگێنارېب باتێلا، حۇبێڨڬۈ نازاراوڬێ وۇگێنارېو واتێلا نازاراو وۇگۇن وۇڬۈ غۇنێب مۇڅالدا وۇگاراو څاڃاو بېطېر. څاڃاب نێزام طاصا ئێنې حاسراتال عادامازدا هۈرڨۈر هال راعابێ كێښێڸۇن طێرێطۇن ئۇن رۇڬۈ. 37. АдухIилалълъе бокьун хIамил сариси буго, ХIадисилалълъе бокьун болъонил гъвалдар буго. adu\ila'e bopun \amil sarisi bugo, \adisila'e bopun bo;onil Gwaldar bugo. АдухIилалълъе бокьун хIамил сариси буго, ХIадисилалълъе бокьун болгьонил гъвалдар буго. adu\ila'e bopun \amil sarisi bugo, \adisila'e bopun bolhonil Gwaldar bugo. ۳۷. ادۇحێلاڷې بۈڨۇن حامێل سارێسێ بۇڬۈ، حادێسێلاڷې بۈڨۇن بۈڸۈنێل غوالدار. 38. Азарго лъимер бугониги, цоябги хвезе бокьулареб, цохIо бугеб лъимер хвараб меххалълъ гIадин, бакьулIа мугъги бекулареб. aRargo ;imer bugonigi, coyabgi [weRe bopulareb, co\o bugeb ;imer [warab me{a' fadin, bapu`a muGgi bekulareb. Азарго гьимер бугониги, цоябги хӏоде бокьиняреб, цохIо бугеб гьимер хӏвараб меххалълъ гIадин, бакьолълъа могъги бекиняреб. aRargo himer bugonigi, coyabgi \ode bopinyareb, co\o bugeb himer \warab me{a' fadin, bapo'a moGgi bekinyareb. ۳۸. ازارڬۈ ڸێمېر بۇڬۈنێڬێ، ښۈيابڬێ ځوېزې بۈڨۇلارېب، ښۈحۈ بۇڬېب ڸێمېر ځواراب مېخاڷ عادێن، باڨۇڶا مۇغڬێ بېكۇلارېب. 39. Азарго галул нух цо галудассан байбихьулеб. aRargo galul nu[ co galudaSan baybiFuleb. Азарго галул нугь цо галудассан байбихьинеб. aRargo galul nuh co galudaSan baybiFineb. ۳۹. ازارڬۈ ڬالۇل نۇځ ښۈ ڬالۇداصان بايبێڮۇلېب. 40. Азарго оц бугев цо релълъмаххалде ккаравила. aRargo oc bugew co re'ma{alde Karawila. Азарго оц бугев цо релълъмаххалълъе ккаравила. aRargo oc bugew co re'ma{a'e Karawila. ۴۰. ازارڬۈ ئۈښ بۇڬېو ښۈ رېڷماخالدې ڭاراوێلا. 41. Азаргоясс гьабураб, цоясс биххулеб. aRargoyaS haburab, coyaS bi{uleb. Азаргоясс бураб, цоясс биххинеб. aRargoyaS burab, coyaS bi{ineb. ۴۱. ازارڬۈياص هابۇراب ښۈياص بێخۇلېب. 42. Азаргоясс хур бекьун батани, азаралда цоабилессе гьеб бекьизе азарго нухалълъ бигьалъулебила. Азаргоясс кечI хъван батани, азаралда цоабилессе гьеб хъвазе азарго нухалълъ захIмалъулебила. aRargoyaS [ur bepun batani, aRaralda coabileSe heb bepiRe aRargo na[a' biha;ulebila. aRargoyaS kez ]wan batani, aRaralda coabileSe heb ]waRe aRargo nu[a' Razma;ulebila. Азаргоясс хӏур бекьун батани, азаралълъа цоабилессе гьеб бекьде азарго нугьалълъ бигьалинебила. Азаргоясс кечI хъвамо батани, азаралълъа цоабилессе гьеб хъваде азарго нугьалълъ захIмалинебила. aRargoyaS \ur bepun batani, aRara'a coabileSe heb bepde aRargo naha' bihalinebila. aRargoyaS kez ]wamo batani, aRara'a coabileSe heb ]wade aRargo nuha' Razmalinebila. ۴۲. ازارڬۈياص ځۇر بېڨۇن باتانێ، ازارالدا ښۈئابێلېصې هېب بېڨێزې ازارڬۈ نۇځاڷ بێهاڸۇلېبێلا. ازارڬۈياص كېڃ څوان باتانێ، ازارالدا ښۈئابێلېصې هېب څوازې ازارڬۈ نۇځاڷ زاحماڸۇلېبێلا. 43. Азарида гьоркьоб цо нухалълъниги гIакъилги мекъи кколевила. aRarida horpob co nu[a'nigi faqilgi meqi Kolewila. Азарида гьоркьоб цо нугьалълъниги гIакъилги мекъи ккеневила. aRarida horpob co nuha'nigi faqilgi meqi Kenewila. ۴۳. ازارێدا هۈرڨۈب ښۈ نۇځاڷنێڬێ عاقێلڬێ مېقێ ڭۈلېوێلا. 44. АзарцIцIул гьоцIцIоян абуниги, кIал гьуинлъулареб. aRarVul hoVoyan abunigi, jal huin;ulareb. АзарцIцIол гьоцIцIоян абуниги, кIал гьоэлиняреб. aRarVol hoVoyan abunigi, jal hoelinyareb. ۴۴. ازارڞۇل هۈڞۈيان ابۇنێڬێ، گال هۇئێنڸۇلارېب. 45. Аздагьо къинлъани аздагьо гьабула, болъон къинлъани болъон гьабула. aRdaho qin;ani aRdaho habula, bo;on qin;ani bo;on habula. Аждагьа къелуни аждагьа буня, болгьон къелуни болгьон буня. aDdaha qeluni aRdaha bunya, bolhon qeluni bolhon bunya. ۴۵. ازداهۈ قێنڸانێ ازداهۈ هابۇلا، بۈڸۈن قێنڸانێ بۈڸۈن هابۇلا. 46. Азу – Базулълъуй, Базу – чиялълъуй. aRu - baRu'uy, baRu - xiya'uy. Азу – Базулълъуй, Базу – чиялълъуй. aRu - baRu'uy, baRu - xiya'uy. ۴۶. ازۇ - بازۇڷۇي، بازۇ - چێياڷۇي. 47. Айгъир босулелълъул лъалессда гьикъе, чIчIужу ячунелълъул ракIалда гьикъе. ayGir bosule'ul ;aleSda hiqe, ZuDu yaxune'ul rajalda hiqe. Айгъир босинелълъул гьанессда гьикъе, чIчIужу ячинелълъул ракIалълъа гьикъе. ayGir bosine'ul haneSda hiqe, ZuDu yaxine'ul raja'a hiqe. ۴۷. ايغێر بۈسۇلېڷۇل ڸالېصدا هێقې، ڄۇجۇ ياچۇنېڷۇل راگالدې هێقې. 48. Айгъир гIалаялълъ гьабулеб, багьадур рагъалълъ гьавулев. ayGir falaya' habuleb, bahadur raGa' hawulew. Айгъир гIалаялълъ бунеб, багьадур рагъалълъ вунев. ayGir falaya' buneb, bahadur raGa' wunew. ۴۸. ايغێر عالاياڷ هابۇلېب، باهادۇر راغاڷ هاوۇلېو. 49. Алазан рагIалда бицараб Ициг гохIихъ батараб. alaRan rafalda bicarab icig go\i] batarab. Алазан рагIала бицараб Ициг гохIихъ батараб. alaRan rafala bicarab icig go\i] batarab. ۴۹. الازان راعالدا بێښاراب ئێښێڬ ڬۈحێڅ باتاراب. 50. Алжан-жужахIалълъул бицун щай дуе, Бисмиллагь бахъизе жеги лъаларев. alDan-DuDa\a'ul bicun ?ay duye, bismilah ba]iRe Degi ;alarew. Алжан-джуджахIалълъул бицун ссундуе дой, Бисмиллагь бахъде жеги гьанярев. alDan-HuHa\a'ul bicun Sunduye doy, bismilah ba]de Degi hanyarew. ۵۰. الجان- جۇجاحاڷۇل بێښۇن ۺاي دۇيې، بسم الله باڅێزې جېڬێ ڸالارېو. 51. Алжан къварилъун къватIире рачIарал хIурулгIинзаби, зодор гIемерлъун гIодоре рачIарал малаикзаби. alDan qwari;un qwaTire razaral \urulfinRabi, Rodor femer;un fodore razaral malaikRabi. Алжан къварилун къватIире рачIарал хIурулгIинзаби, зодор гIемелун гIодоре рачIарал малаикзаби. alDan qwarilun qwaTire razaral \urulfinRabi, Rodor femelun fodore razaral malaikRabi. ۵۱. الجان قوارێڸۇن قواطێرې راڃارال حۇرۇلعێنزابێ، زۈدۈر عېمېرڸۇن عۈدۈرې راڃارال مالائێكزابێ. 52. Алжан кьун, жужахI босарав. alDan pun, DuDa\ bosaraw. Алжан кьумо, джуджахI босарав. alDan pumo, HuHa\ bosaraw. ۵۲. الجان ڨۇن جۇجاح بۈساراو. 53. Алжан тIадалда ццереги кколелила бессдал лъимал, жужахI тIадалда ццереги кколелила. Кициялълъул магIна буго, бессдал эбелалълъе алжан бессдал лъималазе гьабураб хъулухъалълъе гIоло щвезе бугилан, жужахIалълъуеги гьей бессдал лъималазе гьабураб квешлъиялълъе гIоло реххизе йигилан абураб. alDan Tadalda Ceregi Kolelila beSdal ;imal, DuDa\ Tadalda Ceregi Kolelila. kiciya'ul mafna bugo, beSdal ebela'e alDan beSdal ;imalaRe haburab ]ulu]a'e folo ?weRe bugilan, DuDa\a'uyegi hey beSdal ;imalaRe haburab kwe/;iya'e folo re{iRe yigilan aburab. Алжан адалълъа ццереги ккенелила бесстӏал гьимал, джуджахI адалълъа ццереги ккенелила. Кициялълъул магIна буго, бесстӏал эбелалълъе алжан бесстӏал гьималазе бураб хъулухъалълъе гIоло щоде бугилан, джуджахIалълъуеги гьей бесстӏал гьималазе бураб квешлиялълъе гIоло реххде йигилан абураб. alDan ada'a Ceregi Kenelila beSTal himal, HuHa\ ada'a Ceregi Kenelila. kiciya'ul mafna bugo, beSTal ebela'e alDan beSTal himalaRe burab ]ulu]a'e folo ?ode bugilan, HuHa\a'uyegi hey beSTal himalaRe burab kwe/liya'e folo re{de yigilan aburab. ۵۳. الجان طادالدا ڛېرېڬێ ڭۈلېلێلا بېصدال ڸێمال، جۇجاح طادالدا ڛېرېڬێ ڭۈلېلێلا. كێښێياڷۇل ماعنا بۇڬۈ، بېصدال ئېبېلاڷې الجان بېصدال ڸێمالازې هابۇراب څۇلۇڅاڷې عۈلۈ ۺوېزې بۇڬێلان، جۇجاحاڷۇيـېڬێ هېي بېصدال ڸێمالازې هابۇراب كوېشڸێياڷې عۈلۈ رېخێزې يێڬێلان ابۇراب. 54. Алжан улбузул хIатIазда гъоркьила букIунеб. alDan ulbuRul \aTaRda Gorpila bujuneb. Алжан улбузул хIатIазда гъоркьила букIинеб. alDan ulbuRul \aTaRda Gorpila bujineb. ۵۴. الجان ئۇلبۇزۇل حاطازدا غۈرڨێلا بۇگۇنېب. 55. Алжан щвечIони, жужахIгIаги хIакъабила. alDan ?wezoni, DaDa\fagi \aqabila. Алжан щочIони, джуджахIгIаги хIакъабила. alDan ?ozoni, HaHa\fagi \aqabila. ۵۵. الجان ۺوېڃۈنێ جۇجاحڬێ حاقابێلا. 56. Алжаналде хьул лъуни, ссиратI букIинги кIочон тоге. alDanalde Ful ;uni, SiraT bujingi joxon toge. Алжаналълъе хьул гьуни, ссиратI букIинги кIочон тоге. alDana'e Ful huni, SiraT bujingi joxon toge. ۵۶. الجانالدې ڮۇل ڸۇنێ صێراط گۈچۈن تۈڬې. 57. Алжанги хIеккараб гьологи – кIиябго цадахъ букIунареб. alDangi \eKarab hologi - jiyabgo cada] bujunareb. Алжанги хIелккараб гьологи – кIиябго цадахъ букIиняреб. alDangi \elKarab hologi - jiyabgo cada] bujinyareb. ۵۷. الجانڬێ حېڭاراب هۈلۈڬێ - گێيابڬۈ ښاداڅ بۇگۇنارېب. 58. Алжаналда данделъизе хъван батаги. alDanalda dande;iRe ]wan batagi. Алжаналълъа данделде хъвамо батаги. alDana'a dandelde ]wamo batagi. ۵۸. الجانالدا داندېڸێزې څوان باتاڬێ. 59. Алжаналълъе кIул какила, какие кIул ракI бацIцIалъийила. alDana'e jul kakila, kakiye jul raj baVa;iyila. Алжаналълъе кIул какила, какие кIул ракI бацIцIалийила. alDana'e jul kakila, kakiye jul raj baValiyila. ۵۹. الجاناڷې گۇل كاكێلا، كاكێيې گۇل راگ باڞاڸێيێلا. 60. Алжаналълъубе билълъунарого цIцIанила хIамил гIундул ххалалъарал, нахъе билълъунарого цIцIанила рачIчI къокълъараб. alDana'ube bi'unarogo Vanila \amil fundul {ala;aral, na]e bi'unarogo Vanila raZ qoq;arab. Алжаналълъубе белълъенарого цIцIанила хIамил гIундул ххалалурал, нахъе белълъенарого цIцIанила рачIчI къокълураб. alDana'ube be'enarogo Vanila \amil fundul {alalural, na]e be'enarogo Vanila raZ qoqlurab. ۶۰. الجاناڷۇبې بێڷۇنارۈڬۈ ڞانێلا حامێل عۇندۇل خالاڸارال، ناڅې بێڷۇنارۈڬۈ ڞانێلا راڄ قۈقڸاراب. 61. Алжаналълъув таниги, къадарав чиясс къадараб гIамал толареб. alDana'uw tanigi, qadaraw xiyaS qadarab famal tolareb. Алжаналълъув таниги, къадарав чиясс къадараб гIамал тенареб. alDana'uw tanigi, qadaraw xiyaS qadarab famal tenareb. ۶۱. الجاناڷۇو تانێڬێ، قاداراو چێياص قاداراب عامال تۈلارېب. 62. Алжаналълъувги цадахъ вукIине вокьиларев. alDana'uwgi cada] wujine wopilarew. Алжаналълъувги цадахъ вукIде вокьинярев. alDana'uwgi cada] wujde wopinyarew. ۶۲. الجاناڷۇوڬێ ښاداڅ وۇگێنې وۈڨێلارېو. 63. Алжаналълъул гьури – лъимадул хIухьел. alDana'ul huri - ;imadul \uFel. Алжаналълъул гьури – гьимадол хIохьел. alDana'ul huri - himadol \oFel. ۶۳. الجاناڷۇل هۇرێ - ڸێمادۇل حۇڮېل. 64. Алжаналълъул нуцIцIида «Ссабру», – ян хъван гьечIила, хъван бугила «сс-а-б-р-у», – ян ххалат гьабун. alDana'ul nuVida « Sabru », - yan ]wan hezila, ]wan bugila « S-a-b-r-u », - yan {alat habun. Алжаналълъул нуцIцIида «Ссабру», – ян хъвамо гьечIила, хъвамо бугила «сс-а-б-р-у», – ян ххалат бумо. alDana'ul nuVida « Sabru », - yan ]wamo hezila, ]wamo bugila « S-a-b-r-u », - yan {alat bumo. ۶۴. الجاناڷۇل نۇڞێدا صابرۇ - يان څوان هېڃێلا، څوان بۇڬێلا صـــــابـــــرۇ - يان خالات هابۇن. 65. Алжаналълъурги – цадахъ, жужахIалълъурги – цадахъ. alDana'urgi - cada], DuDa\a'urgi - cada]. Алжаналълъурги – цадахъ, джуджахIалълъурги – цадахъ. alDana'urgi - cada], HuHa\a'urgi - cada]. الجاناڷۇرڬێ ښاداڅ، جۇجاحاڷۇرڬێ ښاداڅ. 66. «Алипалълъ» «би» ккун, «биялълъ» «ти» ккун. Гьадин абула, гьасс дов ккун, досс цогияв ккун, жидее ххайир балагьулел, тIекъаб рахъ бергьинабун, «баба-дада» гьабулел цо тайпа гIадамазул бугеб меххалълъ. «ali<a'» «bi» Kun, «biya'» «ti» Kun. hadin abula, haS dow Kun, doS cogiyaw Kun, Dideye {ayir balahulel, Teqab ra] berhinabun, «baba-dada» habulel co tay<a fadamaRul bugeb me{a'. «Алипалълъ» «би» ккумо, «биялълъ» «ти» ккумо. Гьадин абиня, гьасс дав ккумо, дасс цогияв ккумо, жодее ххайир балагьинел, тIекъаб рахъ белдебумо, «баба-дада» бунел цо тайпа адамазул бугеб меххалълъ. «ali<a'» «bi» Kumo, «biya'» «ti» Kumo. hadin abinya, haS daw Kumo, daS cogiyaw Kumo, Dodeye {ayir balahinel, Teqab ra] beldebumo, «baba-dada» bunel co tay<a adamaRul bugeb me{a'. ۶۶. الێفاڷ بێ ڭۇن، بێياڷ تێ ڭۇن. هادێن ابۇلا، هاص دۈو ڭۇن، دۈص ښۈڬێياو ڭۇن، جێدېيې خايێر بالاهۇلېل، طېقاب راڅ بېرهێنابۇن، بابا- دادا هابۇلېل ښۈ تايفا عادامازۇل بۇڬېب مېخاڷ. 67. Алипалълъ таниги, тиялълъ йосила, Тела магIарулав, щвела лъарагIав. ali<a' tanigi, tiya' yosila, tela mafarulaw, ?wela ;arafaw. Алипалълъ таниги, тиялълъ йосла, Тела маарулав, щвела гьарагIав. ali<a' tanigi, tiya' yosla, tela maarulaw, ?wela harafaw. ۶۷. الێفاڷ تانێڬێ، تێياڷ يۈسێلا، تېلا ماعارۇلاو، ۺوېلا ڸاراعاو. 68. Аллагь вокьулессе гIадамалги рокьулел. allah wopuleSe fadamalgi ropulel. Аллагь вокьинессе адамалги рокьинел. allah wopineSe adamalgi ropinel. ۶۸. الله وۈڨۇلېصې عادامالڬێ رۈڨۇلېل. 69. Аллагь – дихъан, илбис – духъан. allah - di]an, ilbis - du]an. Аллагь – дихъан, илбис – духъан. allah - di]an, ilbis - du]an. ۶۹. الله دێڅان، ئێلبێس دۇڅان. 70. Аллагь ккурав Аллагьассги ккола. allah Kuraw allahaSgi Kola. Аллагь ккурав Аллагьассги кконя. allah Kuraw allahaSgi Konya. ۷۰. الله ڭۇراو اللهاصڬێ ڭۈلا. 71. Аллагь кIалалълъухъ гуревила гIенеккулев, ракIалълъухъила. allah jala'u] gurewila feneKulew, raja'u]ila. Аллагь кIалалълъухъ гуревила гIенеккинев, ракIалълъухъила. allah jala'u] gurewila feneKinew, raja'u]ila. ۷۱. الله گالاڷۇڅ ڬۇرېوێلا عېنېڭۇلېو، راگاڷۇڅێلا. 72. Аллагь кIочараб бечелъиги кьогегийила, чи гурхIараб хъарцинлъиги бихьугегийила. (Мун кIочон тезегIан гIемерги кьогейила, Аллагь, дие боцIцIи, гIадамал дида гурхIизегIан дагьабги кьогейила). allah joxarab bexe;igi pogegiyila, xi gur\arab ]arcin;igi biFugegiyila. (mun joxon teRefan femergi pogeyila, allah, diye boVi, fadamal dida gur\iRefan dahabgi pogeyila). Аллагь кIочараб бечелиги кьогейгийила, чи гурхIараб хъарцилиги бихьугейгийила. (Мун кIочон тедегIан гIемерги кьогейила, Аллагь, де боцIцIи, адамал дида гурхIдегIан дагьабги кьогейила). allah joxarab bexeligi pogeygiyila, xi gur\arab ]arciligi biFugeygiyila. (mun joxon tedefan femergi pogeyila, allah, de boVi, adamal dida gur\defan dahabgi pogeyila). ۷۲. الله گۈچاراب بېچېڸێڬێ ڨۈڬېڬێيێلا، چێ ڬۇرحاراب څارښێنڸێڬێ بێڮۇڬېڬێيێلا. (مۇن گۈچۈن تېزېعان عېمېرڬێ ڨۈڬېيێلا، الله، دێيې بۈڞێ، عادامال دێدا ڬۇرحێزېعان داهابڬێ ڨۈڬېيێلا). 73. Аллагь разияб гIамал гурей, гIадамал разияб пиша гурей. allah raRiyab famal gurey, fadamal raRiyab <i/a gurey. Аллагь разияб гIамал гурей, адамал разияб пиша гурей. allah raRiyab famal gurey, adamal raRiyab <i/a gurey. ۷۳. الله رازێياب عامال ڬۇرېي، عادامال رازێياب فێشا ڬۇرېي. 74. Аллагь разияб гIамал кьеги. allah raRiyab famal pegi. Аллагь разияб гIамал кьейги. allah raRiyab famal peygi. ۷۴. الله رازێياب عامال ڨېڬێ. 75. Аллагь реххссоларессдаги хварав чияссдаги гьоркьоб батIалъи гьечIебила. allah re{SolareSdagi [waraw xiyaSdagi horpob baTa;i hezebila. Аллагь реххссенярессдаги хӏварав чияссдаги гьоркьоб балали гьечIебила. allah re{SenyareSdagi \waraw xiyaSdagi horpob balali hezebila. ۷۵. الله رېځصۈلارېصداڬێ ځواراو چێياصداڬێ هۈرڨۈب باطاڸێ هېڃېبێلا. 76. Аллагь реххссолеб – кIал, хIарамаб боцIцIи цIеххолеб – ракI. allah re{Soleb - jal, \aramab boVi ve{oleb - raj. Аллагь реххссенеб – кIал, хIарамаб боцIцIи цIуххунеб – ракI. allah re{Seneb - jal, \aramab boVi vu{uneb - raj. ۷۶. الله رېځصۈلېب - گال، حاراماب بۈڞێ ڝېخۈلېب - راگ. 77. Аллагьасс бегIерараб жо зазила, гIадамасс бегIерараб жо гIучIила. allahaS beferarab Do RaRila, fadamaS beferarab Do fuzila. Аллагьасс бегIерараб жо зазила, адамасс бегIерараб жо гIучIила. allahaS beferarab Do RaRila, adamaS beferarab Do fuzila. ۷۷. اللهاص بېعېراراب جۈ زازێلا، عاداماص بېرېراراب جۈ عۇڃێلا. 78. Аллагьасс витIун ккезавеги. allahaS wiTun KeRawegi. Аллагьасс витIун ккедевуйги. allahaS wiTun Kedewuygi. ۷۸. اللهاص وێطۇن ڭېزاوېڬێ. 79. Аллагьасс жинди-жиндие хъвараб гурони, чияссда бихьулареб. allahaS Dindi-Dindiye ]warab guroni, xiyaSda biFulareb. Аллагьасс женде-жендее хъвараб гурони, чияссда бихьиняреб. allahaS Dende-Dendeye ]warab guroni, xiyaSda biFinyareb. ۷۹. اللهاص جێندێ- جێندێيې څواراب ڬۇرۈنێ، چێياصدا بێڮۇلارېب. 80. Аллагьасс хъвай цо жо бугила, вехьассги хIисаб гьабизе ккелаанила. Лъебел кIкIалахъан вачIунев вукIарав вехьассул гIи тIун бачIараб гIансиялълъ гъурун буго. Кинабго лIугьа-бахъин Аллагьассдаги базабун, гIадамаз гIиял бетIергьанассда зигара балеб букIун буго. Гьессги данде гьадал рагIаби абун руго. allahaS ]way co Do bugila, weFaSgi \isab habiRe Kelaanila. ;ebel Jala]an wazunew wujaraw weFaSgi fi Tun bazarab fansiya' Gurun bugo. kinabgo `uha-ba]in allahaSdagi baRabun, fadamaR fiyal beTerhanaSda Rigara baleb bujun bugo. heSgi dande hadal rafabi abun rugo. Аллагьасс хъвай цо жо бугила, вехьассги хIисаб буде ккелаанила. Гьебел кIкIалахъан вачIинев вукIарав вехьассул гIи тIумо бачIараб гIансаялълъ гъурун буго. Кинябго лълъугьа-бахъин Аллагьассдаги бадебумо, адамаз гIиял белегьанассда зигара банеб букIун буго. Гьессги данде гьадал рагIаби абун руго. allahaS ]way co Do bugila, weFaSgi \isab bude Kelaanila. hebel Jala]an wazinew wujaraw weFaSgi fi Tumo bazarab fansaya' Gurun bugo. kinyabgo `uha-ba]in allahaSdagi badebumo, adamaR fiyal belehanaSda Rigara baneb bujun bugo. heSgi dande hadal rafabi abun rugo. ۸۰. اللاهاص څواي ښۈ جۈ بۇڬێلا، وېڮاصڬێ حێساب هابێزې ڭېلائانێلا. ڸېبېل ڭالاڅان واڃۇنېو وۇگاراو وېڮاصۇل عێ طۇن باڃاراب عانسێياڷ غۇرۇن بۇڬۈ. كێنابڬۈ ڶۇها- باڅێن اللهاصداڬێ بازابۇن، عاداماز عێيال بېطېرهاناصدا زێڬارا بالېب بۇگۇن بۇڬۈ. هېصڬێ داندې هادال راعابێ ابۇن رۇڬۈ. 81. Аллагьасс хъван батани, нилI цIцIаказул тукада данделъилилан абурабила царацца бацIида. allahaS ]wan batani, ni` VakaRul tukada dande;ililan aburabila caraCa bavida. Аллагьасс хъвамо батани, нилълъ цIцIаказул тукада данделилан абурабила царацца бацIида. allahaS ]wamo batani, ni' VakaRul tukada dandelilan aburabila caraCa bavida. ۸۱. اللهاص څوان باتانێ، نێڶ ڞاكازۇل تۇكادا داندېڸێلێلان ابۇرابێلا ښاراڛا باڝێدا. Цо чанахъанасс гудур гъун букIанила. Гудрада гьесс моххмоххил кесекги бухьун букIанила. Гьелда тIаде цер кканила, гьелдани хъвачIила. Царацца ххиял гьабунила - щибин лъалеб, цоги батIияб хIайванги тIад чIчIун, гудур чвархъизе бегьилин, гьеб меххалълъ моххмоххил кесекги жиндие щвезе бегьилилан. Цо заманаялдассан баккун бачIанила бацI. БачIинахъего гьеб моххмоххида ххурхханила. Чвархъараб гудрацца бацIги ккунила, добегIан боржун моххмоххги анила. КигIан къеркьаниги, бацIида гудракьа бохх борчIизабизе кIвечIила. ЛълъикI асскIобегIанги бачIун, нахъе цIцIодорлъизе бихьараб батагиян, царацца бацIида зигара банила. ГIиссин ккун моххмоххги кванан, царацца бацIилгун къо-мехх лълъикI гьабулеб букIанила. БацIицца гьаранила дагьабги меххалълъ гара-чIварун жинда асскIоб чIчIайилан. БацIил гьариги къабул гьабун, дунял рукIкIинегIан цер гьебгун ххабар-кIалалда букIанила. Аххирги, «квешав чи лъаларо, чараб гьой лъаларо!» – ян пикруги гьабун, цер нахъе унеб букIанила. БацIицца гьелда гьикъанила киринхха ххадурги нилI данделъилел. – Гьеб дуде гIадаб къо дидеги бачIани, – ян абунила царацца, – Аллагьасс хъван батани, нилI цIцIаказул тукада данделъила! co xana]anaS gudur Gun bujanila. gudrada heS mo{mo{il kesek buFun bujanila. helda Tade cer Kanila, heldani ]wazila. caraCa {iyal habunila - ?ibin ;aleb, cogi baTiyab \aywangi Tad Zun, gudur xwar]iRe behilin, heb me{a' mo{mo{il kesekgi Dindiye ?weRe behililan. co RamanaldaSan baKun bazanila bav. bazina]ego heb mo{mo{ida {ur{anila. xwar]arab gudraCa bavgi Kunila, dobefan borDun mo{mo{gi anila. kifan qerpanigi, bavida gudrapa bo{ borziRabiRe jwezila. 'ij aSjobefangi bazun, na]e Vodor;iRe biFarab batagiyan, caraCa bavida Rigara banila. fiSin Kun mo{mo{gi kwanan, caraCa bavilgun qo-me{ 'ij habuleb bujanila. baviCa haranila dahabgi me{a' gara-zwarun Dinda aSjob Zayilan. bavil harigi qabul habun, dunyal ruJinefan cer hebgun {abar-jalalda bujanila. a{irgi, «kwe/aw xi ;alaro, xarab hoy ;alaro!» - yan <ikrugi habun, cer na]e uneb bujanila. baviCa helda hiqanila kirin{a {adurgi ni` dande;ilel. - heb dude fadab qo didegi bazani, - yan abunila caraCa, - allahaS ]wan batani, ni` VakaRul tukada dande;ila! Цо чанахъанасс гудур гъумо букIанила. Гудрада гьесс моххмоххил кесекги бухьун букIанила. Гьелълъа аде цер кканила, гьелълъани хъвачIила. Царацца ххиял бунила - щибин гьанеб, цоги баладаб хIайванги ад чIчIомо, гудур чвархъде бегьлин, гьеб меххалълъ моххмоххил кесекги жендее щоде бегьлилан. Цо заманаялълъассан баккун бачIанила бацI. БачIиняхъего гьеб моххмоххида ххурхханила. Чвархъараб гудрацца бацIги ккунила, добегIан боржун моххмоххги анила. КагIан къеркьаниги, бацIида гудракьа бохх борчIдебуде кIвечIила. ЛълъикI гъунибегIанги бачIун, нахъе цIцIодолде бихьараб батагиян, царацца бацIида зигара банила. ГIиссин ккумо моххмоххги комо, царацца бацIилгин къо-мехх лълъикI бунеб букIанила. БацIицца гьаранила дагьабги меххалълъ гара-чIварун женда гъуниб чIчIайилан. БацIил гьариги къабул бумо, дунял рукIкIдегIан цер гьебгин ххабар-кIалалълъа букIанила. Аххирги, «квешав чи гьаняро, чараб гьой гьаняро!» – ян пикруги бумо, цер нахъе энеб букIанила. БацIицца гьелълъа гьикъанила киринхха ххадурги нилълъ данделинел. – Гьеб дуде гIадаб къо дидеги багьани, – ян абунила царацца, – Аллагьасс хъвамо батани, нилълъ цIцIаказул тукада данделиня! co xana]anaS gudur Gumo bujanila. gudrada heS mo{mo{il kesek buFun bujanila. he'a ade cer Kanila, he'ani ]wazila. caraCa {iyal bunila - ?ibin haneb, cogi baladab \aywangi ad Zomo gudur xwar]de behlin, heb me{a' mo{mo{il kesekgi Dendeye ?ode behlilan. co Ramana'aSan baKun bazanila bav. bazinya]ego heb mo{mo{ida {ur{anila. xwar]arab gudraCa bavgi Kunila, dobefan borDun mo{mo{gi anila. kafan qerpanigi, bavida gudrapa bo{ borzdebude jwezila. 'ij Gunibefangi bazun, na]e Vodolde biFarab batagiyan, caraCa bavida Rigara banila. fiSin Kumo mo{mo{gi komo, caraCa bavilgin qo-me{ 'ij buneb bujanila. baviCa haranila dahabgi me{a' gara-zwarun Denda Gunib Zayilan. bavil harigi qabul bumo, dunyal ruJdefan cer hebgin {abar-jala'a bujanila. a{irgi, «ko/aw xi hanyaro, xarab hoy hanyaro!» - yan <ikrigi bumo, cer na]e eneb bujanila. baviCa he'a hiqanila kirin{a {adurgi ni' dandelinel. - heb dude fadab qo didegi behani, - yan abunila caraCa, - allahaS ]wamo batani, ni' VakaRul tukada dandelinya! ښۈ چاناڅاناص ڬۇدۇر غۇن بۇگانێلا. كۇدرادا هېص مۈخمۈخێل كېسېكڬێ بۇڮۇن بۇگانێلا. هېلدا طادي ښېر ڭانێلا، اما هېلدا څواڃێلا. ښاراڛا خێيال هابۇنێلا - ۺێبێن ڸالېب، ښۈڬێ باطێياب حايوان ڄۇن، ڬۇدۇر چوارڅێزې بېهێلێن، هېب مېخاڷ مۈخمۈخێل كېسېكڬێ جێندێيې ۺوېزې بېهێلێلان. ښۈ زامانايالداصان باڭۇن باڃانێلا باڝ. باڃێناڅېڬۈ هېب مۈخمۈخێدا خۇرخانێلا. چوارڅاراب كۇدراڛا باڝڬێ ڭۇنێلا، دۈبېعان بۈرجۇن مۈخمۈخڬێ انێلان. كێعان قېرڨانێڬێ، باڝێدا كۇدراڨا بۈخ بۈرڃێزابێزې گوېڃێلا. ڷێگ اصگۈبېعانڬێ باڃۇن، ناڅې ڞۈدۈرڸێزې بێڮاراب باتاڬێيان، ښاراڛا باڝێدا زێڬارا بانێلا. عێصێن ڭۇن مۈخمۈخڬێ كوانان، ښاراڛا باڝێلڬۇن قۈ- مېخ ڷێگ هابۇلېب بۇگانێلا. باڝێڛا هارانێلا داهابڬێ مېخاڷ ڬارا- ڃوارۇن جێندا اصگۈب ڄايێلان. باڝێل هارێڬێ قابۇل هابۇن، دۇنيال رۇڴێنېعان ښېر هېبڬۇن خابار- گالالدا بۇگانێلا. اخێرڬێ، "كوېشاو چێ ڸالارۈ، چاراب هۈي ڸالارۈ" - يان فێكرۇڬێ هابۇن، ښېر ناڅې ئۇنېب بۇگانێلا. باڝێڛا هېلدا هێقانێلا كێرێنخا خادۇرڬێ نێڶ داندېڸێلېل. هېب دۇدې عاداب قۈڬێ دێدې باڃانێ، - يان ابۇنێلا ښاراڛا، - اللهاص څوان باتانێ، نێڶ ڞاكازۇل تۇكادا داندېڸێلا. 82. Аллагьасс хъварабила Хъандулалда бихьулеб. allahaS ]warabila ]andulalda biFuleb. Аллагьасс хъварабила Хъандулалълъа бихьинеб. allahaS ]warabila ]andula'a biFineb. ۸۲. اللهاص څوار ابێلا څاندۇلالدا بێڮۇلېب. 83. Аллагьасс цIунаги тIинчIай къоролалълъул нуслъун ккеялдасса. allahaS vunagi Tinzay qorola'ul nus;un KeyaldaSa. Аллагьасс цIунаги энчIай къоролалълъул нуслун ккеялълъасса. allahaS vunagi enzay qorola'ul nuslun Keya'aSa. ۸۳. اللهاص ڝۇناڬێ طێنڃاي قۈرۈلاڷۇل نۇسڸۇن ڭېيالداصا. 84. Аллагьасс цIунаги чIчIинкIилассдасса. allahaS vunagi ZinjilaSdaSa. Аллагьасс цIунаги чIчIинкIилассдасса. allahaS vunagi ZinjilaSdaSa. ۸۴. اللهاص ڝۇناڬێ ڄێنگێلاصداصا. 85. Аллагьасс цIунаги цIадабе квер бегьизе. allahaS vunagi vadabe kwer behi#e. Аллагьасс цIунаги цIадабе квер бегьде. allahaS vunagi vadabe kwer behde. ۸۵. اللهاص ڝۇناڬێ ڝادابې كوېر بېهێزې. 86. Аллагьасс цIунагийила рукъалълъул цIцIогьорассдасса. allahaS vunagiyila ruqa'ul VohoraSdaSa. Аллагьасс цIунагийила рукъалълъул цIцIогьорассдасса. allahaS vunagiyila ruqa'ul VohoraSdaSa. ۸۶. اللهاص ڝۇناڬێيێلا رۇقاڷۇل ڞۈهۈراصداصا. 87. Аллагьассали нилI цIакъ гIакъилал рижун ругоанила, гIакъилго рукIине лъангутIи Аллагьассул гIайиб гурила. allahaSali ni` vaq faqilal riDun rugoanila, faqilgo rujine ;anguTi allahaSul fayib gurila. Аллагьассали нилълъ цIакъ гIакъилал рижун ругоанила, гIакъилго рукIде гьангутIи Аллагьассул гIайиб гурила. allahaSali ni' vaq faqilal riDun rugoanila, faqilgo rujde hanguTi allahaSul fayib gurila. ۸۷. اللهاصالێ نێڶ ڝاق عاقێلال رێجۇن رۇڬۈئانێلا، عاقێلڬۈ رۇگێنې ڸانڬۇطێ اللهاصۇل عايێب ڬۇرێلا. 88. Аллагьасс цIунагийила къоролалълъул сихIирлъиялдасса (къоролай ххадуй гъолареб сихIру букIунаребила). allahaS vunagi qorola'ul si\ir;iyaldaSa (qorolay {aduy Golareb si\ru bujunarebila) Аллагьасс цIунагийила къоролалълъул сихIилиялълъасса (къоролай ххадуй гъенареб сихIили букIиняребила). allahaS vunagi qorola'ul si\iliya'aSa (qorolay {aduy Genareb si\ili bujinyarebila) ۸۸. اللهاص ڝۇناڬێيێلا قۈرۈلاڷۇل سێحێرڸێيالداصا (قۈرۈلاي خادۇي غۈلارېب سێحرۇ بۇگۇنارېبێلا. 89. Аллагьассги боцIцIи бугессе кьолебила. allahaSgi boVi bugeSe polebila. Аллагьассги боцIцIи бугессе кьенебила. allahaSgi boVi bugeSe penebila. ۸۹. اللهاص بۈڞێ بۇڬېصې ڨۈلېبێلا. 90. Аллагьассда ццере киналго ращадал, гIадамазда ццере киналго батIиял. allahaSda Cere kinalgo ra?adal, fadamaRda Cere kinalgo baTiyal. Аллагьассда ццере кинялго ращадал, адамазда ццере кинялго баладал. allahaSda Cere kinyalgo ra?adal, adamaRda Cere kinyalgo baladal. ۹۰. اللهاصدا ڛېرې كێنالڬۈ راۺادال، عادامازدا ڛېرې كێنالڬۈ باطێيال. 91. Аллагьассде таваккал тIаме хIамаги бухьун. allahaSde tawaKal Tame \amagi buFun. Аллагьассде таваккал тIаме хIамаги бухьун. allahaSde tawaKal Tame \amagi buFun. ۹۱. اللهاصدې تاواڭال طامې حاماڬێ بۇڮۇن. 92. Аллагьассе рецц, росдал гIурхъи бахинчIого, гIумру ана. allahaSe reC, rosdal fur]i ba[inzogo, fumru ana. Аллагьассе рецц, росдал гIархъи бахъчIого, гIурму ана. allahaSe reC, rosdal far]i ba]zogo, furmu ana. ۹۲. اللهاصې رېڛ، رۈسدال عۇرڅێ باځێنڃۈڬۈ عۇمرۇ انا. 93. Аллагьассул хIукму гьечIого гъотIодасса тIамахги бортулареб. allahaSul \ukmu hezogo GoTodaSa Tama[gi bortulareb. Аллагьассул хIукму гьечIого гъотIоласса амагьги бортиняреб. allahaSul \ukmu hezogo GoTolaSa amahgi bortinyareb. ۹۳. اللهاصۇل حۇكمۇ هېڃۈڬۈ غۈطۈداصا طاماځڬێ بۈرتۇلارېب. 94. Алмасицца чахъу гIадин. almasiCa xa]u fadin. Алмасицца чахъу гIадин. almasiCa xa]u fadin. ۹۴. الماسێڛا چاڅۇ عادێن. 95. Алълъул добе гIедегIи, дир доба гьечIеб къваригIел. Рагъул заманалълъ дваргъго-дваргъан цIакъ гIедегIун рагъалде унеб маххбуссалда вукIарав цIакъ кIал бегIерав Хьинисса ХIажихIумицца абун руго гьал рагIаби. Жакъа кицилъун лIугьарал гьел рагIаби хIалтIизарула, гъира гьечIого, бокьуларого кирениги ритIун унел гIадамаз. a'ul dobe fedefi, dir doba hezeb qwarifel. raGul Ramana' dwarGgo-dwarGan vaq fedefun raGalde uneb ma{buSalda wujaraw vaq jal beferaw FiniSa \aDi\umiCa abun rugo hal rafabi. Daqa kici;un `uharal hel rafabi \alTiRarula, Gira hezogo, bopularogo kirenigi riTun unel fadamaR. Алълъул добе гIедегIи, дир доба гьечIеб къварагIел. Рагъул заманалълъ дваргъго-дваргъан цIакъ гIедегIун рагъалълъе энеб маххбуссалълъа вукIарав цIакъ кIал бегIерав Хьинисса ХIажимухIумадицца абун руго гьал рагIаби. Якъад кицилун лълъугьарал гьел рагIаби хIалтIдеруня, гъира гьечIого, бокьинярого керениги ритIун энел адамаз. a'ul dobe fedefi, dir doba hezeb qwarifel. raGul Ramana' dwarGgo-dwarGan vaq fedefun raGa'e eneb ma{buSa'a wujaraw vaq jal beferaw FiniSa \aDimu\umadiCa abun rugo hal rafabi. yaqad kicilun 'uharal hel rafabi \alTderunya, Gira hezogo, bopinyarogo kerenigi riTun enel adamaR. ۹۵. اڷۇل دۈبې عېدېعێ، دێر دۈبا هېڃېب قوارێعېل. راغۇل زاماناڷ دوارغڬۈ- دوارغان ڝاق عېدېعۇن راغالدې ئۇنېب ماخبۇصالدا وۇگاراو ڝاق گال بېعېراو ڮێنێصا حاجێحۇمێڛا ابۇن رۇڬۈ هال راعابێ. جاقا كێݭێڸۇن ڶۇهارال هېل راعابێ حالطێزارۇلا غێرا هېڃۈڬۈ، بۈڨۇلارۈڬۈ كێرېنێڬێ رێطۇن ئۇنېل عاداماز. 96. Ана «буссач», буссана «хьвархьвач». ana «buSax», buSana «FwarFax». Ана «буссач», буссана «хьвархьвач». ana «buSax», buSana «FwarFax». ۹۶. انا "بۇصاچ"، بۇصانا "ڮوارڮواچ". 97. Анадесен бачун ячарай лълъади, мочол ххинкIал тIагIун, йиччазе ккарай. anadesen baxun yaxaray 'adi, moxol {injal Tafun, yiXaRe Karay. Анадесен бачун ячарай лълъади, мочол ххинкIал вагIун, йиччазе ккарай. anadesen baxun yaxaray 'adi, moxol {injal wafun, yiXaRe Karay. ۹۷. انادېسېن باچۇن ياچاراي ڷادێ، مۈچۈل خێنگال طاعۇن يێڿازې ڭاراي. 98. Анжиралъад къинаро ЧIчIегIергIор дагьлъунилан. anDira;ad qinaro Zeferfor dah;unilan. Анжиралгьад къенаро ЧIчIегIергIор дагьлунилан. anDiralhad qenaro Zeferfor dahlunilan. ۹۸. انجێراڸاد قێنارۈ ڄېعېرعۈر داهڸۇنێلان. 99. «Аниб берцинаб – доба сурукъаб те, доба берцинаб – аниб сурукъаб ккве», – ян малълъарабила эбелалълъ россассе уней ясалда. «anib bercinab - doba suruqab te, doba bercinab - anib suruqab Kwe» - yan ma'arabila ebela' roSaSe uney yasalda. «Аниб берценаб – доба сурукъаб те, доба берценаб – аниб сурукъаб ккое», – ян малълъарабила эбелалълъ россассе эней ясалълъа. «anib bercenab - doba suruqab te, doba bercenab - anib suruqab Koye» - yan ma'arabila ebela' roSaSe eney yasa'a. ۹۹. « انێب بېرښێناب - دۈبا سۇرۇقاب تې، دۈبا بېرښێناب - انێب سۇرۇقاب ڭوې » ، يان ماڷارابێلا ئېبېلاڷ رۈصاصې ئۇنېي ياسالدا. 100. Аниб гьабичIеб доба батулареб. anib habizeb doba batulareb. Аниб бучIеб доба батиняреб. anib buzeb doba batinyareb. ۱۰۰. انێب هابێڃېب دۈبا باتۇلارېب. 101. Анив дегIен, дова цIцIе. aniw defen, dowa Ve. Анив дегIен, дова цIцIе. aniw defen, dowa Ve. ۱۰۱. انێو دېعېن، دۈبا ڞې. 102. Анив кIодо гьавурав, доваги кIодо гьавула. aniw jodo hawuraw, dowagi jodo hawula. Анив кIодо вурав, доваги кIодо вуня. aniw jodo wuraw, dowagi jodo wunya. ۱۰۲. انێو گۈدۈ هاوۇراو، دۈواڬێ گۈدۈ هاوۇلا. 103. Анив яман, дова яхши вукIунарев. aniw yaman, dowa ya{/i wujunarew. Анив яман, дова яхши вукIинярев. aniw yaman, dowa ya{/i wujinyarew. ۱۰۳. انێو يامان، دۈوا ياځشێ وۇگۇنارېو. 104. Аниссан бохх бегьичIони, боххссан ратIа бегьулареб (РатIа тIамуледухъ вачIунге, бохх тIамуледухъ вачIа). aniSan bo{ behizoni, bo{San raTa behulareb (raTa Tamuledu] wazunge, bo{ Tamuledu] waza). Аниссан бохх бегьчIони, боххссан рал'а бегьиняреб (Рал'а тIаминедухъ вегьуги, бохх тIаминедухъ вачIа). aniSan bo{ behzoni, bo{San ral~a behinyareb (ral~a Taminedu] wehugi, bo{ Taminedu] waza). ۱۰۴. انێصان بۈخ بېهێڃۈنێ، بۈخصان راطا بېهۇلارېب (راطا طامۇلېدۇڅ واڃۇنڬې، بۈخ طامۇلېدۇڅ واڃا). 105. Анищ камураб жо букIунареб. ani? kamurab Do bujunareb. Анищ камураб жо букIиняреб. ani? kamurab Do bujinyareb. ۱۰۵. انێۺ كامۇراب جۈ بۇگۇنارېب. 106. Анищаз хур бекьарав. ani?aR [ur beparaw. Анищаз хIур бекьарав. ani?aR \ur beparaw. ۱۰۶. انێۺاز ځۇر بېڨاراو. 107. Анищаз хур бекьулареб. ani?aR [ur bepulareb. Анищаз хIур бекьиняреб. ani?aR \ur bepinyareb. ۱۰۷. انێۺاز ځۇر بېڨۇلارېب. 108. Анищазул хур бекьана – воххичIо, ххиялазул сиял рана – ссурана. ani?aRul [ur bepana - wo{izo, {iyalaRul siyal rana - Surana Анищазул хIур бекьана – воххчIо, ххиялазул сиял рана – ссурана. ani?aRul \ur bepana - wo{zo, {iyalaRul siyal rana - Surana ۱۰۸. انێۺازۇل ځۇر بېڨانا - وۈخێڃۈ، خێيالازۇل سێيال رانا - صۇرانا 109. Анищазул хур бекьана – бижичIо, ххиялазул чу рекIана – билълъинчIо. ani?aRul [ur bepana - biDizo, {iyalaRul xu rejana - bi'inzo. Анищазул хIур бекьана – бижчIо, ххиялазул чу ракIана – белълъенчIо. ani?aRul \ur bepana - biDzo, {iyalaRul xu rajana - be'enzo. ۱۰۹. انێۺازۇل ځۇر بېڨانا - بێجێڃۈ، خێيالازۇل چۇ رېگانا - بێڷێنڃۈ. 110. Анищазул хур бекьани, хIамикIучIал рачIунел (рижулел). ani?aRul [ur bepani, \amijuzal razunel (riDulel). Анищазул хIур бекьани, хIамикIучIал рачIинел (рижинел). ani?aRul \ur bepani, \amijuzal razinel (riDinel). ۱۱۰. انێۺازۇل ځۇر بېڨانێ، حامێگۇڃال راڃۇنېل (رێجۇلېل). 111. Анищазул хур бекьун, мискин бечелъуларев. ani?aRul [ur bepun, miskin bexe;ularew. Анищазул хIур бекьун, мискIин бечелинярев. ani?aRul \ur bepun, misjin bexelinyarew. ۱۱۱. انێۺازۇل ځۇر بېڨۇن، مێسكێن بېچېڸۇلارېو. 112. Анищазул чода рекIани, мурадалде щоларев (Анищазул чу кьолони, чIчIалде щоларев). ani?aRul xoda rejani, muradalde ?olarew (ani?aRul xu poloni, Zalde ?olarew). Анищазул чола ракIани, мурадалълъе щонярев (Анищазул чу кьолони, чIчIале щонярев). ani?aRul xola rajani, murada'e ?onyrew (ani?aRul xu poloni, Zale ?onyarew). ۱۱۲. انێۺازۇل چۈدا رېگانێ، مۇرادالدې ۺۈلارېو (انێۺازۇل چۇ ڨۈلۈنێ، ڄالدې ۺۈلارېو). 113. Анищал – чияссул, хIукму – Аллагьассул. ani?al - xiyaSul, \ukmu - allahaSul. Анищал – чияссул, хIукму – Аллагьассул. ani?al - xiyaSul, \ukmu - allahaSul. ۱۱۳. انێۺال - چێياصۇل، حۇكمۇ - اللهاصۇل. 114. Анищалде щун, щивго хвечIевила. ani?alde ?un, ?iwgo [wezewila. Анищалълъе щомо, щивго хӀочIевила. ani?a'e ?omo, ?iwgo \ozewila. ۱۱۴. انێۺالدې ۺۇن ۺێوڬۈ ځوېڃېوێلا. 115. Анищалълъе лIугIел гьечIеб, рокьуе аххир гьечIеб. ani?a'e `ufel hezeb, ropuye a{ir hezeb. Анищалълъе лълъугIел гьечIеб, рокьуе аххир гьечIеб. ani?a'e 'ufel hezeb, ropuye a{ir hezeb. ۱۱۵. انێۺاڷې ڶۇعېل هېڃېب، رۈڨۇيې اخێر هېڃېب. 116. Анкь араб лъалалде лъагIел унеб, лъагIел араб лъалалде гIумру унеб. anp arab ;alalde ;afel uneb, ;afel arab ;alalde fumru uneb. Анкь араб гьалалълъе гьагIел энеб, гьагIел араб гьалалълъе гIурму энеб. anp arab hala'e hafel eneb, hafel arab hala'e furmu eneb. ۱۱۶. انڨ اراب ڸالالدې ڸاعېل ئۇنېب، ڸاعېل اراب ڸالالدې عۇمرۇ ئۇنېب. 117. Анкьго вас вугев инссудасса бечедав чи гьечIевила. anpgo was wugew inSudaSa bexedaw xi hezewila. Анкьго вас вугев энссодасса бечедав чи гьечIевила. anpgo was wugew enSodaSa bexedaw xi hezewila. ۱۱۷. انڨڬۈ واس وۇڬېو ئێنصۇداصا بېچېداو چێ هېڃېوێلا. 118. Анкьго вас вугев инссуццаги абурабила жиндир цониги вас гьечIилан. anpgo was wugew inSuCagi aburabila Dindir conigi was hezilan. Анкьго вас вугев энссоццаги абурабила жендер цониги вас гьечIилан. anpgo was wugew enSoCagi aburabila Dender conigi was hezilan. ۱۱۸. انڨڬۈ واس وۇڬېو ئێنصۇڛاڬێ ابۇرابێلا جێندێر ښۈنێڬێ واس هېڃێلان. 119. Анкьго вехь тараб гIи бацIицца чIварабила. anpgo weF tarab fi baviCa zwarabila. Анкьго вехь тараб гIи бацIицца чIварабила. anpgo weF tarab fi baviCa zwarabila. ۱۱۹. انڨڬۈ وېڮ تاراب عێ باڝێڛا ڃوارابێلا. 120. Анкьго нухалълъ гурони могьолIе реххичIеб ракьа гIуруцца босун анилан абурабила инххоссесс. anpgo nu[a' guroni moho`e re{izeb rapa furuCa bosun anilan aburabila in{oSeS. Анкьго нугьалълъ гурони могьолълъе реххчIеб ракьа гIуруцца босун анилан абурабила инххоссесс. anpgo nuha' guroni moho'e re{zeb rapa furuCa bosun anilan aburabila in{oSeS. ۱۲۰. انڨڬۈ نۇځاڷ ڬۇرۈنێ مۈهۈڶې رېخێڃېب راڨا عۇرۇڛا بۈسۇن انێلان ابۇرابێلا ئێنخۈصېص. 121. Анкьил рокьи, макьилI рагъ дида лъалеб жо гуро. anpil ropi, mipi` raG dida ;aleb Do guro. Анкьил рокьи, микьилълъ рагъ дида гьанеб жо гуро. anpil ropi, mipi' raG dida haneb Do guro. ۱۲۱. انڨێل رۈڨێ، مێڨێڶ راغ دێدا ڸالېب جۈ ڬۇرۈ. Цо хIал гьечIеб гьудуллъи даимлъулеб мулк гуро. co \al hezeb hudul;i daim;uleb mulk guro. Цо хIал гьечIеб гьудули даимлинеб мулк гуро. co \al hezeb huduli daimlineb mulk guro. ښۈ حال هېڃېب هۇدۇلڸێ دائێمڸۇلېب مۇلك ڬۇرۈ. 122. Анкьиде буцIцIана, моцIцIиде биххана. anpide buVana, moVide bi{ana. Анкьиде буцIцIана, моцIцIиде биххана. anpide buVana, moVide bi{ana. ۱۲۲. انڨێدې بۇڞانا، مۈڞێدې بێخانا. 123. Анкьицца виччарав цо къоялълъ вакъвалев. anpiCa wiXaraw co qoya' waqwalew. Анкьицца виччарав цо къоялълъ вакъванев. anpiCa wiXaraw co qoya' waqwanew. ۱۲۳. انڨێڛا وێڿاراو ښۈ قۈياڷ واقوالېو. 124. Анкьицца гIалалъуналдасса цо къоялълъ бартилъунго лълъикIила. anpiCa fala;unaldaSa co qoya' barti;ungo 'ijila. Анкьицца гIалалуналълъасса цо къоялълъ бартилунго лълъикIила. anpiCa falaluna'aSa co qoya' bartilungo 'ijila. ۱۲۴. انڨ ێڛا عالاڸۇنالداصا ښۈ قۈياڷ بارتێڸۇنڬۈ ڷێگێلا. 125. Анкьицца кьижулев, моцIцIицца вегулев. anpiCa piDulew, moViCa wegulew. Анкьицца кьижинев, моцIцIицца вегинев. anpiCa piDinew, moViCa weginew. ۱۲۵. انڨێڛا ڨێجۇلېو، مۈڞێڛا وېڬۇلېو. 126. Анссадерил – гени, гендерил – цIцIибил, буцIулдерил – гьоцIцIо, гьоцIцIдерил – ясал. anSaderil - geni, genderil - Vibil, buvulderil - hoVo, hoVderil - yasal. Анссадерил – гени, гендерил – цIцIибил, буцIулдерил – гьоцIцIо, гьоцIцIдерил – ясал. anSaderil - geni, genderil - Vibil, buvulderil - hoVo, hoVderil - yasal. ۱۲۶. انصلدېرێل - ڬېنێ، ڬېندېرێل ڞێبێل، بۇڝۇلدېرێل هۈڞۈ، هۈڞدېرێل - ياسال. 127. АнцIго ругониги къолое гурел, къого ругониги ссахIие гурел. anvgo rugonigi qoloye gurel, qogo rugonigi Sa\iye gurel. АнцIго ругониги къилие гурел, къого ругониги ссахIие гурел. anvgo rugonigi qiliye gurel, qogo rugonigi Sa\iye gurel. ۱۲۷. انڝڬۈ رۇڬۈنێڬێ قۈلۈيې ڬۇرېل، قۈڬۈ رۇڬۈنێڬێ صاحێيې ڬۇرېل. 128. АнцIго чияссдагIан гIакълу гьечIев чи анцIил бетIерлъун толарев, росдадагIан гIакълу гьечIев чи росдал бетIерлъун толарев. anvgo xiyaSdafan faqlu hezew xi anvil beTer;un tolarew, rosdadafan faqlu hezew xi rosdal beTer;un tolarew. АнцIго чияссдагIан гIакълу гьечIев чи анцIил бел'элун тенарев, росдадагIан гIакълу гьечIев чи росдал бел'элун тенарев. anvgo xiyaSdafan faqlu hezew xi anvil bel~elun tenarew, rosdadafan faqlu hezew xi rosdal bel~elun tenarew. ۱۲۸. انڝڬۈ چێياصداعان عاقلۇ هېڃېو چێ انڝێل بېطېرڸۇن تۈلارېو، رۈسداداعان عاقلۇ هېڃېو چێ رۈسدال بېطېرڸۇن تۈلارېو. 129. АнцIгоги гIемер гуребила, цоги дагьаб гуребила. anvgogi femer gurebila, cogi dahab gurebila. АнцIгоги гIемер гуребила, цоги дагьаб гуребила. anvgogi femer gurebila, cogi dahab gurebila. ۱۲۹. انڝڬۈڬێ عېمېر ڬۇرېبێلا، ښۈڬێ داهاب ڬۇرېبێلا. 130. АнцIилI реххссоларел, нусилI ратуларел. anvi` re{Solarel, nusi` ratularel. АнцIилI реххссенарел, нусилълъ ратинярел. anvi' re{Senarel, nusi' ratinyarel. ۱۳۰. انڝێڶ رېخصۈلارېل، نۇسێڶ راتۇلارېل. 131. АнцIилIе восичIев, нусилI рикIкIинчIев. anvi`e wosizew, nusi` riJinzew. АнцIилълъе восчIев, нусилълъ рикIкIчIев. anvi'e woszew, nusi' riJzew. ۱۳۱. انڝێڶې وۈسێڃېو، نۇسێڶ رێڴێنڃېو. 132. АнцIцIцIул борце, цин къотIе. anvVul borce, cin qoTe. АнцIцIцIол борце, цен къотIе. anvVol borce, cen qoTe. ۱۳۲. انڝڞۇل بۈرښې، ښێن قۈطې. 133. АнцIцIцIул борце, цин къотIеян абулебила щайтIаналълъги. anvVul borce, cin qoTeyan abulebila ?ayTana'gi. АнцIцIцIол борце, цен къотIеян абинебила щайтIаналълъги. anvVol borce, cen qoTeyan abinebila ?ayTana'gi. ۱۳۳. انڝڞۇل بۈرښې، ښێن قۈطېيان ابۇلېبێلا شايطاناڷـڬێ. 134. Анщинахъе нух лълъие битIулеб, бекьанщинахъе хур лълъие бачIунеб? an?ina]e nu[ 'iye biTuleb, bepan?ina]e [ur 'iye bazuneb& Анщинахъе нугь лълъее битIинеб, бекьанщинахъе хӏур лълъее бачIинеб? an?ina]e nuh 'eye biTineb, bepan?ina]e \ur 'eye bazineb& ۱۳۴. انۺێناڅې نۇځ ڷێيې بێطۇلېب، بېڨانۺێناڅې ځۇر ڷێيې باڃۇنېب؟ 135. Апарагассул рукъ – росу рагIалда, хоб – хабзалазул рагIалда. a<aragaSul ruq - rosu rafalda, [ob - [abRalaRul rafalda. Апарагассул рукъ – росо рагIала, хӏоб – хӏобазул рагIала. a<aragaSul ruq - roso rafala, \ob - \obaRul rafala. ۱۳۵. افاراڬاصۇل رۇق - رۈسۇ راعالدا، ځۈب - ځابزالازۇل راعالدا. 136. Апараглъиялда ханлъун вукIинегIан, нилIерго бакIалда лагълъун вукIинго лълъикI. a<arag;iyalda {an;un wujinefan, ni`ergo bajalda laG;un wujingo 'ij. Апараглиялълъа ханлун вукIдегIан, нелълъерго бакIалълъа лагълун вукIунго лълъикI. a<aragliya'a {anlun wujdefan, ne'ergo baja'a laGlun wujungo 'ij. ۱۳۶. افاراڬڸێيالدا ځانڸۇن وۇگێنېعان، نێڶېرڬۈ باگالدا لاغڸۇن وۇگێنڬۈ ڷێگ. 137. Араб авал боххарай, ячIараб авал гIодарай. arab awal bo{aray, yazarab awal fodaray. Араб авал боххарай, ячIараб авал гIодарай. arab awal bo{aray, yazarab awal fodaray. ۱۳۷. اراب اوال بۈخاراي، ياڃاراب اوال عۈداراي. 138. Араб батаниги, тараб щолареб. arab batanigi, tarab ?olareb. Араб батаниги, тараб щоняреб. arab batanigi, tarab ?onyareb. ۱۳۸. اراب باتانێڬێ، تاراب ۺۈلارېب. 139. Араб батуларебила, тараб щоларебила. arab batularebila, tarab ?olarebila. Араб батиняребила, тараб щоняребила. arab batinyarebila, tarab ?onyarebila. ۱۳۹. اراب باتۇلارېبێلا، تاراب ۺۈلارېبێلا. 140. Араб жо нахъ буссунареб. arab Do na] buSunareb. Араб жо нахъ буссиняреб. arab Do na] buSinyareb. ۱۴۰. اراب جۈ ناڅ بۇصۇنارېب. 141. Араб къо буссунареб, къокъав ххалалъуларев. arab qo buSunareb, qoqaw {ala;ularew. Араб къо буссиняреб, къокъав ххалалинярев. arab qo buSinyareb, qoqaw {alalinyarew. ۱۴۱. اراب قۈ بۇصۇنارېب، قۈقاو خالاڸۇلارېو. 142. Араб кIоченчIессда бачIунебги лъазе бегьулеб. arab joxenzeSda bazunebgi ;aRe behuleb. Араб кIоченчIессда бачIинебги гьаде бегьинеб. arab joxenzeSda bazinebgi hade behineb. ۱۴۲. اراب گۈچېنڃېصدا باڃۇنېبڬێ ڸازې بېهۇلېب. 143. Араб те, щвараб ккве. arab te, ?warab Kwe. Араб те, щвараб ккое. arab te, ?warab Koye. ۱۴۳، اراب تې، ۺواراب ڭوې. 144. Араб-хвараб хвезе те, ххинаб-цIияб тIаде цIцIай. arab-[warab [weRe te, {inab-viyab Tade Vay. Араб-хIвараб хIоде те, ххенаб-цIияб аде цIцIае. arab-\warab \ode te, {enab-viyab ade Vaye. ۱۴۴. اراب - ځواراب تې، ځێناب - ڝێياب طادې ڞاي. 145. Араб-хваралълъе битIизабиялдасса нагIана кьезе бигьаябила. arab-[wara'e biTiRabiyaldaSa nafan peRe bihayabila. Араб-хӏваралълъе битIдебуялълъасса нагIана кьеде бигьаябила. arab-\wara'e biTdebiya'aSa nafan pede bihayabila. ۱۴۵. اراب - ځواراڷې بێطێزابێيالداصا ناعانا ڨېزې بێهايابێلا. 146. Арав вачIунгеги, лIутарав ворчIугеги. araw wazungegi, `utaraw worzugegi. Арав вегьугеги, лълъутарав ворчIугеги. araw wehugegi, 'utaraw worzugegi. ۱۴۶. اراو واڃۇنڬېڬێ، ڶۇتاراو وۈرڃۇڬېڬێ. 147. Арав дун Гьолокье, гьекъараб дицца, бахараб гIадалIе, гIадаллъарав дун. araw dun holope, heqarab diCa, ba[arab fada`e, fadal;araw dun. Арав дун Гьолокье, гьакъараб дицца, бахъараб гIадалълъе, гIантлурав дун. araw dun holope, haqarab diCa, ba]arab fada'e, fantluraw dun. ۱۴۷. اراو دۇن هۈلۈڨې، هېقاراب دێڛا، باځاراب عاداڶې، عادالڸاراو دۇن. 148. Аралда нилIецца туманкI речIчIани, бачIунесселълъ нилIеда гIарада речIчIулеб. aralda ni`eCa tumanj reZani, bazuneSe' ni`eda farada reZuleb. Аралълъа нелълъецца туманкI рачIчIани, бачIинесселълъ нелълъеда гIарада речIчIинеб. ara'a ne'eCa tumanj raZani, bazineSe' ne'eda farada reZineb. ۱۴۸. ارالدا نێڶېڛا تۇمانگ رېڄانێ، باڃۇنېصېڷ نێڶېدا عارادا رېڄۇلېب. 149. Аралда ххадуб ракIги хогейила, гIакълуялълъ къабул гьабулареб жоялдаги божугейила. aralda {adub rajgi [ogeyila, faqluya' qabul habulareb Doyaldagi boDugeyila. Аралълъа ххадуб ракIги хӏогейила, гIакълуялълъ къабул буняреб жоялълъаги божугейила. ara'a {adub rajgi \ogeyila, faqluya' qabul bunyareb Doya'agi boDugeyila. Цо чияссухъе гьитIинаб, цIакъ берцинаб хIинчIчI кквезе щун букIарабила. Гьеб гьардарабила, жинцца дуда кIиго кIудияб гIакълуги малълъилин, жиб биччан тейилан. Валлагьин, малъгIанассеб гьалдасса жиндие кIиго кIудияб гIакълуго лълъикIилан ракIалдеги ккун, биччан танила гьесс хIинчIчI. ГъотIол гIаркьалидаги рещтIун, гьелълъ абунила, гIабдалила, щайила жиб биччан тараб? Жиндир мукъуралда жаниб гIанкIудал хоногIанассеб жавгьар бугила. ЦIакъ рекIекълъун лIугьанила гьев чи. Гьеб меххалълъ хIинчIчIалълъ абунила, араб жоялда ххадуб ракI хогейилан. Гьедин батани, жиндие кIиабилеб гIакълуги кьеян абурабила чиясс. ХоногIанассеб гьечIеб жиндир мукъуралда жаниб гIанкIудал хоногIанассеб жавгьар гьинадаян гьикъанила хIанчIчIицца. Валлагь, гьинарилан абунила чиясс. Гьелейинхха дуе кIиабилеб гIакълу. ГIакълуялълъ къабул гьабулареб жоялда божугеянги абун, хIинчIчI боржун анила. co xiyaSu]e hiTinab, vaq bercinab \inZ KweRe ?un bujarabila. heb hardarabila, DinCa duda jigo judiyab faqlugi ma'ilin, Dib biXan teyilan. walahin, ma;fanaSeb haldaSa Dindiye jigo judiyab faqlugo 'ijilan rajaldegi Kun, biXan tanila heS \inZ. GoTol farpalidagi re?Tun, he' abunila, fabdalila, ?ayila Dib biXan tarab& Dindir muquralda Danib fanjudal [onofanaSeb Dawhar bugila. vaq rejeq;un `uhanila hew xi. heb me{a' \inZa' abunila, arab Doyalda {adub raj [ogeyila. hedin batani, Dindiye jiabileb faqlugi peyan aburabila xiyaS. [onofanaSeb hezeb Dindir muquralda Danib fanjudal [onofanaSeb Dawhar hinadayan hiqanila \anZiCa. wallah, hinarilan abunila xiyaS. heleyila duye jiabileb faqlu. faqluya' qabul habulareb Doyalda boDugeyangi abun, \inZ borDun anila. Цо чияссухъе гьитIиняб, цIакъ берценаб хIинчIчI ккоде щомо букIарабила. Гьеб гьардарабила, женцца дуда кIиго кIудаб гIакълуги малълълин, жиб биччан тейилан. Валлагьин, малгIанассеб гьалълъасса женде кIиго кIудаб гIакълуго лълъикIилан ракIалълъеги ккомо, биччан танила гьесс хIинчIчI. ГъотIол гIаркьалидаги рещтIун, гьелълъ абунила, абдалила, щимойила жиб биччан тараб? Жендер мукъуралълъа жаниб гIанкIодал хӏоногIанассеб жавгьар бугила. ЦIакъ рокIекълун лълъугьанила гьев чи. Гьеб меххалълъ хIинчIчIалълъ абунила, араб жоялълъа ххадуб ракI хӏогейилан. Гьедин батани, жендее кIиабилеб гIакълуги кьеян абурабила чиясс. ХӏоногIанассеб гьечIеб жендер мукъуралълъа жаниб гIанкIодал хӏоногIанассеб жавгьар гьинадаян гьикъанила хIинчIчIицца. Валлагь, гьинарилан абунила чиясс. Гьелейинхха дой кIиабилеб гIакълу. ГIакълуялълъ къабул буняреб жоялълъа божугеянги абун, хIинчIчI боржун анила. co xiyaSu]e hiTinyab, vaq bercenab \inZ Kode ?omo bujarabila. heb hardarabila, DenCa duda jigo judab faqlugi ma'lin, Dib biXan teyilan. walahin, malfanaSeb ha'aSa Dende jigo judab faqlugo 'ijilan raja'egi Komo, biXan tanila heS \inZ. GoTol farpalidagi re?Tun, he' abunila, abdalila, ?imoyila Dib biXan tarab& Dender muqura'a Danib fanjodal \onofanaSeb Dawhar bugila. vaq rojeqlun 'uhanila hew xi. heb me{a' \inZa' abunila, arab Doya'a {adub raj [ogiyila. hedin batani, Dende jiabileb faqlugi peyan aburabila xiyaS. \onofanaSeb hezeb Dender muqura'a Danib fanjodal \onofanaSeb Dawhar hinadayan hiqanila \inZiCa. wallah, hinarilan abunila xiyaS. heleyin{a doy jiabileb faqlu. faqluya' qabul bunyareb Doya'a boDugeyangi abun, \inZ borDun anila. ۱۴۹. ارالدا خادۇب راگڬێ ځۈڬېيێلا، عاقلۇياڷ قابۇل هابۇلارېب جۈيالداڬێ بۈجۇڬېيێلا. ښۈ چێياصۇڅې هێطێناب، ڝاق بېرښێناب حێنڄ ڭوېزې ۺۇن بۇگارابێلا. هېب هاردارابێلا، جێنڛا دۇدا گێڬۈ عاقلۇڬێ ماڷێلێن، جێب بێڿان تېيێلان. والاهێن، ماڸعاناصېب هالداصا جێندێيې گێڬۈ عاقلۇڬۈ ڷێگێلان راگالدېڬێ ڭۇن، بێڿان تانێلا هېص حێنڄ. غۈطۈل عارڨالێداڬێ رېۺطۇن، هېڷ ابۇنێلا، عابدالێلا، ۺايێلا جێب بێڿان تاراب؟ جێندێر مۇقۇرالدا جانێب عانگۇدال ځۈنۈعاناصېب جاوهار بۇڬێلا. ڝاق رېگېقڸۇن ڶۇهانێلا هېو چێ. هېب مېخاڷ حێنڄاڷ ابۇنێلا، اراب جۈيالدا خادۇب راگ ځۈڬېيێلان. هېدێن باتانێ جێندێيې گێئابێلېب عاقلۇڬێ ڨېيان ابۇرابێلا چێياص. ځۈنۈعاناصېب هېڃېب جێندێر مۇقۇرالدا جانێب عانگۇدال ځۈنۈعاناصېب جاوهار هێنادايان هێقانێلا حانڄێڛا. والاه، هێنارێلان ابۇنێلا چێياص. هېلېيێنخا دۇيې گێئابێلېب عاقلۇ. عاقلۇياڷ قابۇل هابۇلارېب جۈيالدا بۈجۇڬېينڬێ ابۇن، حێنڄ بۈرجۇن انێلا. 150. Аралда ххадув гIандулев вехь, таралда ххадуб хьандулеб бацI. aralda {aduw fandulew weF, taralda {adub Fanduleb bav. Гьадин абула тоххлъун кодосса борчIун араб жоялда ххадув ххачадулев вугев бетIергьанчияссдассан дагьабги жо къваригIун гъовго чи вачIараб меххалълъ. hadin abula to{;un kodoSa borzun arab Doyalda {aduw {axadulew wugew beTerhanxiyaSdaSan dahabgi Do qwarifun Gowgo xi wazarab me{a'. Аралълъа ххадув гIандинев вехь, таралълъа ххадуб хьандинеб бацI. ara'a {aduw fandinew weF, tara'a {adub Fandineb bav. Гьадин абиня тоххлун кодосса борчIун араб жоялълъа ххадув ххачадинев вугев белегьанчияссдассан дагьабги жо къварагIун гъовго чи вегьараб меххалълъ. hadin abinya to{lun kodoSa borzun arab Doya'a {aduw {axadinew wugew belehanxiyaSdaSan dahabgi Do qwarafun Gowgo xi weharab me{a'. ۱۵۰. ارالدا خادۇو عاندۇلېو وېڮ، تارالدا خادۇب ڮاندۈلېب باڝ. هادێن ابۇلا، تۈخڸۇن كۈدۈصا بۈرڃۇن اراب جۈيالدا خادۇو خاچادۇلېو وۇڬېو بېطېرهانچێياصداصان داهابڬێ جۈ قوارێعۇن غۈوڬۈ چێ واڃاراب مېخاڷ. 151. Аралда ххадув гIандулев – бетIергьан, босичIого ххутIаралда рекIекълъун – цIцIогьор. aralda {aduw fandulew - beTerhan, bosizogo {uTaralda rejeq;un - Vohor. Аралълъа ххадув гIандинев – белегьан, босчIого ххутIаралълъа рокIекълун – цIцIогьор. ara'a {aduw fandinew - belehan, boszogo {uTara'a rojeqlun - Vohor. ۱۵۱. ارالدا خادۇو عاندۇلېو - بېطېرهان، بۈسێڃۈڬۈ خۇطارالدا رېگېقڸۇن - ڞۈهۈر. 152. Аралълъул бицунге, бугелълъул бице, рукIаразул бицунге, ругезул бице. ara'ul bicunge, buge'ul bice, rujaraRul bicunge, rugeRul bice. Жакъа жал цогидаздасса тIокIал гьечIел, дагьал нахъагицин ххутIарал цо-цо гIадамал рукIуна, жидерго асс-къоялълъул бицун, пулел-кьабулел, умумузул бечелъиялълъул бицун, рецц-бакъ къваригIарал. Цо-цоял рукIуна, жидецца ццереккун гьарурал гьумер хъахIал хIалтIабиги гIочIода чIван, чIухIдарулел. Гьединал гIадамазда кициялълъ малълъулеб буго – «Аралълъул бицунге, бугелълъул бице», «Соналълъул бицунге, жакъаялълъул бице», «Магъахъ балагьун, кьурде цер», – ан. Daqa Dal cogidaRdaSa Tojal hezel, dahal na]agicin {uTaral co-co fadamal rujuna, Didergo aS-qoya'ul bicun, <ulel-pabulel, umumuRul bexe;iya'ul bicun, reC-baq qwarifaral. co-coyal rujuna, DideCa CereKun harural humer ]a\al \alTabigi fozoda zwan, zu\darulel. hedinal fadamaRda kiciya' ma'uleb bugo - «ara'ul bicunge, buge'ul bice», «sona'ul bicunge, Daqaya'ul bice», «maGa] balahun purde cer» - an. Аралълъул бицуги, бугелълъул бице, рукIаразул бицуги, ругезул бице. ara'ul bicunge, buge'ul bice, rujaraRul bicunge, rugeRul bice. Якъад жал цогидаздасса окIал гьечIел, дагьал нахъагицин ххутIарал цо-цо адамал рукIиня, жодерго асс-къоялълъул бицун, пунел-кьапӏинел, умумузул бечелиялълъул бицун, рецц-бакъ къварагIарал. Цо-цоял рукIиня, жодецца ццереккун рурал гьомер хъахIал хIалтIабиги гIочIола чIвамо, чIухIдаринел. Гьединал адамазда кициялълъ малълъинеб буго – «Аралълъул бицуги, бугелълъул бице», «Соналълъул бицуги, якъадалълъул бице», «Магъахъ балагьун, кьурда цер», – ан. yaqad Dal cogidaRdaSa ojal hezel, dahal na]agicin {uTaral co-co adamal rujinya, Dodergo aS-qoya'ul bicun, <unel-paPinel, umumuRul bexeliya'ul bicun, reC-baq qwarafaral. co-coyal rujinya, DodeCa CereKun rural homer ]a\al \alTabigi fozola zwamo, zu\darinel. hedinal adamaRda kiciya' ma'ineb bugo - «ara'ul bicugi, buge'ul bice», «sona'ul bicugi, yaqada'ul bice», «maGa] balahun purda cer» - an. ۱۵۲. اراڷۇل بێښۇنڬې، بۇڬېڷۇل بێښې، رۇگارازۇل بێښۇنڬې، رۇڬېزۇل بێښې. جاقا جال ښۈڬێدازداصا طۈگال هېڃېل، داهال ناڅاڬێښێن خۇطارال ښۈ- ښۈ عادامال رۇگۇنا، جێدېرڬۈ اص- قۈياڷۇل بێښۇن، فۇلېل - ڨابۇلېل، ئۇمۇمۇزۇل بېچېڸێياڷۇل بێښۇن، رېڛ- باق قوارێعارال. ښۈ- ښۈيال رۇگۇنا، جێدېڛا ڛېرېڭۇن هارۇرال هۇمېر څاحال حالطابێڬێ عۈڃۈدا ڃوان، ڃۇحدارۇلېل. هېدێنال عادامازدا كێښێياڷ ماڷۇلېب بۇڬۈ - "اراڷۇل بێښۇنڬې، بۇڬېڷۇل بێښې"، "سۈناڷۇل بێښۇنڬې، جاقاياڷۇل بێښې" وا "ماغاڅ بالاهۇن، ڨۇردې ښېر"، - ان. 153. Арасс таниги, тарасс кколеб. araS tanigi, taraS Koleb. Арасс таниги, тарасс кконеб. araS tanigi, taraS Koneb. ۱۵۳. اراص تانێڬێ، تاراص ڭۈلېب. 154. Арзали гIумруги – цо, хонотай таниги – цо. arRali fumrugi - co, [onotay tanigi - co. Арзали гIурмуги – цо, хӏонотай таниги – цо. arRali furmugi - co, \onotay tanigi - co. ۱۵۴. ارزالێ عۇمرۇڬێ - ښۈ، ځۈنۈتاي - ښۈ. 155. Арпа-чай бахунелълъул МухIумагIали гIадин. ar<a-xay ba[une'ul mu\umafali fadin. Арпа-чай бахъинелълъул МухIумадгIали гIадин. ar<a-xay ba]ine'ul mu\umadfali fadin. ۱۵۵. ارفاچاي باځۇنېڷۇل مۇحۇماعالێ. Гьаб кициялълъ МухIумагIалида данде ккола хIинкъиялълъ яги жиндирго вихха-ххочараб ххассияталълъ ццебе батараб жо бихьичIев чи. I885-I887 соназда букIараб Хъарсалълъул рагъде унеб меххалълъ, магIарулаз Арпачай гIор бигьаго бахун букIун буго. БитI ккечIого тIурун рачIунеб меххалълъ, МухIумагIалида гьеб гIор жидеццаго бахарабищалиго лъан гьечIо. ХIинкъи гьечIеб бакIалде щвейгун, МухIумагIалицца гьалмагъзабазда абун буго - «Доб Арпачай нахъеялълъул батичIо гури!» – ян. hab kiciya' mu\umafalida dande Kola \inqiya' yagi Dindirgo wi{a-{oxarab {aSiyata' Cebe batarab Do biFizew xi. 1885-1887 sonaRda bujarab ]arsa'ul raGde uneb me{a', mafarulaR ar<axay for bihago ba[un bujun bugo. biT Kezogo Turun razuneb me{a', mu\umafalida heb for DideCa ba[arabi?ali ;an hezo. \inqi hezeb bajalde ?weygun, mu\umafaliCa halmaGRabaRda abun bugo - «dob ar<axay na]eya'ul batizo guri!» - yan. Гьаб кициялълъ МухIумадгIалида данде ккена хIинкъиялълъ яги жендерго вихха-ххочараб ххассияталълъ ццебе батараб жо бихьчIев чи. I885-I887 соназда букIараб Хъарсалълъул рагъде энеб меххалълъ, маарулаз Арпачай гIор бигьаго бахъун букIун буго. БитI ккечIого тIурун рачIинеб меххалълъ, МухIумадгIалида гьеб гIор жодеццаго бахъарабщиялиго гьамо гьечIо. ХIинкъи гьечIеб бакIалълъе щвейгин, МухIумадгIалицца гьалмагъзабазда абун буго - «Даб Арпачай нахъеялълъул батчIо гури!» – ян. hab kiciya' mu\umadfalida dande Kena \inqiya' yagi Dendergo wi{a-{oxarab {aSiyata' Cebe batarab Do biFzew xi. 1885-1887 sonaRda bujarab ]arsa'ul raGde eneb me{a', maarulaR ar<axay for bihago ba]un bujun bugo. biT Kezogo Turun razineb me{a', mu\umadfalida heb for DodeCa ba]arab?iyali hamo hezo. \inqi hezeb baja'e ?weygin, mu\umadfaliCa halmaGRabaRda abun bugo - «dob ar<axay na]eya'ul batzo guri!» - yan. هاب كێښێياڷ مۇحۇماعالێدا داندې ڭۈلا حێنقێياڷ ياڬێ جێندێرڬۈ وێخا-خۈچاراب خاصێياتاڷ ڛېبې باتاراب جۈ بێڮێڃېو چێ. ۱۸۸۵ - ۱۸۸۷ سۈنازدا بۇگاراب څارساڷۇل راغدې ئۇنېب مېخاڷ، ماعارۇلاز ارفاچاي عۈر ئېركېنڬۈ باځۇن بۇگۇن بۇڬۈ. بێط ڭېڃۈڬۈ طۇرۇن راڃۇنېب مېخاڷ، مۇحۇماعالێدا هېب عۈر جێدېڛاڬۈ باځارابێۺالێڬۈ ڸان هېڃۈ. حێنقێ هېڃېب باگالدې ۺوېيڬۇن، مۇحۇماعالێڛا هالماغزابازدا ابۇن بۇڬۈ - "دۈب ارفاچاي ناڅېياڷۇل باتێڃۈ ڬۇرێ!" - يان. 156. АсскIоб бугеб чилаялдасса рикIкIада бугеб чит берцинаб. aSjob bugeb xilayaldaSa riJada bugeb xit bercinab. Гъуниб бугеб чилаялълъасса рикIкIада бугеб чит берценаб. Gunib bugeb xilaya'aSa riJada bugeb xit bercenab. ۱۵۶. اصگۈب بۇڬېب چێلايالداصا رێڴادا بۇڬېب چێت بېرښێناب. 157. АсскIор хIаллъаразе хIурмат дагьаб. aSjor \al;araRe \urmat dahab. Гъунир хIалгьаразе хIурмат дагьаб. aSjor \alharaRe \urmat dahab. ۱۵۷. اصگۈر حالڸاراز حۇرمات داهاب. 158. АтIолассул бурутI гIумруялълъго бурутIлъун ххутIарабила. aTolaSul buruT fumruya'go buruT;un {uTarabila. АтIолассул бул'ур гIурмуялълъго бул'урлун ххутIарабила. aTolaSul bul~ur furmuya'go bul~urlun {uTarabila. ۱۵۸. اطۈلاصۇل بۇرۇط عۇمرۇياڷڬۈ بۇرۇطڸۇن خۇطارابێلا. 159. Ах кваниги цого хIакъ, кIоркIоно кваниги цого хIакъ. a[ kwanigi cogo \aq, jorjono kwanigi cogo \aq. Агь кваниги цого хIакъ, кIуркIуна кваниги цого хIакъ. ah kwanigi cogo \aq, jurjuna kwanigi cogo \aq. ۱۵۹. اځ كوانێڬێ ښۈڬۈ حاق، گۈرگۈنۈ كوانێڬێ ښۈڬۈ حاق. 160. Ах сайигъат гьабурав инссуе васасс цIцIолбол кIоркIоно кьечIебила. a[ sayiGat haburaw inSuye wasaS Volbol jorjono pezebila. Агь сайигъат бурав энссое васасс цIцIолбол кIуркIуна кьечIебила. ah sayiGat buraw enSoye wasaS Volbol jurjuna pezebila. ۱۶۰. اځ سايـێغات هابۇراو ئێنصۇيې واساص ڞۈلبۈل گۈرگۈنۈ ڨېڃېبێلا. 161. Ах щун ханзаби тIагIаги, хур щун нуцаби лIугIаги. a[ ?un {anRabi Tafagi, [ur ?un nacabi `ufagi. Агь щомо ханзаби вагIаги, хӏур щомо нуцаби лълъугIаги. ah ?omo {anRabi wafagi, \ur ?omo nacabi 'ufagi. ۱۶۱. اځ ۺۇن ځانزابێ طاعاڬێ، ځۇر ۺۇن نۇښابێ ڶۇعاڬێ. 162. Ахикье гIемер а, гьудулассухъе дагьав а. a[ipe femer a, hudulaSu]e dahaw a. Агьикье гIемер а, гьудулассухъе дагьав а. ahipe femer a, hudulaSu]e dahaw a. ۱۶۲. اځێڨې عېمېر ا، هۇدۇلاصۇڅې داهاو ا. 163. Аххир гьечIеб майдан букIунареб. a{ir hezeb maydan bujunareb. Аххир гьечIеб майдан букIиняреб. a{ir hezeb maydan bujinyareb. ۱۶۳. اخێر هېڃېب مايدان بۇگۇنارېب. 164. Аххир гьечIеб ххабар бицунев, ххайир гьечIеб рагIи бицунев. a{ir hezeb {abar bicunew, {ayir hezeb rafi bicunew. Аххир гьечIеб ххабар бицинев, ххайир гьечIеб рагIи бицинев. a{ir hezeb {abar bicinew, {ayir hezeb rafi bicinew. ۱۶۴. اخێر هېڃېب خابار بێښۇنېو، خايێر هېڃېب راعێ بێښۇنېو. 165. Аххир гьечIеб хIалтIи – рачIчI гьечIеб хIама. a{ir hezeb \alTi - raZ hezeb \ama. Аххир гьечIеб хIалтIи – рачIчI гьечIеб хIама. a{ir hezeb \alTi - raZ hezeb \ama. ۱۶۵. اخێر هېڃېب حالطێ - راڄ هېڃېب حاما. 166. Аххир-къадги лълъим рахънибе ккола. a{ir-qadgi 'im ra]nibe Kola. Аххир-къадги лълъин рахънибе ккена. a{ir-qadgi 'in ra]nibe Kena. ۱۶۶. اخێر- قادڬێ ڷێم راڅنێبې ڭۈلا. 167. Аххир лълъикIаб ккаги. a{ir 'ijab Kagi. Аххир лълъикIаб ккаги. a{ir 'ijab Kagi. ۱۶۷. اخێر ڷێگاب ڭـاڬێ. 168. Аххираталде щун щив вуссарав. a{iratalde ?un ?iw wuSaraw. Аххираталълъе щомо щиви вуссарав. a{irata'e ?omo ?iwi wuSaraw. ۱۶۸. اخێراتالدې ۺۇن ۺێو وۇصاراو. 169. Аххтайилан мунги чIчIани, таххтайилан дунги чIчIани, росдал нухал лълъица къачIалел? a{tayilan mungi Zani, ta{tayilan dungi Zani, rosdal nu[al 'iCa qazalel& Аххтайилан мунги чIчIани, таххтайилан дунги чIчIани, росдал нугьал лълъица къачIалел? a{tayilan mungi Zani, ta{tayilan dungi Zani, rosdal nuhal 'iCa qazalel& ۱۶۹. اختايـێلان مۇنڬێ ڄانێ، تاختايـێلان دۇنڬێ ڄانێ، رۈسدال نۇځال ڷـێڛا قاڃالېل؟ 170. Ахъбердилав гIадав бахIарчиги вахъинчIевила, гьессулгIан рекIараб ххвалченги букIинчIебила. a]berdilaw fadaw ba\arxigi wa]inzewila, heSulfan rejarab {walxengi bijinzila. Ахъбердилав гIадав бахIарчиги вахъчIевила, гьессулгIан ракIараб ххолченги букIчIебила. a]berdilaw fadaw ba\arxigi wa]zewila, heSulfan rajarab {olxengi bijzebila. ۱۷۰. اڅبېردێلاو عاداو باحارچێڬێ واڅێنڃېوێلا، هېصۇلعان رېگاراب خوالچېن بۇگێنڃېبێلا. 171. АхIани, гьоболлъухъ тушманги вачIуна, гьудул ахIичIониги вачIине ккола. a\ani, hobol;u] tu/mangi wazina, hudul a\izonigi wazine Kola. АхIани, гьоболухъ тушманги вегьиня, гьудул ахIчIониги вегьде ккена. a\ani, hobolu] tu/mangi wehinya, hudul a\zonigi wehde Kena. ۱۷۱. احانێ، هۈبۈلڸۇڅ تۇشمانڬێ واڃۇنا، هۇدۇل احێڃۈنێڬێ واڃێنې ڭۈلا. 172. АхIанщинаб бакIалдеги ине кколарев, вачIаян абуралълъуве вачIинеги кколарев. a\an?inab bajaldegi ine Kolarew, wazayan abura'uwe wazinegi Kolarew. АхIанщинаб бакIалълъеги энде ккенарев, вачIаян абуралълъуве вегьдеги ккенарев. a\an?inab baja'egi ende Kenarew, wazayan abura'uwe wehdegi Kenarew. ۱۷۲. احانۺێناب باگالدېڬێ ئێنې ڭۈلارېو، واڃايان ابۇراڷۇوې واڃێنې ڭۈلارېو. 173. АхIараб бакIалде инчIони, я барщунилан кколеб, я хIинкъунилан кколеб. a\arab bajalde inzoni, ya bar?unilan Koleb, ya \inqunilan Koleb. АхIараб бакIалълъе энчIони, я барщлилан ккенеб, я хIинкълилан ккенеб. a\arab baja'e enzoni, ya bar?lilan Keneb, ya \inqlilan Keneb. ۱۷۳. احاراب باگالدې ئێنڃۈنێ، يا بارۺۇنێلان ڭۈلېب، يا حێنقۇنێلان ڭۈلېب. 174. АхIарассдасса вачIарав бигьаявила, гIаданги вачIинчIони, цIакъго бигьаябила. a\araSdaSa wazaraw bihayawila, fadangi wazinzoni, vaqgo bihayabila. АхIарассдасса вегьарав бигьаявила, аданги вегьчIони, цIакъго бигьаябила. a\araSdaSa weharaw bihayawila, adangi wehzoni, vaqgo bihayabila. ۱۷۴. احاراصداصا واڃاراو بێهاياوێلا، عادانڬێ واڃێنڃۈنێ، ڝاقڬۈ بێهايابێلا. 175. АхIи басра гьабуге, гьудул къварид гьавуге. a\i basra habuge, hudul qwarid hawuge. АхIи басра буги, гьудул къварид вуги. a\i basra bugi, hudul qwarid wugi. ۱۷۵. احێ باسرا هابۇڬې، هۇدۇل قوارێد هاوۇڬې. 176. АхIизе нилIеда тIадаб, вачIунгутIизе гьоболассда тIадаб (АхIи – нилIер иш, вачIин-вачIунгутIи – гьоболассул иш). a\iRe - ni`eda Tadab, wazunguTiRe hobolaSda Tadab. (a\i - ni`er i/, wazin-wazunguTi - hobolaSul i/). АхIде нелълъеда адаб, вегьунгутIде гьоболассда адаб (АхIи – нелълъер иш, вегьин-вегьунгутIи – гьоболассул иш). a\de - ne'eda adab, wehunguTde hobolaSda adab. (a\i - ne'er i/, wehin-wehunguTi - hobolaSul i/). ۱۷۶. احێزې نێڶېدا طاداب، واڃۇنڬۇطێزې هۈبۈلاصدا طاداب. (احێ - نێڶېر ئێش، واڃێن- واڃۇنڬۇطێ - هۈبۈلاصۇل ئێش). 177. АхIи-хIур гIемераб бечелъиялдасса буцIцIун чIчIараб мискинлъиго лълъикIаб. a\i-\ur femerab bexe;iyaldaSa buVan Zarab miskin;igo 'ijab. АхIи-хIур гIемераб бечелиялълъасса буцIцIун чIчIараб мискӏилиго лълъикIаб. a\i-\ur femerab bexeliya'aSa buVan Zarab misjiligo 'ijab. ۱۷۷. احێ- حۇر عېمېراب بېچېڸێيالداصا بۇڞۇن ڄاراب مێسكێنڸێڬۈ ڷێگاب. 178. АхIи-хIур гIемералълъуб хIассил (ккен) лълъикIаб кколаро. a\i-\ur femera'ub \aSil (Ken) 'ijab Kolaro. АхIи-хIур гIемералълъуб хIассил (ккен) лълъикIаб ккенаро. a\i-\ur femera'ub \aSil (Ken) 'ijab Kenaro. ۱۷۸. احێ- حۇر عېمېراڷۇب حاصێل ڷێگاب ڭۈلارۈ. 179. АхIичIеб бакIалде гьоболлъухъги унге, дуда малълъичIеб хIалтIиги гьабуге. a\izeb bajalde hobol;u]gi unge, duda ma'izeb \alTigi habuge. АхIчIеб бакIалълъе гьоболухъги онги, дуда малълъчIеб хIалтIиги буги. a\zeb baja'e hobolu]gi ongi, duda ma'zeb \alTigi bugi. ۱۷۹. احێڃېب باگالدې هۈبۈلڸۇڅڬێ ئۇنڬې، دۇدا ماڷێڃېب حالطێڬێ هابۇڬې. 180. АхIичIого бачIараб гьойдуе ракьа чухIичIого реххулеб. a\izogo bazarab hoyduye rapa xu\izogo re{uleb. АхIчIого бегьараб гьойдое ракьа чухIчIого реххинеб. a\zogo beharab hoydoye rapa xu\zogo re{ineb. ۱۸۰. احێڃۈڬۈ باڃاراب هۈيدۇيې راڨا چۇحێڃۈڬۈ. 181. АхIичIого вачIарассе бухIичIого кьолебила. a\izogo wazaraSe bu\izogo polebila. АхIчIого вегьарассе бухIчIого кьенебила. a\zogo weharaSe bu\zogo penebila. ۱۸۱. احێڃۈڬۈ واڃاراصې بۇحێڃۈڬۈ ڨۈلېبێلا. 182. АхIичIого вачIунев хъамичIого унарев. a\izogo wazunew ]amizogo unarew. АхIчIого вегьинев хъамчIого энарев. a\zogo wehinew ]amzogo enarew. ۱۸۲. احێڃۈڬۈ واڃۇنېو څامێڃۈڬۈ ئۇنارېو. 183. АхIичIого вачIунев, чIамичIого кваналев. a\izogo wazunew, zamizogo kwanalew. АхIчIого вегьинев, чIамчIого кунанев. a\zogo wehinew, zamzogo kunanew. ۱۸۳. احێڃۈڬۈ واڃێنېو، ڃامێڃۈڬۈ كوانالېو. 184. АхIичIого чияр хIарччдеги унге, бухIилаго квенги кванаге. a\izogo xiyar \arXdegi unge, bu\ilago kwengi kwanage. АхIчIого чиял тӏабкӏилеги онги, бухIлаго квенги конги. a\zogo xiyal Tabjilegi ongi, bu\lago kwengi kongi. ۱۸۴. احێڃۈڬۈ چێيار حارڿدېڬێ ئۇنڬې، بۇحێلاڬۈ كوېنڬێ كواناڬې. 185. АхIмакъ анищаз бечелъулев. a\maq ani?aR bexe;ulew. АхIмакъ анищаз бечелинев. a\maq ani?aR bexelinew. ۱۸۵. احماق انێۺاز بېچېڸۇلېو. 186. АхIмакъассда гIакълу бугIичIони бичIчIулареб. a\maqaSda faqlu bufizoni biZulareb. АхIмакъассда гIакълу бугIчIони бичIчIиняреб. a\maqaSda faqlu bufzoni biZinyareb. ۱۸۶. احماقاصدا عاقلۇ بۇعێڃۈنێ بێڄۇلارېب. 187. АхIулеб рагIани, кечI лъалеб, бицунеб рагIани, маргьу лъалеб. a\uleb rafani kez ;aleb, bicuneb rafani marha ;aleb. АхIинеб рагIани, кечI гьанеб, бицинеб рагIани, малгьо гьанеб. a\ineb rafani kez haneb, bicineb rafani malho haneb. ۱۸۷. احۇلېب راعانێ، كېڃ ڸالېب، بێښۇنېب راعانێ، مارهۇ ڸالېب. 188. АхIун биччаге, ваххчун кванаге. a\un biXage, wa{xun kwanage. АхIун биччаги, ваххчун кунаги. a\un biXagi, wa{xun kunagi. ۱۸۸. احۇن بێڿاڬې، واخچۇن كواناڬې. 189. АхIун вачун бачавехь таххбакIида толарев. a\un waxun baxaweF ta{bajida tolarew. АхIун вачун бачавехь таххбакIила тенарев. a\un waxun baxaweF ta{bajila tenarew. ۱۸۹. احۇن واچۇن باچاوېڮ تاخباگێدا تۈلارېو. 190. АхIун хIанчIчIалълъ гурев, гъун гъудулI гурев. a\un \anZa' gurew, Gun Gudu` gurew. АхIун хIанчIчIалълъ гурев, гъумо гъудулълъ гурев. a\un \anZa' gurew, Gumo Gudu' gurew. ۱۹۰. احۇن حانڄاڷ ڬۇرېو، غۇن غۇدۇڶ ڬۇرېو. 191. АхIун – цIцIанде, цIцIункIун – лълъеде. a\un - Vande, Vunjun - 'ede. АхIун – цIцIанде, цIцIункIун – лълъеде. a\un - Vande, Vunjun - 'ede. ۱۹۱. احۇن - ڞاندې، ڞۇنگۇن - ڷـېدې.

Ш ^ Шагь гIадаллъун ватани, Дагъистаналълъул ххалкъалда данде рагъде виччай. ^ah fadal;un watani, davistana:ul {alqa#da dande ravde wiXay. Шагьи гуронани гIарацги щвечIев, цо гIанкIу гурони боцIцIиги гьечIев. ^ahi guronani faracgi &wezew, co fanju guroni bo~igi hezew. Шагьи кьун барщизаруге, оц кьун рекъезаре. ^ahi pun bar&i#aruge, oc pun reqe#are. Шагьиялда бараххщарасс гъурущ бичизе кколеб. ^ahiyalda bara{&araS vuru& bixi#e Koleb.

Т t 1. Таваккал гьечIессул бахIарчи вахъунарев. tawaKal hezeSul ba\arxi wa]unarew. 2. Таваккал тIаме, хIамаги бухьун. tawaKal Tame, \amagi bu%un. 3. Таваккал тIамурассул мурад тIубалеб. tawaKal TamuraSul murad Tubaleb. 4. Тайи кIийиллъуда квегъе, лъабиллъуда рекIа. tayi jiyil;uda kweve, ;abil;uda reja. 5. Тайидул чу лIугьинегIан, бетIергьанчияссул гьой лIугьунебила. tayidul xu /uhinefan, beTerhanxiyaSul hoy /uhunebila. 6. Такъсирчияссда тIад рекъейги такъсирила. taqsirxiyaSda Tad reqeygi taqsirila. 7. Талган кваназе лъачIого хварав эмен. talgan kwana#e ;azogo [waraw emen. Аби буго талган даруяб жо букIиналълъул хIакъалълъулI. abi bugo talgan daruyab $o bujina:ul \aqa:u/. Цо чияссул даимго чехь унтулеб букIарабила. Гьесс лъималазде васигат гьабун тарабила, щибгIаги жиндир чохьониб бугебали бихьизе, жив хвараб меххалълъ жанире раккичIого рукIунгеян. Гьагъабго чохьол унтиги бахъун, эмен хваравила. Цинги, лъимал чохьонире раккараб меххалълъ, батарабила ххалатккараб цо магьи гIадаб жо. co xiyaSul daimgo xe% untuleb bujarabila. heS ;imala#de wasigat habun tarabila, &ibfagi $indir xo%onib bugebali bi%i#e, $iw [warab me{a: $anire raKizogo rujungeyan. havabgo xo%ol untigi ba]un, emen [warawila. cingi, ;imal xo%onire raKarab me{a:, batarabila {alatKarab co mahi fadab $o. Эмен ракIалде щвеялълъе васасс гьеб къвакIараб жоялълъул гьабурабила носое тIагъи. Цо нухалълъ, талган чехъолаго, носол тIагьиялълъул талган хъвара-хъвараб бакI биун арабила. Гьеб меххалълъ васасс гьадал рагIаби абуралила. emen rajalde &weya:e wasaS heb qwajarab $oya:ul haburabila nosoye Tavi. co nu[a:, talgan xe]olago, nosol Tahiya:ul talgan ]wara-[]warab baj biun arabila. heb me{a: wasaS hadal rafabi aburabila. 8. ТалихI бугеб рокъобе «ТуржагIун» лIугьинаро. tali\ bugeb roqobe «tur$afun» /uhinaro. «ТуржагIун» буго чи хвараб бакIалда цIцIалулеб «Ясеналълъул» цо бутIаялда жаниб бугеб рагIи. «tur$afun» bugo xi [warab bajalda ~aluleb «yasena:ul» co buTayalda $anib bugeb rafi. Щибаб сордоялълъ вачIун, будун-дибирасс “Ясен” цIцIалулеб меххалълъ, хварассул лълъадуда гIемерго рагIулеб букIун буго гьаб рагIи. Гьелълъ абун руго кицилъун лIугьарал гьадал рагIаби. &ibab sordoya: wazun, budun-dibiraS «yasen» ~aluleb me{a:, [waraSul :aduda femergo rafuleb bujun bugo hab rafi. he: abun rugo kici;un /uharal hadal rafabi. 9. ТалихI бугеб рокъое Къоркъочилай лIугьинаро. tali\ bugeb roqoye qorqoxilay /uhinaro. ТIелекь росдал гIадамазда тIадаб букIун буго лъагIалида жаниб щибаб рукъалълъ жидер нуцалчияссе цо-цо хIалтIул къо гьабизе. Нагагь гьеб тIадаб хIалтIуде щивниги чи камуни, нуцабаз гьессул рокъое Къоркъочилай абулей жидерго гъарабаш йитIулей йикIун йиго. Къоркъочилалълъул иххтияр букIун буго гьеб рокъосса кинаб бугониги цо тIагIел тIасса бищизеги годикIанибеги босун бекизе. Telep rosdal fadama#da Tadab bujun bugo ;afalida $anib &ibab ruqa: $ider nucalxiyaSe co-co \alTul qo habi#e. nagah heb Tadab \alTude &iwnigi xi kamuni, nucaba# heSul roqoye qorqoxilay abuley $idergo varaba^ yiTuley yijun yigo. qorqoxila:ul i{tiyar bujun bugo heb roqoSa kinab bugonigi co Tafel TaSa bi&i#egi, godejanibegi bosun beki$e. 10. ТалихI бугеб чорххол рокьи ккеларо, нухда рилълъин буго дида кIочон тун. tali\ bugeb xor{ol ropi Kelaro, nu[da ri:in bugo dida joxon tun. 11. ТалихI бугев чияссул чухъил къвал хIулиларо. tali\ bugew xiyaSul xu]il qwal \ulilaro. 12. ТалихI бугезда ккеларо бицун гIадан божулареб, гIодун Аллагь гурхIулареб гьуразул унти. tali\ buge#da Kelaro bicun fadan bo$ulareb, fodun allah gur\ulareb hura#ul unti. 13. ТалихI бугессул бихьинхIамаги къинлъулебила. tali\ bugeSul bi%in\amagi qin;ulebila. Мискинчияссул букIун буго цо хIама-кIерт. Ма, цо бечедав чи чIчIун вуго гьеб кIерт жиндир бугилан. Ккун руго диваналде. Диваналде вачIине кколеб куц лъалев бечедав чи цояб рахъалдеги цIцIан вачIун вуго. Мискинчи, гъарим, чIового вачIун вуго. Диваналълъ хIамикIерт бечедав чияссул букIин чIчIезабураб меххалълъ, мискинчиясс диванчияссда гьикъун буго - miskinxiyaSul bujun bugo co \ama-jert. ma, co bexedaw xi Zun wugo heb jert $indir bugilan. Kun rugo diwanalde. diwanalde wazine Koleb kuc ;alew bexedaw xi coyab ra]aldegi ~an wazun wugo. miskinxi, varim, zowogo wazun wugo. diwana: \amijert bexedaw xiyaSul bujin Ze#aburab me{a:, miskinxiyaS diwanxiyaSda hiqun bugo - - Ассул бихьинаб гурони хIамаги гьечIеб меххалълъ, ссунццагIаги ассие гьаб кIерт гьабураб? – ан. - aSul bi%inab guroni \amagi hezeb me{a:, SunCafagi aSiye hab jert haburab? - an. Диванчиясс жаваб кьун буго, diwanxiyaS $awab pun bugo, - ТалихI бугев чияссул бихьинхIамаги къинлъула. - tali\ bugew xiyaSul bi%in\amagi qin;ula. 14. ТалихI бугессул гвай къаццандулеб. tali\ bugeSul gway qaCanduleb. 15. ТалихI бугессул оц ияхI бугессухъе ккела. tali\ bugeSul oc iya\ bugeSu]e Kela. 16. ТалихI бугессул хIама хIортIа къинлъулебила. tali\ bugeSul \ama \orTa qin;ulebila. 17. ТалихI, гьакил милъир гIадин, ссверулеб, цин тIаде кколеб, цин гъоркье кколеб. tali\, hakil mi;ir fadin, Sweruleb, cin Tade Koleb, cin vorpe Koleb. 18. ТалихI гIодобе бортун батулареб, чIобого кьолеб жо букIунареб. tali\ fodobe bortun batulareb, zobogo poleb $o bujunareb. 19. ТалихI духъан бугони, гIадамалги духъан рукIунел, дур талихI къосани, гIадамазда мунги къосунев. tali\ du]an bugoni, fadamalgi du]an rujunel, dur tali\ qosani, fadama#da mungi qosunew. – ТалихI, кибе бахъараб? - tali\, kibe ba]arab? – Гьудуллъи бугелълъубе. - hudul;i buge:ube. 20. ТалихI къарал гурони, къороллъиларо, къо бухIарал гурони, бессдаллъиларо. tali\ qaral guroni, qorol;ilaro, qo bu\aral guroni, beSdal;ilaro. 21. ТалихI къарасс гурони, къоролай ячинаро, къо бигъарай гурони, къоролассе ккеларо. tali\ qaraS guroni, qorolay yaxinaro, qo bivaray guroni, qorolaSe Kelaro. 22. ТалихI къойил такрарлъуларебила. tali\ qoyil takrar;ularebila. 23. ТалихI къосарассул кверде къо бухIарав кколевила. tali\ qosaraSul kwerde qo bu\araw Kolewila. 24. ТалихI къосиналдасса къо тIагIинго лълъикIила. tali\ qosinaldaSa qo Tafingo :ijila. 25. ТалихI кьезеги – цо пара, талихI къинеги – цо пара, кIодолъи щвезеги – цо пара, тIасса инеги – цо пара. tali\ pe#egi - co _ara, tali\ qinegi - co _ara, jodo;i &we#egi - co _ara, TaSa inegi - co _ara. 26. ТалихIабгIан заман ххеххго унебила. tali\abfan #aman {e{go unebila. 27. ТалихIалълъе гIорхъи гьечIебила. tali\a:e for]i hezebila. 28. Тайпа лълъикIалдасса жибго лълъикIаб лълъикIила. tay_a :ijaldaSa $ibgo :ijab :ijila. 29. Талмикьа талмикье – хьиндаллъи. talmipa talmipe - %indal;i. 30. Тамахаб бихьунила хIамицца заз хIанчIулеб. tama[ab bi%unila \amiCa #a# \anzileb. 31. Тамахьо гьечIев ссонтIохъан – къвачIа гьечIев гьардохъан. tama%o hezew SonTo]an - qwaza hezew hardo]an. 32. Таргьа ракул – гьир богIол. tarha rakul - hir bofol. 33. Таргьидаго къачIони къвачIида букIунареб. tarhidago qazoni qwazida bujunareb. 34. Таргьида рекъарабила рукъи балеб. tarhida reqarabila ruqi bakeb. 35. Тариххалълъул дарс – бищун гIакъилаб дарс. tari{a:ul dars - bi&un faqilab dars. 36. Тарщида гьабураб гьойда толареб. tar&ida haburab hoyda tolareb. 37. ТечIони, катиццаги хъат балеб. tezoni, katiCagi ]at baleb. 38. Тирибашицца жинццаго гьабулеб, кIкIухIал, чияцца гьабизегIан, валагьун чIчIун вукIунев. tiriba^iCa $inCago habuleb, Ju\al, xiyaCa habi#efan, walahun Zun wujunew. 39. Тоххав вехьассул гIи бацIиццаги гъурулеб, гъараялълъги унеб. to{aw we%aSul fi ba`iCagi vuruleb, varaya:gi uneb. 40. ТуманкI гьечIев чанахъан, чухъа гьечIев багьадур. tumanj hezew xana]an, xu]a hezew bahadur. 41. ТуманкI лълъикIаб – ххалкъалълъ цIураб, рагIи лълъикIаб – киназулго данде ккараб. tumanj :ijab - {alqa: `urab, rafi :ijab - kina#ulgo dande Karab. 42. Тури гьекъон, къеч хьвалареб, дуниял кваниги, къарум гIорцIцIуларев. turi heqon, qex %walareb, duniyal kwanigi, qarum for~ularew. 43. Туркидул кири гьечIеб, кочIол хIакъ гьечIеб. turkidul kiri hezeb, kozol \aq hezeb. 44. Туххум лълъикIай дуего те, жийго лълъикIай дие кье. tu{um :ijay duyego te, $iygo :ijay diye pe. 45. Тушманзабаздасса диццаго цIунила, Аллагь, гьудулзабаздасса дуцца цIуне. tu^man#aba#daSa diCago `unila, allah, hudul#aba#daSa duCa `une. 46. Тушман вукIа абе, гьобол басра гьавуге. tu^man wuja abe, hobol basra hawuge. 47. Тушман гьавизе бокьани, къарзалълъ гIарац кьейила. tu^man hawi#e bopani, qar#a: farac peyila. 48. Тушман гьекъезаве, гьудул кваназаве. tu^man heqe#awe, hudul kwana#awe. 49. Тушман гьечIолъиги рахIатила. tu^man hezo;igi ra\atila. 50. Тушман гIемерлъани, рахIат дагьлъулеб. tu^man femer;ani, ra\at dah;uleb. 51. Тушман камурав бахIарчи вукIунарев, жахIда камурав гIалимчи вукIунарев. tu^man kamuraw ba\arxi wujunarew, $a\da kamuraw falimxi wujunarew. 52. Тушман цоги гIемерила, гьудул нусгоги дагьила. tu^man cogi femerila, hudul nusgogi dahila. 53. Тушманасс веццулелълъул, щайдаян пикру гьабе. tu^manaS weCule:ul, &aydayan _ikru habe. 54. Тушманасс дуе гьабураб лълъикIлъи дагьабги цIцIикIкIун бецIе, тIокIав асскIовеги къаге. tu^manaS duye haburab :ij;i dahabgi ~iJun be`e, Tojaw aSjowegi qage. 55. Тушманасс мун веццулев вугони, биччараб гъалатIалълъул пикру гьабейила. tu^manaS mun weCulew wugoni, biXarab valaTa:ul _ikru habeyila. 56. Тушманасс чIвазе бегьула, гьудул ххилиплъизе бегьула, ургъел гьечIесс чIвазеги чIвала, ххилиплъизеги ххилиплъула. tu^manaS zwa#e behula, hudul {ili_;i#e behula, urvel hezeS zwa#egi zwala, {ili_;i#egi {ili_;ula. 57. Тушманассда бицунареб жо гьудулассдаги бицунге. tu^manaSda bicunareb $o hudulaSdagi bicunge. 58. Тушманассдассанги мисал босизе бегьулебила. tu^manaSdaSangi misal bosi#e behulebila. 59. Тушманассе – кIал, ватIаналълъе – ракI. tu^manaSe - jal, waTana:e - raj. 60. Тушманассе наку чIвазегIан, жиндирго къаданиб зани чIвайго лълъикI. tu^manaSe naku zwa#efan, $indirgo qadanib #ani zwaygo :ij. 61. Тушманассе нусго къоги – цо къо. tu^manaSe nusgo qogi - co qo. 62. Тушманассе цIакъго кIудияб цIа бакуге, цадахъ мунгоги вухIизе гурин. tu^manaSe `aqgo judiyab `a bakuge, cada] mungogi wu\i#e gurin. 63. Тушманассул бетIер, нах бахун, къотIе. tu^manaSul beTer, na[ ba[un, qoTe. 64. Тушманассул рокъоб чIчIегIераб кето ххутIаги. tu^manaSul roqob Zeferab keto {uTagi. 65. Тушманассухъе кваранаб рахъ кьоге. tu^manaSu]e kwaranab ra] poge.

Ш ^ Шагь гIадаллъун ватани, Дагъистаналълъул ххалкъалда данде рагъде виччай. ^ah fadal;un watani, davistana:ul {alqa#da dande ravde wiXay. Шагьи гуронани гIарацги щвечIев, цо гIанкIу гурони боцIцIиги гьечIев. ^ahi guronani faracgi &wezew, co fanju guroni bo~igi hezew. Шагьи кьун барщизаруге, оц кьун рекъезаре. ^ahi pun bar&i#aruge, oc pun reqe#are. Шагьиялда бараххщарасс гъурущ бичизе кколеб. ^ahiyalda bara{&araS vuru& bixi#e Koleb.

Кк K Ккараб бакIалда къо хIехьонила бахIарчи вахъунев. Karab bajalda qo \e%onila ba\arxi wa]unew. Кквезе рачIчI гуреб, цIцIазе гIин гуреб. Kwe#e raZ gureb, ~a#e fin gureb. КкечIеб къо борххарав дур рукъ бухIаяв, къун лълъади ячарав, дур чара хваяв. Kezeb qo bor{araw dur ruq bu\ayaw, qun :adi yaxaraw dur xara [wayaw. Кколареб бакIалда гIодовги чIчIоге, гьикъичIеб жоги бицунге. Kolareb bajalda fodowgi Zoge, hiqizeb $ogi bicunge. - Ворехха, дуда бихьизабичIеб бакIалда гIодовги чIчIоге, гьикъичIеб жоги бицунге. wore{a, duda bi%i#abixeb bajalda fodowgi Zoge, hiqizeb $ogi bicunge. Щун руго берталълъе. Хъатамасан гьоболасс живго гIодов чIчIезе бищун лълъикIаб бакI балагьун буго. «Огь, инссул рукъбухIадихъ балагье!» - ян бетIер кIибикIун буго рукъалълъул бетIергьанасс. &un rugo berta:e. ]atamasan hobolaS $iqgo fodow Ze#e bi&un :ijab baj balahun bugo. «oh, inSul ruqbu\adi] balahe!» - yan beTer jibijun bugo ruqa:ul beTerhanaS. РачIун руго бахIаравги гьессул гьудул-гьалмагъзабиги. Хъурщизе гьавулаго-гьавулаго, гьобол ккун вуго нуцIцIида нахъе. Жинда гьикъичIеб жо бицуниланги хIара къотIизе нус кьуниланги, гьоболассда гIакIаги къотIун буго. Гьев хIободаги вухьун вуго. razun rugo ba\arawgi heSul hudul-halmav#abigi. ]ur&i#e hawulago-hawulago, hobol Kun wugo nu~ida na]e. $inda hiqizeb $o bicunilangi \ara qoTi#e nus punilangi, hobolaSda fajagi qoTun bugo. hew \obodagi wu%un wugo. Рукъалълъул бетIергьанасс гьобол берталълъе вачун вуго. Гьобол щвалде щварав гьечIолъиялда щаклъарав рукъалълъул бетIергьанасс гьессда малълъун буго. ruqa:ul beTerhanaS hobol berta:e waxun wugo. hobol &walde &waraw hezo;iyalda &ak;araw ruqa:ul beTerhanaS heSda ma:un bugo. Кколареб бицунессда бицунеб кIочон таги. Kolareb bicuneSda bicuneb joxon tagi. Кколареб жоялълъул ургъел гьабуге, рухIел гуреб жоялълъул рухIелги гьабуге. Korareb $oya:ul urvel habuge, ru\el gureb $oya:ul ru\el habuge. Кколареб къо босун хвараб пакъир хIама! Kolareb qo bosun [warab _aqir \ama! Гьакьадерил кьоги бахун, доб рахъалде щвейгун, рагIарабила Гьолокь росулIан гьагIдолел хIамузул гьаракь. Цинги нухлулассул хIама арабила щвартIан гьалагаб гIурулIе кIанцIун. Жиндир хIама гIуруцца босун унеб меххалълъ, ххадувги валагьун, хIамил бетIергьанасс абурал рагIаби магIарулазда гьоркьоб абилъун хIалтIизабула кколареб иш бетIералде босарав чияссул хIакъалълъулI. hapaderil pogi ba[un, dob ra]alde &weygun, rafarabila holop rosu/an hafdolel \amu#ul harap. cingi nu[lulaSul \ama arabila &warTan halagab furu/e jan`un. $indir \ama furuCa bosun uneb me{a:, {aduwgi walahun, \amil beTerhanaS abural rafabi mafarula#da horpob abi;un \alTi#abula Kolareb i^ beTeralde bosaraw xiyaSul \awa:u/. Цо хьиндалав унев вукIаравила, хIамаги ццебе къотIун, Къороде. co %indalaw unew wujarawila, \amagi Cebe qoTun, qorode. Кколаребила гудрацца чIчIегIераб царал бохх, кквезе ккани, ункъабго цадахъ кколебила. Kolarebila gudraCa Zeferab caral bo{, Kwe#e Kani, unqabgo cada] Kolebila. Ккуралълъуб ах бижулеб, таралълъуб заз бижулеб. Kura:ub a[ bi$uleb, tara:ub #a# bi$uleb.

Анлълъабилеб бутIа. Шагьаралги Пачалихъалги. Анлълъабилеб бутIа. Шагьаралги Пачалихъалги. an:'abileb buTa. ^aharalgi _axali]algi. Варангазул мина буго. Басрияб букIаниги кIудаб мина буго. Гьеб минаялълъа Варангаз бел,эрбахъи бунеб буго. Варангазул мина Анжиб шагьаралълъа буго. Варангазул Нуцалассул эбел-эменги Анжиб шагьаралълъа бел,эрбахъи бунеб буго. Кьукьулазул Нуцалалълъул эбел-эмен Анжиб шагьаралълъа гуро бел,эрбахъи бунеб бугеб. Гьез бел,эрбахъи Анжиб шагьаралълъа бунеб буго. Анжиб шагьар буго. Шамилколобги шагьар буго. Анжиб Маарухъ ракьалълъул таххшагьар буго. Анжибги Шамилколобги Маарухъ ракьалълъул шагьарал руго. Истануб Турк ракьалълъа буго. Истануб Турк ракьалълъул таххшагьар буго. Къагьириб Миссир ракьалълъа буго. Къагьириб Миссир ракьалълъул таххшагьар буго. Миссир кIудаб ракь буго. Маарухъ ракь кIудаб ракь гуро. Маарухъ ракьалълъул адамазул рикIкIен дагьаб буго Миссир ракьалълъул адамазул рикIкIеналълъасса. Маарухъ ракьалълъа адамазул рикIкIен гьабгоялълъасса цIцIикIкIун азазаралълъе бахъун буго. Миссир ракьалълъул рикIкIен нусго (100) азазаралълъасса цIцIикIкIун буго. Миссир ракь кIудаб буго, адамазул рикIкIенги цIцIикIкIарассеб буго. Миссир ракьалълъа адамазул рикIкIенги, Турк ракьалълъул адамазул рикIкIенги цIцIикIкIарассеб буго. Турк ракьалълъа ункъолълъа щуго (85) азазар адамазул рикIкIен буго. Маарухъ ракьалълъаги адамазул рикIкIен цIакъго дагьаб буго Миссир ракьалълъулги, Турк ракьалълъулги адамазул рикIкIеналълъасса. Шамилколоб шагьар щиб ракьалълъул шагьар бугеб? Шамилколоб шагьар Маарухъ ракьалълъул шагьар буго. Анжиб шагьар щиб ракьалълъул шагьар бугеб? Анжиб шагьар Маарухъ ракьалълъул шагьар буго. Истануб щиб ракьалълъул шагьар бугеб? Истануб шагьар Турк ракьалълъул шагьар буго. Нуцалазул Нуцалав Истануве щомо вукIана. Нуцалазул Нуцалав цогидал Туркалълъул шагьаразде щомо вукIаравщи? Э, щомо вукIана. Гьев жеги Ризаб шагьаралълъе щомо вукIана, ценги ТIарабзуниб шагьаралълъеги щомо вукIана, жеги Самсуниб шагьаралълъеги щомо вукIана. Къагьириб шагьар щиб ракьалълъул шагьар бугеб? Къагьириб шагьар Миссир ракьалълъул шагьар буго. КIартIвел ракьалълъул таххшагьар щиби ккенеб? КIартIвел ракьалълъул таххшагьар ТIиблисиб шагьар буго. Варангазул ххизамалълъул гьудулзаби Анжиб шагьаралълъа бел,эрбахъи бунеб буго. Гьеб Сутулазул ххизан буго Гьезул кIиго вас вуго, цояссда Пурав цIцIар буго, цогидассда Ишомилав цIцIар буго. Пурассги Ишомилассги кебагIаниб бел,эрбахъи бунеб? Гьез Анжиб бел,эрбахъи бунеб буго. Варангаз щиб бакIалълъа бел,эрбахъи бунеб бугеб? Гьезги Анжиб бел,эрбахъи бунеб буго. Кьукьулазул Нуцалалълъул эбел-энсоцца Анжибщи бел,эрбахъи бунеб бугеб? Гуро, гьез Анжиб бел,эрбахъи бунеб гьечIо. Гьелълъул эбел-энссоцца Шамилколоб бел,эрбахъи бунеб буго. Щиб бакIалълъа гьез бел,эрбахъи бунеб бугеб? Гьез Шамилколоб бел,эрбахъи бунеб буго. Варангазул Нуцалассул эбел-энссоцца щиб бакIалълъа бел,эрбахъи бунеб бугеб? Гьез Анжиб бел,эрбахъи бунеб буго. Сутулаз щиб бакIалълъа бел,эрбахъи бунеб бугеб? Гьезги Анжиб бел,эрбахъи бунеб буго. Варангаз Маарухъ ракьалълъащи бел,эрбахъи бунеб? Варангал маарулал руго. Пирххарав маарулав вуго, гьессул гьитIиняв ваццги маарулав вуго. КиштIай маарулай йиго, гьелълъул яцц Баххуги маарулай йиго. Ункъалго маарул гьималазул маарул эбел йиго. Гьей маарулай йиго, гьелълъул эменги маарулав вуго, эбелги маарулай йиго. Сутулазул эмен маарулав вуго, гьессул чIчIужуги маарулай йиго. Гьелълъул эбел-эменги маарулал руго. Гьелълъа Эмелазул Эбечай цIцIар буго. Гьелълъул улбул маарулал руго. Турк ракьалълъа туркиссез бел,эрбахъи бунеб буго. КIартIвел ракьалълъа кIартIвелиссез бел,эрбахъи бунеб буго. Миссир ракьалълъа миссириссез бел,эрбахъи бунеб буго. БацIилав, дур энссода цIцIар щиб ккенеб? Дир энссода цIцIар Варангазул Нуцалав вуго. Дур энссол мина бугищи? Э, дир энссол мина буго. Дур энссол мина щиб бакIалълъа бугеб? Дир энссол мина Анжиб шагьаралълъа буго. Гьеб минаялълъа лълъицца бел,эрбахъи бунеб бугеб? Гьеб минаялълъа дир эбел-энссоццаги, дир вацц Пирххарассги, КиштIайиццаги, Баххуццаги бел,эрбахъи бунеб буго. Ценги рагьласса гIебеде гьубиги, кетоги рукIиня. Пирххарав, дур Варангазул кIудадаццаги кIудабаццаги кибагIаниб бел,эрбахъи бунеб бугеб? Дир кудадаццаги кIудабаццаги Анжиб бугеб кIудаб некIссияб минаялълъа бел,эрбахъи бунеб буго. Цогидал кIудадаццаги кIудабаццаги кибагIаниб бел,эрбахъи бунеб бугеб? Гьез бел,эрбахъи бунеб буго Шамилколоб шагьаралълъа. Адамазул рикIкIен щиб шагьаралълъа цIцIикIкIарассеб бугеб? Анжиб шагьаралълъа адамазул рикIкIен цIцIикIкIарассеб буго. Пирххарассда маарул мацIцI гьаня. Гьев маарулав вуго. Гьессул эбел-энссодаги маарул мацIцI гьанеб буго. Миссир ракьалълъа гIараб мацIцIалълъа кIалгьаня. Турк ракьалълъа турк мацIцIалълъа кIалгьаня. Эмелазул Эбечайицца маарул мацIцI бициня. Маарухъ маарул мацIцIалълъа кIалгьаня. Варангазул Нуцалав маарулав вуго. Гьев маарул мацIцIалълъа кIалгьаня. Гьессда гIараб мацIцIги гьанеб буго. Маарухъ щиб мацIцIалълъа кIалгьанел? Маарухъ маарул мацIцIалълъа кIалгьаня. Маарухъ цоги щиб мацIцIазда кIалгьанел? Маарухъ жеги дарги, тум, курал, гьарагI, цогидалги мацIцIазда кIалгьаня. ГIараб ракьазда гIараб мацIцIалълъа кIалгьаня, Турк ракьалълъа турк мацIцIалълъа кIалгьаня. БацIилав, Истануб щиб бакIалълъа бугеб? Истануб Турк ракьалълъа буго. Гьеб кIудабщи яги гьитIинябщи шагьар бугеб? Гьеб кIудаб шагьар буго. Истануб адамазул рикIкIен цIакъ цIцIикIкIараб буго. Истануб щиб мацIцI бицинеб? Доба турк мацIцI бициня. Дуда турк мацIцI гьанищи? Дида турк мацIцI гьаняро. Дида гIараб мацIцIги гьанеб гьечIониги, гIараб мацIцIалълъ бахъараб дицца цIцIалиня, гIараб мацIцIалълъ хъвадардеги гьаня. Дур эбелалълъа цогидаб мацIцI гьанеб бугищи? Гьанеб гьечIо. Нежецца Маарухъ ракьалълъа бел,эрбахъи бунеб буго. waranga#ul mina bugo. basriyab bujanigi judab mina bugo. heb minaya:a waranga# bel'erba]i buneb bugo. waranga#ul mina an$ib ^ahara:a bugo. waranga#ul nucalaSul ebel-emengi an$ib ^ahara:a bel'erba]i buneb bugo. pupula#ul nucala:ul ebel-emen an$ib ^ahara:a guro bel'erba]i buneb bugeb. he# bel'erba]i an$ib ^ahara:a buneb bugo. an$ib ^ahar bugo. ^amilkolobgi ^ahar bugo. an$ib maaru] rapa:ul ta{^ahar bugo. an$ibgi ^amilkolobgi maaru] rapa:ul ^aharal rugo istanub turk rapa:a bugo. istanub turk rapa:ul ta{^ahar bugo. qahirib miSir rapa:a bugo. qahirib miSir rapa:ul ta{^ahar bugo. miSir judab rap bugo. maaru] rap judab rap guro. maaru] rapa:ul adama#ul riJen dahab bugo miSir rapa:ul adama#ul riJena:aSa. maaru] rapa:a adama#ul riJen habgoya:aSa ~iJun a#a#ara:e ba]un bugo. miSir rapa:ul riJen nusgo (100) a#a#ara:aSa ~iJun bugo. miSir rap judab bugo, adama#ul riKen ~iJaraSeb bugo. miSir rapa:a adama#ul riJengi, turk rapa:ul adama#ul riJengi ~iJaraSeb bugo. turk rapa:a unqo:a &ugo (85) a#a#ar adama#ul riJen bugo. maaru] rapa:agi adama#ul riJen `aqgo dahab bugo miSir rapa:ulgi, turk rapa:ulgi adama#ul riJena:aSa. ^amilkolob ^ahar &ib rapa:ul ^ahar bugeb? ^amilkolob ^ahar maaru] rapa:ul ^ahar bugo. an$ib ^ahar &ib rapa:ul ^ahar bugeb? an$ib ^ahar maaru] rapa:ul ^ahar bugo. istanub &ib rapa:ul ^ahar bugeb? istanub ^ahar turk rapa:ul ^ahar bugo. nucala#ul nucalaw istanuwe &omo wujana. nucala#ul nucalaw cogidal turka:ul ^ahara#de &omo wujaraw&i? e, &omo wujana. hew $egi ri#ab ^ahara:e &omo wujana, cengi Tarab#unib ^ahara:egi &omo wujana, $egi samsunib ^ahara:egi &omo wujana. qahirib ^ahar &ib rapa:ul ^ahar bugeb? qahirib ^ahar miSir rapa:ul ^ahar bugo. jarTwel rapa:ul ta{^ahar &ibi Keneb? jarTwel rapa:ul ta{^ahar Tiblisib ^ahar bugo. waranga#ul {i#ama:ul hudul#abi an$ib ^ahara:a bel'erba]i buneb bugo. heb sutula#ul {i#an bugo. he#ul jigo was wugo, coyaSda _uraw ~ar bugo, cogidaSda i^omilaw ~ar bugo. _uraSgi i^omilaSgi kebafanib bel'erba]i buneb? he# an$ib bel'erba]i buneb bugo. waranga# &ib baja:a bel'erba]i buneb bugeb? he#gi an$ib bel'erba]i buneb bugo. pupula#ul nucala:ul ebel-enSoCa an$ib&i bel'erba]i buneb bugeb? guro, he# an$ib bel'erba]i buneb bugo. he:ul ebel-enSoCa ^amilkolob bel'erba]i buneb bugo &ib baja:a he# bel'erba]i buneb bugeb? he# ^amilkolob bel'erba]i buneb bugo. waranga#ul nucalaSul ebel-enSoCa &ib baja:a bel'erba]i buneb bugeb? he# an$ib bel'erba]i buneb bugo. sutula# &ib baja:a bel'erba]i buneb bugeb? he#gi an$ib bel'erba]i buneb bugo. waranga# maaru] rapa:a&i bel'erba]i buneb? warangal maarulal rugo. _ir{araw maarulaw wugo, heSul hiTiNaw waCgi maarulaw wugo. ki^Tay maarulay yigo, he:ul yaC ba{ugi maarulay yigo. unqalgo maarul himala#ul maarul ebel yigo. hey maarulay yigo, he:ul emengi maarulaw wugo, ebelgi maarulay yigo. sutula#ul emen maarulaw wugo, heSul Zu$ugi maarulay yigo. he:ul ebel-emen maarulal rugo. he:a emela#ul ebexay ~ar bugo. he:ul ulbul maarulal rugo. turk rapa:a turkiSe# bel'erba]i buneb bugo. jarTwel rapa:a jarTweliSe# bel'erba]i buneb bugo. miSir rapa:a miSiriSe# bel'erba]i buneb bugo. ba`ilaw, dur enSoda ~ar &ibi Keneb? dir enSoda ~ar waranga#ul nucalaw wugo. dur enSol mina bugi&i? e, dir enSol mina bugo. dur enSol mina &ib baja:a bugeb? dir enSol mina an$ib ^ahara:a bugo. heb minaya:a :iCa bel'erba]i buneb bugeb? heb minaya:a dir ebel-enSoCa, dir waC _ir{araSgi, ki^TayiCagi, ba{uCagi bel'erba]i buneb bugo. cengi rahlaSa febede hubigi, ketogi rujiNa. _ir{araw, dur waranga#ul judadaCagi judabaCagi kibafanib bel'erba]i buneb bugeb? dir judadaCagi judabaCagi an$ib bugeb bugeb judab nejSiyab minaya:a bel'erba]i buneb bugo. cogidal judadaCagi judabaCagi kibafanib bel'erba]i buneb bugeb? he# bel'erba]i buneb bugo ^amilkolob ^ahara:a. adama#ul riJen &ib ^ahara:a ~iJaraSeb bugeb? an$ib ^ahara:a adama#ul riJen ~iJaraSeb bugo. _ir{araSda maarul ma~ haNa. hew maarulaw wugo. heSul ebel-enSodagi maarul ma~ haneb bugo. miSir rapa:a farab ma~a:a jalhaNa. turk rapa:a turk ma~a:a jalhaNa. emela#ul ebexayiCa maarul ma~ biciNa. maaru] maarul ma~a:a jalhaNa. waranga#ul nucalaw maarulaw wugo. hew maarul ma~a:a jalhaNa. heSda farab ma~gi haneb bugo. maaru] &ib ma~a:a jalhanel? maaru] maarul ma~a:a jalhaNa. maaru] cogi &ib ma~a#da jalhanel? maaru] $egi dargi, tum, kural, haraf, cogidalgi ma~a#da jalhaNa. farab rapa#da farab ma~a:a jalhaNa, turk rapa:a turk ma~a:a jalhaNa. ba`ilaw, istanub &ib baja:a bugeb? istanub turk rapa:a bugo. heb judab&i yagi hiTiNab&i ^ahar bugeb? heb judab ^ahar bugo. istanub adama#ul riJen `aq ~iJaraSeb bugo. istanub &ib ma~ bicineb? doba turk ma~ biciNa. duda turk ma~ hani&i? dida turk ma~ haNaro. dida farab ma~gi haneb hezonigi, farab ma~a: ba]arab diCa ~aliNa, farab ma~a: ]wadardegi haNa. dur ebela:a cogidab ma~ haneb bugi&i? haneb hezo. ne$eCa maaru] rapa:a bel'erba]i buneb bugo.

Кк K Ккараб бакIалда къо хIехьонила бахIарчи вахъунев. Karab bajalda qo \e%onila ba\arxi wa]unew. Кквезе рачIчI гуреб, цIцIазе гIин гуреб. Kwe#e raZ gureb, ~a#e fin gureb. КкечIеб къо борххарав дур рукъ бухIаяв, къун лълъади ячарав, дур чара хваяв. Kezeb qo bor{araw dur ruq bu\ayaw, qun :adi yaxaraw dur xara [wayaw. Кколареб бакIалда гIодовги чIчIоге, гьикъичIеб жоги бицунге. Kolareb bajalda fodowgi Zoge, hiqizeb $ogi bicunge. - Ворехха, дуда бихьизабичIеб бакIалда гIодовги чIчIоге, гьикъичIеб жоги бицунге. wore{a, duda bi%i#abixeb bajalda fodowgi Zoge, hiqizeb $ogi bicunge. Щун руго берталълъе. Хъатамасан гьоболасс живго гIодов чIчIезе бищун лълъикIаб бакI балагьун буго. «Огь, инссул рукъбухIадихъ балагье!» - ян бетIер кIибикIун буго рукъалълъул бетIергьанасс. &un rugo berta:e. ]atamasan hobolaS $iqgo fodow Ze#e bi&un :ijab baj balahun bugo. «oh, inSul ruqbu\adi] balahe!» - yan beTer jibijun bugo ruqa:ul beTerhanaS. РачIун руго бахIаравги гьессул гьудул-гьалмагъзабиги. Хъурщизе гьавулаго-гьавулаго, гьобол ккун вуго нуцIцIида нахъе. Жинда гьикъичIеб жо бицуниланги хIара къотIизе нус кьуниланги, гьоболассда гIакIаги къотIун буго. Гьев хIободаги вухьун вуго. razun rugo ba\arawgi heSul hudul-halmav#abigi. ]ur&i#e hawulago-hawulago, hobol Kun wugo nu~ida na]e. $inda hiqizeb $o bicunilangi \ara qoTi#e nus punilangi, hobolaSda fajagi qoTun bugo. hew \obodagi wu%un wugo. Рукъалълъул бетIергьанасс гьобол берталълъе вачун вуго. Гьобол щвалде щварав гьечIолъиялда щаклъарав рукъалълъул бетIергьанасс гьессда малълъун буго. ruqa:ul beTerhanaS hobol berta:e waxun wugo. hobol &walde &waraw hezo;iyalda &ak;araw ruqa:ul beTerhanaS heSda ma:un bugo. Кколареб бицунессда бицунеб кIочон таги. Kolareb bicuneSda bicuneb joxon tagi. Кколареб жоялълъул ургъел гьабуге, рухIел гуреб жоялълъул рухIелги гьабуге. Korareb $oya:ul urvel habuge, ru\el gureb $oya:ul ru\el habuge. Кколареб къо босун хвараб пакъир хIама! Kolareb qo bosun [warab _aqir \ama! Гьакьадерил кьоги бахун, доб рахъалде щвейгун, рагIарабила Гьолокь росулIан гьагIдолел хIамузул гьаракь. Цинги нухлулассул хIама арабила щвартIан гьалагаб гIурулIе кIанцIун. Жиндир хIама гIуруцца босун унеб меххалълъ, ххадувги валагьун, хIамил бетIергьанасс абурал рагIаби магIарулазда гьоркьоб абилъун хIалтIизабула кколареб иш бетIералде босарав чияссул хIакъалълъулI. hapaderil pogi ba[un, dob ra]alde &weygun, rafarabila holop rosu/an hafdolel \amu#ul harap. cingi nu[lulaSul \ama arabila &warTan halagab furu/e jan`un. $indir \ama furuCa bosun uneb me{a:, {aduwgi walahun, \amil beTerhanaS abural rafabi mafarula#da horpob abi;un \alTi#abula Kolareb i^ beTeralde bosaraw xiyaSul \awa:u/. Цо хьиндалав унев вукIаравила, хIамаги ццебе къотIун, Къороде. co %indalaw unew wujarawila, \amagi Cebe qoTun, qorode. Кколаребила гудрацца чIчIегIераб царал бохх, кквезе ккани, ункъабго цадахъ кколебила. Kolarebila gudraCa Zeferab caral bo{, Kwe#e Kani, unqabgo cada] Kolebila. Ккуралълъуб ах бижулеб, таралълъуб заз бижулеб. Kura:ub a[ bi$uleb, tara:ub #a# bi$uleb.

Кк K Ккараб бакIалда къо хIехьонила бахIарчи вахъунев. Karab bajalda qo \e%onila ba\arxi wa]unew. Кквезе рачIчI гуреб, цIцIазе гIин гуреб. Kwe#e raZ gureb, ~a#e fin gureb. КкечIеб къо борххарав дур рукъ бухIаяв, къун лълъади ячарав, дур чара хваяв. Kezeb qo bor{araw dur ruq bu\ayaw, qun :adi yaxaraw dur xara [wayaw. Кколареб бакIалда гIодовги чIчIоге, гьикъичIеб жоги бицунге. Kolareb bajalda fodowgi Zoge, hiqizeb $ogi bicunge. - Ворехха, дуда бихьизабичIеб бакIалда гIодовги чIчIоге, гьикъичIеб жоги бицунге. wore{a, duda bi%i#abixeb bajalda fodowgi Zoge, hiqizeb $ogi bicunge. Щун руго берталълъе. Хъатамасан гьоболасс живго гIодов чIчIезе бищун лълъикIаб бакI балагьун буго. «Огь, инссул рукъбухIадихъ балагье!» - ян бетIер кIибикIун буго рукъалълъул бетIергьанасс. &un rugo berta:e. ]atamasan hobolaS $iqgo fodow Ze#e bi&un :ijab baj balahun bugo. «oh, inSul ruqbu\adi] balahe!» - yan beTer jibijun bugo ruqa:ul beTerhanaS. РачIун руго бахIаравги гьессул гьудул-гьалмагъзабиги. Хъурщизе гьавулаго-гьавулаго, гьобол ккун вуго нуцIцIида нахъе. Жинда гьикъичIеб жо бицуниланги хIара къотIизе нус кьуниланги, гьоболассда гIакIаги къотIун буго. Гьев хIободаги вухьун вуго. razun rugo ba\arawgi heSul hudul-halmav#abigi. ]ur&i#e hawulago-hawulago, hobol Kun wugo nu~ida na]e. $inda hiqizeb $o bicunilangi \ara qoTi#e nus punilangi, hobolaSda fajagi qoTun bugo. hew \obodagi wu%un wugo. Рукъалълъул бетIергьанасс гьобол берталълъе вачун вуго. Гьобол щвалде щварав гьечIолъиялда щаклъарав рукъалълъул бетIергьанасс гьессда малълъун буго. ruqa:ul beTerhanaS hobol berta:e waxun wugo. hobol &walde &waraw hezo;iyalda &ak;araw ruqa:ul beTerhanaS heSda ma:un bugo. Кколареб бицунессда бицунеб кIочон таги. Kolareb bicuneSda bicuneb joxon tagi. Кколареб жоялълъул ургъел гьабуге, рухIел гуреб жоялълъул рухIелги гьабуге. Korareb $oya:ul urvel habuge, ru\el gureb $oya:ul ru\el habuge. Кколареб къо босун хвараб пакъир хIама! Kolareb qo bosun [warab _aqir \ama! Гьакьадерил кьоги бахун, доб рахъалде щвейгун, рагIарабила Гьолокь росулIан гьагIдолел хIамузул гьаракь. Цинги нухлулассул хIама арабила щвартIан гьалагаб гIурулIе кIанцIун. Жиндир хIама гIуруцца босун унеб меххалълъ, ххадувги валагьун, хIамил бетIергьанасс абурал рагIаби магIарулазда гьоркьоб абилъун хIалтIизабула кколареб иш бетIералде босарав чияссул хIакъалълъулI. hapaderil pogi ba[un, dob ra]alde &weygun, rafarabila holop rosu/an hafdolel \amu#ul harap. cingi nu[lulaSul \ama arabila &warTan halagab furu/e jan`un. $indir \ama furuCa bosun uneb me{a:, {aduwgi walahun, \amil beTerhanaS abural rafabi mafarula#da horpob abi;un \alTi#abula Kolareb i^ beTeralde bosaraw xiyaSul \awa:u/. Цо хьиндалав унев вукIаравила, хIамаги ццебе къотIун, Къороде. co %indalaw unew wujarawila, \amagi Cebe qoTun, qorode. Кколаребила гудрацца чIчIегIераб царал бохх, кквезе ккани, ункъабго цадахъ кколебила. Kolarebila gudraCa Zeferab caral bo{, Kwe#e Kani, unqabgo cada] Kolebila. Ккуралълъуб ах бижулеб, таралълъуб заз бижулеб. Kura:ub a[ bi$uleb, tara:ub #a# bi$uleb.

Лълъ : Лълъадал берищ, рокьол гIусищ? :adal beri&, ropol fusi&? Гьал рагIаби абуралила хIара чIварай ралила лълъадул угьи-зигараялде бер-ракI щвечIеб щайтIаналълъ. Кици тIамула бералълъулги гIусалълъулгигIан захIматаб унти гьечIебилан абураб магIнаялда. hal rafabi aburalila \ara zwaray ralila :adul uhi-#igarayalde ber-raj &wezeb ^ayTana:. kici Tamula bera:ulgi fusa:ulgifan #a\matab unti hezebilan aburab mafnayalda. Лълъадал къатIраялълъги гамачI борлIулеб, цIадул хIенехIалълъги дунял бухIулеб. :adal qaTraya:gi gamaz bor/uleb, `adul \ene\a:gi dunyal bu\uleb. Лълъадаццаги жиндиего нух бахъула. :adaCagi $indiyego nu[ ba]ula. Лълъади гьечIев россги, росс гьечIей чIчIужуги – чIобогояб рукъ. :adi hezew roSgi, roS hezey Zu$ugi - zobogoyab ruq. Лълъади квешассул гIумру гIазабалда гирула. :adi kwe^aSul fumru fa#abalda girula. Лълъади лълъикIав лълъикI вуго, лълъади квешав квеш вуго. :adi :ijaw :ij wugo, :adi kwe^aw kwe^ wugo. Кици гIунтIизабула Шамилил наиб Инквачилассде. Гьев цо росулIе щвараб меххалълъ, гIадамал гьессда гьикъарун руго, - «Росу-жамагIат кин бугеб?» – ан. Гьесс жаваб кьун буго - «Лълъади квешав квеш вуго, лълъади лълъикIав лълъикI вуго», - ян. kici funTi#abula ^amilil naib inkwaxilaSde. hew co rosu/e &warab me{a:, fadamal heSda hiqarun rugo, - «rosu-$amafat kin bugeb?» - an. heS $awab pun bugo - «:adi kwe^aw kwe^ wugo, :adi :ijaw :ij wugo», - yan. Лълъади чиярай лълъикIайлъун йихьулейила, чу нилIерабго цIакъаблъун бихьулебила. :adi xiyaray :ijay;un yi%uleyila, xu ni/erabgo `aqab;un bi%ulebila. Лълъади ячине анцIгоявгун ургъе, йиччазе нусгоявгун ургъе. :adi yaxine an`goyawgun urve, yiXa#e nusgoyawgun urve. Лълъадигун вагъуларев лълъикьаниги къоларев. :adigun wavularew :ipanigi qolarew. Лълъадул букIунебила букарулеб бакI, буххичIони букари къотIулареб. :adul bujunebila bukaruleb baj, bu{izoni bukari qoTulareb. Лълъадул гIагарав чияссул яс васассе ячунге. :adul fagaraw xiyaSul yas wasaSe yaxunge. Лълъадул ригьнивги вукIунге, лълъадул гIакаги хьихьуге. :adul rihniwgi wujunge, :adul fakagi %i%uge. Лълъадулгун кколеб къеццалдасса тIагIам гьечIеб дандежо букIунареб. :adulgun Koleb qeCaldaSa Tafam hezeb dande$o bujunareb. Лълъеда бараб полоп гIадаб жойила росс-лълъадиялда гьоркьоб кколеб кьал. :eda barab _olo_ fadab $oyila roS-:adiyalda horpob Koleb pal. Лълъеда бахъун накъищ чIчIолареб. :eda ba]un naqi& Zolareb. Лълъеда тIад хъвадарун, ххатI лIугьунареб. :eda Tad ]wadarun, {aT /uhunareb. Лълъеда хIал барасс бахъухъ цIцIикIкIун кваналеб, хIохь бахъарасс хIалтIи цIцIикIкIун гьабулеб. :eda \al baraS ba]u] ~iJun kwanaleb, \o% ba]araS \alTi ~iJun habuleb. Дибирасс къулгьудалълъе цадахъ васги вачун вукIун вуго. Васассни лълъим гIемер гьекъей рекIее гIечIев дибир васассухъ квеш валагьулев вукIун вуго. Рокъоре щвараб меххалълъ, дицца мун къулгьудалълъе лълъим гьекъезе вачун вукIинчIин, бахъухъ квине вачун вукIанилан, дибирасс вас вуххун вуго. Дадайилан абун буго «гъадидасса цIцIодораб тIанчIицца», жинда рагIун букIанила, лълъим гьекъани, бахъухъ гIемер кваназе кIолилан. Дуцца дида гьеб некIого щайин бицун букIинчIебилан дибирасс вас кIиабизеги вацIун вуго. dibiraS quluda:e cada] wasgi waxun wujun wugo. wasaSni :im femer heqey rejeye hezew dibir wasaSu] kwe^ walahulew wujun wugo. roqore &warab me{a:, diCa mun qulhuda:e :im heqe#e waxun wujinzin, ba]u] kwine waxun wujarawilan, dibiraS was wu{un wugo. dadayilan abun bugo «vadidaSa ~odorab TanziCa», $inda waxun bujanila, :im heqani, ba]u] femer kwana#e jolilan. duCa dida heb nejogo &ayin bicun bujinzebilan dibiraS was jiabi#e wa`un wugo. Лълъедасса лълъетIахъан хIинкъуларо, хIалтIудасса хIалтIухъан лIутуларо. :edaSa :eTa]an \inqularo, \alTudaSa \alTu]an /utularo. Лълъеде мугъ чIваге, гьерссиде ракI гъоге. :ede mug zwagr, herSide raj voge. Лълъел къимат лъалебила кьиндал, чияссул къимат лъалебила хведал. :el qimat ;alebila pindal, xiyaSul qimat ;alebila [wedal. Лълъел цIолеб къулгIаялда асскIоб рукъ бугей эбелалълъул яс ячунге. :el `oleb qulfayalda aSjob ruq bugey ebela:ul yas yaxunge. ЛълъетIа хIуччалги рахъуге, цIцIалкIуялълъ ралъадги буххуге. :eTa \uXalgi ra]uge, ~aljuya: ra;adgi bu{uge. ЛълъетIасса тIорахь бахъулев. :eTaSa Tora% ba]ulew. Лълъецца – гьобо, цIецца – кор. :eCa - hobo, `eCa - kor. Лълъецца ордек биччулареб, бугьтаналълъ чи хъублъуларев. :eCa ordek biXulareb, buhtana: xi ]ub;ularew. Лълъецца нух балагьулеб, гулица тушман валагьулев. :eCa nu[ balahuleb, guliCa tu^man walahulew. Лълъида бихьарабги – «жиндаго бихьарав», лълъида рагIарабги – «жиндаго рагIарав». :ida bi%arabgi - «$indago bi%araw», :ida rafarabgi - «$indago rafaraw» Лълъиданиги нилI инжит гьаризе кIоларелила, нилIеццаго гьаричIони, лълъиццаниги гIодорегIанги гьаруларелила, нилIеццаго гьаричIони. :idanigi ni/ in$it hari#e jolarelila, ni/eCago harizoni, :iCanigi fodorefangi harularila, ni/eCago harizoni. ЛълъикI букIаго патихIа. :ij bujago _ati\a. ЛълъикI вугилан чIухIуге, квеш вукIараб меххги ракIалде щва. :ij wugilan zu\uge, kwe^ wujarab me{gi rajalde &wa. ЛълъикI вукIани, вокьулев, квеш вукIани, рихунев. :ij wujani, wopulew, kwe^ wujani, ri[unew. ЛълъикI хьвадарав квеш холаро, квеш хьвадарав лълъикI холаро. :ij %wadaraw kwe^ [olaro, kwe^ %wadaraw :ij [olaro. ЛълъикI хьвадизеги дурго чорххол иххтияр – духъ, квеш хьвадизеги – духъ. :ij %wadi#egi durgo xor{ol i{tyar - du], kwe^ %wadi#egi - du]. ЛълъикIаб батани – канае, квешаб батани – цIулае. :ijab batani - kanaye, kwe^ab batani - `ulaye. ЛълъикIаб бугъицца къуралде лIар хьвагIулареб, лълъикIав чиясс чияе чIухIи гьабулареб. :ijab buviCa quralde /ar %wafulareb, :ijaw xiyaS xiyaye zu\i habulareb. ЛълъикIаб гара-чIвариялдаги киналълъулго бицунареб. :ijab gara-zwariyaldagi kina:ulgo bicunareb. ЛълъикIаб гьудуллъи ххазинаялдасса лълъикIабила. :ijab hudul;i {a#inayaldaSa :ijabila. ЛълъикIаб – гьурщулеб, квешаб – баххчулеб. :ijab - hur&uleb, kwe^ab - ba{xuleb. ЛълъикIаб дару кьогIаб букIунеб, лълъикIай чIчIужу хIеренай йикIуней. :ijab daru pofab bujuneb, :ijay Zu$u \erenay yijuney. ЛълъикIаб жо беццизе кколареб, беццунилан квешаб жо лълъикIлъулареб. :ijab $o beCi#e Kolareb, beCunilan kwe^ab $o :ij;ulareb. ЛълъикIаб жоялълъе къей гьечIеб, къадаралълъе бергьенлъи гьечIеб. :ijab $oya:e qey hezeb, qadara:e berhen;i hezeb. ЛълъикIаб кечI чIалгIунареб, лълъикIаб ххабар рихунареб. :ijab kez zalfunareb, :ijab {abar ri[unareb. ЛълъикIаб кициялълъул баракат насслабазего щолебила. :ijab kiciya:ul barakat naSlaba#ego &olebila. ЛълъикIаб къайи босеян гьаризе кколаро, лълъикIай яс ячине чи камуларо. :ijab qayi boseyan hari#e Kolaro, :ijay yas yaxine xi kamularo. ЛълъикIаб къверкъ жибго бижараб хьуцIцIилI чIчIолеб. :ijab qwerq $ibgo bi$arab %u~i/ Zoleb. ЛълъикIаб кIалдибе босе, квешаб гIодобе реххе. :ijab jaldibe bose, kwe^ab fodobe re{e. ЛълъикIаб лъазе азарго къоги дагьила, квешалде ругъунлъизе цо къоги гIемерила. :ijab ;a#e a#argo qogi dahila, kwe^alde ruvun;i#e co qogi femerila. ЛълъикIаб малълъ босичIессда лълъикIаб къо бихьуларо, эбел-эмен разияв кинго басралъуларо. :ijab ma: bosizeSda :ijab qo bi%ularo, ebel-emen ra#iyaw kingo basra;ularo. ЛълъикIаб нассихIат босулареб бетIер – рагьлил асар босулареб ссинухIатI. :ijab naSi\at bosulareb beTer - rahlil asar bosulareb Sinu\aT. ЛълъикIаб рагIи – рукъалълъе ххайир, квешаб рагIи – гIадалI базе зар. :ijab rafi - ruqa:e {ayir, kwe^ab rafi - fada/ ba#e #ar. ЛълъикIаб рагIуда мал бани, квешаб хIехьезе кколеб. :ijab rafuda mal bani, kwe^ \e%e#e Koleb. ЛълъикIаб рагIул багьа – кьолораб чу. :ijab raful baha - polareb xu. ЛълъикIаб ретIел ретIани, ссурукъайги берцинлъулейила. :ijab reTel reTani, Suruqaygi bercin;uleyila. ЛълъикIаб ххассият берцинлъиялдасса лълъикIаб. :ijab {aSiyat bercin;iyaldaSa :ijab. ЛълъикIаб ххатIги – бащдаб гIелму. :ijab {aTgi - ba&dab felmu. ЛълъикIаб хьоналда – лълъикIаб, квешаб хьоналда – квешаб. :ijab %onalda - :ijab, kwe^ab %onalda - kwe^ab. ЛълъикIаб хIайваналълъ нилI хьихьулел, квешаб хIайван нилIецца хьихьизе кколеб. :ijab \aywana: ni/ %i%ulel, kwe^ab \aywan ni/eCa %i%i#e Koleb. ЛълъикIаб хIалалълъ гьарани, эххебе унеб лълъимги лъалхъулебила. :ijab \ala: harani, e{ebe uneb :imgi ;al]ulebila. ЛълъикIаб цIарагIалда цIадул бетIер букIунеб. :ijab `arafalda `adul beTer bujuneb. ЛълъикIаб цIцIаргун хвейго лълъикI, ххалкъалълъе инжилъун, чIаго вукIинегIан. :ijab ~argun [weygo :ij, {alqa:e in$i;un, zago wujinefan. ЛълъикIаб чое даран гIемераб, лълъикIав чияссе гьудулзаби гIемерал. :ijab xoye daran femerab, :ijaw xiyaSe hudul#abi femeral. ЛълъикIаб чое хIалхьи толареб, лълъикIаб хIамие хIалтIи камулареб. :ijab xoye \al;i tolareb, :ijab \amiye \alTi kamulareb. ЛълъикIаб чое – цо цIцIал, лълъикIав чияссе – цо рагIи. :ijab xoye - co ~al, :ijaw xiyaSe - co rafi. ЛълъикIаб шитил – лълъикIаб бачIен. :ijab ^itil - :ijab bazen. ЛълъикIабги бихьагийила, квешабги бихьагийила. :ijabgi bi%agiyila, kwe^abgi bi%agiyila. КвешлъигIаги щай къваригIараб жоян гьикъараб меххалълъ, магIаруласс жаваб кьун буго, квешлъи бихьичIони, лълъикIлъиялълъул къиматги лъаларила, дагьабниги квешлъи бихьичIев чиясс къо ккараб бакIалда къвалги къаларилан. kwe^;ifagi &ay qwarifarab $oyan hiqarab me{a:, mafarulaS $awab pun bugo, kwe^;i bi%izoni, :ij;iya:ul qimatgi ;alarila, dahabnigi kwe^;i bi%izew xiyaS qo Karab bajalda qwalgi qalarilan. ЛълъикIабщинаб жубан гьабураб меххалълъ, квешаб жо лIугьунареб. :ijab&inab $uban haburab me{a:, kwe^ab $o /uhunareb. ЛълъикIав багьадур вагъун хола, хIамабагьадур чIухIун хола. :ijaw bahadur wavun [ola, \amabahadur zu\un [ola. ЛълъикIав бахIарчи лълъикIаб рагIиялълъ тамахлъулев, къадарав бихьинчи лълъикIаб бицанагIан къвакIулев. :ijaw ba\arxi :ijab rafiya: tama[;ulew, qadaraw bi%inxi :ijab bicanafan qwajulew. ЛълъикIав бахIарчи ццеве тамахлъулев, нахъа къвакIулев, къадарав бахIарчи ццеве къвакIулев, нахъа тамахлъулев. :ijaw ba\arxi Cewe tama[;ulew, na]a qwajulew, qadaraw ba\arxi Cewe qwajulew, na]a tama[;ulew. ЛълъикIав бахIарчиги вукIунев, цIакъав бахIарчиги вукIунев. :ijaw ba\arxigi wujunew, `aqaw ba\arxigi wujunew. ЛълъикIав бахIарчияссдасса щивниги хIинкъуларев, къадарав чияссдасса киналго хIинкъулел. :ijaw ba\arxiyaSdaSa &iwnigi \inqularew, qadaraw xiyaSdaSa kinalgo \inqulel. ЛълъикIав бахIарчияссул вас къадаравиланги тоге, къадарав чияссул вас бахIарчийиланги тоге. :ijaw ba\arxiyaSul was qadarawilangi toge, qadaraw xiyaSul was ba\arxiyilangi toge. ЛълъикIав бихьинчи чIчIужугIадангун вагъуларев, лълъикIаб хIелеко гIанкIугун багъулареб. :ijaw bi%inxi Zu$ufadangun wavularew, :ijab \eleko fanjugun bavulareb. ЛълъикIав гьудул гьечIессда жиндирго гIайибал лъаларел. :ijaw hudul hezeSda $indirgo fayibal ;alarel. ЛълъикIав гьудулассда данделъараб къо – тIолабго дуниял дуе щвараб къо. :ijaw hudulaSda dande;arab qo - Tolabgo duniyal duye &warab qo. ЛълъикIав инссул квешав васги, квешав инссул лълъикIав васги вукIине бегьулев. :ijaw inSul kwe^aw wasgi, kwe^aw inSul :ijaw wasgi wujine behulew. ЛълъикIав-квешав чи лъала гьудулассухъ балагьун (Дур гьудул щивали бице, цинги дицца мун щивали бицина). :ijaw-kwe^aw xi ;ala hudulaSu] balahun (dur hudul &iwali bice, cingi diCa mun &iwali bicina). ЛълъикIав мадугьал гьечIев чи – бищунго чиякъав чи. :ijaw maduhal hezew xi - bi&ungo xiyaqaw xi. ЛълъикIав мадугьал кинав ватаниги ваццассдасса лълъикIав. :ijaw maduhal kinaw watanigi waCaSdaSa :ijaw. ЛълъикIав хIакимасс гIадлу жиндассангойила байбихьулеб. :ijaw \akimaS fadlu $indaSangoyila baybi%uleb. ЛълъикIав чиясс квешлъи гьабурассеги лълъикIлъи гьабулеб, хIалихьатав чиясс лълъикIлъи гьабурассеги квешлъи гьабулеб. :ijaw ziyaS kwe^;i haburaSegi :ij;i habuleb, \ali%ataw xiyaS :ij;i habulareSegi kwe^;i habuleb. ЛълъикIав хIалтIухъанассул кIал чIчIун букIуна, кверал хIалтIулел рукIуна, квешав хIалтIухъанассул кIал хIалтIулеб букIуна, кверал чIчIун рукIуна. :ijaw \alTu]anaSul jal Zun bujuna, kweral \alTulel rujuna, kwe^aw \alTu]anaSul jal \alTulaeb bujuna, kweral Zun rujuna. ЛълъикIав чигун квараб ххинкI, квешав чигун квараб гьоцIцIоялдасса гьуинаб. :ijaw xigun kwarab {inj, kwe^aw xigun kwarab ho~oyaldaSa huinab. ЛълъикIав чиясс жибги чIваларин, къадарасс чIвазе жибги чIчIеларилан абурабила гIодоб рещтIараб хIанчIчIицца. :ijaw xiyaS $ibgi zwalarin, qadaraS zwa#e $ibgi Zelarilan aburabila fodob re&Tarab \anZiCa. ЛълъикIав чияссда гIадамал цIакъаллъун рихьулел, квешав чияссда бищунго цIакъавлъун живго вихьулев. :ijaw xiyaSda fadamal `aqal;un ri%ulel, kwe^aw xiyaSda bi&ungo `aqaw;un $iwgo wi%ulew. ЛълъикIав чияссе гьабураб лълъикIлъи – нухде бараб тIехх, квешав чияссе гьабураб лълъикIлъи – гьойдуе гьабураб хьит. :ijaw xiyaSe haburab :ij;i - nu[de barab Te{, kwe^aw xiyaSe haburab :ij;i - hoyduye haburab %it. ЛълъикIав чияссе гIумру дагьаб, гIабдалассе хвел дагьаб. :ijaw xiyaSe fumru dahab, fabdalaSe [wel dahab. ЛълъикIав чияссе лълъикIаб мацIцI рекъола, квешав чияссе квешаб мацIцI рекъола. :ijaw xiyaSe :ijab ma~ reqola, kwe^aw xiyaSe kwe^ab ma~ reqola. ЛълъикIав чияссе лълъикIлъи гьабуни, лълъикIлъиялълъе батулеб, квешав чияссе лълъикIлъи гьабуни, бадиб багъизе батулеб. :ijaw xiyaSe :ij;i habuni, :ij;iya:e batuleb, kwe^aw xiyaSe :ij;i habuni, badib bavi#e batuleb. ЛълъикIав чияссе рецц-бакъ къваригIунаро. :ijaw xiyaSe reC-baq qwarifunaro. ЛълъикIав чияссе – цо рагIи, лълъикIаб чое – цо цIцIал. :ijaw xiyaSe - co rafi, :ijab xoye - co ~al. ЛълъикIав чияссул багьа – данд цIцIараб месед. :ijaw xiyaSul baha - dabd ~arab mesed. ЛълъикIав чияссул букIунеб жо – гьари, квешав чияссул букIунеб жо – хьами. :ijaw xiyaSul bujuneb $o - hari, kwe^aw xiyaSul bujuneb $o - %ami. ЛълъикIав чияссул васассулI, кигIан квешав вугониги, цогIаги инссул гIаркьел камулареб. :ijaw xiyaSul wasaSu/, kifan kwe^aw wugonigi, cofagi inSul farpel kamulareb. ЛълъикIавги квешавги ватIа гьавизе гьойдаги лъалев. :ijawgi kwe^awgi waTa hawi#e hoydagi ;alew. ЛълъикIавги квешавги чи чодаги лъалевила. :ijawgi kwe^awgi xi xodagi ;alewila. ЛълъикIавги рагIулевила, квешавги рагIулевила. :ijawgi rafulewila, kwe^awgi rafulewila. ЛълъикIавги хола, цин-цин лълъикIлъиги хола. :ijawgi [ola, cin-cin :ij;igi [ola. ЛълъикIай лълъадиялда бащадаб жо щибго гьечIеб. :ijay :adiyalda ba&adab $o &ibgo hezeb. ЛълъикIай чIчIужу – анибго алжан, квешай чIчIужу – анибго жужахI. :ijay Zu$u - anibgo al$an, kwe^ay Zu$u - anibgo $u$a\. ЛълъикIай чIчIужу горбогьод гIадай йикIуней. :ijay Zu$u gorbohod faday yijuney. ЛълъикIай чIчIужу, нуцIцIихъан къватIие йитIани, гордухъан нахъ юссун ячIунейила. :ijay Zu$u, nu~i]an qwaTiye yiTani, gordu]an na] yuSun yazuneyila. ЛълъикIазулIа хъамурай, хъахIазулIа йищарай бищун квешай ятарай. :ija#u/a ]amuray, ]a\a#u/a yi&aray bi&un kwe^ay yataray. ЛълъикIал ракьулIе уна, квешал кьочIчIокье уна. :ijal rapu/e una, kwe^al poZope una. ЛълъикIалда мал бани, квешалда къвал базе кколеб. :ijalda mal bani, kwe^alda qwal ba#e Koleb. ЛълъикIассда ккараб налъи – нахъарукъ, квешассда ккараб налъи – магIирукъ. :ijaSda Karab na;i - na]aruq, kwe^aSda Karab na;i - mafiruq. ЛълъикIассдассан – лълъикIлъи, квешассдассан – квешлъи. :ijaSdaSan - :ij;i, kwe^aSdaSan - kwe^;i. ЛълъикIассул лълъикIлъиги квешассул квешлъиги кидаго кIочонареб. :ijaSul :ij;igi kwe^aSul kwe^;igi kidago joxonareb. ЛълъикIго кьолеб микьирги, тIадго арав гьоболги. :ijgo poleb mipirgi, Tadgo araw hobolgi. ЛълъикIлъи бихьарассул – кар, квешлъи бихьарассул – малъ. :ij;igi bi%araSul - kar, kwe^;i bi%araSul - ma;. ЛълъикIлъи гьабе дуе квешлъи гьабурассеги, тIасса лIугьа дудасса къолессдассаги. :ij;i habe duye kwe^;i haburaSegi, TaSa /uha dudaSa qoleSdaSagi. ЛълъикIлъи гьабе, квешлъияли жибго бачIина. :ij;i habe, kwe^;iyali $ibgo bazina. ЛълъикIлъи гьабизе кIолареб батани, квешлъигIаги гьабуге. :ij;i habi#e jolareb batani, kwe^;ifagi habuge. ЛълъикIлъи гьабулел Аллагьассда кIочон толарел. :ij;i habulel allahaSda joxon tolarel. ЛълъикIлъи гьабурав аххир воххулев. :ij;i haburaw a{ir wo{ulew. ЛълъикIлъи гьабурассе баркала кьейги – мухьалда бащалъулеб. :ij;i haburaSe barkala peygi - mu%alda ba&a;uleb. ЛълъикIлъи гьабурассе квешлъи гьабичIого, сордо рогьунаребила. :ij;i haburaSe kwe^;i habizogo, sordo rohunarebila. ЛълъикIлъи гьабурассул квешлъиялдасса цIунаги. :ij;i haburaSul kwe^;iyaldaSa `unagi. ЛълъикIлъи гьабурассул лълъикIлъиги квешлъи гьабурассул квешлъиги аххир-къадги жидеего ратулелила. :ij;i haburaSul :ij;igi kwe^;i haburaSul kwe^;igi a{ir-qadgi $ideyego ratulelila. 120. ЛълъикIлъи гьоркьоб гьечIеб квешлъиги, квешлъи гьоркьоб гьечIеб лълъикIлъиги букIунаребила. :ij;i horpob hezeb kwe^;igi, kwe^;i horpob hezeb :ij;igi bujunarebila. 121. ЛълъикIлъи гIадада холареб. :ij;i fadada [olareb. 122. ЛълъикIлъи кватIулебила, квешлъи ххеххго тIаде щолебила. :ij;i kwaTulebila, kwe^;i {e{go Tade &olebila. 123. ЛълъикIлъи-кумек гIагаразе гIадин гьабе, даран-базар чияразе гIадин гьабе. :ij;i-kumek fagara#e fadin habe, daran-ba#ar xiyara#e fadin habe. 124. ЛълъикIлъи лъаларев чияссе лълъикIлъи гьабурав чи – хIамида меседил кIиликI барав чи. :ij;i ;alarew xiyaSe :ij;i haburaw xi - \amida mesedil jilij baraw xi. 125. ЛълъикIлъи лълъикIав чияссда гурони лъалареб. :ij;i :ijaw xiyaSda guroni ;alareb. 126. ЛълъикIлъи малълъарав – тушман, тIад рекъарав – гьудул. :ij;i ma:araw - tu^man, Tad reqaraw - hudul. 127. ЛълъикIлъи хIехьезе аххтачодаги хханассул васассдаги гурони кIоларебила. :ij;i \e%a#e a{taxodagi {anaSul wasaSdagi guroni jolarebila. 128. ЛълъикIлъи хIехьечIесс, квешлъи хIехьолеб. :ij;i \e%ezeS, kwe^;i \e%oleb. 129. ЛълъикIлъиги бихьаги, лълъикIлъиялълъул къимат лъазе, квешлъиги бихьаги, квешлъиялълъул кьогIлъи лъазе. :ij;igi bi%agi, :ij;iya:ul qimat ;a#e, kwe^;igi bi%agi, kwe^;ya:ul pof;i ;a#e. 130. ЛълъикIлъиги квешлъиги – кIиябго чияссдассан. :ij;igi kwe^;igi - jiyabgo xiyaSdaSan. 131. ЛълъикIлъиялда ххадуб квешлъиги, квешлъиялда ххадуб лълъикIлъиги камулареб. :ij;iyalda {adub kwe^;igi, kwe^;iyalda {adub :ij;igi kamulareb. 132. ЛълъикIлъиялда ццебе – квешлъи, квешлъиялда ццебе – лълъикIлъи. :ij;iyalda Cebe - kwe^;i, kwe^;iyalda Cebe - :ij;i. 133. ЛълъикIлъиялда данде лълъикIлъи гьабизе кIвечIони, кIочонтунгутIиги – мадар. :ij;iyalda dande :ij;i habi#e jwezoni, joxonguTigi - madar. 134. ЛълъикIлъиялдасса квешлъи бергьунареб. :ij;iyaldaSa kwe^;i berhuneb. 135. ЛълъикIлъиялълъ квешлъи гьабулареб, квешлъиялълъ лълъикIлъи гьабулареб. :ij;iya: kwe^;i habulareb, kwe^;iya: :ij;i habulareb. 136. ЛълъикIлъялълъе бицараб рагIи ссадакъа бугила. :ij;iya:e bicarab rafi Sadaqa bugila. 137. ЛълъикIлъиялълъе гIей гьечIебила. :ij;iya:e fey hezebila. 138. ЛълъикIлъиялълъул лълъикIлъиги холареб, квешлъиялълъул квешлъиги холареб. :ij;iya:ul :ij;igi [olareb, kwe^;iya:ul kwe^;igi [orareb. 139. ЛълъикIлъиялълъулги квешлъиялълъулги тIанчIи гIемерал. :ij;iya:ulgi kwe^;iya:ulgi Tanzi femeral. 140. Лълъим бахунелълъул гурони, чахъдада бацI кIочонареб. :im ba[une:ul guroni, xa]dada ba` joxonareb. 141. Лълъим бегараб гьобо гIадин. :im begarab hobo fadin. 142. Лълъим бегараб гьобо гIадинги вукIунгейила, цIцIадае гъугъалеб зоб гIадинги вукIунгейила. :im begarab hobo fadingi wujungeyila, ~adaye vuvaleb #ob fadingi wujungeyila. 143. Лълъим гьечIеб кIкIалахъ вукIун, лълъадад чи гIорцIцIуларев. :im hezeb Jala] wujun, :adad xi for~ularew. 144. Лълъим гьечIеб магIарда чу кIутIулареб, къачIеб магIардасса ххер бецулареб. :im hezeb mafarda xu juTulareb, qazeb mafardaSa {er beculareb. 145. Лълъим гIемерабгIан - гIор гIодобе биччараб, гIакълу цIцIикIкIаравгIан - гIамал берцинав чи. :im femerabfan - for fodobe biXarab, faqlu ~iJarawfan - famal bercinaw xi. 146. Лълъим гIемерлъунилан ралъад гьалаглъулареб, гIелмуялълъул цIунилан керен хIалуцунареб. :im femer;unilan ra;ad halag;ulareb, felmuya:ul `unilan keren \alucunareb. 147. Лълъим гIодобе тIолебилан, цадахъ лъимерги реххуге. :im fodobe Tolebilan, cada] ;imergi re{uge. 148. Лълъим дагьлъани, гьобо чIчIола, кванил низам биххани, черхх загIиплъула. :im dah;ani, hobo Zola, kwanil ni#am bi{ani, xer{ #afi_;ula. 149. Лълъим дагьлъигун, гьабил гIузраби тIатуна, херлъараб меххалълъ чорххол гIузраби тIатуна. :im dah;igun, habil fu#rabi Tatuna, [er;arab me{a: xor{ol fu#rabi Tatuna. 150. Лълъим рахънибе ккола, чи нухде ккола. :im ra]nibe Kola, xi nu[de Kola. 151. Лълъим ссвакаларебила, сабаб тIагIунаребила. :im Swakalarebila, sabab Tafunarebila. 152. Лълъим тIад речIчIичIони, раква ссверулареб. :im Tad reZizoni, rakwa Swerulareb. 153. Лълъицца хъван бугебали балагьугейила, кин хъван бугебали балагьейила. :iCa ]wan bugebali balahugeyila, kin ]wan bugebali balaheyila. 154. Лълъицца щиб бицаниги, бацIицца ххер кунаро. :iCa &ib bicanigi, ba`iCa {er kunaro. 155. Лълъицца щиб бицаниги, бищунго гIакълу бергьуна. :iCa &ib bicanigi, bu&ungo faqlu berhuna. 156. Лълъудби гIемерав чи холаревани, Инссудада жеги херлъилароан. Руччабазул даран беццарабани, Дарбищил каранда маххел балаан. :udbi femeraw xi [olarewani, inSudada $egi [er;ilaroan. ruXaba#ul daran beCarabani, darbi&il karanda ma{el balaan.

О o Оборай елъулейила, хъахIба гIодулейила. oboray ye;uleyila, ]a\ba foduleyila. Огь! – ан абизе ккараб къо бачIунгеги. oh! - an abi#e Karab `o bazungegi. Огь, бочIораб «ворчIами», чи вихьун, гаргадулеб, огь, бочIораб «ворчIами», чи вихьун, буцIцIун чIчIолеб. oh, bozorab «worzami», xi wi%un, gargaduleb, oh, bozorab «worzami», xi wi%un, bu~un Zoleb. Огь, гъарим цого чахъу, чундузул болIе ккараб, Чабххил лълъим гьекъечIого, зумзумилан къеркьолеб. oh, varim cogo xa]u, xundu#ul bo/e Karab, xab{il :im heqezogo, #um#umilan qerpoleb. Огь, мун хваяв херав чи, гъассда рукIел ссурарав, Огь, мун хваяв херав чи, хIарччда кванай ссурарав, Огь, мун хваяв херав чи, босноб регел ссурарав! (Херал чагIаз, херлъиялълъул квешлъи бицун, абулел рагIаби). oh, mun [wayaw [eraw xi, vaSda rujel Suraraw, oh, mun [wayaw [eraw xi, \arXda kwanay Suraraw, oh, mun [wayaw [eraw xi, bosnob regel Suraraw! ([eral xafa#, [er;iya:ul kwe^;i bicun, abulel rafabi). Огь, мун чIунтугеяб ГIандимегIер, тIагъургIанаб накIкI лъуниги, зобго цIураб цIцIад балеб. oh, mun zuntugeyab fandimefer, Tavurfanab naJ ;unigi, #obgo `urab ~ad baleb. Огь, баркаман, бергъубакI, пирпилаго цIа бакулеб, цIадабе реххун, пер бежулеб! oh, barkaman, bervubaj, _ir_ilago `a bakuleb, `adabe re{un, _er be$uleb! Огь, эбелалълъул ракI, эбелалълъул ракI! oh, ebela:ul raj, ebela:ul raj! Огьогьоялълъ гьорчо кколаребила. ohohoya: horxo Kolarebila. Ордекалълъул тIанчIида ханинибго лъалебила лълъим. ordeka:ul Tanzida [aninibgo ;alebila :im. Охолисса бекьичIеб ххаслихъе бачIунареб (лъилъулареб). o[oliSa bepizeb {asli]e bazunareb (;i;ulareb). Охолисса гьабичIеб ххаслихъе батулареб. o[oliSa habizeb {asli]e batulareb. Охолисса карщ лълъама, ххаслихъе ххинкIал чIахIа. o[oliSa kar& :ama, {asli]e {injal za\a. Оц бикъидал, къоно тIамурав, къотIнове лIугьиндал, хьитал рукъарав. oc biqidal, qono Tamuraw, qoTnowe /uhindal, %ital ruqaraw. Оц бикъун ххадуб тIамураб къанил пайда щиб? oc biqun {adub Tamurab qanil _ayda &ib? Оц бихьун, рихьи бай, басиялда гIурдул рай. oc bi%un, ri%i bay, basiyalda furdul ray. Оц гьекъон бахъинегIанассеб заманалълъ лъалареб жо гьабизегIан, сордо-къоялълъ лъалеб жо гьабизе бигьаябила. oc heqon ba]inefanaSeb #amana: ;alareb $o habi#efan, sordo-qoya: ;aleb $o habi#e bihayabila. Оц гьечIев хIаликъав, хIама гьечIев рилълъакъав. oc hezew \aliqaw, \ama hezew ri:aqaw. Оц гьечIессул рекьи хIалакъаб. oc hezeSul repi \alaqab. Оц гьечIессул хур кIудияб, хIама гьечIессул гьир кIудияб. oc hezeSul [ur judiyab, \ama hezeSul hir judiyab. Оц гьечIессул хIалтIи бакIаб, хIама гьечIессул гьир бакIаб. oc hezeSul \alTi bajab, \ama hezeSul hir bajab. Оц гьечIессухъе оцги биччаге, хIама гьечIессухъе хIамаги биччаге. oc hezeSu]e ocgi biXage, \ama hezeSu]e \amagi biXage. Оц гIуниги – бече. oc funigi - bexe. Оц гIуниги – гIолохъан, гIала гIуниги – тагьи. oc funigi - folo]an, fala funigi - tahi. Оц гIураб меххалълъ, гIинтIизеги ккогеги, гIолохъанчи гIураб меххалълъ, гIакълу малълъизеги ккогеги. oc furab me{a:, finTi#egi Kogegi, folo]anxi furab me{a:, faqlu ma:i#egi Kogegi. Оц кьун барщизарула, хIелеко кьун рекъезаруларо (Шагьи кьун барщизаруге, оц кьун рекъезаре). oc pun bar&i#arula, \eleko pun reqe#arularo (^ani pun bar&i#aruge, oc pun reqe#are). Оц кьурул рагIалде къайгун, хIамида ургъел чIвалеб. oc purul rafalde qaygun, \amida urvel zwaleb. Оц кIанцIизе кватIани, гIака кIанцIулеб. oc jan`i#e kwaTani, faka jan`uleb. Оц лIугьунеб жо бачидаго лъалебила. oc /uhuneb $o baxidago ;alebila. Оц лIугьунеб жоялълъул лIар бегIераб букIуна. oc /uhuneb $oya:ul /ar beferab bujuna. Оц мацIцI лъалесс бикъун батаги. oc ma~ ;aleS biqun batagi. ВуцIцIун чIчIарав чияссул цIцIогь тIатIинчIого ххутIизеги бегьула, гIемерни чвархъолев кIалачол балъголъи тIатинчIого, къватIибе реххичIого ххутIуларо. Гьединлъидал абула цIцIогьорассул хIакъалълъулI гьал рагIаби. Гьалълъулго абулеб куц ккола - «МацIцI лъаларев цIцIогьор хваги, цIцIар лъаларев тушман хваги», – ян абурабги. (ЦIцIар лъаларев тушман вуго балъгояв тушман). wu~un Zaraw xiyaSul ~oh TaTinzogo {uTi#egi behula, femerni xwar]olew jalaxol ba;go;i Tatinzogo, qwaTibe re{izogo {uTularo. hedin;idal abula ~ohoraSul \aqa:u/ hal rafabi. ha:ulgo abuleb kuc Kola - «ma~ ;alarew ~ohor [wagi, ~ar ;alarew tu^man [wagi», - yan aburabgi. (~ar ;alarew tu^man wugo ba;goyaw tu^man). Оц тIураниги Марямил гIайиб, релълъ беканиги Марямил гIайиб (Оц тIураниги – Марям, релълъ беканиги – Марям). oc Turanigi maryamil fayib, re: bekanigi maryamil fayib (oc Turanigi - maryam, re: bekanigi - maryam). Оц хвани – гьан, гьоко хвани – цIул. oc [wani - han, hoko [wani - `ul. Оц хваниги хур ххутIулеб, хур хваниги ракь ххутIулеб. oc [wanigi [ur {uTuleb, [ur [wanigi rap {uTuleb. Оц хIалакълъичIони хъизан гIорцIцIулареб. oc \alaq;izoni ]i#an for~ulareb. Оцаз гьабураб, чоцца рииялълъ гьабураб ххаселалълъ кваналебила. oca# haburab, xoCa riiya: haburab {asela: kwanalebila. Оцал – магIарда, МахIама – рагIдукь. ocal - mafarda, ma\ama - rafdup. Оцал тIуричIони, тIегь балареб, тIаде ракь хъвачIони, хур бачIунареб. ocal Turizoni, Teh balareb, Tade rap ]wazoni, [ur bazunareb. Кици буго некIссияб. НекIо умумуз, “оцбай” абураб ихдалил рекьул байрам тIобитIулаго, гьенир гьарулаан цIакъго тIассан ккарал гIадатал. Гьезда гьоркьоссан цояб букIана хьон хьазе, рекьуда байбихьизе рахъарал херал чагIазде, гьадал рагIабиги ахIулаго, тIаде ракь хъвалеб, росдал гIиссинлъиги ххадуб тIамун, оцал тIуризабулеб гIадат. kici bugo nejSiyab. nejo umumu#, «ocbay» aburab i[dalil repul bayram TobiTulago, henir harulaan `aqgo TaSan Karal fadatal. he#da horpoSan coyab bujana %on %a#e, repuda baybi%i#e ra]aral [eral xafa#de, hadal rafabigi a\ulago, Tade rap ]waleb, rosdal fiSin;igi {adub Tamun, ocal Turi#abuleb fadat. Оцода бече гьабеянги абуге, гIака гьакидаги баге. ocoda bexe habeyangi abuge, faka hakidagi bage. Оцода гъоркь бече балагьулареб. ocoda vorp bexe balahulareb. Оцодаги букIунеб хIал, хIамидаги букIунеб жан. ocodagi bujuneb \al, \amidagi bujuneb $an. Оцол гIадаб габуралълъул, тIотIол гIадаб бетIералълъул. ocol fadab gabura:ul, ToTol fadab beTera:ul. Оцол лIаран хIамил гIин ккоге. ocol /aran \amil fin Koge. Оцол тIомол бицинчIого, тIомохьитазул бицунге. ocol Tomol bicinzogo, Tomo%ita#ul bicunge. Оцол тIомониб бачил ракI лъурав. ocol Tomonib baxil raj ;uraw. Оцол хъири бахъинчIони, магIил хъуй бахъунареб. ocol ]iri ba]inzoni, mafil ]uy ba]unareb. Оцол, хIамил хIисабгьечI, хIамикIартил бетIергьан. ocol, \amil \isabhez, \amijartil beTerhan. Оцолаб босе, басидулаб те. ocolab bose, basidulab te. Оцоцца гIанассеб хIалтIи гьабулев, хIамицца гIанассеб къайи баччулев. ocoCa fanaSeb \alTi habulew, \amiCa fanaSeb qayi baXulew. Оцоцца цIцIалеб букIаго, гьоко ссвакалареб. ocoCa ~aleb bujago, hoko Swakalareb. Оц хъвезеги бокьун гьечIо, гIака бичизеги рес гьечIо. oc ]we#egi bopun hezo, faka bixi#egi res hezo.

Ш ^ Шагь гIадаллъун ватани, Дагъистаналълъул ххалкъалда данде рагъде виччай. ^ah fadal;un watani, davistana:ul {alqa#da dande ravde wiXay. Шагьи гуронани гIарацги щвечIев, цо гIанкIу гурони боцIцIиги гьечIев. ^ahi guronani faracgi &wezew, co fanju guroni bo~igi hezew. Шагьи кьун барщизаруге, оц кьун рекъезаре. ^ahi pun bar&i#aruge, oc pun reqe#are. Шагьиялда бараххщарасс гъурущ бичизе кколеб. ^ahiyalda bara{&araS vuru& bixi#e Koleb.