ГЬАБИГЬАНАССУЛ ЛЪИМАЛ ВукӀанила, вукӀинчӀила, цо херав гьабигьан вукӏанила. Гьессул лъабго васги вукӀанила. Цо заманалдассан гьабигьан хванила. Эмен вукъун ххадуб, гьессул нахъе ххутӀараб ирс сабаблъун, лъималазда гьоркьоб дагӀба кканила. ХӀурул цӀезабун мегежгун, жиндие гьобо хӀажат гьечӀиланги абун, кӀудияв ваццасс жиндиего гьабихъе лълъим бачунеб рахъ тӀасса бищанила. - Валлагь, дидаги ракӀалдасса унаро кидаго хӀурул цӀураб ретӀел-хьитгун, михъ-мегежгун вукӀунев вукӏарав эмен. Диеги гьабидассаги гьелълъул тӀохго бокьила, - ян абунила гьоркьохъев ваццассги. - ЦӀуни, дир цӀун рукӀа абе михъалги ретӀелги хӀурул, - анги абун, бищун гьитӀинав ваццасс инссул ххутӀараб гьобо хӀалтӀизабизе байбихьанила. КӀудияв вацц вукӀунаанила лълъадал рахъда асскӏов гӀурччинххарда вегун, гьоркьохъев вукӀунаанила гьабил тӀохда бакъалда вегун, бищун гьитӀинавин абуни, хӀурул цӀезабун ретӀелгун, рачӀа-рачӀаразул тӀорщел ххунев вукӀунаанила. Гьабихъе вачӀарав щинасс гьессие магъалоги кьолаанила. Цо заманалдассан кӀудияв ваццассда бичӏчӀанила жинцца гӀантаб жо гьабураблъи, гьабил рахъ жиндиего боси, гьелдасса нечон, росу тун ине къватӀиве вахъанила. Унев, унев вукӀун, гьев цо бецӀцӏаб кӀкӀалахъе кканила. Гьеб кӏкӏалал гъварилъуда иццда асскӀоб бегун бугила цо кӀудияб Аздагьо. - Салам гӀалайкум, гьава рекъараб, лълъим цӀцӏорораб батаги, - ян абунила Аздагьоялдасса цӀакъго хӀинкъарав гьабигьанассул васасс. - Дур гьел лълъикӀал рагӀабазе гӀоло гуревани, гьабсагӀат кІкІвинаан дицца мун, - ан абунила Аздагьоялълъ. - Гьелълъухъги баркала дуе, - ян абунила гьесс. - ГӀенеккея, гӀолохъанчи, дуда кечӀ ахӀизе яги маргьа бицине лъаларищ? - ан гьикъанила Аздагьоялълъ. - Лъаларо, - ян абунила гьесс. АхӀизе кечІги лъаларев, бицине маргьаги лъаларев чияссе дицца гьадин гьабулиланги абун, хапун восун къулчӏчӏун виччан танила Аздагьоялълъ гьев. Гьабигьанассул гьоркьохъев васассдаги чӀалгӀанила гьабил тӀохда вегун. Жинццаго гьабураб гӀантаб жоги лъан, гьевги вахъанила росулӏа къватӀиве. КӀудияв ваццго гӀадин, гьевги кканила добго Аздагьоялълъул чохьониве. Жиндасса кӀудияв кӀиявго ваццассул араб бакӀ лъачӀого ххабар тӀагӀиндал, гьитӀинав вацц къватӀиве вахъанила гьел ралагьизе. Унев, унев вукӀун, гьевги кканила дов кӀиявго кӀудияв вацц ккараб кӀкӀалахъе. Гьениб батараб иццда тӀассан кӀанцӀулев вукӀарав чи гьев Аздагьодул мугъзада тӀаде кканила. - Салам гӀалайкум, лълъим цӀцӏорораб, гьава рекъараб батаги, Аздагьо, — ян абунила гьесс, щибго виххичӀого. - Дур гьел лълъикӀал рагӀабазе гӀоло гуревани, гьабсагӀат кІкІвинаан дицца мун. АхӀизе кечӀниги бицине маргьаниги лъаларебищ дуда, гӀолохъанчи? - ян абунила Аздагьоялълъ. - Валлагь, лъалебхха. Бокьани кечӏ ахӀила, бокьани маргьа бицина, дуе бокьараб тӀасса бище, - ян абунила васасс. - Маргьаянги абун, унго-унго лӏугьараб жо бицинехъин ватилахха мун. - РачӀа гьадинаб къотӀи гьабизин: дицца унго-унго лӏугьараб жо бицунеб бугони, дуцца дун кӀкІвине бегьула, диццани маргьа бицунеб меххалълъ, мун гьоркьоб кӀалъани, дицца дур гьаб мугъзадасса квер чІван чӀоло бахъила, рачел гьабизе. - ЛълъикӀ буго. Рице дурго гьерссал, кигӀан кӀудиял рокьаниги, къотӀиялда дун разияб буго. Цин ццебеккун дицца дуе бицинин, Аздагьо, дун гьаниве дуда асскӀове ккараб куцан, абунила васасс. - Дун гьаниве ккана дирго гӀулби сабаблъун. Цо соналда дун вукӀана гьел хьихьун. Гьеб сон букӀана кутакалда ракъдалаб, гьезие квине ххерги, гьекъезе лълъимги букӀинчӀо. Дицца гӀулби гӀурухъе рачана лълъим гьекъезе. Балагьана гури кисса-кибего - тӀад цӀцӏерги чІван, гӀулбузе лълъим гьекъезе бакӀ гьечӀо. Босун гӀащтӀигун, гъурун цӀцӏергун, лълъадалӏе цо каратІ гьабуна. Балагьана - лълъим цӀакъго гӀодобегӀан буго, гӀулбузул кӀал гӀунтӀулеб гьечӀо лълъеде. Гьебмеххалда дицца дирго бетӀер черххалдасса батӀа гьабуна, жаниб букӀараб гӀадалнахги нахъе реххун, лълъадал цӀезабун гьебгун, гӀулби гьекъезаруна. Гьаниб аххадегӀан, гьадигӀан цӀцӏорон бугеб гьаб лълъим тӀарада, баккун бачӀунеб бакӀалда, киндай бугоян ракӀалде ккана дида. Ун гӀурул бетӀералдегун, цо заз-хъарахъги бакӀарун, гӀурул бетӀералда цӀа гъуна. Дицца бакараб цӀаялдассан гӀуруда цӀа рекӀана, гьелълъул рагӀаллъабиги чӀурхӀа-кӀутӀун реххана. Гьеб цӀаялдасса хӀинкъарал дир гӀулби тӀура-риххун ана. Гьебмеххалда дицца гӀащтӀи кодобе босана, балагьана гури - гӀоркь ххутӀун буго, гӀащтӀийин абуни, бухӀун, биун тӀагӀун буго. Цо заманалда дида ракӀалде щвана дирго бетӀер, гьеб босизе гъол гӀулби гьекъезарураб бакӀалде вилълъана. Гьениб дир ботӏрол гвангвара буго, жаниб наяз цӀун. Гьанже гӀулбиги рилун, гӀадада вукӀине бегьуларилан диццаго дидагоги абун, наязул цӀураб дирго гвангвара дицца дирго кӀигъуждузда лъуна. ЛълъикӀаб кӀиго ритӀучІги ккуна. Хъун гьелгун, гьан диццаги квана, тӀомал гъотӀода рана, гъветӀги гӀощтӀол гӀоркьалълъ къотӀун, диего гьоко гьабуна. Дир гвангвараялда жанир ругел наязда гьоркьосса кӀиго най буго цоцалълъ къаццандулеб, ахӀи-хӀуралда. Гьезул щибалълъ абулеб буго дудасса дицца гӀемер гьабулин гьоцӀцӏоян. Дицца гьезда абуна гьеб къецц рагъичӀого тӀубазе кӀолин, нужерго гьоцӀцӏо гьабизе лӏугьайин, балагьилин кинал бергьунаяли. Гьебмеххалда кӀиябго найицца байбихьана гьоцӀцӏо гьабизе. РитӀучӀазул тӀомалги цӀун, тӀассангицин чваххизе лӏугьана. Гьел гьацӀцӏул цӀурал тӀомалги гьакида лъун, гьакида гьеб кӀиябго найги бан, дицца ххазабуна. Цо заманалда цояб най чӀчӏана, гьокоги кьурдасса гъоркье ине дагьаб ххутӀана. Гьабго щай чӀчӏарабилан найида кьабизе цІцӏал борххулев вукӀана, ракьуда гьебги тункун, цІцӏалагӀоркьалълъ дун хъахІнакІкӀалӏе реххун ана. Гьениб цо хапуралълъухъе накӏкӀул кесек кквезе щвана дихъе. Гьебги ккун, ракьалде далдалун ххутӀана дун. Дицца ккураб накІкІ буго боржун унеб, гъоркье балагьана, гьениб лълъим бихьула. Биччан тун накІкІгун, кӀанцӀун виччан тана лълъелӏе ккезеян, битӀахъе дур мугъзада тӀаде ккана. - Гьебни гьересси буго дур, - ан абунила Аздагьоялълъ. - Гьа, гьоркьоб кӀалъани, квер чІван дур мугъзадасса чӀоло бахъизе къотӀи букӀана. Бихьея ххеххго мугъ гьанибе. Аздагьоялда бичӀчӀанила дагӀбадун жо кколареблъи. Гьелълъ гьев васассда ццебе мугъ ккунила. Босун рекӀараб нусгун, Аздагьоялълъул горбодасса бахъараб рачӀчӏалде щвезегӀан тӀон ччукӀанила гьабигьанассул васасс. Гьелълъул ургьив, хвечӀого, чӀаго жиндирго кӀиявго ваццги ватун, гьелги ххвассар гьарунила гьесс, чІван Аздагьоги рехханила. Рачун ваццалгун, рокъове вилълъанила. Гьелдасса нахъе лъабавго вацц цоцалълъ рекъон, цадахъ гӀумру гьабизе лӏугьанила. habihanaSul ;imal wujanila, wujinzila, co [eraw habihan wujanila. heSul ;abgo wasgi wujanila. co RamanaldaSan habihan [wanila. emen wuqun {adub, heSul na]e {uTarab irs sabab;un, ;imalaRda horpob dafba Kanila. \urul veRabun megeDgun, Dindiye hobo \aDat hezilangi abun, judiyaw waCaS Dindiyego habi]e 'im baxuneb ra] TaSa bi?anila. - walah, didagi rajaldaSa unaro kidago \urul vurab reTel-Fitgun, mi]-megeDgun wujunew wujaraw emen. diyegi habidaSagi he'ul To[go bopila, - yan abunila horpo]ew waCaSgi. - vuni, dir vun ruja abe mi]algi reTelgi \urul, - angi abun, bi?un hiTinaw waCaS inSul {uTarab hobo \alTiRabiRe baybiFanila. judiyaw waC wujunaanila 'adal ra]da aSjow furXin{arda wegun, horpo]ew wujunaanila habil To[da baqalda wegun, bi?un hiTinawin abuni, \urul veRabun reTelgun, raza-razaraRul Tor?el {unew wujunaanila. habi]e wazaraw ?inaS heSiye maGalogi polaanila. co RamanaldaSan judiyaw waCaSda biZanila DinCa fantab Do haburab;i, habil ra] Dindiyego bosi, heldaSa nexon, rosu tun ine qwaTiwe wa]anila. unew, unew wujun, hew co beVab Jala]e Kkanila. heb Jalal Gwari;uda iCda aSjob begun bugila co judiyab aRdaho. - salam falaykum, hawa reqarab, 'im Vororab batagi, - yan abunila aRdahoyaldaSa vaqgo \inqaraw habihanaSul wasaS. - dur hel 'ijal rafabaRe folo gurewani, habsafat Jwinaan diCa mun, - an abunila aRdahoya'. - he'u]gi barkala duye, - yan abunila heS. - feneKeya, folo]anxi, duda kez a\iRe yagi marha bicine ;alari?& - an hiqanila aRdahoya'. - ;alaro, - yan abunila heS. a\iRe kezgi ;alarew, bicine marhagi ;alarew xiyaSe diCa hadin habulilangi abun, [a<un wosun qulZun wiXan tanila aRdahoya' hew. habihanaSul horpo]ew wasaSdagi zalfanila habil To[da wegun. DinCago haburab fantab Dogi ;an, hewgi wa]anila rosu`a qwaTiwe. judiyaw waCgo fadin, hewgi Kanila dobgo aRdahoya'ul xoFoniwe. DindaSa judiyaw jiyawgo waCaSul arab baj ;azogo {abar Tafindal, hiTinaw waC qwaTiwe wa]anila hel ralahiRe. unew, unew wujun, hewgi Kanila dow jiyawgo judiyaw waC Karab Jala]e. henib batarab iCda TaSan janvulew wujaraw xi hew aRdahodul muGRada Tade Kanila. - salam falaykum, 'im Vororab, hawa reqarab batagi, aRdaho, — yan abunila heS, ?ibgo wi{izogo. - dur hel 'ijal rafabaRe folo gurewani, habsafat Jwinaan diCa mun. a\iRe keznigi bicine marhanigi ;alarebi? duda, folo]anxi& - yan abunila aRdahoya'. - walah, ;aleb{a. bopani kez a\ila, bopani marha bicina, duye boparab TaSa bi?e, - yan abunila wasaS. - marhayangi abun, ungo-ungo `uharab Do bicine]in watila{a mun. - raza hadinab qoTi habiRin, diCa ungo-ungo `uharab Do bicuneb bugoni, duCa dun Jwine behula, diCani marha bicuneb me{a', mun horpob ja;ani, diCa dur hab muGRadaSa kwer zwan zolo ba]ila, raxel habiRe. - 'ij bugo. rice durgo herSal, kifan judiyal ropanigi, qoTiyalda dun raRiyab bugo. cin CebeKun diCa duye bicinin, aRdaho, dun haniwe duda aSjowe Karab kucan, abunila wasaS. - dun haniwe Kana dirgo fulbi sabab;un. co sonalda dun wujana hel FiFun. heb son bujana kutakalda raqdalab, heRiye kwine {ergi, heqeRe 'imgi bujinzo. diCa fulbi furu]e raxana 'im heqeRe. balahana guri kiSa-kibego - Tad Vergi zwan, fulbuRe 'im heqeRe baj hezo. bosun fa?Tigun, Gurun Vergun, 'ada`e co karaT habuna. balahana - 'im vaqgo fodobefan bugo, fulbuRul jal funTuleb hezo 'ede. hebme{alda diCa dirgo beTer xer{aldaSa baTa habuna, Danib bujarab fadalna[gi na]e re{un, 'adal veRabun hebgun, fulbi heqeRaruna. hanib a{adefan, hadifan Voron bugeb hab 'im Tarada, baKun bazuneb bajalda, kinday bugoyan rajalde Kana dida. un furul beTeraldegun, co RaR-]ara]gi bajarun, furul beTeralda va Guna. diCa bakarab vayaldaSan furuda va rejana, he'ul rafal;abigi zur\a-juTun re{ana. heb vayaldaSa \inqaral dir fulbi Tura-ri{un ana. hebme{alda diCa fa?Ti kodobe bosana, balahana guri - forp {uTun bugo, fa?Tiyin abuni, bu\un, biun Tafun bugo. co Ramanalda dida rajalde ?wana dirgo beTer, heb bosiRe Gol fulbi heqeRarurab bajalde wi'ana. henib dir boTrol gwangwara bugo, Danib nayaR vun. hanDe fulbigi rilun, fadada wujine behularilan diCago didagogi abun, nayaRul vurab dirgo gwangwara diCa dirgo jiGuDduRda ;una. 'ijab jigo riTuzgi Kuna. ]un helgun, han diCagi kwana, Tomal GoToda rana, GweTgi fo?Tol forpa' qoTun, diyego hoko habuna. dir gwangwarayalda Danir rugel nayaRda horpoSa jigo nay bugo coca' qaCanduleb, a\i-\uralda. heRul ?iba' abuleb bugo dudaSa diCa femer habulin hoVoyan. diCa heRda abuna heb qeC raGizogo TubaRe jolin, nuDergo hoVo habiRe `uhayin, balahilin kinal berhunayali. hebme{alda jiyabgo nayiCa baybiFana hoVo habiRe. riTuzaRul Tomalgi vun, TaSangicin xwa{iRe `uhana. hel haVul vural Tomalgi hakida ;un, hakida heb jiyabgo naygi ban, diCa {aRabuna. co Ramanalda coyab nay Zana, hokogi purdaSa Gorpe ine dahab {uTana. habgo ?ay Zarabilan nayida pabiRe Val bor{ulew wujana, rapuda hebgi tunkun, Valaforpa' dun ]a\naJa`e re{un ana. henib co [a<ura'u]e naJul kesek KweRe ?wana di]e. hebgi Kun, rapalde daldalun {uTana dun. diCa Kurab naJ bugo borDun uneb, Gorpe balahana, henib 'im biFula. biXan tun naJgun, janvun wiXan tana 'e`e KeReyan, biTa]e dur muGRada Tade Kana. - hebni hereSi bugo dur, - an abunila aRdahoya'. - ha, horpob ja;ani, kwer zwan dur muGRadaSa zolo ba]iRe qoTi bujana. biFeya {e{go muG hanibe. aRdahoyalda biZanila dafbadun Do Kolareb;i. he' hew wasaSda Cebe muG Kunila. bosun rejarab nusgun, aRdahoya'ul gorbodaSa ba]arab raZalde ?weRefan Ton Xujanila habihanaSul wasaS. he'ul urhiw, [wezogo, zago Dindirgo jiyawgo waCgi watun, helgi {waSar harunila heS, zwan aRdahogi re{anila. raxun waCalgun, roqowe wi'anila. heldaSa na]e ;abawgo waC coca' reqon, cada] fumru habiRe `uhanila.

ЦАРАДА МОЦӏЦӏ БИХЬИ Чанахъанасс цо кьурул ракьанда гудур гъун букӏанила. Гудраде тӏаде жо бачине, кьурулӏ кӏудияб магӏги чӏван, гьанги бан букӏанила. Гудрада хӏетӏе чӏчӏечӏого, гьанаде тӏаде ине рес букӏинчӏила. Цер, жого гьечӏого, кьурда магӏги чӏван, гьан балареблъиги, гьелда ццебе гудур батилеблъиги лъан, балагьун чӏчӏун букӏанила. Цӏакъ гьанаде ххиялги лъун букӏанила. Букӏаниги, гьанадасса рухӏ ххира гьабунила. Жибго гьанги танила, билълъанила. Цер ссверссвелеб, хьвархьвалеб букӏанила. Бацӏ данде кканила. Огь, кӏал кквечӏеб, ссанагӏат бугеб меххалълъ батулареб, жакъа битӏун кӏал ккураб къоялълъ батараб гьанилан гаргаданила. Дицца ккун гьечӏо гури кӏалан, Бацӏил цӏакъ гъира бахъанила. Гьеб дида бихьизабеян, бачун Цергун билълъанила. Долеян, гьанги бихьизабун, Цер нахъегӏан чӏчӏанила. Бакъараб Бацӏ гъирадулӏ тӏаде анила. Гудраде хӏатӏал щун рахъинелде, Бацӏил гьакӏкӏараб кӏал гьанаде щванила. Нахъасса хӏатӏалги гудрацца ккун, гьеб, гьаракьги гьабун, чехьатӏе рехханила. Гьан, чӏвархъан босун, Царада ццебе речӏчӏанила. Бацӏ чӏабар ххачалеб букӏанила, Цер гьанада кӏутӏулеб букӏанила. Бацӏицца Царада, вахӏ, мун кӏал ккун бугилан гурищ букӏарабан, гьикъанила. Дида гьанже моцӏцӏ бихьанилан, Цараццаги абунила. carada moV biFi xana]anaS co purul rapanda gudur Gun bujanila. gudrade Tade Do baxine, puru` judiyab mafgi zwan, hangi ban bujanila. gudrada \eTe Zezogo, hanade Tade ine res bujinzila. cer, Dogo hezogo, purda mafgi zwan, han balareb;igi, helda Cebe gudur batileb;igi ;an, balahun Zun bujanila. vaq hanade {iyalgi ;un bujanila. bujanigi, hanadaSa ru\ {ira habunila. Dibgo hangi tanila, bi'anila. cer SwerSweleb, FwarFwaleb bujanila. bav dande Kanila. Oh, jal Kwezeb, Sanafat bugeb me{a' batulareb, Daqa biTun jal Kurab qoya' batarab hanilan gargadanila. diCa Kun hezo guri jalan, bavil vaq Gira ba]anila. heb dida biFiRabeyan, baxun cergun bi'anila. doleyan, hangi biFiRabun, cer na]efan Zanila. baqarab bav Giradu` Tade anila. gudrade \aTal ?un ra]inelde, bavil haJarab jal hanade ?wanila. na]aSa \aTalgi gudraCa Kun, heb, harapgi habun, xeFaTe re{anila. han, zwar]an bosun, carada Cebe reZanila. bav zabar {axaleb bujanila, cer hanada juTuleb bujanila. baviCa carada, wa\, mun jal Kun bugilan guri? bujaraban, hiqanila. dida hanDe moV biFanilan, caraCagi abunila.

Церги Мокъокъги Цо букӏанила, цо букӏинчӏила, Гӏанкӏкӏ цолотӏа букӏанила, Ци болъотӏа букӏанила, Гважи, Гӏисал гьабихъеги ун, магъкьал рищулеб букӏанила. Роол гӏуж букӏанила, цӏакъ багӏарараб къоги букӏун, Цер цо ганчӏида гъоркь кьижун букӏанила. Бачӏун гьеб ганчӏида тӏад цо Мокъокъги рещтӏанила, цинги берцинал бакънал рачине лӏугьанила. Кӏудияб ганчӏил биццатаб рагӏдукь кьижун букӏараб Цер борчӏанила. Тӏаде бахъине бокьичӏого, добеххун буссанила, гьанибеххун буссанила, кинго Мокъокъицца макьу биччачӏила. Лълъикӏаб къо цониги бихьугегихха дудаян, тӏаде бахъанила, Мокъокъида ццебе гӏодобги букӏун, балагьун чӏчӏанила. Цинги Мокъокъида гьадин кӏалъанила: Ялъачи, гьеб бакъан дуда, ралагьун бералгун, бачине кӏолеб жойищ, къанщунги бачине кӏолеб жойищ? – ан. Балагьунги къанщунги – элълъул батӏалъи щиб? – ан Мокъокъицца Цер гӏад-ххочӏалълъе гьабунила. Тамашахха, батӏалъи букӏунареб батани, - ян, Царацца бетӏер хьвагӏанила. Гьедин батани, бачинищхха, - ян, тӏир-тӏирун бералги къанщун, бакъаналде байбихьанила. Къанщун дуцца гьеб тӏадеги лълъикӏ бачунеб буго, - ян, Цер асскӏобе гӏагарлъанила. Цойидассан тӏадеги кӏанцӏун, Царацца Мокъокъ кӏалдибе босанила. Мокъокъида бичӏчӏанила жиб Царацца квеш маххссараде ккураблъи. Цо сабабгӏаги ккелародаян, царада гьадин абунила: Унго, Цер, Дур хӏалихьалъи, гьадигӏан берщинаб дун гьедигӏан бигьаго кодобе щвараб меххалълъ, Аллагьассе щукругӏагийищхха гьабулареб! – ан. Мокъокъил гьеб рагӏи битӏараб бугилан Цер, алхӏамдулиллагь, щукруян абулеб букӏанила. Парххан боржун Мокъокъ, дандбитӏараб цоги ганчӏида тӏадги чӏчӏун, Царае квешезего бакъан бачине лӏугьанила. Ххадуб балагьун ххутӏун, Царацца абунила, кигӏан чара тӏагӏараб меххалълъцин кӏалъани, кӏал цӏцӏорогихха диран. Данде Мокъокъиццаги жаваб кьунила, кьижизе гӏащикълъараб меххалълъцин данде къани, чарчурал берал дирги рахъагиххаян. cergi moqoqgi co bujanila, co bujinzila, fanJ coloTa bujanila, ci bo;oTa bujanila, gwaDi, fisal habi]egi un, maGpal ri?uleb bujanila. rool fuD bujanila, vaq bafararab qogi bujun, cer co ganzida Gorp piDun bujanila. bazun heb ganzida Tad co moqoqgi re?Tanila, cingi bercinal baqnal raxine `uhanila. judiyab ganzil biCatab rafdup piDun bujarab cer borzanila. Tade ba]ine bopizogo, dobe{un buSanila, hanibe{un buSanila, kingo moqoqiCa mapu biXazila. 'ijab qo conigi biFugegi{a dudayan, Tade ba]anila, moqoqida Cebe fodobgi bujun, balahun Zanila. cingi moqoqida hadin ja;anila ya;axi, heb baqan duda, ralahun beralgun, baxine joleb Doyi?, qan?ungi baxine joleb Doyi?& – an. balahungi qan?ungi – e'ul baTa;i ?ib& – an moqoqiCa cer fad-{oza'e habunila. tama/a{a, baTa;i bujunareb batani, - yan, caraCa beTer Fwafanila. hedin batani, baxini?{a, - yan, Tir-Tirun beralgi qan?un, baqanalde baybiFanila. qan?un duCa heb Tadegi 'ij baxuneb bugo, - yan, cer aSjobe fagar;anila. coyidaSan Tadegi janvun, caraCa moqoq jaldibe bosanila. moqoqida biZanila Dib caraCa kwe/ ma{Sarade Kurab;i. co sababfagi Kelarodayan, carada hadin abunila - ungo, cer, dur \aliFa;i, hadifan bercinab dun hedifan bihago kodobe ?warab me{a', alahaSe ?ukrufagiyi?{a habulareb! – an. moqoqil heb rafi biTarab bugilan cer, al\amdulilah, ?ukruyan abuleb bujanila. <ar{an borDun moqoq, dandbiTarab cogi ganzida Tadgi Zun, caraye kwe/eRego baqan baxine `uhanila. {adub balahun {uTun, caraCa abunila, kifan xara Tafarab me{a'cin ja;ani, jal Vorogi{a diran. dande moqoqiCagi Dawab punila, piDiRe fa?iq;arab me{a'cin dande qani, xarxural beral dirgi ra]agi{ayan.

МАЛА НАССРУДИНИЦЦА ХІАМУЛ РИКЬАРАБ КУЦ Цо нухалда диванбегассухъе вачӀанила лъабго дагӏбадулав. Гьев лъабассго цадахъ базаралдасса бичун босун буго анцӀила анкьго хӀама. Гьезул цоясс кьун буго тӀолго гӀарцул бащдаб, кӀиабилесс кьун буго тӏолго гӀарцул лъабго бутӀа гьабун цо бутӀа, лъабабилесс кьун буго ичӏго бутӀа гьабун цо бутӀа. Гьанже гьезие къваригӀун буго, жидецца кьураб гӀарцуда рекъон, ричун росарал хӀамул жидедаго гьоркьор рикьизе. Жалго лӏугьун гьезухъа кинго бажарун гьечӀо гьел рикьун. Цинги гьел рачӀун руго диванбегассухъе. Диванбег цӀакъ гӀемер ургъанила битӀараб къагӀидаялълъ гьезда гьоркьор хӀамул рикьизе, гьессухъаги кинго бажаричӀила. Гьединаб цо жиндихъаго бажарулареб иш тӀаде бачӀараб меххалълъ, кумекалълъе Мала Нассрудин ахӀулеб гӀадат букӀанила гьев диванбегассул. Гьанжессаги, ххадув чиги витӀун, Мала Нассрудин ахӀанила хӀамул рикьизе. РекӀун жиндирго цо хераб хӀамидагун, гӀемераб мехх балалде Мала Нассрудин тӀаде щванила. ДагӀбадулазухъ гӀинги тӀамун, Мала Нассрудиницца гьикъанила гьезда: - Нужее кин рикьизе рокьун ругел гьел хӀамул? - ан. - Нижее бокьун буго, нижецца кьураб гӀарцуда рекъон, щивассе кколел хӀамул щвезе, цо хӀама кӀибикьизеги бегьиларо, - ян абунила гьез. Рилълъа гьел хӀамул кир ругелали дида рихьизаре, дицца рикьила гьел щивассе чан-чан кколеб батаниги, букӀине кколеб куцалда, - ян абунила Мала Нассрудиницца. Гьенисса рилълъун, хӀамузда асскӀоре щваралго, дагӀбадулазул анцӀила анкьго хӀамида гьоркьобе анцӀила микьго гӀезе жиндирго хераб хӀамаги биччан, хӀамул рикьизе лӏугьанила Мала Нассрудин. - Ле, Мала Нассрудин, дурго хераб хӀамаги гьоркьобе ккезабун, гьел рикьизе гуро мун ахӀун вугев. Дур хӀама нижее хӀажат гьечӀо, нижее нижералго ругони гӀела, - ян ахІданила дагӀбадулал. - Нужеда ракӀалде ккоге дун гӀадаллъун вугилан. Дун гӀадаллъун гьечӀо. Нужецца дагьаб меххалълъ ссабру гьабе, дицца нужее кколессе кколелгӀан хӀамулги кьела, аххиралда дирго хӀама диего тела, - ян абунила Мала Нассрудиницца. Ххадуб гьесс тӀоццевессев дагӀбадулассда гьикъанила: - Кинабго гӀарцул бащдаб дуццайищ кьураб? - У, дицца кьуна, - ян абунила гьесс. ХӀамузда гьоркьосса ичӀго хӀама батӀаги гьабун, Мала Нассрудиницца гьессда абунила: - Гьале гьаб ичӀабго хӀама дур ккола, раче дурго хӀамул. Ххадуб Мала Нассрудиницца кӀиабилессда гьикъанила: - ХӀамузухъ кьураб кинабго гӀарцул лъабго бутӀа гьабун, цо бутӀа дуцца гурищ кьураб? - ан. - У. - У батани, дуе ккола анлӏго хӀама, баче гьенисса анлӏго хӀамаги, мунги паракъалълъе. Аххиралда лъабабилев дагӀбадулассда гьикъанила Мала Нассрудиницца: - Дуцца кинабниги гӀарцул ичӀго бутӀа гьабун цо бутIа гурищ кьураб? АнцӀила микьгоялдасса гьеб ккола кӀиго. Дуеги ккола кӀиго хӀама. БитӀун гьечӀищ? - ан. - БитӀун буго. - БитӀун батани, баче дурго кӀиябго хӀама. Гьанже гьаб ххутӀараб цо хӀама буго дирго хераб хӀама, янги абун гьезие къо-лълъикӀги гьабун, жиндирго хӀамидаги рекӀун, гьевги анила рокъове. mala naSrudiniSa \amul riparab kuc co nu[alda diwanbegaSu]e wazanila ;abgo dafbadulaw. hew ;abaSgo cada] baRaraldaSa bixun bosun bugo anvila anpgo \ama. heRul coyaS pun bugo Tolgo farcul ba?dab, jiabileS pun bugo Tolgo farcul ;abgo buja habun co buTa, ;ab~abileS pun bugo izgo buTa habun co buTa. hanDe heRiye qwarifun bugo, DideCa purab farcuda reqon, rixun rosaral \amul Didedago horpor ripiRe. Dalgo `uhun heRu]a kingo baDarun hezo hel ripun. cingi hel razun rugo diwanbegaSu]e. diwanbeg vaq femer urGanila biTarab qafidaya' heRda horpor \amul ripiRe, heSu]agi kingo baDarizila. hedinab co Dindi]ago baDarulareb i/ Tade bazarab me{a', kumeka'e mala naSrudin a\uleb fadat bujanila hew diwanbegaSul. hanDeSagi, {aduw xigi wiTun, mala naSrudin a\anila \amul ripiRe. rejun Dindirgo co [erab \amidagun, femerab me{ balalde mala naSrudin Tade ?wanila. dafbadulaRu] fingi Tamun, mala naSrudiniCa hiqanila heRda - nuDeye kin ripiRe ropun rugel hel \amul& - an. - niDeye bopun bugo, niDeCa purab farcuda reqon, ?iwaSe Kolel \amul ?weRe, co \ama jibipiRegi behilaro, - yan abunila heR. ri'a hel \amul kir rugelali dida riFiRare, diCa ripila hel ?iwaSe xan-xan Koleb batanigi, bujine Koleb kucalda, - yan abunila mala naSrudiniCa. heniSa ri'un, \amuRda aSjore ?waralgo, dafbadulaRul anvila anpgo \amida horpobe anvila mipgo feRe Dindirgo [erab \amagi biXan, \amul ripiRe `uhanila mala naSrudin. - le, mala naSrudin, durgo [erab \amagi horpobe KeRabun, hel ripiRe guro mun a\un wugew. dur \ama niDeye \aDat hezo, niDeye niDeralgo rugoni fela, - yan a\danila dafbadulal. - nuDeda rajalde Koge dun fadal;un wugilan. dun fadal;un hezo. nuDeCa dahab me{a' Sabru habe, diCa nuDeye KoleSe Kolelfan \amulgi pela, a{iralda dirgo \ama diyego tela, - yan abunila mala naSrudiniCa. {adub heS ToCeweSew dafbadulaSda hiqanila - Kinabgo farcul ba?dab duCayi? purab& - u, diCa puna, - yan abunila heS. \amuRda horpoSa izgo \ama baTagi habun, mala naSrudiniCa heSda abunila - hale hab izabgo \ama dur Kola, rxe durgo \amul. {adub mala naSrudiniCa jiabileSda hiqanila - \amuRu] purab kinabgo farcul ;abgo buTa habun, co buTa duCa guri? purab& - an. - u. - u batani, duye Kola an`go \ama, baxe heniSa an`go \amagi, mungi <araqa'e. a{iralda ;ab~abilew dafbadulaSda hiqanila mala naSrudiniCa - duCa kinabnigi farcul izgo buTa habun co buTa guri? purab& anvila mipgoyaldaSa heb Kola jigo. duyegi Kola jigo \ama. biTun hezi?& - an. - biTun bugo. - biTun batani, baxe durgo jiyabgo \ama. hanDe hab {uTarab co \ama bugo dirgo [erab \ama, yangi abun heRiye qo-'ijgi habun, Dindirgo \amidagi rejun, hewgi anila roqowe.

ХІАМАГИ ГІАНКІКӏГИ Киналго гӀалхул хӀайваназ жиде-жидеего гьудулзаби тӀасса рищулаго, ХӀамицца жиндиего гьудуллъун ГӀанкІкӏ бищанила. - Дицца гьудуллъун мун бищиялълъе ккараб гӀила буго дур гӀундул ххалатал рукӀин. ГӀундул ххалатал киналго хӀайванал бахӀарзал рукӀуна, - ян чӀухӀун абунила ХӀамицца ГӀанкӀкӏида. ГӀанкІкӏги цӀакъго бохханила. КӀиязго цадахъ лӏугьун, тӀубараб къоялълъ ГӀанкӀкӏиццаги ХӀамиццаги гӀурччинаб авлахъалдасса ххер кванила, цӏцӏорораб иццдасса лълъим гьекъанила, цинги рилълъун, дагьаб меххалълъ хӀухьбахъизеян, цо кӀудияб генугъотӀода гъоркь реганила. Гьел кьижулеб гӀадаб заманалълъ, гъотӀол каралълъа бортун бачӀун, цо гени битӀун ГӀанкӀкӏил ботӀролӏ щванила. Гьеб параялда, чІваркьизарун бералгун, цин эххеде кӀанцIанила ГӀанкІкӏ, цинги, гьеб рахъ-мухъго тун, лӏутун анила рохьобеххун. Ххадуб балагьунги букӀун, ХІамицца абунила: - ВахІ, ГӀанкІкӏ гьудуллъун бищи дир кӀудияб гъалат! ккун буго, гӀундул ххалатал щинал бахӀарзал рукӀунел рукӀун гьечӀо, - ян. \amagi fanJgi kinalgo fal[ul \aywanaR Dide-Dideyego hudulRabi TaSa ri?ulago, \amiCa Dindiyego hudul;un fanJ bi?anila. - diCa hudul;un mun bi?iya'e Karab fila bugo dur fundul {alatal rujin. fundul {alatal kinalgo \aywanal ba\arRal rujuna, - yan zu\un abunila \amiCa fanJida. fanJgi vaqgo bo{anila. jiyaRgo cada] `uhun, Tubarab qoya' fanJiCagi \amiCagi furXinab awla]aldaSa {er kwanila, Vororab iCdaSa 'im heqanila, cingi ri'un, dahab me{a' \uFba]iReyan, co judiyab genuGoToda Gorp reganila. hel piDuleb fadab Ramana', GoTol kara'a bortun bazun, co geni biTun fanJil boTro` ?wanila. heb <arayalda, zwarpiRarun beralgun, cin e{ede janvanila fanJ, cingi, heb ra]-mu]go tun, `utun anila roFobe{un. {adub balahungi bujun, \amiCa abunila - wa\, fanJ hudul;un bi?i dir judiyab GalaT Kun bugo, fundul {alatal ?inal ba\arRal rujunel rujun hezo, - yan.

Гь h 1. Гьа, гьобол! Же, лъимал! ha, hobol! $e, ;imal! Гьа, гьобол! Же, гьимал! ha, hobol! $e, himal! 2. Гьаб дуниял ссверун ссвердарав дида годекIаниб буго месед батулеб. hab duniyal Swerun Swerdaraw dida godejanib bugo mesed batuleb. Гьаб дунял ссверун ссвердарав дида годекIаниб буго месед батинеб. hab dunyal Swerun Swerdaraw dida godejanib bugo mesed batineb. 3. Гьаб дуниялалда ххадур нилI рилълъани гурони, дунял ххадуб цIцIазе нилIеда кIолареб. hab duniyalalda {adur ni/ ri:ani guroni, duniyal {adub ~a#e ni/eda jolareb. Гьаб дунялалда ххадур нилълъ рилълъани гурони, дунял ххадуб цIцIаде нелълъеда кIваняреб. hab dunyalalda {adur ni/ ri:ani guroni, dunyal {adub ~ade ne:eda jwanyareb. 4. Гьаб кIочон тараб бихьугегийила. hab joxon tarab bi%ugegiyila. Гьоболассул бакIалде щведал, гьессул хъизан ятун йиго чIчIегIерги бан. Щиб-кинан цIеххедал, гьелълъ бицун буго росс хванилан. Гьоболасс зигараги бан, жиндирго пашманлъи загьир гьабун буго. Гьелълъ данде - «Гьаб кIочон тараб бихьугеги!» – ян абун буго. Гьоболассда ракIалде ккун буго гьалдасса кIудиябгийищин чияссда пашманлъи-къварилъи бихьулеб. hobolaSul bajalde &wedal, heSul ]i#an yatun yigo Zefergi ban. &ib-kinan `e{edal, he: bicun bugo roS [wanilan. hobolaS #igaragi ban, $indirgo _a^man;i #ahir habun bugo. he: dande - «hab joxon tarab bi%ugegi!» - yan abun bugo. hobolaSda rajalde Kun bugo haldaSa judiyabgiyi&in xiyaSda _a^man;i-qwari;i bi%uleb. КIиго соналдассан гьоболассул бакIалде щвейдал, гьезул жакъа – метер чIчIужу ячинеян вукIарав васги хун ватун вуго. Гьоболасс васассул эбелалда зигара бан буго. Гьанжессаги гьелълъ додинго, гьаб кIочон тараб бихьугегиян, жаваб кьун буго. ВахIин, гьалдассаги кIудиябгийищин чияссда къварилъи бихьулебан гIажаиблъи гьабун буго гьанжеги гьоболасс. jigo sonaldaSan hobolaSul bajalde &weydal, he#ul $aqa - meter Zu$u yaxineyan wujaraw wasgi [un watun wugo. hobolaS wasaSul ebelalda #igara ban bugo. han$eSagi he: dodingo, hab joxon tarab bi%ugegiyan, $awab pun bugo. wa\in, haldaSagi judiyabgiyi&in xiyaSda qwari;i bi%uleban fa$aib;i habun bugo han$egi hobolaS. Цо кIиго соналдассан нахъеги ккун вуго гьав добго росулIе. ЦIакъ къваридго, пашманго ятун йиго гьоболассул лълъади. Щиб ккарабан гьоболасс гьикъилалде, гьелълъ абун буго - «Гьанже бихьана, вацц, дида доб кинабго кIочараб! Я кваназе квен гьечIо, я гьеб босизе бакI гьечIо! co jigo sonaldaSan na]egi Kun wugo haw dobgo rosu/e. `aq qwaridgo, _a^mango yatun yigo hobolaSul :adi. &ib Karaban hobolaS hiqilalde, he: abun bugo - «han$e bi%ana, waC, dida dob kinabgo joxarab! ya kwana#e kwen hezo, ya heb bosi#e baj hezo. ХхантIан тIадеги вахъун, гьобол азбаралдеги ун, хIобода бухьун букIараб жиндирго чу хъун буго. Гьелълъул гьанги гьоболассул лълъадуеги цогидал ракъаразеги бикьун буго. {anTan Tadegi wa]un, hobol a#baraldegi un, \oboda bu%un bujarab $indirgo xu ]un bugo. he:ul hangi hobolaSul :aduyegi cogidal raqara#egi bipun bugo. Гьаб кIочон тараб бихьугегийила. hab joxon tarab bi%ugegiyila. Гьоболассул бакIалълъе щодал, гьессул ххизан ятун йиго чIчIегIерги бамо. Щиби-кинан цIуххудал, гьелълъ бицун буго росс хIванилан. Гьоболасс зигараги бамо, жендерго пашмали загьир бумо буго. Гьелълъ данде - «Гьаб кIочон тараб бихьугеги!» – ян абун буго. Гьоболассда ракIалълъе ккомо буго гьалълъасса кIудабгищийин чияссда пашмали-къварили бихьинеб. hobolaSul baja:e &odal, heSul {i#an yatun yigo Zefergi bamo. &ibi-kinan `u{udal, he: bicun bugo roS \wanilan. hobolaS #igaragi bamo, $endergo _a^mali #ahir bumo bugo. he: dande - «hab joxon tarab bi%ugegi!» - yan abun bugo. hobolaSda raja:e Komo bugo ha:aSa judabgi&iyin xiyaSda _a^ma;i-qwarili bi%ineb. КIиго соналълъассан гьоболассул бакIалълъе щодал, гьезул якъад – метер чIчIужу ячдеян вукIарав васги хIомо ватун вуго. Гьоболасс васассул эбелалълъа зигара бамо буго. Гьанджессаги гьелълъ дадинго, гьаб кIочон тараб бихьугегиян, джаваб кьумо буго. ВахIин, гьалълъассаги кIудабгийищин чияссда къварили бихьинебан гIажаибли бумо буго гьанджеги гьоболасс. jigo sona:aSan hobolaSul baja:e &odal, he#ul yaqad - meter Zu$u yaxdeyan wujaraw wasgi \omo watun wugo. hobolaS wasaSul ebela:a #igara bamo bugo. hanGeSagi he: dadingo, hab joxon tarab bi%ugegiyan, Gawab pumo bugo. wa\in, ha:aSagi judabgiyi&in xiyaSda qwarili bi%ineban fa$aibli bumo bugo hanGegi hobolaS. Цо кIиго соналълъассан нахъеги ккомо вуго гьав дабго росолълъе. ЦIакъ къваридго, пашманго ятун йиго гьоболассул лълъади. Щиби ккарабан гьоболасс гьикълалълъер, гьелълъ абун буго - «Гьандже бихьана, вацц, дида доб кинябго кIочараб! Я кунаде квен гьечIо, я гьеб босде бакI гьечIо! co jigo sona:aSan na]egi Komo wugo haw dabgo roso:e. `aq qwaridgo, _a^mango yatun yigo hobolaSul :adi. &ibi Karaban hobolaS hiqla:er, he: abun bugo - «hanGe bi%ana, waC, dida dab kinyabgo joxarab! ya kunade kwen hezo, ya heb bosde baj hezo. ХхантIан адеги вахъун, гьобол азбаралълъеги омо, хIобола бухьун букIараб жендерго чу хъомо буго. Гьелълъул гьанги гьоболассул лълъадоеги цогидал ракъаразеги бикьун буго. {anTan adegi wa]un, hobol a#bara:egi omo, \obola bu%un bujarab $endergo xu ]omo bugo. he:ul hangi hobolaSul :adoyegi cogidal raqara#egi bipun bugo. 5. Гьаб кIочон тараб бихьугегиян абурабила гирун унеб бетIералълъ. (Гьеб кIочон тарабги щибдай букIунаян ххадув валагьарассда бетIер цIадабе кколеб бихьарабила). hab joxon tarab bi%ugegiyan aburabila girun uneb beTera:. (heb joxon tarabgi &ibday bujunayan {aduw walaharaSda beTer `adabe Koleb bi%arabila). Гьаб кIочон тараб бихьугегиян абурабила гирун энеб бел'эралълъ. (Гьеб кIочон тарабги щибидай букIиня ян ххадув валагьарассда белэр цIадабе ккенеб бихьарабила). hab joxon tarab bi%ugegiyan aburabila girun eneb bel'era:. (heb joxon tarabgi &ibiday bujunya yan {aduw walaharaSda bel'er `adabe Keneb bi%arabila). 6. Гьаб лълъади ячинги, лъимал гьариги Лъаларезда ккола цIакъаб жо гIадин, ГIумруялълъ гьездассан бихьараб канлъи Цо къоялълъ гьез кьураб кьогIлъиялълъ чIвала. hab :adi yaxingi, ;imal harigi ;alare#da Kola `aqab $o fadin, fumruya: he#daSan bi%arab kan;i co qoya: he# purab pof;iya: zwala. Гьаб лълъади ячиги, гьимал руйги Гьанярезда ккена цIакъаб жо гIадин, ГIурмуялълъ гьездассан бихьараб канцIа Цо къоялълъ гьез кьураб кьогIлиялълъ чIваня. hab :adi yaxigi, himal ruygi hanyare#da Kena `aqab $o fadin, furmuya: he#daSan bi%arab kan`a co qoya: he# purab pofliya: zwanya. 7. Гьабги добги ххабар щай, лълъикIаб ретIе, лълъикIаб кванай. habgi dobgi {abar &ay, :ijab reTe, :ijab kwanay. Гьабги дабги ххабар ссундуе, лълъикIаб регьее, лълъикIаб коне. habgi dabgi {abar Sunduye, :ijab reheye, :ijab kone. 8. Гьабе, цинги гьури киссан бугебалиги лъай. habe, cingi huri kiSan bugebali ;ay. Буе, ценги гьури киссан бугебалиги гьае. buye, cengi huri kiSan bugebali haye. 9. Гьаби рагъулел ратани, гьардохъаби роххулелила. habi ravulel ratani, hardo]abi ro{ulelila. Гьуби рагъинел ратани, гьердехъаби роххинелила. hubi ravinel ratani, herde]abi ro{inelila. 10. Гьабигьан вакъуларев, кочIохъан гIорцIцIуларев. habihan waqularew, kozo]an for~ularew. Гьибигьан вакъинярев, кочIохъан гIорцIцIинярев. hibihan waqinyarew, kozo]an for~inyarew. 11. Гьабигьанассда гьабил дваргъи рагIулареб, дабагъчияссда дабгъил махI чIвалареб. habihanaSda habil dwarvi rafulareb, dabavxiyaSda dabvil ma\ zwalareb. Гьибигьанассда гьабил дваргъи рагIиняреб, дабагъчияссда дабгъил махI чIваняреб. hibihanaSda habil dwarvi rafinyareb, dabavxiyaSda dabvil ma\ zwanyareb. 12. Гьабигьанассул чед кIудияб, чанахъанассул гьан кIудияб. habihanaSul xed judiyab, xana]anaSul han judiyab. Гьибигьанассул чед кIудаб, чанахъанассул гьан кIудаб. hibihanaSul xed judab, xana]anaSul han judab. 13. Гьабигьанассухъе гьоко къачIазеги унге, къебедассухъе ретIел букъизеги унге. habihanaSu]e hoko qaza#egi unge, qebedaSu]e reTel buqi#egi unge. Гьибигьанассухъе гьорко къачIадеги онги, къебедассухъе рел'эл букъдеги онги. hibihanaSu]e horko qazadegi ongi, qebedaSu]e rel'el buqdegi ongi. 14. Гьабида гIентIеро базеги маххщелила къваригIунеб. habida fenTero ba#egi ma:&elila qwarifuneb. Гьибида гIентIеро бадеги маххщелила къварагIинеб. hibida fenTero badegi ma:&elila qwarafineb. 15. Гьабие магъало гурей, корое баркала гурей. habiye mavalo gurey, koroye barkala gurey. Гьибие магъало гурей, корое баркала гурей. hibiye mavalo gurey, koroye barkala gurey. 16. Гьабизе бигьалъулеб – биххизе захIмалъулеб (ригьин). habi#e biha;uleb - bi{i#e #a\ma;uleb (rihin). Буде бигьалинеб – биххде захIмалинеб (ригьин). bude bihalineb - bi{de #a\malineb (rihin). 17. Гьабизе бокьани, кIолареб хIалтIиги букIунареб, тезе бокьани, тезе кIолареб гIамалги букIунареб. habi#e bopani, jorareb \alTigi bujunareb, te#e bopani, te#e jolareb famalgi bujunareb. Буде бокьани, кIваняреб хIалтIиги букIиняреб, теде бокьани, теде кIваняреб гIамалги букIиняреб. bude bopani, jwanyareb \alTigi bujinyareb, tede bopani, tede jwanyareb famalgi bujinyareb. 18. Гьабизе бокьани, кIоларебги лъаларебги жо букIунареб. habi#e bopani, jolarebgi ;alarebgi $o bujunareb. Буде бокьани, кIваняребги гьаняребги жо букIиняреб. bude bopani, jwanyarebgi hanyarebgi $o bujinyareb. 19. Гьабизе гьитIинаб, бицаде кIудияб жойила гIаданлъи. habi#e hiTinab, bicade judiyab $oyila fadan;i. Буде гьитIиняб, бицаде кIудаб жойила аданли. bude hiTinyab, bicade judab $oyila adanli. 20. Гьабизе – дие, квине – дуе. habi#e - diye, kwine - duye. Буде – де, конде – дой. bude - de, konde - doy. 21. Гьабизе жо тIагIарасс гIомо борлIулебила. habi#e $o TafaraS fomo bor/ulebila. Буде жо вагIарасс гIомо борлълъинебила. bude $o wafaraS fomo bor:inebila. 22. Гьабизе захIмалъулеб, биххизе бигьалъулеб. habi#e #a\ma;uleb, bi{i#e biha;uleb. Буде захIмалинеб, биххде бигьалинеб. bude #a\malineb, bi{de bihalineb. 23. Гьабизе – Каримие, кваназе – ГIашурае. habi#e - karimiye, kwana#e - fa^uraye. Буде – Каримие, кунаде – ГIашурае. bude - karimiye, kunade - fa^uraye. 24. Гьабизе лъалеб гьечIони, лъалессда гьикъе, баччизе кIолеб гьечIони, кIибикьун босе. habi#e ;aleb hezoni, ;aleSda hiqe, baXi#e joleb hezoni, jibipun bose. Буде гьанеб гьечIони, гьанессда гьикъе, баччде кIванеб гьечIони, кIибикьун босе. bude haneb hezoni, haneSda hiqe, baXde jwaneb hezoni, jibipun bose. 25. Гьабизе лъарассе – квасул дуниял, кваназе лъарассе – нахул дуниял. habi#e ;alareSe - kwasul duniyal, kwana#e ;alareSe - na[ul duniyal. Буде гьарассе – квасул дунял, кунаде гьарассе – нагьул дунял. bude halareSe - kwasul dunyal, kunade halareSe - nahul dunyal. 26. Гьабизеги лъа, кваназеги лъа. habi#egi ;a, kwana#egi ;a. Будеги гьа, кунадеги гьа. budegi ha, kunadegi ha. 27. Гьабизеги лъалев, квинеги лъалев. habi#egi ;alew, kwinegi ;alew. Будеги гьанев, кунадеги гьанев. budegi hanew, kunadegi hanew. 28. Гьабизеги лъаларей, лъазабизеги бокьуларей. habi#egi ;alarey, ;a#abi#egi bopularey. Будеги гьанярей, гьадебудеги бокьинярей. budegi hanyarey, hadebudegi bopinyarey. 29. Гьабизеги лъаларей, кваназеги лъаларей. habi#egi ;alarey, kwana#egi ;alarey. Будеги гьанярей, кунадеги гьанярей. budegi hanyarey, kunadegi hanyarey. 30. Гьабизессеб тарав, тезессеб гьабурав. habi#eSeb taraw, te#eSeb haburaw. Будессеб тарав, тедессеб бурав. budeSeb taraw, tedeSeb buraw. 31. Гьабил гIентIеро гIадин гIемерги гаргадуге, хIехь гIадин вуцIцIунги чIчIоге. habil fenTero fadin, femergi gargaduge, \e% fadin wu~ungi Zoge. Гьибил гIентIеро гIадин гIемерги гаргадуги, хIехь гIадин вуцIцIунги чIчIоги. hibil fenTero fadin, femergi gargadugi, \e% fadin wu~ungi Zogi. 32. Гьабил кIатIкIатIалълъгIанги кIал данде бачунарей. habil jaTjaTa:fangi jal dande baxunarey. Гьибил кIатIкIатIалълъгIанги кIал данде бачинярей. hibil jaTjaTa:fangi jal dande baxinyarey. 33. Гьабил хIал гьабигьанассда лълъикI лъала, богол хIал богогьанассда лълъикI лъала. habil \al habihanaSda :ij ;ala, bogol \al bogohanaSda :ij ;ala. Гьибил хIал гьибигьанассда лълъикI гьаня, богол хIал богогьанассда лълъикI гьаня. hibil \al hibihanaSda :ij hanya, bogol \al bogohanaSda :ij hanya. 34. Гьабихъ вугев вакъуларо, корохъ вугев вугьунаро. habi] wugew waqularo, koro] wugew wuhunaro. 35. Гьабихъ ххунеб жо – ролI, кваналеб жо – тIахьди. habi] {uneb $o - ro/, kwanaleb $o - Ta%di. Гьибихъ ххунеб жо – ролълъ, кунинеб жо – туцIцI. hibi] {uneb $o - ro:, kunineb $o - tu~. 36. Гьабихъа хъанда гIадин. habi]a ]anda fadin. Бакъараб хъанда гьабихъе арабила, гьобо чIчIикIанигIаги цодагьаб мадар ккелилан хьулалда. Гьабил нуцIцIаги рахан батун, гьеб чараги хун, нахъбуссине ккарабила. baqarab ]anda habi]e arabila, hobo Zijanifagi codahab madar Kelilan %ulalda. habil nu~agi ra[an batun, heb xaragi [un, na]buSine Karabila. Гьибихъа хъанда гIадин. hibi]a ]anda fadin. Бакъараб хъанда гьибихъе арабила, гьиби чIчIикIанигIаги цодагьаб мадар ккелилан хьулалълъа. Гьибил нуцIцIаги рахIан батун, гьеб чараги хIомо, нахъбуссде ккарабила. baqarab ]anda hibi]e arabila, hibi Zijanifagi codahab madar Kelilan %ula:a. hibil nu~agi ra\an batun, heb xaragi \omo, na]buSde Karabila. 37. Гьабихъги къвачIа нах бахараб рекъолилан абулебила гIонкIкIоцца. habi]gi qwaza na[ ba[arab reqolilan abulebila fonJoCa. Гьибихъги къвачIа нагь бахъараб рекъенилан абинебила гIонкIкIоцца. hibi]gi qwaza nah ba]arab reqenilan abinebila fonJoCa. 38. Гьабихъего ссверулеб дуниял, чадихъего бекулеб. habi]ego Sweruleb duniyal, xadi]ego bekuleb. Гьибихъего ссверинеб дунял, чодохъего бекинеб. hibi]ego Swerineb dunyal, xodo]ego bekineb. 39. ГьабичIеб жоялълъул цIцIар рагIулареб. habizeb $oya:ul ~ar rafulareb. БучIеб жоялълъул цIцIар рагIиняреб. buzeb $oya:ul ~ar rafinyareb. 40. ГьабичIезе гьечIилан магъилI хIанчIчIиги ахIдолелила. habize#e hezilan mavi/ \anZigi a\dolelila. БучIезе гьечIилан мигъилълъ хIанчIчIиги ахIданила. buze#e hezilan mivi: \anZigi a\danila. 41. ГьабичIого теялдасса кватIун гьабиги лълъикIаб. habizogo teyaldaSa kwaTun habigi :ijab. БучIого теялълъасса кватIун буйги лълъикIаб. buzogo teya:aSa kwaTun buygi :ijab. 42. ГьабичIони букIунареб, кквечIони батулареб. habizoni bujunareb, Kwezoni batulareb. БучIони букIиняреб, ккочIони батиняреб. buzoni bujinyareb, Kozoni batinyareb. 43. ГьабичIониги гIолеб гьабуни, гьабизе кколеб ххутIулеб. habizoni foleb habuni, habi#e Koleb {uTuleb. БучIониги гIенеб буни, буде ккенеб ххутIинеб. buzoni feneb buni, bude Keneb {uTineb. 44. ГьабсагIаталълъайищ, дагьаб нахъайищ? habsafata:ayi&, dahab na]ayi&? КIиго вацц вукIун вуго, гьитIинав бечедав, кIудияв мискинав. Бечедасс мискинассул сан гьабулеб букIун гьечIо. КIиявго цоцалълъ барщунги рукIун руго. Бечедассул рукIун руго цадахъ квана-гьекъолел, жидеде гьессул божи бугел гIемерал гьудулзаби. jigo waC wujun wugo. hiTinaw bexedaw, judiyaw miskinaw. bexedaS miskinaSul san habuleb bujun hezo. jiyawgo coca: bar&ungi rujun rugo. bexedaSul rujun rugo cada] kwana-heqolel, $idede heSul bo$i bugel femeral hudul#abi. Цо къоялълъ гьитIинав ваццассул чIчIужуялълъ россассда абун буго - «Ваццги нахъегIан тун, дуцца чадил гьудулзаби ццере кколел руго. Цинги, дуде къо ккани, дуе вацц гурони ватизе гьечIо. Дуе бокьани, цо хIал бихьизеги бегьила» – ян. Росс хIал бихьизе разилъун вуго. co qoya: hiTinaw waCaSul Zu$uya: roSaSda abun bugo - «waCgi na]efan tun, duCa xadil hudul#abi Cere Kolel rugo. cingi, dude qo Kani, duye waC guroni wati#e hezo. duye bopani, co \al bi%i#egi behila» - yan. roS \al bi%i#e ra#i;un wugo. Цо кIудияб дегIенги хъун, гьез гьелълъул къулагIиялда мусрал ран руго. Цинги киналго гьудулзабазда лъазабун буго - «Къасси нижехъа, тоххаб жо ккун, цо чи хун вуго. Гьев тIагIинавизе кумек къваригIун буго». Щивасс цо-цо багьанаги батун, гьудулзаби чухьарлъун руго. co judiyab defengi ]un, he# he:ul qulafiyalda musral ran rugo. cingi kinalgo hudul#aba#da ;a#abun bugo - «qaSi ni$e]a, to{ab $o Kun, co xi [un wugo. hew Tafinawi#e kumek qwarifun bugo». &iwaS co-co bahanagi batun, hudul#abi xu%ar;un rugo. Ваццассда лъазабураб меххалълъ, гьесс гьикъун буго - «ГьабсагIаталълъайищ, дагьаб нахъайищ?» – ан. waCaSda ;a#aburab me{a:, heS hiqun bugo - «habsafata:ayi&, dahab na]ayi&?» - an. «ГьабсагIаталълъа, – ан абураб меххалълъ, гьев бер къанилалде тIаде щун вуго, - Жаназаги диде борххун, нуж параххалъе, гьалда гьабизе кколеб жо дицца гьабила», – ян абун буго гьесс. «habsafata:a, - an aburab me{a:, hew ber qanilalde Tade &un wugo, - $ana#agi dide bor{un, nu$ _ara{a;e, halda habi#e Koleb $o diCa habila», - yan abun bugo heS. Баччун къулагIигун кIудияв вацц унеб меххалълъ, гьитIинасс абун буго - «Жаназа гуро гьаб, къулагIи буго. Дуеги дур хъизаналълъеги хIалаллъаги гьеб». baXun qulafigun judiyaw waC uneb me{a:, hiTinaS abun bugo - «$ana#a guro hab, qulafi bugo. duyegi dur ]i#ana:egi \alal;agi heb». ГьабсагIалълъащи, дагьаб нахъащи? habsafa:a&i, dahab na]a&i? КIиго вацц вукIун вуго, гьитIиняв бечедав, кIудав мискIиняв. Бечедасс мискIиняссул сан бунеб букIун гьечIо. КIиявго цоцалълъ барщунги рукIун руго. Бечедассул рукIун руго цадахъ куна-гьекъенел, жодеде гьессул божи бугел гIемерал гьудулзаби. jigo waC wujun wugo. hiTinyaw bexedaw, judaw misjinyaw. bexedaS misjinyaSul san buneb bujun hezo. jiyawgo coca: bar&ungi rujun rugo. bexedaSul rujun rugo cada] kuna-heqenel, $odede heSul bo$i bugel femeral hudul#abi. Цо къоялълъ гьитIиняв ваццассул чIчIужуялълъ россассда абун буго - «Ваццги нахъегIан томо, дуцца чодол гьудулзаби ццере кконел руго. Ценги, дуде къо ккани, дой вацц гурони ватде гьечIо. Дой бокьани, цо хIал бихьдеги бегьла» – ян. Росс хIал бихьде разилун вуго. co qoya: hiTinyaw waCaSul Zu$uya: roSaSda abun bugo - «waCgi na]efan tomo, duCa xodol hudul#abi Cere Konel rugo. cengi, dude qo Kani, doy waC guroni watde hezo. doy bopani, co \al bi%degi behla» - yan. roS \al bi%de ra#ilun wugo. Цо кIудаб дегIенги хъомо, гьез гьелълъул къулагIиялълъа мусрал рамо руго. Ценги кинялго гьудулзабазда гьадебумо буго - «Къасси нежехъа, тоххаб жо ккомо, цо чи хIомо вуго. Гьев вагIдевуде кумак къварагIун буго». Щивасс цо-цо багьанаги батун, гьудулзаби чухьалун руго. co judab defengi ]omo, he# he:ul qulafiya:a musral ramo rugo. cengi kinyalgo hudul#aba#da ;adebumo bugo - «qaSi ne$e]a, to{ab $o Komo, co xi \omo wugo. hew wafdewude kumak qwarafun bugo». &iwaS co-co bahanagi batun, hudul#abi xu%alun rugo. Ваццассда гьадебураб меххалълъ, гьесс гьикъун буго - «ГьабсагIалълъащи, дагьаб нахъащи?» – ан. waCaSda hadeburab me{a:, heS hiqun bugo - «habsafa:a&i, dahab na]a&i?» - an. «ГьабсагIалълъа, – ан абураб меххалълъ, гьев бер къалалълъер аде щомо вуго, - Джаназаги диде абебосун, нуж параххале, гьалълъа буде ккенеб жо дицца була», – ян абун буго гьесс. «habsafa:a, - an aburab me{a:, hew ber qala:er ade &omo wugo, - Gana#agi dide adebocun, nu$ _ara{ale, ha:a bude Keneb $o diCa bula», - yan abun bugo heS. Баччун къулагIигин кIудав вацц энеб меххалълъ, гьитIинясс абун буго - «Джаназа гуро гьаб, къулагIи буго. Дойги дур ххизаналълъеги хIалалаги гьеб». baXun qulafigin judaw waC eneb me{a:, hiTinyaS abun bugo - «Gana#a guro hab, qulafi bugo. doygi dur {i#ana:egi \alalagi heb». 45. Гьабулаго бекулебила дуниял, кваналаго биххулебила дуниял. habulago bekulebila duniyal, kwanalago bi{ulebila duniyal. Буняго бекинебила дунял, куниняго биххинебила дунял. bunyago bekinebila dunyal, kuninyago bi{inebila dunyal. 46. Гьабулаго-гьабулагойила гьабида гIентIеро базе лъараб. habulago-habulagoyila habida fenTero ba#e ;arab. Буняго-бунягойила гьибила гIентIеро баде гьараб. bunyago-bunyagoyila hibila fenTero bade harab. 47. Гьабулеб данде билълъаги. habuleb dande bi:agi. Бунеб данде билълъаги. buneb dande bi:agi. 48. Гьабулеб жо гьабун бахъинегIан, инсанассул гIакълу гьаваялде унебила. habuleb $o habun ba]inefan, insanaSul faqlu hawayalde unebila. Бунеб жо бумо бахъдегIан, инсанассул гIакълу гьаваялълъе энебила. buneb $o bumo ba]defan, insanaSul faqlu hawaya:e enebila. 49. Гьабулеб жо чияр лълъикIаб, чияда рекъонгутIизе мун лълъикIав. habuleb $o xiyar :ijab, xiyada reqonguTi#e mun :ijaw. Бунеб жо чиял лълъикIаб, чияда рокъонгутIде мун лълъикIав. buneb $o xiyal :ijab, xiyada roqonguTde mun :ijaw. 50. Гьабулеб кверзухъе билълъаги, кунеб рекIехъе билълъаги. (Гьабулелълъе квер битIаги, кунелълъе чехь битIаги). habuleb kwer#u]e bi:agi, kuneb reje]e bi:agi. (habule:e kwer biTagi, kune:e xe% biTagi). Бунеб кверзухъе билълъаги, конеб рокIехъе билълъаги. (Бунелълъе квер битIаги, конелълъе чехь битIаги). buneb kwer#u]e bi:agi, koneb roje]e bi:agi. (bune:e kwer biTagi, kone:e xe% biTagi). 51. Гьабулеб щинабги гьабун, «МархIаба!» – ян абуниги, «Ма, хIама!» – ян абуниги – цого жо. habuleb &inabgi habun, «mar\aba!» - yan abunigi, «ma, \ama!» - yan abunigi - cogo $o. Бунеб щинябги бумо, «МархIаба!» – ян абуниги, «Ма, хIама!» – ян абуниги – цого жо. buneb &inyabgi bumo, «mar\aba!» - yan abunigi, «ma, \ama!» - yan abunigi - cogo $o. 52. Гьабулелълъуб гуреб рацIцIалъи букIунеб, цIунулелълъубин. habule:ub gureb ra~a;i bujuneb, `unule:ubin. Бунелълъуб гуреб рацIцIали букIинеб, цIунинелълъубин. bune:ub gureb ra~ali bujineb, `unine:ubin. 53. Гьабун куцараб квер, кванан куцараб чехь. habun kucarab kwer, kwanan kucarab xe%. Бумо куцураб квер, кунан куцураб чехь. bumo kucurab kwer, kunan kucurab xe%. 54. Гьабун тараб ишалда пашманлъун ххайир гьечIо, ххадур ракIал гIодиялълъ хварав чи вахъинаро. habun tarab i^alda _a^man;un {ayir hezo, {adur rajal fodiya: [waraw xi wa]ilaro. Бумо тараб ишалълъа пашмалун ххайир гьечIо, ххадур ракIал гIодиялълъ хIварав чи вахъиняро. bumo tarab i^a:a _a^malun {ayir hezo, {adur rajal fodiya: \waraw xi wa]inyaro. 55. Гьабунго гьабунила гьидалIессул гъваца лIугьараб. habungo habunila hida/eSul vwaca /uharab. Бумого бунила гьидалълъессул гъваца лълъугьараб. bumogo bunila hida:eSul vwaca :uharab. 56. ГьабунгутIи – кIарчанлъи, кIунгутIи – хIалихьалъи. habunguTi - jarxan;i, junguTi - \ali%a;i. БумогутIи – кIарчали, кIомогутIи – хIалихьали. bumoguTi - jarxali, jumoguTi - \ali%ali. 57. Гьабуни батула, балагьани щола. habuni batula, balahani &ola. Буни батиня, балагьани щоня. buni batinya, balahani &onya. 58. Гьабуни букIунеб жо буго кеп. habuni bujuneb $o bugo ke_. Буни букIинеб жо буго кеп. buni bujineb $o bugo ke_. 59. Гьабуни рацIцIалъи хIамибокьобги букIунеб, гьабичIони хханассул кIалгIабахъги букIунареб. habuni ra~a;i \amibopobgi bujuneb, habizoni {anaSul jalfaba]gi bujunareb. Буни рацIцIали хIамибокьобги букIинеб, бучIони хханассул кIалгIабахъги букIиняреб. buni ra~ali \amibopobgi bujineb, buzoni {anaSul jalfaba]gi bujinyareb. 60. Гьабуниги гIолареб дуниял, гьабичIони кин гIолеб? habunigi folareb duniyal, habizoni kin foleb? Буниги гIенареб дунял, бучIони кини гIенеб? bunigi fenareb dunyal, buzoni kini feneb? 61. Гьабун щинаб хIалтIи лълъил битIун кколеб, гьарун щинал лъимал лълъие ххутIулел? habun &inab \alTi :il biTun Koleb, harun &inal ;imal :iye {uTulel? Бумо щиняб хIалтIи лълъили битIун ккенеб, румо щинял гьимал лълъее ххутIинел? bumo &inyab \alTi :ili biTun Keneb, rumo &inyal himal :eye {uTinel? 62. Гьабураб бадиб чIвайги – хIалихьалъийила. haburab badib zwaygi - \ali%a;iyila. Бураб бардиб чIвайги – хIалихьалийила. burab bardib zwaygi - \ali%aliyila. 63. Гьабураб гурони батулареб, таралълъ нилIеде мугъ реххулеб. haburab guroni batulareb, tara: ni/ede muv re{uleb. Бураб гурони батиняреб, таралълъ нелълъеде могъ реххинеб. burab guroni batinyareb, tara: ne:ede mov re{ineb. 64. Гьабураб гIамал тезегIан, вижараб росу толеб. haburab famal te#efan, wi$arab rosu toleb. Бураб гIамал тедегIан, вижараб росо тенеб. burab famal tedefan, wi$arab roso teneb. 65. Гьабураб кваниеги бежараб чадиеги чи камуларев. haburab kwaniyegi be$arab xadiyegi xi kamularew. Бураб куниеги бежараб чодоеги чи каминярев. burab kuniyegi be$arab xodoyegi xi kaminyarew. 66. Гьабураб лълъикIлъи бадиб чIвалареб. haburab :ij;i badib zwalareb. Бураб лълъикIли бардиб чIваняреб. burab :ijli bardib zwanyareb. 67. Гьабурабго квинчIони, квинчIого ххутIула. haburabgo kwinzoni, kwinzogo {uTula. Бурабго кончIони, кончIого ххутIиня. burabgo konzoni, konzogo {uTinya. 68. Гьабурасс какулеб, кварасс беццулеб. haburaS kakuleb, kwaraS beCuleb. Бурасс какинеб, кварасс беццинеб. buraS kakineb, kwaraS beCineb. 69. Гьабурассда гьабураб чIчIаги, бикъарассда бикъараб чIчIаги. haburaSda haburab Zagi, biqaraSda biqarab Zagi. Бурассда бураб чIчIаги, бикъарассда бикъараб чIчIаги. buraSda burab Zagi, biqaraSda biqarab Zagi. 70. Гьабурассе гьабураб батула, гьабичессе гьабичеб батула (Гьабурассе – гьабураб, гьабичIессе – гьабичIеб). haburaSe haburab batula, habizeSe habizeb batula (haburaSe - haburab, habizeSe - habizeb). Бурассе бураб батиня, бучессе бучеб батиня (Бурассе – бураб, бучIессе – бучIеб). buraSe burab batinya, buzeSe buzeb batinya (buraSe - burab, buzeSe - buzeb). 71. Гьабурассе гьабураб бетIер лъуралълъуб батулеб. haburaSe haburab beTer ;ura:ub batuleb. Бурассе бураб бел'эр гьуралълъуб батинеб. buraSe burab bel'er hura:ub batineb. 72. Гьабурассе гьабураб бецIизе цо къоги – нусго сон, нусго сонги – цо къо. haburaSe haburab be`i#e co qogi - nusgo songi, nusgo congi - co qo. Бурассе бураб бецIде цо къоги – нусго сон, нусго сонги – цо къо. buraSe haburab be`de co qogi - nusgo songi, nusgo congi - co qo. 73. Гьабурассул гьабураб гьойдаги лъалебила. haburaSul haburab hoydagi ;alebila. Гьой букIарабила нухда бегун. Цо нухлуласс гьелда гьикъарабила нухда бегунгIаги мун щиб гьабулебилан. Гьойцца жаваб кьурабила лълъикIавги квешавги чи лъазе бегун бугилан. КIал гIемерав нухлулав, нухда бегунищин лълъикIавги квешавги чи лъалевилан, велъун вуго. Гьойцца жаваб кьун буго. - У, гьедин лъала! ЛълъикIав чи, дида цо рагIицин абичIого, жиндирго нухда уна. Квешав чиясс я гамачI речIчIула, я тIил кьабула. Цо-цо мун гIадинав кколареб жоялълъул ургъалида вукIунев чиясс гьел дуцца гIадинал суалалги кьола. hoy bujarabila nu[da begun. co nu[lulaS helda hiqarabila nu[da begunfagi mun &ib habulebilan. hoyCa $awab purabila :ijawgi kwe^awgi xi ;a#e begun bugilan. jal femeraw nu[lulaw, nu[da beguni&in :ijawgi kwe^awgi xi ;alewilan, we;un wugo. hoyCa $awab pun bugo. - u, hedin ;ala! :ijaw xi dida raficin abizogo $indirgo nu[da una. kwe^aw xiyaS ya gamaz reZula, ya Til pabula. co-co mun fadinaw Kolareb $oya:ul urvalida wujunew xiyaS hel duCa fadinal sualalgi pola. Бурассул бураб гьойдаги гьанебила. buraSul burab hoydagi hanebila. Гьой букIарабила нугьла бегун. Цо нугьлуласс гьелълъа гьикъарабила нугьла бегунгIаги мун щиби бунебилан. Гьойцца джаваб кьурабила лълъикIавги кошавги чи гьаде бегун бугилан. КIал гIемерав нугьлулав, нугьла бегунщийин лълъикIавги кошавги чи гьаневилан, воххун вуго. Гьойцца джаваб кьумо буго. - Э, гьедин гьаня! ЛълъикIав чи, дида цо рагIицин абчIого, жендерго нугьла эна. Кошав чиясс я гамачI речIчIиня, я ил кьапIиня. Цо-цо мун гIадинав ккенареб жоялълъул ургъалида вукIинев чиясс гьел дуцца гIадинал суалалги кьена. hoy bujarabila nuhla begun. co nuhlulaS he:a hiqarabila nuhla begunfagi mun &ibi bunebilan. hoyCa Gawab purabila :ijawgi ko^awgi xi hade begun bugilan. jal femeraw nuhlulaw, nuhla begun&iyin :ijawgi ko^awgi xi hanewilan, wo{un wugo. hoyCa Gawab pumo bugo. - e, hedin hanya! :ijaw xi dida raficin abzogo $endergo nuhla ena. ko^aw xiyaS ya gamaz reZinya, ya il paPinya. co-co mun fadinaw Kenareb $oya:ul urvalida wujinew xiyaS hel duCa fadinal sualalgi pena. 74. Гьабурассе – ссахIила, ссванххарассе – гьирила. haburaSe - Sa\ila, Swan{araSe - hirila. Бурассе – ссахIила, ссванххарассе – гьирила. buraSe - Sa\ila, Swan{araSe - hirila. 75. Гьабурассул квералда лъалеб, кварассул кIалалда лъалеб. haburaSul kweralda ;aleb, kwaraSul jalalda ;aleb. Бурассул квералълъа гьанеб, кварассул кIалалълъа гьанеб. buraSul kwera:a haneb, kwaraSul jala:a haneb. 76. Гьабухъе букIунеб жо – гIадат, куцахъе букIунеб жо – черхх. habu]e bujuneb $o - fadat, kuca]e bujuneb $o - xer{. Бухъе букIинеб жо – гIадат, куцухъе букIинеб жо – черхх. bu]e bujineb $o - fadat, kucu]e bujineb $o - xer{. 77. Гьабухъе букIунеб жойила дуниял. habu]e bujuneb $oyila duniyal. МагIарулаз гьаб кици гIунтIизабула Шагь-ГIабасиде. mafarula# hab kici funTi#abula ^ah fabaside. Гьесс хъван букIарабила гьаб дуниял, лълъицца кин гьабуниги, гьабухъе букIунеб жо бугилан. Гьеб бихьарабила цо гIолохъанчияссда. Цинги гьесс шагьассде кагъат хъварабила, дур ваццассул вас вачIунев вугин, данде вахъаян. heS ]wan bujarabila hab duniyal, :iCa kin habunigi, habu]e bujuneb $o bugilan. heb bi%arabila co folo]anxiyaSda. cingi heS ^ahaSde kavat ]warabila, dur waCaSul was wazunew wugin, dande wa]ayan. Шагьассул чара хванила. Дир васги гьечIо, ваццассул васги гьечIо, гьасс бицунеб жого щибилан виххун ххутIанила. Аххирги, жого гьечIеб жо гьаб батиларилан, чукъа-рахьангун «ваццассул васассда» данде вахъанила. ^ahaSul xara [wanila. dir was hezo, waCaSul wasgi hezo, haS bicuneb $o &ibilan wi{un {uTanila. a{irgi, $ogo hezeb $o hab batilarilan, xuqa-ra%angun «waCaSul wasaSda» dande wa]anila. ВачIанила цо гIадатияв гIолохъанчиги гьессул гьалмагълъиги. Шагьасс хIал лъазе течIила, кIудияб хIурматалда гьобол жиндирго кIалгIаялде вачанила. Гьоболлъи-хIурматалдасса ххадуб, асскIосса чагIиги нахъе ритIун, шагьасс гьессда гьикъанила. wazanila co fadatiyaw folo]anxigi heSul halmav;igi. ^ahaS \al ;a#e tezila, judiyab \urmatalda hobol $indirgo jalfayalde waxanila. hobol;i-\urmataldaSa {adub, aSjoSa xafigi na[e riTun, ^ahaS heSda hiqanila. - Ле, мунго кинав гIабдал, шагь маххссараде кколев? Дир ваццги гьечIо, ваццассул васги гьечIо! Васасс къокъаб жаваб кьунила. - le, muhgo kinaw fabdal, ^ah ma{Sarode Kolew? dir waCgi hezo, waCaSul wasgi hezo! - Дуцца хъван батана гьабухъе букIунеб жо бугила дуниял. Диццаги гьелда рекъон гьабулеб буго... - duCa ]wan batana habu]e bujuneb $o bugila duniyal. diCagi helda reqon habuleb bugo... Шагьассда гьессда абизе жо батичIила. Ваццассул вас жиндирго вазирлъун толев вугилан ххалкъалдаги лъазабун, гьеб балъголъи гьесс чиядасса баххчанила. Гьессдасса лълъикIав вазир Шагь-ГIабасил вукIинчIевила. ^ahaSda heSda abi#e $o batizila. waCaSul was $indirgo wa#ir;un tolew wugilan {alqaldagi ;a#abun, heb ba;go;i heS xiyadaSa ba{xanila. heSdaSa :ijaw wa#ir ^ah fabasil wujinzewila. Бухъе букIинеб жойила дунял. bu]e bujineb $oyila dunyal. Маарулаз гьаб кици гIунтIдебуня Шагь-ГIабасиде. maarula# hab kici funTdebunya ^ah fabaside. Гьесс хъвамо букIарабила гьаб дунял, лълъицца кини буниги, бухъе букIинеб жо бугилан. Гьеб бихьарабила цо гIолохъанчияссда. Ценги гьесс шагьассде кагъат хъварабила, дур ваццассул вас вачIинев вугин, данде вахъаян. heS ]wamo bujarabila hab dunyal, :iCa kini bunigi, bu]e bujineb $o bugilan. heb bi%arabila co folo]anxiyaSda. cengi heS ^ahaSde kavat ]warabila, dur waCaSul was wazinew wugin, dande wa]ayan. Шагьассул чара хIванила. Дир васги гьечIо, ваццассул васги гьечIо, гьасс бицинеб жого щибилан виххун ххутIанила. Аххирги, жого гьечIеб жо гьаб батларилан, чукъа-рахьангин «ваццассул васассда» данде вахъанила. ^ahaSul xara \wanila. dir was hezo, waCaSul wasgi hezo, haS bicineb $o &ibilan wi{un {uTanila. a{irgi, $ogo hezeb $o hab batlarilan, xuqa-ra%angun «waCaSul wasaSda» dande wa]anila. ВачIанила цо гIадатияв гIолохъанчиги гьессул гьалмагълиги. Шагьасс хIал гьаде течIила, кIудаб хIурматалълъа гьобол жендерго кIалгIаялълъе вачанила. Гьоболи-хIурматалълъасса ххадуб, гъунисса чиги нахъе ритIун, шагьасс гьессда гьикъанила. wazanila co fadatiyaw folo]anxigi heSul halmavligi. ^ahaS \al hade tezila, judab \urmata:a hobol $endergo jalfaya:e waxanila. hoboli-\urmata:aSa {adub, vuniSa xigi na[e riTun, ^ahaS heSda hiqanila. - Ле, мунго киняв абдал, шагь маххссароде кконев? Дир ваццги гьечIо, ваццассул васги гьечIо! Васасс къокъаб джаваб кьунила. - le, muhgo kinyaw abdal, ^ah ma{Sarode Konew? dir waCgi hezo, waCaSul wasgi hezo! wasaS qoqab Gawab punila. - Дуцца хъвамо батана бухъе букIинеб жо бугила дунял. Диццаги гьелълъа рокъон бунеб буго... - duCa ]wamo batana bu]e bujineb $o bugila dunyal. diCagi he:a roqon buneb bugo... Шагьассда гьессда абде жо батчIила. Ваццассул вас жендерго вазирлун тенев вугилан ххалкъалълъаги гьадебумо, гьеб балголи гьесс чиядасса баххчанила. Гьессдасса лълъикIав вазир Шагь-ГIабасил вукIчIевила. ^ahaSda heSda abde $o batzila. waCaSul was $endergo wa#irlun tenew wugilan {alqa:agi hadebumo, heb balgoli heS xiyadaSa ba{xanila. heSdaSa :ijaw wa#ir ^ah fabasil wujzewila. 78. Гьаваялда рекъон черхх биччан тани, таманал балагьал хIехьезе ккола. hawayalda reqon xer{ biXan tani, tamanal balahal \e%e#e Kola. Гьаваялълъа рокъон черхх биччан тани, таманал балагьал хIуккуде ккена. hawaya:a roqon xer{ biXan tani, tamanal balahal \uKude Kena. 79. Гьавизеги вас лълъикIав, росонибги ролI лълъикIаб. hawi#egi was :ijaw, rosonibgi ro/ :ijab. Вудеги вас лълъикIав, росонибги ролълъ лълъикIаб. wudegi was :ijaw, rosonibgi ro: :ijab. 80. Гьавудила – гIорцIцIила, гIодов чIчIела – вакъила. hawudila - for~ila, fodow Zela - waqila. Вудадила – гIорцIцIла, гIодов чIчIела – вакъла. wududila - for~la, fodow Zela - waqla. 81. Гьавунщинав васассул ХIажимурад вахъунарев. hawun&inaw wasaSul \a$imurad wa]unarew. Вумощиняв васассул ХIажимурад вахъинярев. wumo&inyaw wasaSul \a$imurad wa]inyarew. 82. Гьагаб гьой рачIчIгун багъулеб. hagab hoy raZgun baguleb. Гьагаб гьой рачIчIгин багъинеб. hagab hoy raZgin bagineb. 83. Гьагав чи чан къолоде? hagaw xi xan qolode? Гьагав чи чан къолоде? hagaw xi xan qolode? 84. Гьагасс гьор бухIулеб, гогьасс чу чIвалеб. hagaS hor bu\uleb, gohaS xu zwaleb. Гьагасс гьор бухIинеб, гогьасс чу чIванеб. hagaS hor bu\ineb, gohaS xu zwaneb. 85. Гьагьал – МухIамалълъуй, хIама – нижелълъуй. hahal - mu\ama:uy, \ama - ni$e:uy. Гьагьал – МухIумалълъуй, хIама – нежелълъуй. hahal - mu\uma:uy, \ama - ne$e:uy. 86. Гьагьикь вукIарассе чухъа щведал, хъубабищин, бацIцIадабищилан гьикъарабила. hahip wujaraSe xu]a &wedal, ]unani&in, ba~adabi&ilan hiqarabila. Гьагьикь вукIарассе чухъа щодал, хъубабщийин, бацIцIадабщийилан гьикъарабила. hahip wujaraSe xu]a &odal, ]unan&iyin, ba~adab&iyilan hiqarabila. 87. Гьагьинибе лълъим тIоге, тIаргъинибе мугь баге. hahinibe :im Toge, Tarvinibe muh bage. Гьагьинибе лълъим тIоге, тIаргъинибе мугь баге. hahinibe :im Toge, Tarvinibe muh bage. 88. ГьагIигун хIамил гьуърул чучулел, гьересси бициндал мацIцIихъанассул керен чучулеб. hafigun \amil hu'rul xuxulel, hereSi bicindal ma~i]anaSul keren xuxuleb. ГьагIигин хIамил гьуърул чучинел, гьересси бицун мацIцIихъанассул керен чучинеб. hafigun \amil hu'rul xuxinel, hereSi bicun ma~i]anaSul keren xuxineb. 89. ГьагIизе лъанщинаб хIамаги гуро, мимидарабщинаб кетоги гуро. hafi#e ;an&inab \amagi guro, mamadarab&inab ketogi guro. ГьагIде гьамощиняб хIамаги гуро, мимидарабщиняб кетоги гуро. hafde hamo&inyab \amagi guro, mamadarab&inyab ketogi guro. 90. ГьагIу ххун, мучариги зарал гьечIо. hafu {un, muxarigi #aral hezo. ГьагIо ххумо, мучариги зарал гьечIо. hafo {umo, muxarigi #aral hezo. 91. Гьадабаго зоб буго, зоб бакьулIго бакъ буго, Баххуе даруги дагьайги кьижи буго. hadabago #ob bugo, #ob bapu/go baq bugo, ba{uye darugi dahaygi pi$i bugo. «Гьадин битIараб бокьула дие гьудул!» «hadin biTarab bopula diye hudul!» Сапаралълъ унаго, царалги борхьилги гьудуллъи ккарабила. Гьез гIор бахине кколеб букIанила. Борохь чIчIанила жинда лълъим лъаларилан. Царацца абунила жиндир габуралда жемейин, жинцца бахъилин мун доб рахъалде. sa_ara: unago, caralgi bor%ilgi hudul;i Karabila. he# for ba[ine Koleb bujanila. boro% Zanila $inda :im ;alarilan. caraCa abunila $indir gaburalda $emeyin, $inCa ba]ilin mun dob ra]alde. ГIор бакьулIе щвейгун, борхьицца цер гъанкъизе ххиял гьабунила. Царацца гьелда абунила. for bapu/e &weygun, bor%iCa cer vanqi#e {iyal habunila. caraCa helda abunila. - Гьабгощинаб меххалълъ цадахъги рукIун, цоцазда гьумерги бихьичIогойищхха нилI ратIалъилел? - habgo&inab me{a: cada]gi rujun, coca#da humergi bi%izogoyi&{a ni/ raTa;ilel? - Ма, балагье! – ян бегьун бачIанила борхьицца жиндирго бетIер. - ma, balahe! - yan behun bazanila bor%iCa $indirgo beTer. Ххапун кIалдибеги бачун, чIчIинтIун рехханила царацца гьелълъул бетIер. {a_un jaldibegi baxun, ZinTun re{anila caraCa he:ul beTer. Цинги, кIиябго рахъалълъ ишанги ккун, чIор гIадин салтIа борохьги битIизабун, царацца гьадал рагIаби абуралила. (БитIун хьвадарабани, гьадин битIизабизе ккелароан). cingi, jiyabgo ra]a: i^angi Kun, zor fadin salTa boro%gi biTi#abun, caraCa hadal rafabi aburabila. (biTin %wadarabani, hadin biTi#abi#e Kelaroan). Гьадабаго зоб буго, зоб бакьолълъго бакъ буго, Баххуе даруги дагьайги кьижи буго. hadabago #ob bugo, #ob bapo:go baq bugo, ba{uye darugi dahaygi pi$i bugo. «Гьадин битIараб бокьиня де гьудул!» «hadin biTarab bopinya de hudul!» Сапаралълъ энаго, царалги борхьилги гьудули ккарабила. Гьез гIор бахъде ккенеб букIанила. Борохь чIчIанила женда лълъин гьанярилан. Царацца абунила жендер габуралълъа жемейин, женцца бахълин мун даб рахъалълъе. sa_ara: unago, caralgi bor%ilgi huduli Karabila. he# for ba[de Keneb bujanila. boro% Zanila $enda :in hanyarilan. caraCa abunila $ender gabura:a $emeyin, $enCa ba]lin mun dab ra]a:e. ГIор бакьолълъе щвейгун, борхьицца цер гъанкъде ххиял бунила. Царацца гьелълъа абунила. for bapo:e &weygun, bor%iCa cer vanqde {iyal bunila. caraCa he:a abunila. - Гьабгощинаб меххалълъ цадахъги рукIун, цоцазда гьомерги бихьчIогощихха нилълъ баланилел? - habgo&inab me{a: cada]gi rujun, coca#da homergi bi%zogo&i{a ni: balanilel? - Ма, балагье! – ян бегьун бачIанила борхьицца жендерго бел'эр. - ma, balahe! - yan behun bazanila bor%iCa $endergo bel'er. ХхапIун кIалдибеги бачун, чIчIинтIун рехханила царацца гьелълъул бел'эр. {a_un jaldibegi baxun, ZinTun re{anila caraCa he:ul bel'er. Ценги, кIиябго рахъалълъ ишанги ккумо, чIор гIадин сала борохьги битIдебумо, царацца гьадал рагIаби абуралила. (БитIун хьвадарабани, гьадин битIдебуде ккелароан). cengi, jiyabgo ra]a: i^angi Kumo, zor fadin sala boro%gi biTdebumo, caraCa hadal rafabi aburabila. (biTin %wadarabani, hadin biTdebude Kelaroan). 92. Гьадин гьабун, дада хварав, додин гьабун, баба хварай. hadin habun, dada [waraw, dodin habun, baba [waray. Гьадин бумо, дада хIварав, дадин бумо, баба хIварай. hadin bumo, dada \waraw, dadin bumo, baba \waray. 93. Гьадин чIчIун иш тIубаларо, тIохда чIчIун бечелъиларо. hadin Zun i^ Tubalaro, To[da Zun bexe;ilaro. Гьай, гьерссихъаналълъул гьерссихъан! – ан абурабила царацца тIанчIида. hay herSi]ana:ul herSi]an! - an aburabila caraCa Tanzida. МагIардаги регун, гъоба кIкIалахъ чIахI-къулалда рекIараб цIадухъ ралагьун рукIанила церги тIинчIги. Царацца хьалбал роркьулеб ххвел гьабулеб букIанила. mafardagi regun, voba Jala] za\-qulalda rejarab `adu] ralahun rujanila cergi Tinzgi. caraCa %albal rorpuleb {wel habuleb bujanila. - Дуцца гьабулеб жо щиб, эбел? – ан цIехханила царатIинчIалълъ. - duCa habuleb $o &ib ebel? - an `e{anila caraTinza:. - Гъоба-а-а кIкIалахъ бугеб цIаялълъ хьалбал роркьулеб буго, дир гьитIин! - voba-a-a Jala] bugeb `aya: %albal rorpuleb bugo dir hiTin! Цодагьаб заманалдассан царатIинчI, эххедеги кIанцIун, гIодоб речIчIанила. codahab #amanaldaSan caraTinz e{edegi jan`un fodob reZanila. - Дуе щиб лIугьараб?! – ан бихха-ххочун лIугьанила цер. - duye &ib /uharab?! - an bi{a-{oxun /uhanila cer. - Гьа-а-а-гъаб цIадул хIенехI дитIе бортана! – ян абунила, бер къапичIого, тIинчIалълъ, гъобе ккалахъе квачIги битIун. - ha-a-a-vab `adul \ene\ diTe bortana! - yan abunila ber qa_izogo Tinza:, vobe Jala]e kwazgi biTun. - Гьай гьерссихъаналълъул гьерссихъан! – ан абунила царацца тIанчIида. - hay herSi]ana:ul herSi]an! - an abunila caraCa Tanzida. Гьадин чIчIомо иш обаняро, огьла чIчIомо бечелиняро. hadin Zomo i^ obanyaro, ohla Zomo bexelinyaro. Гьай, гьерссихъаналълъул гьерссихъан! – ан абурабила царацца анчIида. hay herSi]ana:ul herSi]an! - an aburabila caraCa anzida. Маардаги регун, гъоба кIкIалахъ чIахI-къулалълъа ракIараб цIадухъ ралагьун рукIанила церги энчIги. Царацца хьалбал роркьинеб ххвел бунеб букIанила. maardagi regun, voba Jala] za\-qula:a rajarab `adu] ralahun rujanila cergi enzgi. caraCa %albal rorpineb {wel buneb bujanila. - Дуцца бунеб жо щиби, эбел? – ан цIуххунила цараэнчIалълъ. - duCa buneb $o &ibi ebel? - an `u{unila caraenza:. - Гъоба-а-а кIкIалахъ бугеб цIаялълъ хьалбал роркьинеб буго, дир гьитIин! - voba-a-a Jala] bugeb `aya: %albal rorpineb bugo dir hiTin! Цодагьаб заманалълъассан цараэнчI, эххедеги кIанцIун, гIодоб рачIчIанила. codahab #amana:aSan caraenz e{edegi jan`un fodob raZanila. - Дой щиби лълъугьараб?! – ан бихха-ххочун лълъугьанила цер. - doy &ibi :uharab?! - an bi{a-{oxun :uhanila cer. - Гьа-а-а-гъаб цIадол хIенехI диле бортана! – ян абунила, бер къапIчIого, энчIалълъ, гъобе ккалахъе квачIги битIун. - ha-a-a-vab `adol \ene\ dile bortana! - yan abunila ber qaPzogo enza:, vobe Jala]e kwazgi biTun. - Гьай гьерссихъаналълъул гьерссихъан! – ан абунила царацца анчIида. - hay herSi]ana:ul herSi]an! - an abunila caraCa anzida. 94. Гьакида квер рокъобго чIвай. hakida kwer roqobgo zway. Гьиркила квер рукъубго чIвае. hirkila kwer ruqubgo zwaye. 95. Гьакидасса тIутI бачахъеян абурабила лъарагIасс (Гьиридасса тIутI бачахъе). hakidaSa TuT baxa]eyan aburabila ;arafaS (hiridaSa TuT baxa]e). Кициялълъ абулеб буго, кигIан гьитIинаб жоялълъулги жинда рекъараб цIцIайи букIунила, гьелда тIад гьелълъул бакIлъиялда рекъараб захIматги унилан. kiciya: abuleb bugo, kifan hiTinab $oya:ulgi $inda reqarab ~ayi bujunila, helda Tad he:ul baj;iyalda reqarab #a\matgi unilan. Гьиркиласса тIутI бачахъеян абурабила гьарагIасс (Гьиридасса тIутI бачахъе). hirkilaSa TuT baxa]eyan aburabila harafaS (hiridaSa TuT baxa]e). Кициялълъ абинеб буго, кагIан гьитIиняб жоялълъулги женда ракъараб цIцIай букIинила, гьелълъа ад гьелълъул бакIлиялълъа ракъараб захIматги энилан. kiciya: abineb bugo, kafan hiTinyab $oya:ulgi $enda raqarab ~ay bujinila, he:a ad he:ul bajliya:a raqarab #a\matgi enilan. 96. Гьакил бетIергьанассул бакъаналда рекъонила гьелда рекIарасс кечI ахIизе кколеб. hakil beTerhanxiyaSul baqanalda reqonila helda rejaraS kez a\i#e Koleb. Гьиркил белегьанассул макъаналълъа рокъонила гьелълъа ракIарасс кечI ахIде ккенеб. hirkil belehanxiyaSul maqana:a roqonila he:a rajaraS kez a\de Keneb. 97. Гьакил юк чодаги лъоге, чол гьир хIамидаги баге. hakil yuk xodagi ;oge, xol hir \amidagi bage. Гьиркил юк чолаги гьоги, чол гьир хIамилаги баги. hirkil yuk xolagi hogi, xol hir \amilagi bagi. 98. Гьакълил гьудул къо ккедал ватуларевила. haqlil hudul qo Kedal watularewila. Гьекълил гьудул къо ккедал ватиняревила. heqlil hudul qo Kedal watinyarewila. 99. Гьакълил рокъоб чехьги къай, чияр рокъоб берги къай. haqlil roqob xe%gi qay, xiyar roqob bergi qay. Гьекълил рукъуб чехьги къае, чиял рукъуб берги къае. heqlil ruqub xe%gi qaye, xiyal ruqub bergi qaye. 100. Гьакълицца гIадаллъулареб бетIер букIунаребила, кIалцIуцца ццулъулареб чу букIунаребила. haqliCa fadal;ulareb beTer bujunarebila, jal`uCa Cu;ulareb xu bujunarebila. Гьекълицца гIадалиняреб бел'эр букIиняребила, кIалцIоцца ццулиняреб чу букIиняребила. heqliCa fadalinyareb bel'er bujinyarebila, jal`oCa Culinyareb xu bujinyarebila. 101. Гьакълицца чехь бихъуларо, бетIер бихъула. haqliCa xe% bi]ularo, beTer bi]ula. Гьекълицца чехь бихъиняро, бел'эр бихъиня. heqliCa xe% bi]inyaro, bel'er bi]inya. 102. Гьакълиццайин бахIарчи чIвалев, чIагIдаццайин цагъур чIехьолеб. haqliCayin ba\arxi zwalew, zafdaCayin cavur ze%oleb. Гьекълиццайин бахIарчи чIванев, чIагIдаццайин цугъур чIехьенеб. heqliCayin ba\arxi zwanew, zafdaCayin cuvur ze%eneb. 103. Гьал мугIрул цIураб гIиги гIалах цIураб боцIцIиги бугебани дир! – илан абунила цоясс. – Гьел чIвазе бацIлъун дунги вугевани! – ян абурабила цогиясс. hal mufrul `urab figi fala{ `urab bo~igi bugebani dir! - ilan abunila coyaS, - hel zwa#e ba`;un dungi wugewani! - yan aburabila cogiyaS. Гьал муърул цIураб гIиги гIалах цIураб боцIцIиги бугебани дир! – илан абунила цоясс. – Гьел чIваде бацIлун дунги вугевани! – ян абурабила цогиясс. hal mu'rul `urab figi falah `urab bo~igi bugebani dir! - ilan abunila coyaS, - hel zwade ba`lun dungi wugewani! - yan aburabila cogiyaS. 104. Гьал роццал нахъа рукIаго, кире рахъаниги, нилIер бусен махIцинчIого букIинарилан абурабила гъадицца тIанчIазда. hal roCal na]a rujago, kire ra]anigi, ni/er busen ma\cinzogo bujinarilan aburabila vadiCa Tanza#da. ГъадитIанчIаз эбелалда абурабила, нилIер бусенги махIцун бугин, цоги бакIалде рахъани бокьилаанилан. Гъадиццаги тIанчIазе гьадинаб жаваб кьун бугила. vadiTanza# ebelalda aburabila, ni/er busengi ma\cun bugin, cogi bajalde ra]ani bopilaanilan. vadiCa Tanza#e hadinab $awab pun bugila. Гьал роццал нахъа рукIаго, кере рахъаниги, нелълъер босен махIцчIого букIинярилан абурабила гъадицца анчIазда. hal roCal na]a rujago, kere ra]anigi, ne:er bosen ma\czogo bujinyarilan aburabila vadiCa anza#da. ГъадианчIаз эбелалълъа абурабила, нелълъер босенги махIцун бугин, цоги бакIалълъе рахъани бокьлаанилан. Гъадиццаги анчIазе гьадинаб джаваб кьумо бугила. vadiTanza# ebela:a aburabila, ne:er bosengi ma\cun bugin, cogi baja:e ra]ani boplaanilan. vadiCa anza#e hadinab Gawab pumo bugila. 105. Гьалагаб чол кIал бицца белъунеб, гьагав чияссул бетIер чияцца буххулеб. halagab xol jal biCa be;uneb, hagaw xiyaSul beTer xiyaCa bu{uleb. Гьалагаб чол кIал бицца белгьинеб, гьагав чияссул бел'эр чияцца буххинеб. halagab xol jal biCa belhineb, hagaw xiyaSul bel'er xiyaCa bu{ineb. 106. Гьалго берал къвакани, щвела цоги вокьулев, Гьалго кьунссрул кIичIани, восила лагачергес. halgo beral qwakani, &wela cogi wopulew, halgo punSrul jizani, wosila lagaxerges. Гьалго берал къвакани, щоня цоги вокьинев, гьалго кьунссрул кIичIани, восла лагачергес. halgo beral qwakani, &onya cogi wopinew, halgo punSrul jizani, wosla lagaxerges. 107. Гьалдасса къваридаб къо бачIунгеги. haldaSa qwaridab qo bazungegi. Гьалълъасса къваридаб къо бегьугеги. ha:aSa qwaridab qo behugegi. 108. Гьалдолебго-гьалдолеб хьагги буго, хьандолевго-хьандолев россги вуго. haldolebgo-haldoleb %aggi bugo, %andolewgo-%andolew roSgi wugo. Гьалденебго-гьалденеб хьагги буго, хьанденевго-хьанденев россги вуго. haldenebgo-haldeneb %aggi bugo, %andenewgo-%andenew roSgi wugo. 109. Гьалие – цIцIад, цIцIолбое – бакъ. haliye - ~ad, ~olboye - baq. Гьолое – цIцIад, цIцIолбое – бакъ. holoye - ~ad, ~olboye - baq. 110. Гьалмагъ кьучIчIав ккве, гьудул божарав ккве. halmav puZaw Kwe, hudul bo$araw Kwe. Гьалмагъ кьучIчIав ккое, гьудул божарав ккое. halmav puZaw Koye, hudul bo$araw Koye. 111. Гьалмагъзабазул цолъи – ххазинадул мегIер. halmav#aba#ul co;i - {a#inadul mefer. Гьалмагъзабазул цоли – ххазинадол меэр. halmav#aba#ul coli - {a#inadol meer. 112. Гьалмагъзаби гIемер рукIуна, гьудул цо гурони вукIунаро. halmav#abi femer rujuna, hudul co guroni wujunaro. Гьалмагъзаби гIемер рукIиня, гьудул цо гурони вукIиняро. halmav#abi femer rujinya, hudul co guroni wujinyaro. 113. Гьалмагъассул хIал сапаралде цадахъ ккедал лъалеб. halmavaSul \al sa_aralde cada] Kedal ;aleb. 114. Гьан бичун чед босуге, чи вихьун рагIи бицунге. han bixun xed bosuge, xi wi%un rafi bicunge. Гьан бичун чед босуги, чи вихьун рагIи бицуги. han bixun xed bosugi, xi wi%un rafi bicugi. 115. Гьан букIана – цIа щвечIо, цIа букIана – гьан щвечIо. han bujana - `a &wezo, `a bujana - han &wezo. Гьан букIана – цIа щочIо, цIа букIана – гьан щочIо. han bujana - `a &ozo, `a bujana - han &ozo. 116. Гьан квараб чудкицца чехьищ бихъараб, чед квараб гъадицца берищ бахъараб? han kwarab xudkiCa xe%i& bi]arab, xed kwarab vadiCa beri& ba]arab? Гьаб кици бухьинабула ххунздерил ххан Баххубикал эбел Хъистаманида. hab kici bu%inabula {un#deril {an ba{ubikal ebel ]istamanida. Тобтида Баххубикал васал ГIумахханги Нуцалхханги чIванилан бициндал, гьелълъ абуралила кицилъун ххутIарал гьадал рагIаби. tobtida ba{ubikal wasal fuma{angi nucal{angi zwanilan bicindal, he: aburabila kici;un {uTaral hadal rafabi. Гьан квараб чудкицца чехьщи бихъараб, чед квараб гъадицца берщи бахъараб? han kwarab xudkiCa xe%&i bi]arab, xed kwarab vadiCa ber&i ba]arab? Гьаб кици бухьдебуня ххунздерил ххан Баххубикал эбел Хъистаманида. hab kici bu%debunya {un#deril {an ba{ubikal ebel ]istamanida. Тобтида Баххубикал васал ГIумахханги Нуцалхханги чIванилан бициндал, гьелълъ абуралила кицилун ххутIарал гьадал рагIаби. tobtida ba{ubikal wasal fuma{angi nucal{angi zwanilan bicindal, he: aburabila kicilun {uTaral hadal rafabi. 117. Гьан кибе араб, гьагIу? han kibe arab, hafu? Гьан кебе араб, гьагIо? han kebe arab, hafo? 118. Гьан кколареб чу биче, рукъ кколарей чIчIужу йиччай. han Kolareb xu bixe, ruq Kolarey Zu$u yiXay. Гьан ккенареб чу биче, рукъ кконярей чIчIужу йиччае. han Kenareb xu bixe, ruq Konyarey Zu$u yiXaye. 119. Гьан кьурасс чехь бихъарабила, чед кьурасс бер бахъарабила. han puraS xe% bi]arabula, xed puraS ber ba]arabila. Гьан кьурасс чехь бихъарабила, чед кьурасс бер бахъарабила. han puraS xe% bi]arabula, xed puraS ber ba]arabila. 120. Гьан махIцани цIцIам щвала, цIцIам махIцани щиб щвалеб? han ma\cani ~am &wala, ~am ma\cani &ib &waleb? Гьан махIцани цIцIам щваня, цIцIам махIцани щиби щванеб? han ma\cani ~am &wanya, ~am ma\cani &ibi &waneb? 121. Гьан тамахаб лълъикIаб, гьудул къвакIарав лълъикIав. han tama[ab :ijab, hudul qwajaraw :ijaw. Гьан тамагьаб лълъикIаб, гьудул къвакIарав лълъикIав. han tamahab :ijab, hudul qwajaraw :ijaw. 122. Гьан тIуни ссудуларессулгунги, ссап тIуни бухIуларессулгунги гьудуллъи гьабуге. han Tuni SudulareSulgungi, Sa_ Tuni bu\ulareSulgungi hudul;i habuge. Гьан тIуни ссудунярессулгунги, ссап тIуни бухIинярессулгунги гьудули буги. han Tuni SudunyareSulgungi, Sa_ Tuni bu\inyareSulgungi huduli bugi. 123. Гьан чIалгIарасс чIер квине кколеб. han zalfaraS zer kweni Koleb. Гьан чIаргIарасс чIер конде кконеб. han zarfaraS zer konde Koneb. 124. Гьан щвечIецца гьагIу ххуй (бугелда ракI рази гьабе абураб магIна). han &wezeCa hafu {uy (bugelda raj ra#i habe aburab mafna). Гьан щочIецца гьагIо ххуе (бугелълъа ракI рази буе абураб магIна). han &ozeCa hafo {uye (buge:a raj ra#i buye aburab mafna). 125. Гьанада асскIор лъарагIассул кверал рухье, цIулада асскIор магIарулассул кверал рухье. hanada aSjor ;arafaSul kweral ru%e, `ulada aSjor mafarulaSul kweral ru%e. Гьанала гъунир гьарагIассул кверал рухье, цIулада гъунир маарулассул кверал рухье. hanala vunir harafaSul kweral ru%e, `ulada vunir maarulaSul kweral ru%e. 126. Гьанада кьабураб рокьода унтулеб. hanada paburab ropoda untuleb. Гьанала кьапIараб рокьола унтинеб. hanala paParab ropola untineb. 127. Гьанае гьан бокьаги, гьоркьобе бил тIамаги. hanaye han bopagi, horpobe bil Tamagi. Гьанае гьан бокьаги, гьоркьобе бил тIамаги. hanaye han bopagi, horpobe bil Tamagi. 128. Гьанал божи гьечIеб чадил гIагарлъи чи къваригIараб къоялълъ батулареб hanal bo$i hezeb xadil fagar;i xi qwarifarab qoya: batulareb. (Гьанал гIагарлъи гьечIеб чадил гIагарлъи – чи къваригIаралълъуб батулареб жо). (hanal fagar;i hezeb xadil fagar;i - xi qwarifara:ub batulareb $o). Гьанал божи гьечIеб чодол гIагали чи къварагIараб къоялълъ батиняреб hanal bo$i hezeb xodol fagali xi qwarafarab qoya: batinyareb. (Гьанал гIагали гьечIеб чодол гIагали – чи къварагIаралълъуб батиняреб жо). (hanal fagali hezeb xodol fagali - xi qwarafara:ub batinyareb $o). 129. Гьанал гIарщ тIолареб, тIоххол гIарщ батулареб. hanal far& Tolareb, To{ol far& batulareb. Гьанал гIарщ тIенареб, оххол гIарщ батиняреб. hanal far& Tenareb, o{ol far& batinyareb. 130. Гьанацца гурони гьан кколареб, кьолбоцца гурони гъветI кколареб. hanaCa guroni han Kolareb, polboCa guroni vweT Kolareb. Гьанацца гурони гьан ккенареб, кьолбоцца гурони гъветI кконяреб. hanaCa guroni han Kenareb, polboCa guroni vweT Konyareb. 131. Гьанацца гIорцIцIичIев рокьоцца гIорцIцIуларев. hanaCa for~izew ropoCa for~ularew. Гьанацца гIорцIцIчIев рокьоцца гIорцIцIинярев. hanaCa for~zew ropoCa for~inyarew. 132. ГьанжелъизегIан гIодилаандай эбел дун? han$e;i#efan fodilaanday ebel dun? КIудияв гIурав меххалълъ васасс эбелалда гьикъанила щиб гьабулагойин жиндир бер бахъараб. Эбелалълъ гьессда бицанила. judiyaw furaw me{a: wasaS ebelalda hiqanila &ib habulagoyin $indir ber ba]arab. ebela: heSda bicanila. - Цо къоялълъ, мун жеги гьитIинго вугев меххалълъ, жиндихъе кIвекьмахх кьейилан гIодулев вукIана мун. Диццаги кьуна. Цинги, яццгун васандулаго, бадиб кIвекьмаххалълъул гIагги тункун, бахъанахха дур бер. - co qoya:, mun $egi hiTingo wugew me{a:, $indi]e jwepma{ peyilan fodulew wujana mun. cingi diCagi puna{a. cingi, yaCgun wasandulago, badib jwepma{a:ul faggi tunkun, ba]ana{a dur ber. Васасс абуралила кицилъун лIугьарал гьадал рагIаби. wasaS aburabila kici;un /uharal hadal rafabi. ГьанджелдегIан гIодлаандай эбел дун? hanGeldefan fodlaanday ebel dun? КIудав гIурав меххалълъ васасс эбелалълъа гьикъанила щиби булагойин жендер бер бахъараб. Эбелалълъ гьессда бицанила. judaw furaw me{a: wasaS ebela:a hiqanila &ibi bulagoyin $ender ber ba]arab. ebela: heSda bicanila. - Цо къоялълъ, мун жеги гьитIинго вугев меххалълъ, жендехъе кIвецIмахх кьейилан гIодинев вукIана мун. Диццаги кьуна. Ценги, яццгин васандиняго, бардиб кIвецӏмаххалълъул гIакIги тункун, бахъанахха дур бер. - co qoya:, mun $egi hiTingo wugew me{a:, $ende]e jwe`ma{ peyilan fodinew wujana mun. cingi diCagi puna{a. cengi, yaCgin wasandinyago, bardib jwe`ma{a:ul fajgi tunkun, ba]ana{a dur ber. Васасс абуралила кицилун лълъугьарал гьадал рагIаби. wasaS aburabila kicilun :uharal hadal rafabi. 133. Гьаниб батараб те, доба батараб ккве. hanib batarab te, doba batarab Kwe. МагIарулалълъ россассе уней ясалда малълъула жидер рокъоб букIараб гIадат, кигIан лълъикIаб букIараб батаниги, те, россассул рокъоб рекъолеб, дозул батараб гIадат гьабеян. mafarula: roSaSe uney yasalda ma:ula $ider roqob bujarab fadat, kifan :ijab bujarab batanigi, te, roSaSul roqob reqoleb, do#ul batarab fadat habeyan. Гьаниб батараб те, доба батараб ккое. hanib batarab te, doba batarab Koye. Маарулалълъ россассе эней ясалълъа малълъиня жодер рукъуб букIараб гIадат, кагIан лълъикIаб букIараб батаниги, те, россассул рукъуб рекъенеб, дазул батараб гIадат буеян. maarula: roSaSe eney yasa:a ma:inya $oder ruqub bujarab fadat, kafan :ijab bujarab batanigi, te, roSaSul ruqub reqeneb, da#ul batarab fadat buyeyan. 134. Гьанив кулассев вугониги, Кулав ххан вугодила дун. haniw kulaSew wugonigi, kulaw {an wugodila dun. Гьанив кулассев вугониги, Кулав ххан вугодила дун. haniw kulaSew wugonigi, kulaw {an wugodila dun. 135. Гьанисса Гьоноде гьаналI гьурщаби, Гьонодасса нахъе хъабхъилI гьурщаби. haniSa honode hana/ hur&abi, honodaSa na]e ]ab]i/ hur&abi. Кици буго ххунздерилги гьонодиссезулги нуцабазул гьоркьоблъиялдассан бижараб. Гьел кIиялго гIагарал нуцабазул Ххунзахъ ругел рукIана бечедал, Гьонода ругел рукIана мискинал. Ххунзахъа Гьоноде битIулеб сайигъат букIунеб букIун буго бечедаб. Гьонодасса Ххунзахъе битIулеб букIунеб букIун буго дагьаб мискинаб. Гьал рагIаби кицилъун хIалтIизарула бащалъи гьечIеб кIиго сайигъаталда гьоркьоб. kici bugo {un#derilgi honodiSe#ulgi nucaba#ul horpob;iyaldaSan bi$arab. hel jiyalgo fagaral nucaba#ul {un#a] rugel rujana bexedal, honoda rugel rujana miskinal. {un#a]a honode biTuleb sayivat bujuneb bujun bugo bexedab. honodaSa {un#a]e biTuleb bujuneb bujun bugo dahab miskinab. hal rafabi kici;un \alTi#arula ba&a;i hezeb jigo sayivatalda horpob. Гьанисса Гьоноде гьаналълъ гьурщаби, Гьонодасса нахъе хъабхъилълъ гьурщаби. haniSa honode hana: hur&abi, honodaSa na]e ]ab]i: hur&abi. Кици буго ххунздерилги гьонодиссезулги нуцабазул гьоркьолиялълъассан бижараб. Гьел кIиялго гIагарал нуцабазул Ххунзахъ ругел рукIана бечедал, Гьонода ругел рукIана мискIинял. Ххунзахъа Гьоноде битIинеб сайигъат букIинеб букIун буго бечедаб. Гьонодасса Ххунзахъе битIинеб букIинеб букIун буго дагьаб мискIинаб. Гьал рагIаби кицилун хIалтIдеруня бащали гьечIеб кIиго сайигъаталълъа гьоркьоб. kici bugo {un#derilgi honodiSe#ulgi nucaba#ul horpoliya:aSan bi$arab. hel jiyalgo fagaral nucaba#ul {un#a] rugel rujana bexedal, honoda rugel rujana misjinyal. {un#a]a honode biTineb sayivat bujineb bujun bugo bexedab. honodaSa {un#a]e biTineb bujuneb bujun bugo dahab misjinab. hal rafabi kicilun \alTderunya ba&ali hezeb jigo sayivata:a horpob. 136. ГьаракIуниб кIал лъурай, КIикIуниб гIундул лъурай. harajunib jal ;uray, jijunib fundul ;uray. ГьаракIуниб кIал гьурай, КIикIуниб гIундул гьурай. harajunib jal huray, jijunib fundul huray. 137. Гьарараб кье, кьураб босе. hararab pe, purab bose. Гьарараб кье, кьураб босе. hararab pe, purab bose. 138. Гьарараб кIалалълъе жо камуларебила. hararab jala:e $o kamularebila. Гьарараб кIалалълъе жо каминяребила. hararab jala:e $o kaminyarebila. 139. Гьарараб кIалалълъе чед камулареб, гIурай ясалълъе росс камуларев. hararab jala:e xed kamulareb, furay yasa:e roS kamularew. Гьарараб кIалалълъе чед каминяреб, гIурай ясалълъе росс каминярев. hararab jala:e xed kaminyareb, furay yasa:e roS kaminyarew. 140. Гьарарай кьеги, йокьарай щваги. hararay pegi, yoparay &wagi. Гьарарай кьеги, йокьарай щваги. hararay pegi, yoparay &wagi. 141. Гьардараб мун, хIелеко, хIамие жо балареб, дахIалаб мун, ицико, эбел россассе инчIеб! hardarab mun, \eleko, \amiye $o balareb, da\alab mun, iciko, ebel roSaSe inzeb! Гьардараб мун, хIелеко, хIамие жо баняреб, дахIалаб мун, ицико, эбел россассе энчIеб! hardarab mun, \eleko, \amiye $o banyareb, da\alab mun, iciko, ebel roSaSe enzeb! 142. Гьардарав, дахIалав гIакълу амирлъун гьабурав, гьава асирлъун ккурав. hardaraw, da\alaw faqlu amir;un haburaw, hawa asir;un Kuraw. Гьардарав, дахIалав гIакълу амирлун бурав, гьава асирлун ккурав. hardaraw, da\alaw faqlu amirlun buraw, hawa asirlun Kuraw. 143. Гьардарал, дахIалал даран битIарал, дие щвараб барти тоххаб батана. hardaral, da\alal daran biTaral, diye &warab barti to{ab batana. Гьардарал, дахIалал даран битIарал, де щвараб барти тоххаб батана. hardaral, da\alal daran biTaral, de &warab barti to{ab batana. 144. Гьардарал ххунз, гIайибал реххизе нуцаби ругел! hardaral {un#, fayibal re{i#e nucabi rugel! Гьардарал ххунз, гIайибал реххде нуцаби ругел! hardaral {un#, fayibal re{de nucabi rugel! 145. ГьардухъанавгIан чи гIамал кIудиявила вукIунев. hardu]anawfan xi famal judiyawila wujunew. ГьердехъанавгIан чи гIамал кIудавила вукIинев. herde]anawfan xi famal judawila wujinew. 146. Гьардухъанасс гьари толареб, гIанкIуялълъ хъирщи толареб. hardu]anaS hari tolareb, fanjuya: ]ir&i tolareb. Гьердехъанасс гьари тенареб, гIанкIоялълъ хъирщи тенареб. herde]anaS hari tenareb, fanjoya: ]ir&i tenareb. 147. Гьардухъанассда ссадакъа кьолеб рукъ къед бихьарабго лъалебила. hardu]anaSda Sadaqa poleb ruq qed bi%arabgo ;alebila. Гьердехъанассда ссадакъа кьенеб рукъ къед бихьарабго гьанебила. herde]anaSda Sadaqa peneb ruq qed bi%arabgo hanebila. 148. Гьардухъанассул гIатI гIадинаб. hardu]anaSul faT fadinab. Гьердехъанассул гIатI гIадинаб. herde]anaSul faT fadinab. 149. Гьардухъанассул къвачIил бакIлъи-тIадагьлъи, кIал эххедеххун гьабун баччаниги, эххебеххун гьабун баччаниги, цого букIунеб. hardu]anaSul qwazil baj;i-Tadah;i, jal e{ede{un habun baXanigi, e{ebe{un habun baXanigi, cogo bujuneb. Гьердехъанассул къвачIил бакIли-адагьли, кIал эххедеххун бумо баччаниги, эххебеххун бумо баччаниги, цого букIинеб. herde]anaSul qwazil bajli-adahli, jal e{ede{un bumo baXanigi, e{ebe{un bumo baXanigi, cogo bujineb. 150. Гьарзалъиялълъул эбел – захIмат, гьечIолъиялълъул эбел – рахIат. har#a;iya:ul ebel - #a\mat, hezo;iya:ul ebel - ra\at. Гьарзалиялълъул эбел – захIмат, гьечIолиялълъул эбел – рахIат. har#aliya:ul ebel - #a\mat, hezoliya:ul ebel - ra\at. 151. Гьари – рекъараб, бикъи – ссурараб. hari - reqarab, biqi - Surarab. Гьари – ракъараб, бикъи – ссурараб. hari - raqarab, biqi - Surarab. 152. Гьаризе цIцIад ккогеги, цIцIализе бакъ ккогеги. hari#e ~ad Kogegi, ~ali#e baq Kogegi. Гьарде цIцIад ккогеги, цIцIалде бакъ ккогеги. harde ~ad Kogegi, ~alde baq Kogegi. 153. ГьарудичIони, кваналаро, квалквадичIони, букIунаро. harudizoni, kwanalaro, kwalkwadizoni, bujunaro. РудичIони, куниняро, квалквадичIони, букIиняро. rudizoni, kunanyaro, kwalkwadizoni, bujinyaro. 154. Гьарудуларел квераз квасул нухи къалареб. harudularel kwera# kwasul nu[i qalareb. Руданярел квераз квасул ногьи къаняреб. rudanyarel kwera# kwasul nohi qanyareb. 155. Гьарудулел, кваналел кулал руго, эбелхвад, кваналезухъ ялагьун, эбел йиго, эбелхвад. harudulel, kwanalel kulal rugo, ebel[wad, kwanale#u] yalahun, ebel yigo, ebel[wad. Рудунел, кунанел кулал руго, эбелхIвад, кунанезухъ ялагьун, эбел йиго, эбелхIвад. rudunel, kunanel kulal rugo, ebel\wad, kunane#u] yalahun, ebel yigo, ebel\wad. 156. Гьарун гьабуралдасса бокьун гьабураб лълъикIабила. harun haburaldaSa bopun haburab :ijabila. Румо буралълъасса бокьун бураб лълъикIабила. rumo bura:aSa bopun burab :ijabila. 157. Гьарун цIулал цIа бакарал, цIун гIартил ххинкIал гьарурал. harun `ulal `a bakaral, `un fartil {injal harural. Румо цIулал цIа бакарал, цIумо гIартил ххинкIал рурал. rumo `ulal `a bakaral, `umo fartil {injal rural. 158. Гьарун щвараб цIцIад гIадав, цIцIалун щвараб бакъ гIадав. harun &warab ~ad fadaw, ~alun &warab baq fadaw. Румо щвараб цIцIад гIадав, цIцIалун щвараб бакъ гIадав. rumo &warab ~ad fadaw, ~alun &warab baq fadaw. 159. ГьарунхIажил чакмаялдасса Шамеседул чоххтIо бергьана. harun\a$il xakmayaldaSa ^amesedul xo{To berhana. РумохIажил чакмаялълъасса Шамеседол чоххтIо белгьана. rumo\a$il xakmaya:aSa ^amesedol xo{To belhana. 160. Гьасс бикъараб, гьасс квараб, гьассде бецIизе ккараб. haS biqarab, haS kwarab, haSde be`i#e Karab. Гьасс бикъараб, гьасс квараб, гьассде бецIде ккараб. haS biqarab, haS kwarab, haSde be`de Karab. 161. Гьассие гIоло рухI лълъицца кьелебан гьикъараб меххалълъ, яцц гурони разилъичIейила. haSiye folo ru\ :iCa peleban hiqarab me{a:, yaC guroni ra#i;izeyila. Гьассе гIоло рухI лълъицца кьелебан гьикъараб меххалълъ, яцц гурони разилчIейила. haSe folo ru\ :iCa peleban hiqarab me{a:, yaC guroni ra#ilzeyila. 162. ГьацIцIул гьуинлъи кварассда гIадин лъалареб, загьрудул кьогIлъи гьекъарассда гIадин лъалареб. ha~ul huin;i kwaraSda fadin ;alareb, #ahrudul pof;i heqaraSda fadin ;alareb. ГьоцIцIол гьоэли кварассда гIадин гьаняреб, загьрудол кьогIли гьакъарассда гIадин гьаняреб. ho~ol hoeli kwaraSda fadin hanyareb, #ahrudol pofli haqaraSda fadin hanyareb. 163. ГьацIцIул гьуинлъиялдасса рагIул гьуинлъи лълъикIаб. ha~ul huin;iyaldaSa raful huin;i :ijab. ГьоцIцIол гьоэлиялълъасса рагIол гьоэли лълъикIаб. ho~ol hoeliya:aSa rafol hoeli :ijab. 164. ГьацIцIул тIагIам лъазе цо нухалълъ мацIцIалда хъвани гIолебила. ha~ul Tafam ;a#e co nu[a: ma~alda ]wani folebila. ГьоцIцIол тIагIан гьаде цо нугьалълъ мацIцIалълъа хъвани гIенебила. ho~ol Tafan hade co nuha: ma~a:a ]wani fenebila. 165. ГьацIцIулI анкьго батIияб дару бугеб. ha~u/ anpgo baTiyab daru bugeb. Гьанибги гьаниб гуребги, масала, ражидулI анкьго дару бугеб, хьодолI анкьго дару бугеб гIадал кицабазулI ва гь. ц. магIарулаз анкьил рикIкIен хIалтIизабула кIудияб къадар абураб магIнаялда. Анкьабго ракьан абула тIолго ракьалде, анкьабго ралъад абула киналго ралъадазде. Анкьабго ссверагиян хьандола цIакъго ццин бахъараб меххалълъ. Анкьабго талихI къанилан угьдула ракI бакъвараб меххалълъ. ХIассил, магIарулазул анкьил рикIкIен буго царал лъа-б-го къо гIадаб гIемераб жо. hanibgi hanib gurebgi, masala, ra$idu/ anpgo daru bugeb, %odo/ anpgo daru bugeb fadal kicaba#u/ wa h.c. mafarula# anpil riJen \alTi#abula judiyab qadar aburab mafnayalda. anpabgo rapan abula Tolgo rapalde, anpabgo ra;ad abula kinalgo ra;ada#de. anpabgo Sweragiyan %andola `aqgo Cin ba]arab me{a:. anpabgo tali\ qanilan uhdula raj baqwarab me{a:. \aSil, mafarula#ul anpil riJen bugo caral ;a-b-go qo fadab femerab $o. ГьоцIцIолълъ анкьго баладаб дару бугеб. ho~o: anpgo baladab daru bugeb. Гьанибги гьаниб гуребги, масала, рижидолълъ анкьго дару бугеб, хьодолълъ анкьго дару бугеб гIадал кицабазолълъ ва гь. ц. маарулаз анкьил рикIкIен хIалтIдебуня кIудаб къадар абураб магIнаялълъа. Анкьабго ракьан абиня олго ракьалълъе, анкьабго ралгьад абиня кинялго ралгьадазде. Анкьабго ссверагиян хьандиня цIакъго ццин бахъараб меххалълъ. Анкьабго талихI къанилан угьдиня ракI бакъвараб меххалълъ. ХIассил, маарулазул анкьил рикIкIен буго царал гьа-б-го къо гIадаб гIемераб жо. hanibgi hanib gurebgi, masala, ri$ido/ anpgo daru bugeb, %odo: anpgo daru bugeb fadal kicaba#o: wa h.c. maarula# anpil riJen \alTdebunya judab qadar aburab mafnaya:a. anpabgo rapan abinya olgo rapa:e, anpabgo ralhad abinya kinyalgo ralhada#de. anpabgo Sweragiyan %andinya `aqgo Cin ba]arab me{a:. anpabgo tali\ qanilan uhdinya raj baqwarab me{a:. \aSil, maarula#ul anpil riJen bugo caral ha-b-go qo fadab femerab $o. 166. ГьацIцIулI хIе камулареб, хIалтIулI гъалатI камулареб. ha~u/ \e kamulareb, \alTu/ valaT kamulareb. ГьоцIцIолълъ хIе каминяреб, хIалтIолълъ гъалатI каминяреб. ho~o: \e kamulinyeb, \alTo: valaT kaminyareb. 167. ГьацIцIулI хIеги хIанилI расги камулареб. ha~u/ \egi \ani/ rasgi kamulareb. ГьоцIцIолълъ хIеги хIанилълъ расги каминяреб. ho~o: \egi \ani: rasgi kaminyareb. 168. ГьацIцIулIе цIцIам бала мацIцIихъабацца, цIцIамуда борохь бала ракI махIцарацца. ha~u/e ~am bala ma~i]abaCa, ~amuda boro% bala raj ma\caraCa. ГьоцIцIолълъе цIцIан баня мацIцIихъабацца, цIцIамуда борохь баня ракI махIцарацца. ho~o:e ~an banya ma~i]abaCa, ~amuda boro% banya raj ma\caraCa. 169. ГьацIцIулIе цIцIам тIамулев, мацIцIицца бо гъурулев. ha~u/e ~am Tamulew, ma~iCa bo vurulew. ГьоцIцIолълъе цIцIан тIаминев, мацIцIицца бо гъуринев. ho~o:e ~an Taminew, ma~iCa bo vurinew. 170. ГьацIцIулIе цIцIамги баге, цIцIамулIе ракьги баге. ha~u/e ~amgi bage, ~amu/e rapgi bage. ГьоцIцIолълъе цIцIанги баги, цIцIамулълъе ракьги баги. ho~o:e ~angi bagi, ~amu:e rapgi bagi. 171. Гьаюн тарай яс, восун тарав дурцц! hayun taray yas, wosun taraw durC! Йумо тарай яс, восун тарав дурцц! yumo taray yas, wosun taraw durC! 172. Гьаюн тарай ясалда щибилахха гьабилеб?! hayun taray yasalda &ibila{a habileb?! Гьаюн тарай ясалда щибилахха гьабилеб?! hayun taray yasalda &ibila{a habileb?! 173. Гьвел ругънае дару – гьвел мацIцI. hwel ruvnaye daru - hwel ma~. Гьвел ругънае дару – гьвел мацIцI. hwel ruvnaye daru - hwel ma~. 174. «Гьеб дуцца бицунеб алжаналълъур ражигун ххинкIал рукIунищ, дибир?» – ан абурабила гIандиссесс. heb duCa bicuneb al$ana:ur ra$igun {injal rujuni&, dibir? - an aburabila fandiSeS. «Гьеб дуцца бицинеб алжаналълъур рижигун ххинкIал рукIинищи, дибир?» – ан абурабила гIандиссесс. heb duCa bicineb al$ana:ur ri$igun {injal rujini&i, dibir? - an aburabila fandiSeS. 175. Гьеб ярагъ кодосса бахъичIого, гьаб ххалкъ мутIигI гьабизе кIвеларила. heb yarav kodoSa ba]izogo, hab {alq muTif habi#e jwelarila. Цогидал ххалкъалги мутIигI гьарун, Надиршагь Дагъистаналде щун вуго. Ццереккунго гьесс гьеб улкаги чотIа рекIине кIолезул къадарги лъазабизе жасусал ритIун рукIун руго. cogidal {alqalgi muTif harun, nadir^ah davistanalde &un wugo. CereKungo heS heb ulkagi xoTa rejine jole#ul qadargi ;a#abi#e $asusal riTun rujun rugo. Валлагьин, улкаги гьедигIан кIудияб гьечIин, гьединлъидал чотIа рекIунезул къадарги дагьаб бугилан абунила цо жасусасс. wallahin, ulkagi hedifan judiyab hezin, hedin;idal xoTa rejune#ul qadargi dahab bugilan abunila co $asusaS. ЦIакъ вохханила Надиршагь. `aq wo{anila nadir^ah. Цогиясс абунила, валлагьин, бетIерчIахъад, гьав дир гьалмагъасс бицунебги битIараб бугин, цинги, магIарулаздасса бергьине ккани, гьездасса ццебе гъуризе кколеб жоги бугинхха гьаниб. cogiyaS abunila, wallahin, beTerza]ad, haw dir halmavaS bicunebgi biTarab bugin, cingi, mafarula#daSa berhine Kani, he#daSa Cebe vuri#e Koleb $ogi bigin{a hanib. ВахIин, рагъухъабаздасса кутакабги щибин букIунебан, шагьасс нодо букIкIинабунила. wa\in, ravu]aba#daSa kutakabgi &ibin bujuneban, ^ahaS nodo buJinabunila. - ТIамур, бетIерчIахъад, тIамур! – ан абунила жасусасс. – Гьебги хъван, панаял бакъназда гъоркь гьез ахIулел руго ВатIаналде бугеб рокьиялълъулги бахIарчилъиялълъулги хIакъалълъулI кучIдул. Гьеб ярагъ кодосса бахъичIого, нилIеда гьел мутIигI гьаризе кIвезе гьечIо. - Tamur, beTerza]ad, Tamur! - an abunila $asusaS, - hebgi ]wan, _anayal baqna#da vorp he# a\ulel rugo waTanalde bugeb ropiya:ulgi ba\arxi;iya:ulgi \aqa:u/ kuzdul. heb yarav kodoSa ba]izogo, ni/eda hel muTif hari#e jwe#e hezo. Надиршагьассда гьелълъул магIна бичIчIичIила. Гьединлъидал, къезеги къун, Дагъистаналдасса тIуризеги кканила. nadir^ahaSda he:ul mafna biZizila. hedin;idal, qe#egi qun, davistanaldaSa Turi#egi Kanila. Гьеб ярагъ кодосса бахъчIого, гьаб ххалкъ мутIигI буде кIванярила. heb yarav kodoSa ba]zogo, hab {alq muTif bude jwanyarila. Цогидал ххалкъалги мутIигI румо, Надиршагь Дагъистаналълъе щомо вуго. Ццереккунго гьесс гьеб улкаги чола рекIенде кIванезул къадарги гьадебуде жасусал ритIун рукIун руго. cogidal {alqalgi muTif rumo, nadir^ah davistana:e &omo wugo. CereKungo heS heb ulkagi xola rejende jwane#ul qadargi hadebude $asusal riTun rujun rugo. Валлагьин, улкаги гьедигIан кIудаб гьечIин, гьелълъ чола рекIенезул къадарги дагьаб бугилан абунила цо жасусасс. wallahin, ulkagi hedifan judab hezin, he: xola rejene#ul qadargi dahab bugilan abunila co $asusaS. ЦIакъ разилунила Надиршагь. `aq ra#ilunila nadir^ah. Цогиясс абунила, валлагьин, бел'эрчIахъад, гьав дир гьалмагъасс бицинебги битIараб бугин, ценги, маарулаздасса белде ккани, гьездасса ццебе гъурде ккенеб жоги бугинхха гьаниб. cogiyaS abunila, wallahin, bel'erza]ad, haw dir halmavaS bicinebgi biTarab bugin, cengi, maarula#daSa belde Kani, he#daSa Cebe vurde Keneb $ogi bigin{a hanib. ВахIин, рагъухъабаздасса кутакабги щибин букIинебан, шагьасс нодо букIкIдебунила. wa\in, ravu]aba#daSa kutakabgi &ibin bujineban, ^ahaS nodo buJdebunila. - ТIамур, бел'эрчIахъад, тIамур! – ан абунила жасусасс. – Гьебги хъвамо, панаял макъназда гъокь гьез ахIинел руго ВатIаналълъе бугеб рокьиялълъулги бахIарчилиялълъулги хIакъалълъулълъ кучIдул. Гьеб ярагъ кодосса бахъчIого, нелълъеда гьел мутIигI руде кIваде гьечIо. - Tamur, bel'erza]ad, Tamur! - an abunila $asusaS, - hebgi ]wamo, _anayal maqna#da vop he# a\inel rugo waTana:e bugeb ropiya:ulgi ba\arxiliya:ulgi \aqa:u: kuzdul. heb yarav kodoSa ba]zogo, ne:eda hel muTif rude jwade hezo. Надиршагьассда гьелълъул магIна бичIчIчIила. Гьелълъ, къедеги къумо, Дагъистаналълъасса тIурдеги кканила. nadir^ahaSda he:ul mafna biZzila. he:, qedegi qumo, davistana:aSa Turdegi Kanila. 176. Гьебгощинаб жо гъорлIе жубани, жиндир хIамил кIучIазулги дагьабги тIагIамаб жо лIугьунеб батилилан абурабила гIандиссесс. hebgo&inab $o vor/e $ubani, $indir \amil juza#ulgi dahabgi Tafamab $o /uhuneb batilin aburabila fandiSeS. Базаралда ххараб хьон бичулей гIаданалда гIандиссесс цIеххон буго, гьаб щибин, гьалълъул щибин гьабулеб? Йичарухъаналълъги бицун буго, гьалда цIцIарги хьон бугин, гъорлIе нахги гьоцIцIоги жубани, гьалълъул тIагIамаб урбаги лIугьунилан. ГIандиссессги йичарухъаналълъе гьадаб жаваб кьун буго. ba#aralda {arab %on bixuley fadanalda fandiSeS `e{on bugo, hab &ibin, ha:ul &ibin habuleb? yixaru]ana:gi bicun bugo, halda ~argi %on bugin, vor/e na[gi ho~ogi $ubani, ha:ul Tafamab urbagi /uhunilan. fandiSeS yixaru]ana:e hadab $awab pun bugo. Гьебгощинаб жо гъорлълъе жобани, жендер хIамил кIучIазулги дагьабги тIагIамаб жо лълъугьинеб батлилан абурабила гIандиссесс. hebgo&inab $o vor:e $obani, $ender \amil juza#ulgi dahabgi Tafamab $o /uhineb batlin aburabila fandiSeS. Базаралълъа ххараб хьон бичиней адамалълъа гIандиссесс цIуххун буго, гьаб щибин, гьалълъул щибин бунеб? Йичарухъаналълъги бицун буго, гьалълъа цIцIарги хьон бугин, гъорлълъе нагьги гьоцIцIоги жобани, гьалълъул тIагIамаб урбаги лълъугьлилан. ГIандиссессги йичарухъаналълъе гьадаб жаваб кьумо буго. ba#ara:a {arab %on bixiney adana:a fandiSeS `u{un bugo, hab &ibin, ha:ul &ibin buneb? yixaru]ana:gi bicun bugo, ha:a ~argi %on bugin, vor:e nahgi ho~ogi $obani, ha:ul Tafamab urbagi :uhlilan. fandiSeS yixaru]ana:e hadab $awab pun bugo. 177. Гьедун – гьересси, бабалаго – битIараб. hedun - hereSi, babalago - biTarab. Гьедун – гьересси, бабалаго – битIараб. hedun - hereSi, babalago - biTarab. 178. Гьекъани КъаралгIорги тIагIуна, квани Кулабрасалъиги лIугIула. heqani qaralforgi Tafuna, kwani kulabrasa;igi /ufula. Росс ун вукIун вуго ххалатаб сапаралълъ. ЧIчIужу йикIун йиго рокъой паракъат кваналей. Цо заманалдассан, росс вуссараб меххалълъ, чIчIужуялълъул батун гьечIо щибго нахърател, нису, нах ва цогидабги дандежо. ЧIчIужуялълъ россассда абун буго - нилIер рокъоб щибго жо гьечIо, гIачиязги кIудияб пайдаго кьечIохха, бетIерчIахъад. roS un wujun wugo {alatab sa_ara:. Zu$u yijun yigo roqoy _araqat kwanaley. co #amanaldaSan roS wuSarab me{a:, Zu$uya:ul batun hezo &ibgo na]ratel, nisu, na[ wa cogidabgi dande$o. Zu$uya: roSaSda abun bugo - ni/er roqob &ibgo $o hezo, faxiya#gi judiyab _aydago pezo{a, beTerza]ad. Гьункьун тIаде яхъун йиго якьад. Нусалда ццебе чIинххазул цIураб чIчIепги лъун, якьадалълъ гьелълъие цин гьадаб кици тIамун буго. Ххадуб гьадин абун буго, букIинаанила сапаралълъ вуссарав россассда ццебе лъезе жо, цо-цо щар чIванщинахъе гьадигIанассебгIаги (нусалда цо чIимихх бихьизабун буго) нахърател гьабун букIарабани. hunpun Tade ya]un yigo yapad. nusalda Cebe zin{a#ul `urab Ze_gi ;un, yapada: he:iye cin hadab kici Tamun bugo. {adub hadin abun bugo, bujinaanila sa_ara: wuSaraw roSaSda Cebe ;e#e $o, co-co &ar zwan&ina]e hadifanaSebfagi (nusalda co zimi{ bi%i#abun bugo) na]ratel habun bujarabani. Гьакъани КъаралгIорги вагIиня, квани Кулабрасалиги лълъугIиня. haqani qaralforgi wafunya, kwani kulabrasa;igi :ufinya. Росс омо вукIун вуго ххалатаб сапаралълъ. ЧIчIужу йикIун йиго рукъуй парикъатго кунаней. Цо заманалълъассан, росс вуссараб меххалълъ, чIчIужуялълъул батун гьечIо щибго нахърател, нисо, нагь, цогидабги дандежоги. ЧIчIужуялълъ россассда абун буго - нелълъер рукъуб щибго жо гьечIо, гIачиязги кIудаб пайдаго кьечIохха, бел'эрчIахъад. roS omo wujun wugo {alatab sa_ara:. Zu$u yijun yigo ruquy _ariqatgo kunaney. co #amana:aSan roS wuSarab me{a:, Zu$uya:ul batun hezo &ibgo na]ratel, niso, nah, cogidabgi dande$ogi. Zu$uya: roSaSda abun bugo - ne:er ruqub &ibgo $o hezo, faxiya#gi judab _aydago pezo{a, bel'erza]ad. Гьункьун аде яхъун йиго якьад. Нусалълъа ццебе чIинххазул цIураб чIчIепги гьумо, якьадалълъ гьелълъе цен гьадаб кици тIамун буго. Ххадуб гьадин абун буго, букIлаанила сапаралълъ вуссарав россассда ццебе гьеде жо, цо-цо щар чIвамо щинахъе гьадигIанассебгIаги (нусалълъа цо чIимихх бихьдебумо буго) нахърател бумо букIарабани. hunpun ade ya]un yigo yapad. nusa:a Cebe zin{a#ul `urab Ze_gi humo, yapada: he:e cen hadab kici Tamun bugo. {adub hadin abun bugo, bujlaanila sa_ara: wuSaraw roSaSda Cebe hede $o, co-co &ar zwamo &ina]e hadifanaSebfagi (nusa:a co zimi{ bi%debumo bugo) na]ratel bumo bujarabani. 179. Гьекъараб жо – ургьибе, ургьиб бугеб – къватIибе (гIакълу – гьаваялде). heqarab $o - urhibe, urhib bugeb - qwaTibe (faqlu - hawayalde) Гьакъараб жо – ургьибе, ургьиб бугеб – къватIибе (гIакълу – гьаваялълъе). haqarab $o - urhibe, urhib bugeb - qwaTibe (faqlu - hawaya:e) 180. Гьекъарав чигун гаргадизегIан горбоцца гIуру бухъиго лълъикIаб. heqaraw xigun gargadi#efan gorboCa furu bu]izogo :ijab. Гьакъарав чигин гаргададегIан горбоцца гIуру бухъиго лълъикIаб. haqaraw xigin gargadadefan gorboCa furu bu]izogo :ijab. 181. Гьекъедал вагъулев, вигьиндал ваххчулев. heqedal wavulew, wihindal wa{xulew. Гьокъон вагъинев, вигьун ваххчинев. hoqon wavinew, wihun wa{xinew. 182. Гьекъедал – хIелеко, вигьиндал – гIанкIу. heqedal - \eleko, wihindal - fanju. Гьокъон – хIелеко, вигьун – гIанкIо. hoqon - \eleko, wihun - fanjo. 183. Гьекъел босинев чи – гIакълу бичинев чи. heqel bosinew xi - faqlu bixinew xi. 184. Гьекъел босулев чи – питна босулев чи. heqel bosulew xi - _itna bosulew xi. Гьекъел босинев чи – питна босинев чи. heqel bosinew xi - _itna bosinew xi. 185. ГьекъечIого меххтарав, меххтичIого вигьунев. heqezogo me{taraw, me{tizogo wihunew. ГьекъечIого меххтарав, меххтчIого вигьинев. heqezogo me{taraw, me{tzogo wihinew. 186. Гьекъолдухъан хъизаналълъе тушманав, гьерссихъан киназего тушманав. heqoldu]an ]i#ama:e tu^manaw, herSi]an kina#ego tu^manaw. Гьекъолдухъан ххизамалълъе тушманав, гьерссихъан кинязего тушманав. heqoldu]an {i#ama:e tu^manaw, herSi]an kinya#ego tu^manaw. 187. Гьекъолдухъанассда гьекъел тезе кIоларо, унтуда гьев тезе кIоларо. heqoldu]anaSda heqel te#e joralo, untuda hew te#e jolaro. Гьекъолдухъанассда гьекъел теде кIваняро, унтода гьев теде кIваняро. heqoldu]anaSda heqel tede jwanyalo, untoda hew tede jwanyaro. 188. Гьекъолдухъанассда гьекъолдухъан, тIаргъил щомелиялълъухъ валагьун, лъалев. heqoldu]anaSda heqoldu]an, Tarvil &omeliya:u] walahun, ;alew. Гьекъолдухъанассда гьекъолдухъан, огърол щобалълъухъ валагьун, гьанев. heqoldu]anaSda heqoldu]an, ovrol &oba:u] walahun, hahew. 189. Гьекъолдухъанассе гьекъел кьурав чи – гIадлу-низам хвезабизе изну кьурав чи. heqoldu]anaSe heqel puraw xi - fadlu-ni#am [we#abi#e i#nu puraw xi. Гьекъолдухъанассе гьекъел кьурав чи – гIадлу-низам хIодебуде изну кьурав чи. heqoldu]anaSe heqel puraw xi - fadlu-ni#am \odebude i#nu puraw xi. 190. Гьекъолдухъанассул бетIер гьечIебила, чIвадарухъанассе гIумру гьечIебила. heqoldu]anaSul beTer hezebila, zwadaru]anaSe fumru hezebila. Гьекъолдухъанассул бел'эр гьечIебила, чIвадарухъанассе гIурму гьечIебила. heqoldu]anaSul bel'er hezebila, zwadaru]anaSe furmu hezebila. 191. Гьекъолдухъанги викъарухъанги – цого чи. heqoldu]angi wiqaru]angi - cogo xi. Гьекъолдухъанги викъарухъанги – цого чи. heqoldu]angi wiqaru]angi - cogo xi. 192. Гьекъолел чагIазухъ ралагьун рукIиналдасса мичIчIицца чехь буххулел рукIинго лълъикIаб. heqolel xafa#u] ralahun rujinaldaSa miZiCa xe% bu{ulel rujingo :ijab. Гьекъенел чиязухъ ралагьун рукIиналълъасса мичIчIицца чехь буххинел рукIинго лълъикIаб. heqolel xiya#u] ralahun rujina:aSa miZiCa xe% bu{inel rujingo :ijab. 193. Гьекъолессда жадул зарал лъаларебила, гьекъоларессда гьелълъул пайда лъаларебила. heqoleSda $adul #aral ;alarebila, heqolareSda he:ul _ayda ;alarebila. Гьекъенессда жадол зарал гьаняребила, гьекъенарессда гьелълъул пайда гьаняребила. heqeneSda $adol #aral hanyarebila, heqenareSda he:ul _ayda hanyarebila. 194. Гьелегьараб цIаялдассаги цIунаги, щвараб гIоралдассаги цIунаги. heleharab `ayaldaSagi `unagi, &warab foraldaSagi `unagi. Гьелегьараб цIаялълъассаги цIунаги, щвараб гIоралълъассаги цIунаги. heleharab `aya:aSagi `unagi, &warab fora:aSagi `unagi. 195. Гьениве инегIан, жив хъутаналдего инилан абурабила Хьинисса ХIажихIумицца. heniwe inefan, $iw ]utanaldego inilan aburabila %iniSa \a$i\umiCa. РосулI хварассе хоб бухъулел рукIун руго. ЛахIту чIван бахъарабго, цо гIолохъанчи, гьеб жаназа жаниб лъезе гIураб гIатIилъиялълъул бугищали лъазе, гьенив вегун вуго. ТIаде вахъунелълъул, вабабайинхха, лIугьун бугеб цIакъаб лахIтуйилан, гьесс маххссара гьабун буго. rosu/ [waraSe [ob bu]ulel rujun rugo. la\tu zwan ba]arabgo co folo]anxi heb $ana#a $anib ;e#e furab faTi;iya:ul bugi&ali ;a#e, heniw wegun wugo. Tade wa]une:ul, wababayin{a, /uhun bugeb `aqab la\tuyilan, heS ma{Sara habun bugo. ХIажихIумицца абун буго, валлагьин, дир вас, кигIан лълъикIаб лахIту гьеб батаниги, гьениве инегIан, дун хъутаналдего инилан. Гьеб букIараб хъутаналде арал чагIи бакъул унтиялълъ, чехь-бакьалълъул унтабаз чIаралеб заман. \a$i\umiCa abun bugo, wallahin, dir was, kifan :ijab la\tu heb batanigi, heniwe inefan, dun ]utanaldego inilan. heb bujarab ]utanalde aral xafi baqul untiya:, xe%-bapa:ul untaba# zaraleb #aman. Гьениве эндегIан, жив хъутаналълъего энилан абурабила Хьинисса ХIажихIмацца. heniwe endefan, $iw ]utana:ego enilan aburabila %iniSa \a$i\maCa. Росолълъ хIварассе хIоб бухъинел рукIун руго. ЛахIту чIвамо бахъарабго, цо гIолохъанчи, гьеб джаназа жаниб гьеде гIураб гIатIилиялълъул бугищали гьаде, гьенив вегун вуго. Аде вахъинелълъул, вабабайинхха, лълъугьун бугеб цIакъаб лахIтуйилан, гьесс маххссаро бумо буго. roso: \waraSe \ob bu]inel rujun rugo. la\tu zwamo ba]arabgo co folo]anxi heb Gana#a $anib hede furab faTiliya:ul bugi&ali hade, heniw wegun wugo. ade wa]ine:ul, wababayin{a, :uhun bugeb `aqab la\tuyilan, heS ma{Saro bumo bugo. ХIажихIмацца абун буго, валлагьин, дир вас, кагIан лълъикIаб лахIту гьеб батаниги, гьениве эндегIан, дун хъутаналълъего энилан. Гьеб букIараб хъутаналълъе арал чи бакъол унтиялълъ, чехь-бакьалълъул унтабаз чIаранеб заман. \a$i\maCa abun bugo, wallahin, dir was, kafan :ijab la\tu heb batanigi, heniwe endefan, dun ]utana:ego enilan. heb bujarab ]utana:e aral xafi baqul untiya:, xe%-bapa:ul untaba# zaraneb #aman. 196. Гьересси бабадулеб, битIараб чваххун унеб. hereSi babaduleb, buTarab xwa{un uneb. Гьересси мацIцI кконеб, битIараб чваххун энеб. hereSi ma~ Koneb, buTarab xwa{un eneb. 197. Гьересси бицаравги хола, ххиянат гьабуравги хола. hereSi bicarawgi [ola, {iyanat haburawgi [ola. Гьересси бицаравги хIоня, ххиянат буравги хIоня. hereSi bicarawgi \onya, {iyanat burawgi \onya. 198. Гьересси бицун щолеб ххайиралдасса битIараб бицун щолеб зарал лълъикIаб. hereSi bicun &oleb {ayiraldaSa biTarab bicun &oleb #aral :ijab. Гьересси бицун щонеб ххайиралълъасса битIараб бицун щонеб зарал лълъикIаб. hereSi bicun &oneb {ayira:aSa biTarab bicun &oneb #aral :ijab. 199. Гьересси бицунге, бицани, ХIажигороцца гIадин бице. hereSi bicunge, bicani, \a$igoroCa fadin bice. Гьересси бицуги, бицани, ХIажигороцца гIадин бице. hereSi bicugie, bicani, \a$igoroCa fadin bice. 200. Гьересси, бищунго гIемер ани, лъабго къол нухалълъ унеб. hereSi, bi&ungo femer ani, ;abgo qol nu[a: uneb. Гьересси, бищунго гIемер ани, гьабго къол нухалълъ унеб. hereSi, bi&ungo femer ani, ;abgo qol nu[a: uneb. 201. Гьересси къватIиб чIвазе къо камулареб. hereSi qwaTib zwa#e qo kamulareb. Гьересси къватIиб чIваде къо каминяреб. hereSi qwaTib zwade qo kaminyareb. 202. Гьересси, лъороб къазабуниги, къватIибе баккула, ххиянат, хабалI букъаниги, тIаде баккула. hereSi, ;orob qa#abunigi, qwaTibe baKula, {iyanat, [aba/ buqanigi, Tade baKula. Гьересси, гьороб къадебуниги, къватIибе баккиня, ххиянат, хIабалълъ букъаниги, аде баккиня. hereSi, horob qadebunigi, qwaTibe baKinya, {iyanat, \aba: buqanigi, ade baKinya. 203. Гьересси – рекъаб, битIараб – кьогIаб. hereSi - reqab, biTarab - pofab. Гьересси – рекъаб, битIараб – кьогIаб. hereSi - reqab, biTarab - pofab. 204. Гьересси нажас буго. hereSi na$as bugo. Гьересси наджас буго. hereSi naGas bugo. 205. Гьересси рикIкIад гьабе. hereSi riJad habe. Гьересси рикIкIад буе. hereSi riJad buye. 206. Гьересси тIагIинчIого, битIараб бицунарев. hereSi Tafinzogo, biTarab bicunarew. Гьересси вагIчIого, битIараб бицинярев. hereSi wafzogo, biTarab bicinyarew. 207. Гьерессияб гьоролчу чидае басралъула, битIараб бициндалги божел гьечIев вукIуна. hereSiyab horolxu xidaye basra;ula, biTarab bicindalgi bo$el hezew wujuna. Гьерессияб гьоролчу чидае басралиня, битIараб бициндалги божел гьечIев вукIиня. hereSiyab horolxu xidaye basralinya, biTarab bicindalgi bo$el hezew wujinya. 208. Гьерессияв дагIбадуласс ганчIидаги цIулан абулебила. hereSiyaw dafbadulaS ganzidagi `ulan abulebila. Гьерессияв дагIбадуласс ганчIидаги цIулан абинебила. hereSiyaw dafbadulaS ganzidagi `ulan abinebila. 209. Гьерссал рицунгейила. ЦIцIоралда рицарал гьел ИццугохIда нилIедаго данде рачIунелила. herSal ricungeyila. ~oralda ricaral hel iCigo\da ni/edago dande razunelila. Гьерссал рицугийила. ЦIцIоралълъа рицарал гьел ИццугухIла нелълъедаго данде рачIинелила. herSal ricugiyila. ~ora:a ricaral hel iCigu\la ne:edago dande razinelila. 210. Гьерссида кIиго бетIер букIунебила, цояб цIцIорол, цояб къохьол, бакъ щвейгун, цIцIоролаб биунебила, цIцIад байгун, къохьолаб хIеккунебила. herSida jigo beTer bujunebila, coyab ~orol, coyab qo%ol, baq &weygun, ~orolab biunebila, ~ad baygun, qo%olab \eKunebila. Гьерссида кIиго бел'эр букIинебила, цояб цIцIорол, цояб къохьол, бакъ щойгун, цIцIоролаб биинебила, цIцIад байгин, къохьолаб хIеккенебила. herSida jigo bel'er bujinebila, coyab ~orol, coyab qo%ol, baq &oygun, ~orolab biinebila, ~ad baygin, qo%olab \eKenebila. 211. Гьерссидаги битIаралдаги гьоркьоб цо кверчIвай гурони гьечIебила. herSidagi biTaraldagi horpob co kwerzway guroni hezebila. Кициялълъул гьаб къагIида буго магIарулазда гьоркьоб пачаяссул заманалда тIибитIараб. kiciya:ul hab qafida bugo mafarula#da horpob _axayaSul #amanalda TibiTarab. Балъалълъ иххтияр кьолароан, Щурагьаб рахъалълъул махIкаматалда ццебе гIуцIцIараб цIцIалун лIугIарассе кагъат гьечIого, дибирлъи гьабизе. ba;a: i{tiyar polaroan, ^urahab ra]a:ul ma\kamatalda Cebe fu~arab ~alun /ufaraSe kavat hezogo, dibir;i habi#e. ГьитIинавго росдал дибир Аххкубегида гьикъун буго, гьерессиялдаги битIаралдаги гьоркьоб кигIан манзилин букIунебан. hiTinawgo rosdal dibir a{kubegida hiqun bugo, hereSiyaldagi biTaraldagi horpob kifan man#ilin bujuneban. - Къараб квер. - qarab kwer. - Кин? - kin? - Кин гурого (бералдаги гIиналдаги гьоркьоб кверги чIван), «бералда бихьараб битIараб буго, гIиналда рагIараб гьересси буго». - kin gurogo (beraldagi finaldagi horpob kwergi zwan), «beralda bi%arab biTarab bugo, finalda rafarab hereSi bugo». Гьав нилIецца цIехх гьабизе кколев чи вихьуларилан, ххалчагIаз гьессие тIокIаб суал кьун гьечIо. haw ni/eCa `e{ habi#e Kolew xi wi%ularilan, {alxafa# heSiye Tojab sual pun hezo. Гьерссидаги битIаралълъаги гьоркьоб цо кверчIвай гурони гьечIебила. herSidagi biTara:agi horpob co kwerzway guroni hezebila. Кициялълъул гьаб къагIида буго маарулазда гьоркьоб пачаяссул заманалълъа тIибитIараб. kiciya:ul hab qafida bugo maarula#da horpob _axayaSul #amana:a TibiTarab. Балалълъ иххтияр кьенароан, Щурагьаб рахъалълъул махIкаматалълъа ццебе гIуцIцIараб цIцIалун лълъугIарассе кагъат гьечIого, дибирли буде. bala: i{tiyar penaroan, ^urahab ra]a:ul ma\kamata:a Cebe fu~arab ~alun :ufaraSe kavat hezogo, dibirli bude. ГьитIинявго росдал дибир Аххкубегида гьикъун буго, гьерессиялълъаги битIаралълъаги гьоркьоб кагIан манзилин букIинебан. hiTinyawgo rosdal dibir a{kubegida hiqun bugo, hereSiya:agi biTara:agi horpob kafan man#ilin bujineban. - Къараб квер. - qarab kwer. - Кини? - kini? - Кин гурого (бералълъаги гIеналълъаги гьоркьоб кверги чIвамо), «бералълъа бихьараб битIараб буго, гIеналълъа рагIараб гьересси буго». - kin gurogo (bera:agi fena:agi horpob kwergi zwamo), «bera:a bi%arab biTarab bugo, fena:a rafarab hereSi bugo». Гьав нелълъецца цIухх буде ккенев чи вихьинярилан, ххалчияз гьессе окIаб суал кьумо гьечIо. haw ne:eCa `u{ bude Kenew xi wi%inyarilan, {alxiya# heSe ojab sual pumo hezo. 212. Гьерссие нух къваридаб, битIаралълъе – гIатIидаб. herSiye nu[ qwaridab, biTara:e - faTidab. Гьерссие нугь къваридаб, битIаралълъе – гIатIидаб. herSiye nuh qwaridab, biTara:e - faTidab. 213. Гьерссил гор горбода барав, мацIцIил хъаба хъатикь ккурав. herSil gor gorboda baraw, ma~il ]aba ]atip Kuraw. Гьерссил гор горбола барав, мацIцIил хъаба хъатикь ккурав. herSil gor gorbola baraw, ma~il ]aba ]atip Kuraw. 214. Гьерссил рачIчI къокъабила (гьересси рачIчI къокъаб жойила). herSil raZ qoqabila (hereSi raZ qoqab $oyila). Гьерссил рачIчI къокъабила (гьересси рачIчI къокъаб жойила). herSil raZ qoqabila (hereSi raZ qoqab $oyila). 215. Гьерссил рачIчIалда цедерила. herSil raZalda cederila. Гьерссил рачIчIалълъа цедерила. herSil raZa:a cederila. 216. Гьерссил хIатIал рукIунаро, дагIба-рагIиялълъул куркьбал гурони. herSil \aTal rujunaro, dafba-rafiya:ul kurpbal guroni. Гьерссил хIатIал рукIиняро, дагIба-рагIиялълъул куркьбал гурони. herSil \aTal rujinyaro, dafba-rafiya:ul kurpbal guroni. 217. Гьерссил чода рекIарав ххеххго гъоркье вортулев. herSil xoda rejaraw {e{go vorpe wortulew. Гьерссил чола ракIарав ххеххго гъокье вортинев. herSil xola rajaraw {e{go vope wortinew. 218. Гьерссил эмен – веццарухъан. herSil emen - weCaru]an. Гьерссил эмен – веццарухъан. herSil emen - weCaru]an. 219. Гьерссихъан гьудул гьавуге, гьекъолдухъан гIагар гьавуге. herSi]an hudul hawuge, heqoldu]an fagar hawuge. Гьерссихъан гьудул вуги, гьекъолдухъан гIагар вуги. herSi]an hudul wugi, heqoldu]an fagar wugi. 220. Гьерссихъанасс гIагараб рикIкIад гьабулеб, рикIкIадаб гIагар гьабулеб. herSi]anaS fagarab riJad habuleb, riJadab fagar habuleb. Гьерссихъанасс гIагараб рикIкIад бунеб, рикIкIадаб гIагар бунеб. herSi]anaS fagarab riJad buneb, riJadab fagar buneb. 221. Гьерссихъанассда цо нухалълъила божулел. herSi]anaSda co nu[a:ila bo$ulel. Гьерссихъанассда цо нугьалълъила божинел. herSi]anaSda co nuha:ila bo$inel. 222. Гьерссихъанассда цого жо кIицIцIул бицинабе, кIиябго данде кколареб куц бихьизе. herSi]anaSda cogo $o ji~ul bicinabe, jiyabgo dande Kolareb kuc bi%i#e. Гьерссихъанассда цого жо кIицIцIол бицдебуе, кIиябго данде ккенареб куц бихьде. herSi]anaSda cogo $o ji~ol bicdebuye, jiyabgo dande Kenareb kuc bi%de. 223. Гьерссихъанассдасса хIинкъи цIцIикIкIарав чи гьечIевила. herSi]anaSdaSa \inqi ~iJaraw xi hezewila. Гьерссихъанассдасса хIинкъи цIцIикIкIарав чи гьечIевила. herSi]anaSdaSa \inqi ~iJaraw xi hezewila. 224. Гьерссихъанассул «ИЯ» -ги гьересси. herSi]anaSul «iya»-gi hereSi. Гьерссихъанассул «ИЯ» -ги гьересси. herSi]anaSul «iya»-gi hereSi. 225. Гьерссихъанассул мацIцI битIараб бицунеб меххалълъ бабадулеб, витIарассул мацIцI гьересси бицунеб меххалълъ бабадулеб. herSi]anaSul ma~ biTarab bicuneb me{a: babaduleb, wiTaraSul ma~ hereSi bicuneb me{a: babaduleb. Гьерссихъанассул мацIцI битIараб бицинеб меххалълъ мацIцI кконеб, витIарассул мацIцI гьересси бицинеб меххалълъ мацIцI кконеб. herSi]anaSul ma~ biTarab bicineb me{a: ma~ Koneb, wiTaraSul ma~ hereSi bicineb me{a: ma~ Koneb. 226. Гьерссихъанги пударухъанги – цого чи. herSi]angi _udaru]angi - cogo $o. Гьерссихъанги пударухъанги – цого чи. herSi]angi _udaru]angi - cogo $o. 227. Гьессда бетIер букIарабищ-букIинчIебищали лъаларилан абурабила лъебелалълъ, цинги лъагIалие цо-цо тIагъур босулаанила. heSda beTer bujarabi&-bujinzebi&ali ;alarilan aburabila ;ebela:, cingi ;afaliye co-co Tavur bosulaanila. Лъабго гьудул чанаве вахъанила. Тиранила гьел, ссверанила, аххирги цо залимаб цида тIаде кканила. Лъабассго цадахъ гьелде гулил цIцIад баниги, лълъукъараб ци жиндирго рукIнибе борчIанила. Чанахъабаз гьаркьал гьарунила, кьвагьданила, рукIнил кIалтIа цIа баканила, щиб гьабуниги, ци къватIибе бахъинчIила. ;abgo hudul xanawe wa]anila. tiranila hel, Sweranila, a{irgi co #alimab cida Tade Kanila. ;abaSgo cada] helde gulil ~ad banigi, :uqarab ci $indirgo rujnibe borzanila. xana]aba# harpal harunila, pwahdanila, rujnil jalTa `a bakanila, &ib habunigi, ci qwaTibe ba]inzila. Цояв лIугьанила, гьеб къватIибе бахъинабизе, жив цидул рукIниве хъурщилилан. Бищун кIудиясс абунила - гьеб хIинкъараб иш бугин, кида-къадги, хвечIого батани, циги жибго къватIибе бачIинин, гьанисса нахъе рилълъун лълъикIилан. РукIниве лIугьине ракIалде ккарасс абунила - хIинкъизессеб жоги гьаниб щибго гьечIила, нагагьлъун ци тIад речIчIулеб бугони, жинцца хIетIе багъарахъдизе гьабилила, нужецца живги ххантIан къватIиве цIцIайилан. coyaw /uhanila, heb qwaTibe ba]inabi#e, $iw cidul rujniwe ]ur&ililan. bi&un judiyaS abunila - heb \inqarab i^ bugin, kida-qadgi, [wezogo batani, cigi $ibgo qwaTibe bazinin, haniSa na]e ri:un :ijilan. rujniwe /uhine rajalde KaraS abunila - \inqi#eSeb $ogi hanib &ibgo hezila, nagah;un ci Tad reZuleb bugoni, $inCa \eTe bavara]di#e habilila, nu$eCa $iwgi {anTan qwaTiwe ~ayilan. Хъурщун анила рукIниве «бахIарчи». ГIемер мехх иналде багъарахъдизабунила гьесс хIетIе. ЦIцIанила гьалмагъзабаз гьев къватIиве, цIцIанила, аххирги тIад бетIерги гьечIеб къаркъала бачIанила къватIибе. ]ur&un anila rujniwe «ba\arxi». femer me{ inalde bavara]di#abunila heS \eTe. ~anila halmav#aba# hew qwaTiwe, ~anila, a{irgi Tad beTergi hezeb qarqala bazanila qwaTibe. - ВахI! Гьассул бетIер кибедай ана?! – ян вихха-ххочун лIугьанила цояв. - wa\! haSul beTer kibeday ana?! - yan wi{a-{oxun /uhanila coyaw. - Валлагь, гьессда бетIер букIинчIилан ккола, – ян чIчIанила цогияв. - wallah, heSda beTer bujinzilan Kola, - yan Zanila cogiyaw. БукIанилан цояв, букIинчIилан цогияв, лълъикIго дагIбадизе кканила гьел. bujanilan coyaw, bujunzilan cogiyaw, :ijgo dafbadi#e Kanila hel. ХIукму кканила, гьессги бетIер, киназго гIадин, чIчIужуялълъул къаданижоялда асскIоб лъолеб букIун батилин, рачIайин гьелда цIеххезе. \ukmu Kanila, heSgi beTer, kina#go fadin, Zu$uya:ul qadani$oyalda aSjob ;oleb bujun batilin, razayin helda `e{e#e. Гьессда бетIер букIарабищ – букIинчIебищали жинда лъаларин, гьессни щибаб соналълъ тIагъур босулаанилан жаваб кьурабила чIчIужуялълъ. heSda beTer bujarabi& - bujinzebi&ali $inda ;alarin, heSni &ibab sona: Tavur bosulaanila $awab purabila Zu$uya:. Гьессда бел'эр букIарабщи-букIчIебщияли гьанярилан абурабила гьебелалълъ, ценги гьагIалие цо-цо угъур босиня анила. heSda bel'er bujarab&i-bujzeb&iyali hanyarilan aburabila hebela:, cengi hafaliye co-co uvur bosinya anila. Гьабго гьудул чанаве вахъанила. Тиранила гьел, ссверанила, аххирги цо залимаб цида аде кканила. Гьабассго цадахъ гьелълъе гулил цIцIад баниги, лълъукъараб ци жендерго рукIнибе борчIанила. Чанахъабаз гьаркьал рунила, кьвагьданила, рукIнил кIала цIа баканила, щиби буниги, ци къватIибе бахъчIила. habgo hudul xanawe wa]anila. tiranila hel, Sweranila, a{irgi co #alimab cida ade Kanila. habaSgo cada] he:e gulil ~ad banigi, :uqarab ci $endergo rujnibe borzanila. xana]aba# harpal runila, pwahdanila, rujnil jala `a bakanila, &ibi bunigi, ci qwaTibe ba]zila. Цояв лълъугьанила, гьеб къватIибе бахъдебуде, жив цидул рукIниве хъурщлилан. Бищун кIудасс абунила - гьеб хIинкъараб иш бугин, кида-къадги, хIочIого батани, циги жибго къватIибе бегьлин, гьанисса нахъе ролълъон лълъикIилан. РукIниве лълъугьде ракIалълъе ккарасс абунила - хIинкъдессеб жоги гьаниб щибго гьечIила, нагагьлун ци ад речIчIенеб бугони, женцца хIетIе багъарахъдаде булила, ножецца живги ххантIан къватIиве цIцIаейилан. coyaw :uhanila, heb qwaTibe ba]debude, $iw cidul rujniwe ]ur&lilan. bi&un judaS abunila - heb \inqarab i^ bugin, kida-qadgi, \ozogo batani, cigi $ibgo qwaTibe behlin, haniSa na]e ro:on :ijilan. rujniwe :uhde raja:e KaraS abunila - \inqdeSeb $ogi hanib &ibgo hezila, nagahlun ci ad reZeneb bugoni, $enCa \eTe bavara]dade bulila, no$eCa $iwgi {anTan qwaTiwe ~ayeyilan. Хъурщун анила рукIниве «бахIарчи». ГIемер мехх эналълъер багъарахъдадебунила гьесс хIетIе. ЦIцIанила гьалмагъзабаз гьев къватIиве, цIцIанила, аххирги ад бел'эрги гьечIеб къаркъала бегьанила къватIибе. ]ur&un anila rujniwe «ba\arxi». femer me{ ena:er bavara]dadebunila heS \eTe. ~anila halmav#aba# hew qwaTiwe, ~anila, a{irgi ad bel'ergi hezeb qarqala behanila qwaTibe. - ВахI! Гьассул бел'эр кебедай ана?! – ян вихха-ххочун лълъугьанила цояв. - wa\! haSul bel'er kebeday ana?! - yan wi{a-{oxun :uhanila coyaw. - Валлагь, гьессда бел'эр букIчIилан ккена, – ян чIчIанила цогияв. - wallah, heSda bel'er bujzilan Kena, - yan Zanila cogiyaw. БукIанилан цояв, букIчIилан цогияв, лълъикIго дагIбададе кканила гьел. bujanilan coyaw, bujzilan cogiyaw, :ijgo dafbadade Kanila hel. ХIукму кканила, гьессги бел'эр, кинязго гIадин, чIчIужуялълъул къандалоялълъа гъуниб гьенеб букIун батлин, рачIайин гьелълъа цIуххуде. \ukmu Kanila, heSgi bel'er, kinya#go fadin, Zu$uya:ul qandaloya:a vunib heleb bujun batlin, razayin helda `u{ude. Гьессда бел'эр букIарабщи – букIчIебщияли женда гьанярин, гьессни щибаб соналълъ угъур босиня анилан джаваб кьурабила чIчIужуялълъ. heSda bel'er bujarab&i - bujzeb&iyali $enda hanyarin, heSni &ibab sona: uvur bosinya anila Gawab purabila Zu$uya:. 228. ГьетIараб битIизе бегьулеб, гьересси бакьулIа бекулеб. heTarab biTi#e behuleb, hereSi bapu/a bekuleb. ГьетIараб битIде бегьинеб, гьересси бакьолълъа бекинеб. heTarab biTde behineb, hereSi bapo:a bekineb. 229. ГьетIараб тIилалълъул битIараб рагIад букIунареб. heTarab Tila:ul biTarab rafad bujunareb. ГьетIараб илалълъул битIараб рагIад букIиняреб. heTarab ila:ul biTarab rafad bujinyareb. 230. ГьетIараб хьоп гIадав, хьагил бутI гIадав. heTarab %o_ fadaw, %agil buT fadaw. ГьетIараб хьоп гIадав, хьагил бул гIадав. heTarab %o_ fadaw, %agil bul fadaw. 231. ГьетIаралда битIарабилан абулев, битIаралда гьетIарабилан абулев. heTaralda biTarabilan abulew, biTaralda heTarabilan abulew. ГьетIаралълъа битIарабилан абинев, битIаралълъа гьетIарабилан абинев. heTara:a biTarabilan abinew, biTara:a heTarabilan abinew. 232. ГьетIизабе, бекун реххуге. heTi#abe, bekun re{uge. ГьетIдебуе, бекун реххуги. heTdebuye, bekun re{ugi. 233. ГьечIеб гула, гьечIеб ххер – бачун араб чол илхъи. hezeb gula, hezeb {er - baxun arab xol il]i. ГьечIеб гула, гьечIеб ххер – бачун араб чол ирхъи. hezeb gula, hezeb {er - baxun arab xol ir]i. 234. ГьечIеб лъурассде лъалареб бачIаги. hezeb ;uraSde ;alareb bazagi. ГьечIеб гьурассде гьаняреб бегьаги. hezeb huraSde hanyareb behagi. 235. ГьечIеб нилI рижараб ракь гIадинаб бакI. hezeb ni/ ri$arab rap fadinab baj. ГьечIеб нилълъ рижараб ракь гIадинаб бакI. hezeb ni: ri$arab rap fadinab baj. 236. ГьечIеб реццалълъ чIвазе вукIунге. hezeb reCa: zwa#e wujunge. ГьечIеб реццалълъ чIваде вукIуги. hezeb reCa: zwade wujugi. 237. ГьечIеб рогьо байги – бергьараб мунагь, гьечIеб рецц гьабиги – гьадабго мунагь. hezeb roho baygi - berharab munah, hezeb reC habigi - hadabgo munah. ГьечIеб рогьо байги – белгьараб мунагь, гьечIеб рецц буйги – гьадабго мунагь. hezeb roho baygi - belharab munah, hezeb reC buygi - hadabgo munah. 238. ГьечIелълъубе бакъ щвани, къадги чирахъ бакулеб. heze:ube baq &wani, qadgi xira] bakuleb. ГьечIелълъубе бакъ щвани, къадги чирахъ бакинеб. heze:ube baq &wani, qadgi xira] bakineb. 239. ГьечIессдасса вас тIехьавги лълъикIав. hezeSdaSa was Te%awgi :ijaw. ГьечIессдасса вас эхьавги лълъикIав. hezeSdaSa was e%awgi :ijaw. 240. ГьечIого гIоларебги – квен, кваназе лъаларезе балагьлъун ккарабги – квен. hezogo folarebgi - kwen, kwana#e ;alare#e balah;un Karabgi - kwen. ГьечIого гIенаребги – квен, кунаде гьанярезе балагьлун ккарабги – квен. hezogo fenarebgi - kwen, kunade hanyare#e balahlun Karabgi - kwen. 241. ГьечIолъиялълъ къарал къел, къан бечелъарал гьид. hezo;iya: qaral qel, qan bexe;aral hid. ГьечIолиялълъ къарал къел, къамо бечелурал гьид. hezoliya: qaral qel, qamo bexelural hid. 242. ГьецIаби сокIкIун, си гIолеб, гьитIинал гьунарал тIатIала лъун, кIудияв бахIарчи лIугьунев. he`abi soJun, si foleb, hiTinal hunaral TaTala ;un, judiyaw ba\arxi /uhunew. ХIецIаби сукIкIун, си гIенеб, гьитIинял гьунарал ал'ала гьумо, кIудав бахIарчи лълъугьинев. \e`abi suJun, si feneb, hiTinyal hunaral al'ala humo, judaw ba\arxi :uhinew. 243. ГьецIоги цIцIерлъараб, цIцIерги маххлъараб меххалълъ сапар бухьунге. he`ogi ~er;arab, ~ergi ma{;arab me{a: sa_ar bu%unge. ХIецIоги цIцIверлураб, цIцIверги маххлураб меххалълъ сапар бухьуги. \e`ogi ~werlurab, ~wergi ma{lurab me{a: sa_ar bu%ugi. 244. ГьецIолI щвараб гула – билараб гула. he`o/ &warab gula - bilarab gula. ХIецIолълъ щвараб гула – бил'араб гула. \e`o: &warab gula - bil'arab gula. 245. ГьидалIе вачIиндал – чIалабуриссев, ЧIчIикIаве вачIиндал – гъодобериссев. hida/e wazindal - zalaburiSew, Zijawe wazindal - vodoberiSew. Гьидалълъе вегьун – чIалабуриссев, ЧIчIикIаве вегьун – гъодобериссев. hida:e wehun - zalaburiSew, Zijawe wehun - vodoberiSew. 246. Гьидерил Хурдаги ххунздерил ТIалтIаги къотIулареб балъ букIунареб. hideril [urdagi {un#deril TalTagi qoTulareb ba; bujunareb. Гьидерил ХIурлаги ххунздерил Аладулаги къотIиняреб бал букIиняреб. hideril \urlagi {un#deril aladulagi qoTinyareb bal bujinyareb. 247. Гьикъизе нечоге, лъачIого вукIине неча. hiqi#e nexoge, ;azogo wujine nexa. Гьикъде нучуги, гьачIого вукIде нучуе. hiqde nuxugi, hazogo wujde nuxuye. 248. ГьикъичIого бицарав цIцIам гьечIеб чурпа вуго. hiqizogo bicaraw ~am hezeb xur_a wugo. ГьикъчIого бицарав цIцIан гьечIеб чурпа вуго. hiqzogo bicaraw ~an hezeb xur_a wugo. 249. ГьикъичIого босараб жо – бикъараб жо, бихьичIого бицараб жо – кьучIчI гьечIеб жо. hiqizogo bosarab $o - biqarab $o, bi%izogo bicarab $o - puZ hezeb $o. ГьикъчIого босараб жо – бикъараб жо, бихьчIого бицараб жо – кьучIчI гьечIеб жо. hiqzogo bosarab $o - biqarab $o, bi%zogo bicarab $o - puZ hezeb $o. 250. Гьикъулареб бицунге, бицунареб гьикъуге. hiqulareb bicunge, bicunareb hiquge. Гьикъиняреб бицуги, бициняреб гьикъуги. hiqinyareb bicugi, bicinyareb hiqugi. 251. Гьикъун къо бачIунареб. hiqun qo bazunareb. Гьикъун къо бачIиняреб. hiqun qo bazinyareb. 252. Гьикъун херлъуларел, гьикъун холарел. hiqun [er;ularel, hiqun [olarel. Гьикъун хIелинярел, гьикъун хIонярел. hiqun \elinyarel, hiqun \onyarel. 253. Гьир бакIлъани, хIама чIчIола, хIосс бекани, гьоко чIчIола. hir baj;ani, \ama Zola, \oS bekani, hoko Zola. 254. Гьир бакIлъигун, хIама гьагIдолареб, юк бакIлъигун, гьоко дваргъолареб. hir baj;igun, \ama hafdolareb, yuk baj;igun, hoko dwarvolareb. 255. Гьир гIечIелълъубе къвачIаги. hir feze:ube qwazagi. 256. Гьир лъезе къваригIараб меххалълъ, хIамида кьабулареб, кьинкIулеб. hir ;e#e qwarifarab me{a:, \amida pabulareb, pinjuleb. 257. Гьирида къачIони, къвачIида батулареб. hirida qazoni, qwazida batulareb. 258. Гьирида ццебе къвачIа биччалеб гIадат. hirida Cebe qwaza biXaleb fadat. 259. Гьиридасса тIутI бачахъе (КIкIара боржани, гьоко къирула). hiridaSa TuT baxa]e (Jara bor$ani, hoko qirula). 260. ГьитIинаб бетIералда налъи кIудияб букIунебила (БетIер гьитIинассда налъи кIудияб букIунебила). hiTinab beTeralda na;i judiyab bujunebila (beTer hiTinaSda na;i judiyab bujunebila). 261. ГьитIинаб бугогIанила гIор хъудулеб. hiTinab bugofanila for ]uduleb. 262. ГьитIинаб гамачIалълъги кIудияб гьецIо бекулеб. hiTinab gamaza:gi judiyab he`o bekuleb. 263. ГьитIинаб гъоркьан биччай, кIудияб тIассан биччай. hiTinab vorpan biXay, judiyab TaSan biXay. 264. ГьитIинаб гьецIоялълъги кIудияб гьоко кIалагъоркье чIвалеб. hiTinab he`oya:gi judiyab hoko jalavorpe zwaleb. 265. ГьитIинаб гьунаралдасса чIухIуге, кIудияб гьабулаго, хъущтIизе гурин. hiTinab hunaraldaSa zu\uge, judiyab habulago, ]u&Ti#e gurin. 266. ГьитIинаб гIакълу – кIудияб гIазаб. hiTinab faqlu - judiyab fa#ab. 267. ГьитIинаб гIочIолги къимат гьабе, къваригIараб къоялълъ цIа бакизегIаги батулеб. hiTinab fozolgi qimat habe, qwarifarab qoya: `a baki#efagi batuleb. 268. ГьитIинаб жо кIодо гьабуге. hiTinab $o jodo habuge. Ххунздерил хханасс магъало бакIаризе чукъбигун цадахъ ритIун рукIун руго жиндирго васал. Инссуцца васазда абун букIун буго - ГьидалI вугин цо гIакъилав херав, гьессда гIакълуги гьикъеян. {un#deril {anaS mavalo bajari#e xuqbigun cada] riTun rujun rugo $indirgo wasal. inSuCa wasa#da abun bujun bugo - hida/ wugin co faqilaw [eraw, heSda faqlugi hiqeyan. Хханассул лъимал, инссуцца малълъухъе, гIакъилассда асскIоре ун руго. «Вай, дир лъимал, – ан абун буго херасс, – хханассул лъималазе кьезе гIакълуги киб букIинеб дун гIадав мискинчияссул. Кинниги нуж рачIун ругелълъул, цо гьитIинаб гIакълу кьелахха, воре, гьитIинаб жо кIодо гьабуге». {anaSul ;imal, inSuCa ma:u]e, faqilaSda aSjore un rugo. «way, dir ;imal, - an abun bugo [eraS, - {anaSul ;imala#e pe#e faqlugi kib bujineb dun fadaw miskinxiyaSul. kinnigi nu$ razun ruge:ul, co hiTinab faqlu pela{a, wore, hiTinab $o jodo habuge». Гьабищинхха гьидерил гIакъиласс жидеда малълъизе букIараб гIакълуян, хханассул васал гьессда релъун руго. habi&in{a hideril faqilaS $ideda ma:i#e bujarab faqluyan, {anaSul wasal heSda re;un rugo. Нухда унаго, гьез цоясс цояссул чода цIцIал кьабулеб букIун буго. Щай жиндие гьединаб жо гьабурабан ваццассул ццин бахъараб меххалълъ, цояв ваццас жаваб кьолеб букIун буго - «ГьитIинаб жо кIодо гьабуге!» – ян. nu[da unago, he# coyaS xoda ~al pabuleb bujun bugo. &ay $indiye hedinab $o haburaban waCaSul Cin ba]arab me{a:, coyaw waCaS $awab poleb bujun bugo - «hiTinab $o jodo habuge!» - yan. Хханассул лъималазда кIудияв чияссул гIакълу бичIчIун буго, НакIкIикь росдал цо мискинчиясс магъалоде кьолеб ражи-порол гъал сабаблъун цояв вацц чIвараб меххалълъ. {anaSul ;imala#da judiyaw xiyaSul faqlu biZun bugo, naJip rosdal co miskinxiyaS mavalode poleb ra$i-_orol val sabab;un coyaw waC zwarab me{a:. 269. ГьитIинаб гIощтIоццайила кIудияб гъветI къотIулеб. hiTinab fo&ToCayila judiyab vweT qoTuleb. 270. ГьитIинаб жо бугилан, щибго бикъуге, мочол мугь бикъани, гьебги цIцIогь буго. hiTinab $o bugilan, &ibgo biquge, moxol muh biqani, hebgi ~oh bugo. 271. ГьитIинаб жо кIодо гьабуни, кIудиябги хIехьон чIчIезе кколевила. hiTinab $o jodo habuni, judiyab \e%on Ze#e Kolewila. 272. ГьитIинаб жоялълъул хIалалдассаги цIунаги, хIалакъаб жоялълъул жигаралдассаги цIунаги. hiTinab $oya:ul \alaldaSagi `unagi, \alaqab $oya:ul $igaraldaSagi `unagi. 273. ГьитIинаб кIалалълъ кIудияб рагIи бицунге. hiTinab jala: judiyab rafi bicunge. 274. ГьитIинаб кIкIвахIалдасса кIудияб хIалтIиго лълъикI. hiTinab Jwa\aldaSa judiyab \alTigo :ij. 275. ГьитIинаб кIкIвахIалълъ кIудияб зарал гьабулеб. hiTinab Jwa\a: judiyab #aral habuleb. 276. ГьитIинаб кIодо гьабуге, кIудияб реххун тоге. hiTinab jodo habuge, judiyab re{un toge. 277. ГьитIинаб лълъелIе валагьун, дуе жавгьар щвеларо. hiTinab :e/e walahun, duye $awhar &welaro. 278. ГьитIинаб лъимер бугеб рокъобе илбис лIугьунаребила. hiTinab ;imer bugeb roqobe ilbis /uhunarebila. 279. ГьитIинаб меххалълъ болъонил тIинчIги берцинаб букIуна, нахъа гьелълъулги болъон лIугьуна. hiTinab me{a: bo;onil Tinzgi bercinab bujuna, na]a he:ulgi bo;on /uhuna. 280. ГьитIинаб меххалълъ гогьдаризарурал кIудиял гIейгун эбел-инссул бетIералде рахунел. hiTinab me{a: gohdari#arural judiyal feygun ebel-inSul beTeralde ra[unel. 281. ГьитIинаб ригь, недегьай лълъади, чияде ккечIеб къо – гьеле гьеб буго гIумру. hiTinab rih, nedehay :adi, xiyade Kezeb qo - hele heb bugo fumru. 282. ГьитIинаб ххалкъалълъ жидерго чи кIодо гьавулевила, кIудияб ххалкъалълъ гIодовегIан гьавулевила. hiTinab {alqa: $idergo xi jodo hawulewila, judiyab {alqa: fodowefan hawulewila. 283. ГьитIинаб хъарчигъаялълъ хъокой рагIи кьоларо. hiTinab ]arxivaya: ]okoy rafi polaro. 284. ГьитIинаб хIалтIухъ кьолеб кIудияб мухь букIунаребила. hiTinab \alTu] poleb judiyab mu% bujunarebila. Цо нухалълъ, катихъаги борчIун, гIункIкI жиндирго картIинибе ун буго. ГIемераб меххалълъ чIчIун буго кето, чанги къан, картIил кIалтIа. ГIункIкI къватIибе баккиялда хьул къотIараб катицца гьелда гьарун буго. co na[a:, kati]agi borzun, funJ $indirgo karTinibe un bugo. femerab me{a: Zun bugo keto, xangi qan, karTil jalTa. funJ qwaTibe baKiyalda %ul qoTarab katiCa helda harun bugo. - Дицца гIункIкIал ццерегоялдасса нахъе кваналаро. Мунги гьанже дикьа хIинкъизе ккеларо. Чанги гIункIкIалълъе дицца, кваназе жоги кьун, кумекцин гьабуна. Дуеги кьела дицца ссахI цIцIороссаролIил, гьеб картIиниссаги бахъун, доле доб картIинибе мун бекерун ани. - diCa funJal CeregoyaldaSa na]e kwanalaro. mungi han$e dipa \inqi#e Kelaro. xangi funJa:e diCa kwana#e $ogi pun kumekcin habuna. duyegi pela diCa Sa\ ~oroSaro/il, heb karTiniSagi ba]un, dole dob karTinibe mun bekerun ani. ГIонкIкIоцца картIиниссанго катие жаваб кьун буго - - ГьедигIан гьитIинаб хIалтIухъ гьедигIан кIудияб мухь кьеялълъе цо гIила батила. БачIинаро дун къватIибе. fonJoCa karTiniSango katiye $awab pun bugo - - hedifan hiTinab \alTu] hedifan judiyab mu% peya:e co fila batila. bazinaro dun qwatibe. Гьелдасса нахъе абулебги рагIула - гьитIинаб хIалтIухъ кIудияб мухь кьолеб бугони, ургъизе ккелила, гьелда нахъа цо гъваца батизе бегьулила. heldaSa na]e abulebgi rafula - hiTinab \alTu] judiyab mu% poleb bugoni, urvi#e Kelila, helda na]a co vwaca bati#e behulila. 285. ГьитIинаб хIенхIидассанила кIудияб цIа рекIунеб. hiTinab \en\idaSanila judiyab `a rejuneb. 286. ГьитIинаб цIаялълъила кIудиял рукъзал рухIулел. hiTinab `aya:ila judiyal ruq#al ru\ulel. 287. ГьитIинаб яхIалълъги кIудияб гьунар гьабулеб, кIудияб яхIалълъги бахIарчи вахъинавулев. hiTinab ya\a:gi judiyab hunar habuleb, judiyab ya\a:gi ba\arxi wa]inawulew. 288. ГьитIинабги кIочон тун, кIудиялде вортуге. hiTinabgi joxon tun, judiyalde wortuge. 289. ГьитIинабгIан нацIцIицца цIцIикIкIун хIанчIулебила. hiTinabfan na~iCa ~iJun \anzulebila. 290. ГьитIинав вацц хвани, кIудияв вацц гIодове къулулев, кIудияв вацц хвани, гьитIинав эххеде ворххулев. hiTinaw waC [wani, judiyaw waC fodowe qululew, judiyaw waC [wani, hiTinaw e{ede wor{ulew. 291. ГьитIинав кIодо гьавуларев кIодолъиялде вахунарев. hiTinaw jodo hawularew jodo;iyalde wa[unarew. 292. ГьитIинав чи гьитIинав чи гIадин чIчIарав лълъикI. hiTinaw xi hiTinaw xi fadin Zaraw :ij. 293. ГьитIинав чиги гучук гьойги – цого жо. hiTinaw xigi guxuk hoygi - cogo $o. 294. ГьитIинав чияссе – бухъарабго хоб, чIварабго лахIту. hiTinaw xiyaSe - bu]arabgo [ob, zwarabgo la\tu. 295. ГьитIинав чияссул гIамал ккурав кIудияв чиги лълъикIав вукIунарев, кIудияв чияссул гIамал ккурав гьитIинав чиги лълъикIав вукIунарев. hiTinaw xiyaSul famal Kuraw judiyaw xigi :ijaw wujunarew, judiyaw xiyaSul famal :uraw hiTinaw xigi :ijaw wujunarew. 296. ГьитIинав чияссулгунги гважул когIоялълъулгунги маххссара гьабуге. hiTinaw xiyaSulgun gwa$ul kofoya:ulgungi ma{Sara habuge. 297. ГьитIинал кIудиял гIунин, гIолохъаби лIугьунел, тIирщ кIодолъунин, тIад нигIматал рижулел. hiTinal judiyal funin, folo]abi /uhunel, Tir& jodo;unin, Tad nifmatal ri$ulel. 298. ГьитIинал мунагьал такрарлъунила метерисса гьел кIудиязде ссверулел. hiTinal munahal takrar;unila meteriSa hel judiya#de Swerulel. 299. ГьитIинал тIадлъани, чIахIиял хола. hiTinal Tad;ani, za\iyal [ola. 300. ГьитIиналда разилъуларессе кIудияб щолареб. hiTinalda ra#i;ulareSe judiyab &olareb. 301. ГьитIиналълъул бицунессда кIудияб бихьулареб. hiTina:ul bicuneSda judiyab bi%ulareb. 302. ГьитIинассда малълъула, кIудияссда гьикъула. hiTinaSda ma:ula, judiyaSda hiqula. 303. ГьитIинго босараб лъай – тIогьолI гьабураб гьоцIцIо. hiTinabgo bosarab ;ay - Toho/ haburab ho~o. 304. ГьитIинго гьабураб цIцIали – ганчIида бикIараб накъищ. hiTingo haburab ~ali - ganzida bijarab naqi&. 305. ГьитIинго гIегIедараб, гIедал къвакъвадулареб. hiTingo fefedarab, fedal qwaqwadulareb. 306. ГьитIинго кинабго лъалевлъунги вукIунге, кIудияздаги малълъаруге. hiTingo kinabgo ;alew;un wujunge, judiya#dagi ma:aruge. 307. ГьитIинго лъараб – ганчIида бикIараб накъищ. hiTingo ;arab - ganzida bijarab naqi&. 308. ГьитIинго малълъараб адаб – багьа гьабизе кIолареб рател. hiTingo ma:arab adab - baha habi#e jolareb ratel. 309. ГьитIинго супи, как биххун, чIвай. hiTingo su_i, kak bi{un, zway. 310. ГьитIинго ургъел гьабичIесс дуниял гьабулареб. hiTingo urvel habizeS duniyal habulareb. 311. ГьитIинго хоно бикъарасс, гIедал, оцги бикъулеб. hiTingo [ono biqaraS, fedal, ocgi biquleb. Оц бикъунилан, диванги гьабун, цо гIолохъанчи тусснахъалде витIулев вукIун вуго. Гьесс гьарун буго, жив я вуссинила тусснахъалдасса, я вуссинарила, бегьулеб батани, жив эбелалълъулгун къо-мехх лълъикI гьабизе виччайилан. oc biqunilan, diwangi habun, co folo]anxi tuSna]alde qiTulew wujun wugo. heS harun bugo, $iw ya wuSinila tuSna]aldaSa, ya wuSinarila, behuleb batabi, $iw ebela:ulgun qo-me{ :ij habi#e wiXayilan. Эбелалда асскIове щвейгун, речIчIун тIадгун, гьесс гьелълъул керен тIун реххун буго. ЦIидассан цойги диван гьабизе ккун буго гIолохъанчияссе. Диванбегасс гьессда гьикъун буго - щайила дуцца мун гьавурай, керен кьун, гIезавурай эбелалълъе гьедигIан хIалихьатаб жо гьабураб. ebelalda aSjowe &weygun, reZun Tadgun, heS he:ul keren Tun re{un bugo. `idaSan coygi diwan habi#e Kun bugo folo]anxiyaSe. diwanbegaS heSda hiqun bugo - &ayila duCa mun hawuray, keren pun, fe#awuray ebela:e hedifan \ali%atab $o haburab. Васасс жаваб кьун буго - жиндие щайила нужецца тамихI гьабулеб, жив гьавурайги, жив гьаб къоялде ккезавурайги эбелалълъе щайила гьабулареб? Дун хоно бикъун вачIани, гьелълъ белъун кьолаан, гIанкIу бикъун вачIани, бежун кьолаан. Щиб дицца бикъаниги, эбел тIад рекъолаан. БачIинахъего гьелълъ дие гIадлу гьабун букIарабани, гьаб жакъассеб къо диде бачIунароан. Дие гурила диван гьабизе кколеб букIараб, гьелълъие гьабизе кколаанила… wasaS $awab pun bugo - $indiye &ayila nu$eCa tami\ habuleb, $iw hawuraygi, $iw hab qoyalde Ke#awuraygi ebela:e &ayila habulareb? dun [ono biqun wazani, he: be;un polaan, fanju biqun wazani, be$un polaan. &ib diCa biqanigi, ebel Tad reqolaan. bazina]ego he: diye fadlu habun bujarabani, hab $aqaSeb qo dide bazunaroan. diye gurila diwan habi#e Koleb bujarab, he:iye habi#e Kolaanila... 312. ГьитIинго цIцIаличIесс нахъа керен ххачала. hiTingo ~alizeS na]a keren {axala. 313. ГьитIинго щвараб гIелму щулалъулеб букIуна, Ххарадуниб щвараб лъай лълъеда хъвараб ххатI буго. hiTingo &warab felmu &ula;uleb bujuna, {aradunib &warab ;ay :eda ]warab {aT bugo. 314. Гьобо бан бахъиндал, вахIин, аниб лълъимго букIун гьечIо гуриян абурабила цоясс. hobo ban ba]indal, wa\in, anib :imgo bujun hezo guriyan aburabila coyaS. КIиго ваццассул гьобо базе къотIи кканила. Цо гохIда ццебе бакIги тIасса бищанила, хIалтIуде тIаделъанила. jigo waCaSul hobo ba#e qoTi Kanila. co go\da Cebe bajgi TaSa bi&anila, \alTude Tade;anila. Цоясс хIарщ буцанила, къед банила, цоясс хъарщи-цIул къачIанила. ГIемераб гIакъубаги бихьун, тIассагьобоги гъоркьагьобоги рекъезабунила, аххиралда тIад тIохги банила. coyaS \ar& bucanila, qed banila, coyaS ]ar&i-`ul qazanila. femerab faqubagi bi%un, TaSahobogi vorpahobogi reqe#abila, a{iralda Tad To[gi banila. Цо нухлулав, хIалтIулел ваццазухъги валагьун, щибго жоги гьезда абичIого, нахъе анила. Ваццазул гьессда ццин бахъанила. Ххадурги рортун, чIчIезавунила. co nu[lulaw, \alTulel waCa#u]gi walahun, &ibgo $ogi he#da abizogo, na]e anila. waCa#ul heSda Cim ba]anila. {adurgi rortun, Ze#awunila. - Ле гьудул, дуцца ниж гIадамаллъунго рикIкIунел гьечIо гури! Дур «салам гIалайкумги», «гьабулеб данде билълъаги» кире арал? - le hudul, duCa ni$ fadamal;ungo riJunel hezo guri! dur «salam falaykumgi», «habuleb dande bi:agi» kire aral? - ТIасса лIугьа, гьудулзаби. Дицца нужее саламги кьуна, гьара-рахьиги гьабуна. Дир гIайиб гурохха лъарал хъуялълъ нужеда гьеб рагIизе биччачIолъи. - TaSa /uha, hudul#abi. diCa nu$eye salamgi puna, hara-ra%igi habuna. dir fayib guro{a ;aral ]uya: nu$eda heb rafi#e biXazo;i. Ваццал цин риххун кканила. Кинаб лъаралълъул, кинаб хъуялълъулин гьасс бицунеб бугебан, нухлулассухъ чIваркьун ралагьанила. waCal cin ri{un Kanila. kinab ;ara:ul, kinab ]uya:ulin haS bicuneb bugeban, nu[lulaSu] zwarpun ralahanila. Цинги, лълъимго гьечIеб бакIалда жидецца гьобо балеб букIинги бичIчIун, рекIедеги рачIун, абунила. ВахI, аниб лълъимго букIун гьечIо гури! cingi, :imgo hezeb bajalda $ideCa hobo baleb bujingi biZun, rejedegi, abunila. wa\, anib :imgo bujun hezo guri! 315. Гьобо баччун уневги угьдаравила, цIцIалкIу босун уневги угьдаравила. hobo baXun unewgi uhdarawila, ~alju bosun unewgi uhdarawila. 316. Гьобо хунилан, рогIоро хисулареб. hobo [unilan, roforo [isulareb. 317. Гьобол ахIе, рукъ бихьун. hobol a\e, ruq bi%un. Цо нухалълъ авлахъалда гIонкIкIода варани данделъанила. Гьелда ракIалде кканила варани гьоболлъухъ ахIизе. Вараниялълъ абунила билълъун жо ккеларин, жиб жиндирго нухда ине теян. Гьелълъухъги гIенеккичIого, хIалицца бачун буго гьеб гIонкIкIоцца. Щун руго гьел гIонкIкIол каратI бугеб бакIалде, гIункIкIги лIугьун буго варани жиндирго картIинибе цIцIазе. КигIан кутакалда гIонкIкIоцца цIцIаниги, вараниялда гьелълъул картIинибе лIугьине кIун гьечIо. Гьобол ахIе, рукъ бихьун! – анги абун, варани жиндирго нухда анила. co nu[a: awla]alda fonJoda warani dande;anila. helda rajalde Kanila warani hobol;u] a\i#e. waraniya: abunila bi:un $o Kelarin, $ib $indirgo nu[da ine teyan. he:u]gi feneKizogo, \aliCa baxun bugo heb fonJoCa. &un rugo hel fonJol karaT bugeb bajalde, funJgi /uhun bugo warani $indirgo karTinibe ~a#e. kifan kutakalda fonJoCa ~anigi, waraniyalda he:ul karTinibe /uhine jun hezo. hobol a\e, ruq bi%un! - angi abun, warani $indirgo nu[da anila. 318. Гьобол вачIани, лъимал роххулел. hobol wazani, ;imal ro{ulel. 319. Гьобол вачIун кьолареб, кьибил бачIун кунареб. hobol wazun polareb, pibil bazun kunareb. 320. Гьобол вачIуна, уна, унтул гьобол бигьаго вачIуна, захIматго уна. hobol wazuna, una, untul hobol bihago wazuna, #a\matgo una. 321. Гьобол вихьун, кьер тIураб, кьибил бихьун, хIинкъараб къо бачIунгеги. hobol wi%un, per Turab, pibil bi%un, \inqarab qo bazungegi. 322. Гьобол вихьун, чед беке, чу бихьун, кIалцIи бай. hobol wi%un, xed beke, xu bi%un, jal`i bay. 323. Гьобол вокьулессул хIал анкьидассан лъалеб. hobol wopuleSul \al anpidaSan ;aleb. 324. Гьобол гIемерассул гIумру берцинаб. hobol femeraSul fumru bercinab. 325. Гьобол лълъикIавани, нухда ххер бижилаан. hobol :ijawani, nu[da {er bi$ilaan. 326. Гьобол лълъикIавила вачIинеги лъалев, инеги лъалев. hobol :ijawila wazinegi ;alew, inegi ;alew. 327. Гьобол лълъикIалълъув рещтIа, лълъим батаралълъув кванай. hobol :ija:uw re&Ta, :im batara:uw kwanay. 328. Гьобол рихарасс лъимал руххулел. hobol ri[araS ;imal ru{ulel. 329. Гьобол рихарассул йокьулей хваги. hobol ri[araSul yopuley [wagi. 330. Гьобол росулIего виччаларилан Кинххва – Кинххвада гурони рещтIинарилан гьобол. hobol rosu/ego wiXalarilan kin{wa - kin{wada guroni re&Tinarilan hobol. 331. Гьобол цин кваназаве, калам ххадуб гьабе. hobol cin kwana#awe, kalam {adub habe. 332. Гьоболасс чIоло къай. hobolaS zolo qay. 333. Гьоболасс тогеги, катицца тогеги. hobolaS togegi, katiCa togegi. 334. Гьоболассда букIунебила сайигъаталълъ гурони чурулареб цо тIанкI. hobolaSda bujunebila sayivata: guroni xurulareb co Tanj. 335. Гьоболассда гьикъун гуреб гьан тIамулеб, гьессда гьикъун гуреб хIелеко хъолеб. hobolaSda hiqun gureb han Tamuleb, heSda hiqun gureb \eleko ]oleb. 336. Гьоболассда рекъарабила гьоболлъи гьабулеб (гьобол вихьунила гьоболлъи гьабулеб). hobolaSda reqarabila hobol;i habuleb (hobol wi%unila hobol;i habuleb). 337. Гьоболассе гьоболлъи лъабго къоялълъила гьабулеб, ункъабилеб къоялълъ гьабураб – ссадакъайила. hobolaSe hobol;i ;abgo qoya:ila habuleb, unqabileb qoya: haburab - Sadaqayila. 338. Гьоболассе квен кьелалде ракьандасса гIус бихьейила. hobolaSe kwen pelalde rapandaSa fus bi%eyila. 339. Гьоболассул мугъ берцинаб. hobolaSul muv bercinab. 340. Гьоболассул мугъалда меседил мугьру. hobolaSul muvalda mesedil muhru. 341. – Гьоболассул хIама хIорде бачанищ? – Бачана. - hobolaSul \ama \orde baxani&? - baxana. 342. Гьоболассулгун даран ххинкIазул лълъикIаб. hobolaSulgun daran {inja#ul :ijab. 343. Гьоболги вукIуна, гьодориги вукIуна, гьоболассда божа, гьодорида божуге. hobolgi wujuna, hodorigi wujuna, hobolaSda bo$a, hodorida bo$uge. 344. Гьоболги хвелги ахIичIониги рачIунелила. hobolgi [welgi a\izonigi razunelila. 345. Гьоболлъун индал – ххан, гьобол вачIиндал – лагъ. hobol;un indal - {an, hobol wazindal - lav. 346. Гьоболлъухъги вукIун, гьалбал къабул гьаруларел. hobol;u]gi wujun, halbal qabul harularel. 347. Гьоболлъухъ унелълъул хьитал рукъарай, хьвадизе унелълъул гурде букъарай. hobol;u] une:ul %ital ruqaray, %wadi#e une:ul gurde buqaray. 348. Гьодил кварав – гIадалав, гIадал кварав – цIцIодорав. hodil kwaraw - fadalaw, fadal kwaraw - ~odoraw. 349. Гьой бетIерлъуде ккани, гъалбацIал пасалъула. hoy beTer;ude Kani, valba`al _asa;ula. 350. Гьой буго гважуцца ичIго гьабулеб жо. hoy bugo gwa$uCa izgo habuleb. Ххунздерил хханзабазул вакил хIисабалда, ХIамшарилIе витIун вукIун вуго ГьоцIцIалIа ГIалисканди абулев гIакълучи. (ГIалисканди вукIана кIибилев имам ХIамзатил эмен). {un#deril {an#aba#ul wakil \icabalda, \am^ari/e wiTun wujun wugo ho~a/a faliskandi abulew faqluxi. (faliskandi wujana jiabilew imam \am#atil emen). МагIарул ххалкъ щиб гьунаралълъул, щиб гIакълу-лъаялълъул гIадамал ругелали лъазе бокьарав ХIамшарилI пачалихъалълъул шагьасс гьессул хIал бихьун буго чанго батIияб нухалдалъун. mafarul {alq &ib hunara:ul, &ib faqlu-;aya:ul fadamal rugelali ;a#e boparaw \am^ari/ _axali]a:ul ^ahaS heSul \al bi%un bugo xango baTiyab nu[alda;un. Шагьассул гIадамаз ГIалискандихъе босун бачIун буго кинабго рахъ бащадаб цIулал кIал. Гьез гьикъун буго - «Гьалълъул роххти кинаб рахъ, тIогь кинаб рахъ?» – ан. ^ahaSul fadama# faliskandi]e bosun bazun bugo kinabgo ra] ba&adab `ulal jal. he# hiqun bugo - «ha:ul ro{ti kinab ra], Toh kinab ra]?» ГIалискандицца цIул лълъелIе реххизабун буго. Цинги гьелълъул цояб рахъ цоялдасса цIцIикIкIун тIерхьараб меххалълъ, бихьизабун буго, гьаб рахъ роххти бугин, доб рахъги тIогь бугилан. faliskandiCa `ul :e/e re{i#abun bugo. cingi he:ul coyab ra] coyaldaSa ~iJun Ter%arab me{a:, bi%i#abun bugo, hab ra] ro{ti bugin, dob ra]gi Toh bugilan. Нахъеги шагьассул чагIаз, гьессда ццебе цо хIул-хIулараб хIамаги чIчIезабун, гьалълъул херлъи-бахIарлъи лъалищ дудаян гьикъун буго. na]egi ^ahaSul xafa#, heSda Cebe co \ul-\ularab \amagi Ze#abun, ha:ul [er;i-ba\ar;i ;ali& dudayan hiqun bugo. ГIалискандицца жаваб кьун буго, нижер умумузул аби бугин, къажарассулги хIамилги херлъи-бахIарлъи лъаларилан. faliskandiCa $awab pun bugo, ni$er umumu#ul abi bugin, qa$araSulgi \amilgi [er;i-ba\ar;i ;alarilan. ГIалискандил жавабалълъ рагIаризарурал къажарал ургъун руго гьессие хъачIаб маххссараялълъе. Гьев хIажатхханаялълъуве арав меххалълъ, раххссидасса биччан буго шагьассул азбаралълъул бищун квешаб гьой. faliskandil $awaba: rafari#arural qa$aral urvun rugo heSiye ]azab ma{Saraya:e. hew \a$at{anaya:uwe araw me{a:, ra{SidaSa biXan bugo ^ahaSul a#bara:ul bi&un kwe^ab hoy. ГьакIкIан кIалгун тIаде бачIунеб букIараб гьойдул кIалдиб ГIалискандицца квегIаб квералълъ тIагъур къазабун буго, кваранаб квералълъ чохьолI хханжарги хъубухъун буго. haJan jalgun Tade bazuneb bujarab hoydul jaldib faliskandiCa kwefab kwera: Tavur qa#abun bugo, kwaranab kwera: xo%o/ {an$argi ]ubu]un bugo. Дуцца гьабураб жо щиб? Бегьилищ шагьассул гьой чIвазе! – ян къажарал рихха-ххочараб меххалълъ, ГIалискандицца гьезие цоги кици тIамун буго - «Гьой буго гважуцца ичIго гьабулеб жо». duCa haburab $o &ib? behili& ^ahaSul hoy zwa#e! - yan qa$aral ri{a-{oxarab me{a:, faliskandiCa he#iye cogi kici Tamun bugo - «hoy bugo gwa$uCa izgo habuleb $o». 351. Гьой букIуна хIапизе, хIосс букIуна кьабизе. hoy bujuna \a_i#e, \oS bujuna pabi#e. 352. Гьой бухьунеб тIил гIадав, ресалда данде ноцIцI гIадав. hoy bu%uneb Til fadaw, resalda dande no~ fadaw. 353. Гьой лагIунилан, гIор хъублъулареб, бахIри чвердонилан, ралъад чороклъулареб. hoy lafunilan, for ]ub;ulareb, ba\ri xwerdonilan, ra;ad xorok;ulareb. 354. Гьой лIугьунеб жо тарщидаго лъала. hoy /uhuneb $o tar&idago ;ala. 355. Гьой хвани бацI боххулеб, бацI хвани вехь воххулев. hoy [wani ba` bo{uleb, ba` [wani we% wo{ulew. 356. Гьойги бацIги рекъани, вехьасс гIи хьихьуларо. hoygi ba`gi reqani we%aS fi %i%ularo. 357. Гьойда кIалдиб ракьа речIчIе. hoyda jaldib rapa reZe. 358. Гьойда кIалдибе тIил бегьуге. hoyda jaldibe Til behuge. 359. Гьойдаги речIчIараб гамачI кIочон толареб. hoydagi reZarab gamaz joxon tolareb. 360. Гьойдуе нух толебила, хханассе бакI толебила. hoyduye nu[ tolebila, {anaSe baj tolebila. 361. Гьойдуе хьит гьабуни жинццаго кваналеб. hoyduye %it habuni $inCago kwanaleb. 362. Гьойдуе чури тIе, чодуе кIалцIи бай. hoyduye xuri Te, xoduye jal`i bay. 363. Гьойдул балъ гьабулев чи гIадин. hoydul ba; habulew xi fadin. Гьаб кици тIамула ганчIидасса тIотIоегIан жиндиего пайда гьечIеб жоялда тIад гIумру инабулев чияссул хIакъалълъулI. hab kici Tamula ganzidaSa ToToyefan $indiyego _ayda hezeb $oyalda Tad fumru inabulew xiyaSul \aqa:u/. РукIаралила гьойдул балъ гьабулев цо чиги гьессул чIчIужуги. Гьойдул балъ гьабуралълъухъ гьессие щолеб букIарабила кIиго шагьи. КIиго шагьиялде босараб ссапун тIагIинегIан квералги чурулел рукIаралила. rujaralila hoydul ba; habulew co xigi heSul Zu$ugi. hoydul ba; habura:u] heSiye &oleb bujarabila jigo ^ahi. jigo ^ahiyalde bosarab Sa_un Tafinefan kweralgi xurulel rujaralila. ЧIчIужуялълъ россассда абурабила гьойдул балъ гьабиялълъул нилIее бугеб ххайирго лъаларин жиндаян. Россасс чIчIужуялълъул рагIи гIад гьабурабила, гьойдул балъ гьабулев чийилан жив вукIинин, гьойдул балъ гьабулев чияссул чIчIужуйилан мун йикIинин, гьеб пайда-ххайир гIоларищилан. Zu$uya: roSaSda aburabila hoydul ba; habiya:ul ni/eye bugeb {ayirgo ;alarin $indayan. roSaS Zu$uya:ul rafi fad haburabila, hoydul ba; habulew xiyilan $iw wujinin, hoydul ba; habulew xiyaSul Zu$uyilan mun yijinin, heb _ayda-{ayir folari&ilan. 364. Гьойдул бицарав гьойдул багьаяв вукIунарев. hoydul bicaraw hoydul bahayaw wujunarew. 365. Гьойдул мугъалда цIадул ццунтур букIунебила, катил мугъалда цIцIорол къоно букIунебила. hoydul muvalde `adul Cuntur bujunebila, katil muvalda ~orol qono bujunebila. 366. Гьойдул ругънае гьойдул мацIцI даруяб. hoydul ruvnaye hoydul ma~ daruyab. 367. Гьойдул ххвалчен чурийила, чодул малърал кIалцIийила. hoydul {walxen xuriyila, xodul ma;ral jal`iyila. 368. Гьойдул хIапи рагIун вахъунге, хIелкил гIегIеди рагIун вахъа. hoydul \a_i rafun wa]unge, \e;kil fefedi rafun wa]a. 369. Гьойцца гьойдул гьан кунареб, гIадамасс гIадамассул гьан кунеб. hoyCa hoydul han kunareb, fadamaS fadamaSul han kuneb. 370. Гьойцца кIал чIвараб жо гьойдуе те. hoyCa jal zwarab $o hoyduye te. 371. Гьойцца пурццимахх кIкIунеб бихьанилан абуни, божа, нус йокьулей якьад йихьанилан абуни, божуге. hoyCa _urCima{ Juneb bi%anilan abuni, bo$a, nus yopuley yapad yi%anilan abuni, bo$uge. 372. Гьойцца чIчIикIунилан, ралъад чороклъулареб. hoyCa Zijunilan, ra;ad xorok;ulareb. 373. Гьойццаги чури кьолев тIасса вищулевила. hoyCagi xuri polew TaSa wi&ulewila. 374. Гьоко мекъсса къиругеги, гIакълу мекъсса ссверугеги. hoko meqSa qirugegi, faqlu meqSa Swerugegi. 375. Гьоло бахаралълъубе ххурма бахинабейила. holo ba[ara:ube {urma ba[inabeyila. МагIарухъа гьоболалълъ гьалбадерие сайигъаталълъе гьоло бачIун буго. Данде кьолеб сайигъаталълъул къадар рукъалълъул бетIергьанасс гьадин чIчIезабун буго - «Яс, – ан абун буго гьесс чIчIужуялда, – гьоло бахаралълъубе ххурма бахинабе». mafaru]a hobola: halbaderiye sayivata:e holo bazun bugo. dande poleb sayivata:ul qadar ruqa:ul beTerhanaS hadin Ze#abun bugo - «yas, - an abun bugo heS Zu$uyalda, - holo ba[ara:ube {urma ba[inabe». 376. Гьоло квараблъи лълъадуда лълъиццадайила бицараб? holo kwarab;i :aduda :iCadayila bicarab? 377. Гьоло кколареб цIцIалкIу, цIцIад кколареб буртина. holo Kolareb ~alju, ~ad Kolareb burtina. 378. Гьоркьо-гьоркьоб гIин цIцIачIони, хIамида жибго хIама букIин кIочонебила. horpo-horpob fin ~azoni, \amida $ibgo \ama bujin joxonebila. 379. Гьоркьоблъи битIулеб, гьоркьоб хIучч битIун цIцIани. horpob;i biTuleb, horpob \uX biTun ~ani. 380. Гьоркьоблъи лълъикIаб хъизан бацIикьаги хIинкъулареб. horpob;i :ijab ]i#an ba`ipagi \inqulareb. 381. Гьоркьов кIалъан, чияссул рагIи къотIизабуге, кигIан хIакъаб бицунев чи мунго вугониги. horpow ja;an xiyaSul rafi qoTi#abuge, kifan \aqab bicunew xi mungo wugonigi. 382. Гьоркьове ккеялдасса бокьове ккей лълъикIаб. horpowe KeyaldaSa bopowe Key :ijab. 383. Гьоркьохъан гьечIого, ригьин лIугьунареб, гьоркьов чи кIалъачIого даран кколареб. horpo]an hezogo rihin /uhunareb, horpow xi ja;axogo daran Kolareb. 384. Гьоркьохъан лълъикIай йигони, гIантай ясалълъеги лълъикIав росс щолев. horpo]an :ijay yigoni, fantay yasa:egi :ijaw roS &olew. 385. Гьорода бадибе туни, дурго гьурмада жужалеб. horoda badibe tuni, durgo hurmada $u$aleb. 386. Гьорода бадиве кIущани, чуризе жиндего ккола. horoda badiwe ju&ani, xuri#e $indego Kola. 387. Гьорол къоялълъ куй биче, цIцIадал къоялълъ чу биче. horol qoya: kuy bixe, ~adal qoya: xu bixe. 388. Гьорол къоялълъ хIелкил рачIчI гIадав. horol qoya: \elkil raZ fadaw. 389. Гьорон ругьунаб чехьалълъе бакъванбугIа – багьана. horon ruhunab xe%a:e baqwanbufa - bahana. 390. Гьороццаги бачун гIункIкI царгъинибе биччалареб. horoCa baxun funJ carvinibe biXalareb. 391. Гьороцца авлахъ нахъе гъолареб. horoCa awla] na]e volareb. 392. Гьороцца босун бачIараб гьороцца унеб. horoCa bosun bazarab horoCa uneb. 393. Гьороцца босун унеб кIкIараялълъ гъотIода абурабила жиндие нух кьейилан. horoCa bosun uneb Jaraya: voToda aburabila $indiye nu[ peyilan. 394. Гьороцца хъамун, гъотIол тIамахги исибе ккогегийила. horoCa ]amun voTol Tama[gi isibe Kogegiyila. 395. Гьороцца цIа гьалаглъулеб, гьакълицца ццин гьалаглъулеб. horoCa `a halag;uleb, haqliCa Cin halag;uleb. 396. Гьорчо гирунилан, гохI биххулареб. horxo girunilan, go\ bi{ulareb. 397. Гьорчо хъурщур батаралълъуб чIчIола, квешав чияссул кIал кидаго чIчIоларо. horxo ]ur&ur batara:ub Zola, kwe^aw xiyaSul jal kidago Zolaro. 398. ГьоцIцIо бецIцIулебги – кIал, берссен лагIулебги – кIал. ho~o be~ulebgi - jal, berSen lafulebgi - jal. 399. ГьоцIцIо букIаралълъуб тIутI камулареб. ho~o bujara:ub TuT kamulareb. 400. ГьоцIцIо гьабулеб – на, гьабураб чIчIикIулеб – чIчIикIва. ho~o habuleb - na, haburab Zijuleb - Zijwa. 401. ГьоцIцIо гьабулеб найил зузуй батIияб букIуна. ho~o habuleb nayil #u#uy baTiyab bujuna. 402. «ГьоцIцIо! ГьоцIцIо!» – ян ахIдон, кIал гьуинлъулареб, гьоцIцIо кваначIони. «ho~o! ho~o!» - yan a\don, jal huin;ulareb, ho~o kwanazoni. 403. ГьоцIцIо гIадинги вукIунге, чияцца цIцIун тIагIинедухъ, чинкир гIадинги вукIунге, тун гIодове реххиледухъ. ho~o fadingi wujunge, xiyaCa ~un Tafinedu], xinkir fadingi wujunge, tun fodowe re{iledu]. 404. ГьоцIцIо квананиги – цIцIел кIал, цIцIибил квананиги – гьвел кIал. ho~o kwananigi - ~el jal, ~ibil kwananigi - hwel jal. 405. ГьоцIцIо тIинкIулебги мацIцIила, загьру тIолебги мацIцIила. ho~o Tinjulebgi ma~ila, #ahru Tolebgi ma~ila. 406. ГьоцIцIо тIун гурони, квенги кванаге, бидаяб гурони чуги рекIунге. ho~o Tun guroni, kwengi kwanage, bidayab guroni xugi rejunge. 407. ГьоцIцIоги бахун кьуни, чохьоцца нусги кунеб. ho~ogi ba[un puni, xo%oCa nusgi kuneb. 408. ГьоцIцIоги гьуинаб, гьоркьоб мехх бахъун чIчIикIараб. ho~ogi huinab, horpob me{ ba]un Zijarab. 409. ГьоцIцIоги кьогIлъулеб гIемер чIчIикIани, ссакъиссги бутIунеб гIемер чIамуни. ho~ogi pof;uleb femer Zijani, SaqiSgi buTuneb femer zamuni. 410. ГьоцIцIогун гурони квенги кванаге, рахIат гьечIеб бусадаги вегуге. ho~ogun guroni kwengi kwanage, ra\at hezeb busadagi weguge. 411. Гьудул ахIун вачине кколаро, ахIани тушманги вачIуна. hudul a\un waxine Kolaro, a\ani tu^mangi wazuna. 412. Гьудул бадиве валагьулевила, тушман хIатIазухъ валагьулевила. hudul badiwe walahulewila, tu^man \aTa#u] walahulewila. 413. Гьудул ватIалъарав чи – кваранаб квер батIалъарав чи. hudul waTa;araw xi - kwaranab kwer baTa;araw xi. 414. Гьудул вукIуна ваццассдасса лълъикIавги, гьудул вукIуна тушманассдасса квешавги. hudul wujuna waCaSdaSa :ijawgi, hudul wujuna tu^manaSdaSa kwe^awgi. 415. Гьудул гьаве хIал бихьун. hudul hawe \al bi%un. 416. Гьудул гьавулевги – мунго, тушман гьавулевги – мунго. hudul hawulewgi - mungo, tu^man hawulewgi - mungo. 417. Гьудул гьечIев магъула – мачIал гьечIеб сагула. hudul hezew mavula - mazal hezeb sagula. 418. Гьудул гьудулассда релълъарав вукIунев, тIинчI хъурмида релълъараб букIунеб. hudul hudulaSda re:araw wujunew, Tinz ]urmida re:arab bujuneb. 419. Гьудул гьурмаде валагьулевила, тушман мугъалде валагьулевила. hudul hurmade walahulewila, tu^man muvalde walahulewila. 420. Гьудул къо ккедал лъалевила, эбел-эмен дуего лъимал гьаридал лъалелила. hudul qo Kedal ;alewila, ebel-emen duyego ;imal haridal ;alelila. 421. Гьудул къварилъи ккедал лъала, бахIарчи къеркьеялълъулI лъала. hudul qwari;i Kedal ;ala, ba\arxi qerpeya:u/ ;ala. 422. Гьудул нусгоги дагьав, тушман цоги гIемерав. hudul nusgogi dahaw, tu^man cogi femeraw. 423. Гьудул рикIкIадассан вачIуневила, тушман дур кIалдиссан вачIуневила. hudul riJadaSan wazunewila, tu^man dur jaldiSan wazunewila. 424. Гьудул цо нухалълъ ваче, боххдул ххадур рехъерхъани реххун те. hudul co nu[a: waxe, bo{dul {adur re]er]ani re{un te. 425. Гьудулал кутул тушманал бацIаздасса бергьунелила. hudulal kutul tu^manal ba`a#daSa berhunelila. 426. Гьудуласс бадибе абулеб, тушманасс нахъассан абулеб. hudulaS badiwe abuleb, tu^manaS na]aSan abuleb. 427. Гьудуласс нахъассан веццулевила, тушманасс бадиве веццулевила. hudulaS na]aSan weCulewila, tu^manaS badiwe weCulewila. 428. Гьудуласс нилIер гIунгутIаби нилIеда рицунел, тушманасс чияда рицунел. hudulaS ni/er funguTabi ni/eda ricunel, tu^manaS xiyada ricunel. 429. Гьудулассдасса хIинкъа, тушманассдасса хIинкъуге. hudulaSdaSa \inqa, tu^manaSdaSa \inquge. 430. Гьудулассе гIоло рухI кьезе бегьула, гьединав гьудулни ватизе захIмалъула. hudulaSe folo ru\ pe#e behula, hedinaw hudulni wati#e #a\ma;ula. 431. Гьудулассе кьураб жо – нахъе лъураб ххазина. hudulaSe purab $o - na]e ;urab {a#ina. 432. Гьудулассеги налъулавлъун вукIунге. hudulaSegi na;ulaw;un wujunge. 433. Гьудулассин гьудул гуккулев. hudulaSin hudul guKulew. 434. Гьудулассул гьудул – дурги гьудул. hudulaSul hudul - durgi hudul. 435. Гьудулассул сайгъат гIучI бугониги, гьеб гIочIода дуцца ралъад бахунеб. hudulaSul sayvat fuz bugonigi, heb fozoda duCa ra;ad ba[uneb. 436. Гьудулассул хIал лъала къварилъи ккедал, гIагаразул хIал лъала мискинлъидал, хъизаналълъул хIал лъала рикIкIалъидал. hudulaSul \al ;ala qwari;i Kedal, fagara#ul \al ;ala miskin;idal, ]i#ana:ul \al ;ala riJa;idal. 437. Гьудулассулгун гьудуллъи битIула, гьоркьоб хIучч битIун цIцIараб меххалълъ (Гьоркьоблъи битIичIони, гьудуллъи битIулареб). hudulaSulgun hudul;i biTula, horpob \uX biTun ~arab me{a: (horpob;i biTizoni, hudul;i biTulareb). 438. Гьудулзаби гьечIев чи – кьалбал гьечIеб гъветI. hudul#abi hezew xi - palbal hezeb vweT. 439. Гьудулзаби ругессе дуниял майдангIан гIатIидаб, гьудулзаби гьечIессе огъохъатгIан къваридаб. hudul#abi rugeSe duniyal maydanfan faTidab, hudul#abi hezeSe ovo]atfan qwaridab. 440. Гьудулзаби цоцадасса рикIкIадал лълъикIал, мехх-мехх бихьун цоцахъе раккиги лълъикIаб. hudul#abi cocadaSa riJadal :ijal, me{-me{ bi%un coca]e raKigi :ijab. 441. Гьудулзаби цIиялги гьаре, басриялги кIочон тоге. hudul#abi `iyalgi hare, basriyalgi joxon toge. 442. Гьудуллъи багьадурассулгун гьабе. hudul;i bahaduraSulgun habe. 443. Гьудуллъи багIарабила, тушманлъи чIчIегIерабила. hudul;i bafarabila, tu^man;i Zeferabila. 444. Гьудуллъи буго гьабизе бигьаяб, тезе захIматаб жо. hudul;i bugo habi#e bihayab, te#e #a\matab $o. 445. Гьудуллъи гьабе дудассаго лълъикIассулгун. hudul;i habe dudaSago :ijaSulgun. 446. Гьудуллъи гIел бащадассулгун гьабе, гьалмагълъи хIал рекъолессулгун гьабе. hudul;i fel ba&adaSulgun habe, halmav;i \al reqoleSulgun habe. 447. Гьудуллъи чIчIужуялълъул ваццассулгун ккве. hudul;i Zu$uya:ul waCaSulgun Kwe. 448. Гьудуллъи цIцIорол ссурахIи гIадаб жойила, бекани, тIокIаб къачIазе кIоларебила. hudul;i ~orol Sura\i fadab $oyila, bekani, Tojab qaza#e jolarebila. 449. Гьудуллъиги ваццлъиги боцIцIуд гьабулев. hudul;igi waC;igi bo~ud habulew. 450. Гьудуллъиялълъ гIуцIцIула, тушманлъиялълъ биххула. hudul;iya: fu~ula, tu^man;iya: bi{ula. 451. Гьудуллъун гьавизе вокьарассул, ццин бахъинабун хIал бихье. hudul;un hawi#e woparaSul, Cin ba]inabun \al bi%e. 452. Гьуинаб квен кьогI гьабулеб кьалалдасса кьогIаб квен гьуин гьабулеб рекъел лълъикIаб. huinab kwen pof habuleb palaldaSa pofab kwen huin habuleb reqel :ijab. 453. Гьуинаб кьогIлъарай, кьогIаб гьуинлъарай. huinab pof;aray, pofab huin;aray. 454. Гьуинаб мацIцIалдаги загьруяб ххеч батулеб. huinab ma~aldagi #ahruyab {ex batuleb. 455. Гьуинаб рагIуцца махх-чаранги биунеб, гьуинаб маххссараялда хваралги релъулел. huinab rafuCa ma{-xarangi biuneb, huinab ma{Sarayalda [waralgi re;ulel. 456. Гьуинаб цIцIункIичIони, цIцIекIалълъул тIагIам лъаларебила. huinab ~unjizoni, ~eja:ul Tafam ;alarebila. 457. Гьуинабги цIцIекIабги чIамидал лъала. huinabgi ~ejabgi zamidal ;ala. 458. Гьукъараб жо берцинаб. huqarab $o recinab. 459. Гьукъараб жо гьуинаб. huqarab $o huinab. 460. Гьумер бахьин, махьа чIчIегIер. humer ba%in, ma%a Zefer. 461. Гьумер битIарассул гьудул гIемерав. humer biTaraSul hudul femeraw. 462. Гьумер битIун бугилан, тушманассда божуге, жаниссан бигун букIунеб. humer biTun bugilan, tu^manaSda bo$uge, $aniSan bigun bujuneb. 463. Гьумер чIчIегIерав ракI бацIцIадавги вукIуневила, гьумер хъахIав ракI чIчIегIеравги вукIуневила. humer Zeferaw raj ba~adawgi wujunewila, humer ]a\aw raj Zeferawgi wujunewila. 464. Гьунар бугел цо къоялълъцин рекъон рукIунарел, гьунар гьечIел рекъечIеб къоцин букIунареб. hunar bugel co qoya:cin reqon rujunarel, hunar hezel reqezeb qocin bujunareb. 465. Гьунар-маххщел лълъикIаб лълъиего бокьулеб. hunar-ma{&el :ijab :iyego bopuleb. 466. Гьунар тIокIаб лълъикIаб, чехь бащадаб лълъикIаб. hunar Tojab :ijab, xe% ba&adab :ijab. 467. Гьури биччалелълъулги нахъеххун валагьейила. huri biXale:ulgi na]e{un walaheyila. 468. Гьури кьарияссул хIалтIи хIалакъаб. huri pariyaSul \alTi \alaqab. 469. Гьури хьвазе рохь букIине ккола. huri %wa#e ro% bujine Kola. 470. Гьури хIалакъазул хIалтIуда цIа рекIунеб. huri \alaqa#ul \alTuda `a rejuneb. 471. Гьури чIван чIучIарай, бакъ чIван чIчIегIерлъарай. huri zwan zuzaray, baq zwan Zefer;aray. 472. Гьури чIвачIого гIучI багъарулареб. huri zwazogo fuz bavarulareb. 473. Гьурмада гIатI буцулареб. hurmada faT buculareb. 474. Гьурмал кьер – сахлъиялълъул матIу. hurmal per - sa[;iya:ul maTu. 475. Гьурмада рас бижараб жоялдаги божуге, къотIун гIодобе реххараб бугониги, чол боххалдаги божуге. hurmada ras bi$arab $oyaldagi bo$uge, qoTun fodobe re{arab bugonigi, xol bo{aldagi bo$uge. 476. Гьурмахъ ралагьун бичIчIулеб жо кIалалълъ бицунелдасса битIарабила. hurma] ralahun biZuleb $o jala: bicuneldaSa biTarabila. 477. Гьурщарассул – къватIиб, тIупарассул – жаниб. hur&araSul - qwaTib, Tu_araSul - $anib. 478. Гьуссун багъулеб гьой гIадав. huSun bavuleb hoy fadaw. 479. Гьуссун тIамураб гьойцца бацI кколареб. huSun Tamurab hoyCa ba` Kolareb.

ХЪАРТГИ ЧІИЛБИКІГИ ЙикӀанила, йикӀинчӀила цо херай, хералълъул лъабго васги вукӀанила. КӀиявго кӀудияв вас лъай-гӀакълу бугел, гӀадамал лӏугьинессел жал рукӀанила, гьитӀинав ЧӀилбикӏ ботІрода тӀехІги барав, тӀингъида нацӏцІги барав, ватарасс вуххулев, ватарасс тункулев чи вукӀанила. Вилълъанила цо къоялълъ лъабавго вацц рохьоре, хьоп къотӀизе. Жидерго гьабулеб хӀалтӀиги гьабун, нахъруссун рокъоре рачӀунаго, къосанила азда нух. Ссверданила ал рохьор, ссверданила, тӀерхьун бакъги анила, маркӀачӀул рукӀкӀенги речІчӀанила, кинго нух бахъизе кӀвечӀила. Абунила ваццаз ЧӏилбикӀида, гъотӀоде вахун балагьейин, кӀкӀуй баккулеб бакІго бихьуларищали. Бищунго борххатаб гъотӀодеги вахун, ункъабго рахъалде бер тӀамунила ЧӀилбикӀицца, бурбурун лахӏчӏчӀегӀерлъун, битӀун рохь бакьулӏа баккун бачӀунеб бихьанила ассда кӏкӀуй. КӏкӀуйдул хӀисаб гьабун, вилълъанила лъабавго вацц. ГӀемерал рилълъанила, дагьал рилълъанила, щванила цо рукъалде асскӀоре. Лӏугьанила жанире, бакун кӀудияб цӀа бугила, цӀеда ццее гӀодойикӀун Хъартги йигила, доре-гъоре боххдулги риччан, Хъартил лъабго ясги йигила. Хъваш-башги гьабун, ракъун ратилиланги абун, квен лъунила Хъартицца азда ццебе. ХӀинкъун, кӀалдиб босизецин кӀвечӀила кӀудиял ваццазда. ЧӀилбикӀицца гьумер нечезе гьабичӀила, ваццазе гӏологи квананила ав. Кванан-гьекъон рахъараб меххалълъ, бусенги тӀамун, жиндирго ясалги регизарунила Хъартицца, цоги бусада лъабавго ваццги вегизавунила, гъассда жийгоги еганила. ЛълъикӀ сордо араб меххалълъ, лъабавго вас хъвезе алмасги лълъухьун, ахӀанила Хъартицца: - Кьижарав щив, ворчӀарав щив? - ан. - Кьижаравги дунин, ворчӀаравги дунин абунила ЧӏилбикӀицца. Щай мун кьижуларев ЧӀилбикІ, дуе къваригӏараб щиб абун гьикъанила Хъартицца. - Гьаб ригьалълъ, абунила ЧӏилбикӀицца, цӀураххинкӀал гьарулаанила дие эбелалълъ, гьел ракӀалде щун, кӀоларого бугин дида кьижизе. ЦӀидассан цӀаги бакун, цӀураххинкӀалги гьарун, кваназавунила Хъартицца ав. ЛълъикӀалан мехх борчӀизеги тун, лълъихь-лълъахьан алмасги лълъухьун, абунила Хъартицца кӀиабизеги: - Кьижарав щив, ворчӀарав щив? - Кьижаравги дунин, ворчӀаравги дунин абунила ЧӏилбикӀицца. - Щай кьижуларев ЧӀилбикӀ, гьанжеги дуе къваригӀараб щиб абун гьикъанила Хъартицца. Гьаб гӀужалълъ бахъухъ квинабулаанин дида эбелалълъ, гьелде хьуллъун, дида макьу щоларого бугин абунила гьесс. Яхъун, бахъухъги гьабун, кваназавунила Хъартицца гьев, цинги реганила гьанжеги. ЛълъикӀ гьоркьоб меххги биччан, гьанжени ав кьижанилан ккараб меххалълъ, ахӀанила Хъартицца лъабабизе: - Кьижарав щив? ВорчӀарав щив? - Кьижаравги дунин, ворчӀаравги дунин абунила ЧӀилбикӀицца. - Я гъарин Чӏилбикӏ, къадни кьижичӀониги бегьилин, къассигӀагийищ мун кьижуларев? Метер хурие ине дунги гӀедегӀун йигин, кьижун вукӀайин семанила гьессде Хъарт. - Кинин дун кьижулев, гьаб ригьалълъ гӀурухъа цӀцӏалкӀицца босун, лълъим гьекъезабулаанин дида эбелалълъ. Гьеб гьекъечӀого, бер къанщизе кӀоларилан абунила ЧӀилбикӀицца. Йилълъанила Хъарт, цІцӏалкӀуги босун, гӀурухъе. Гъой къватӀие лӏугьинго, гъолълъул лъабайго яс живгоги ваццалги регун рукӀараб бусада регизарунила ЧӀилбикӀицца, дозул бусада жалгоги реганила. Гьеб гьабулев ЧӀилбикӀ вукӀаго, щванила Хъарт гӀурухъе, ччун бахъанила алълъ цІцӏалкӀу, чваххун анила лълъим, ччун бахъанила, чваххун анила. ГӀурулӏе цӀцӏалкӀуги реххун, къварилъун, нахъюссанила Хъарт гьаюгьинан. Рокъойги лӏугъун, абунила алълъ: - Кьижарав щив, ворчӀарав щив? Минкъан вахъинчӀого, тӀепун чӀчӏанила ЧӀилбикӀ. Васал хъолелилан, хъун рехханила Хъартицца жиндирго ясал. Жибго хъур-хъури бахъанила лъабалълъулго. ХъахІльи бараб меххалълъ, хурие ине къачӀанила Хъарт. - НодобагӀар (гьеб букӀун буго Хъартил кӀудияй ясалда цӀцӏар), - абунила алълъ, - хурие уней йиго дун, дир яс, гьал лъималазул хӀетІ-бетӀерги белъун, къадиялде дида ххадуй ячӀа мун, нужгоги ракъун рукӀунге. - ЯчӀина эбел, - илан абунила ЧӀилбикӀицца, НодобагӀарида гьаракьги релълъинабун. Анила Хъарт хурие. Къадиялде рокъоре ваццалги ритӀун, ясазул хӀетІ-бетӀерги белъун, НодобагӀарил ретӀелги ретӀун, вилълъанила ЧӀилбикӏ Хъартида ххадув хуриве. Ав вихьаравго, жиндирго ясилан ккун, ахІданила Хъарт: - Бакъ щун юхӀизе гурин, гьури чІван, чӀучӀине гурин, ххеххго рокъое юсса, дир яс, - ан. Хурул рагӀалда ясазул хӀетІ-бетӀерги лъураб хьагги тун, нахъвуссун вилълъун, рикІкӀадассан валагьун чӀчӏанила ЧӀилбикӀ, Хъартил щиб лӏугьунаяли бихьизе. Лъилъун, цӀцӏер гӀадин хурги, хӀалхьун гӀодойикӀанила гьанже Хъарт, лъималазул гьанацца гӀорцӀцӏизе. ЦӀураххинкӀазеги бахъухъиеги дуцца гьабураб гьанже дицца дуеги гьабилин, ЧӀилбикӀан абулаго, бегьанила Хъартицца хьагинибе квер, бахъун бачӀанила НодобагӀарил бетӀер. Руруданила Хъарт, гӀергӀеданила, етӀаранила, эххеде кӀанцӏанила, гӀодой речӀчӀанила, къиркъизе цабиги гьарулаго, лъалкІ мерхьун ЧӀилбикӀида ххадуй йортанила. Йортанила ай, лӏутанила дов, йортанила ай, лӏутанила дов, рахъдал кьо ассги баханила, етӀарулаго, рокъое Хъартги юссанила. Вилълъанила, щванила ЧӀилбикӀ рокъове. Ххалкъалдаго лъанила, пачахӀассда рагӀанила гьесс Хъартие гьабураб. АсскӀовеги ахӀун, абунила пачахIасс гьессда, нусго чияссда тӀад базе бегьулеб цо цӀцӏаха рагӀулин Хъартил. Гъелълъул гьеб бикъун вачӀани, гьелда релълъараб дицца дуеги гьабилин. - ГьебгӀан бигьалъаги дие ххинкӀал квине! - ян абунила ЧӀилбикӀицца. Вилълъанила гьанже гьев ххалатаб ххечги босун Хъартил цӀцӏаха бикъизе. БакъинегӀан рокъов ваххчунги вукӀун, къасси Хъарт кьижизе егарай меххалълъ, рукъалълъул тӀохги борлӏун, цӀцӏахдада егарай Хъартида ххеч хӀунссанила гьесс. ЦӀцӏахаго квешезе чӀчӏун бугин дие, ясал хваралдасса алда ругел чӀчӏутӀузул гӀемерлъиго щиб абунила Хъартицца. ХӀунссанила нахъеги, къварилъанила Хъарт, бичассхӀа, бетӀергьанчихвад, ахӀанже къватӀибе речӀчӀилин, ахІданила ай. ТӀатӀалаго хӀунсс-хӀунссулаго, азарго жоги хьамун, ссур-ссуризабун, рехханила Хъартицца цӀцӏаха къватӀибе. Ццим чучараб меххалълъ, къватӀие ячӀанила Хъарт, цӀцӏаха жанибе босизе, гьечӀила цӀцӏаха. Балагьанила ццее: мугъзада добги чІван, унев вугила ЧӀилбикӀ. Йортанила ай, лӏутанила дов, йортанила ай, лӏутанила дов, рахъдал кьо ассги баханила, рурудулаго, нахъе Хъартги юссанила. Рехханила ЧӀилбикӀицца пачахӀассда ццебе цӀцӏаха. Абунила пачахӀасс, гьаб бикъизе кІварав дуда щибго гьабизе кІвелин, гьейго Хъартил нусго чияссе квен гьабизе гӀолеб цо хьаг рагӀулин, цӀцӏахдада асскӀоб цӀакъ рекъелин эб, гьебги бикъун вачӀайин мун. ГӀурул ганчӀазул таргьаги цӀезабун, вилълъанила ЧӀилбик! Хъартил хьаг бикъизе. КъассилъизегӀан ваххчунги вукӀун, къасси квен-тӀеххалде Хъарт юссараб меххалълъ, тӀохдеги вахун, валагьанила тӀалайдухъан гъоркье. ЦӀеда лъун гьалдолеб хьагги бугила, ццее гӀодойикӀун Хъартги йигила. Доре-гъоре боххдулги риччан, гӀодулей йигила ай, хварал ясал ракӀалде щун. РечІчӀанила ЧӀилбикӀицца тӀасса гъоркье гамачІ, рухІ-рухӀанила Хъартил махӀаби тӀирабаз. Ццидахханила Хъарт, асс нахъеги реххараб ганчӀицца рахъинарурал тӀирабаз чехь-чехьго бухӀанила алълъул. БичассхӀа, ххадуб квадилан абунила алълъ, ахӀанже къватӀиб речӀчӀилин, хьаг-хьагго кьаллъун бугин дие ясал хваралдасса! Таргьаго чӀехьон танила ЧӀилбикӀицца: ххутӀарайги гьалагланила Хъарт. Ссур-ссуриялда къватӀибе реххун бачӀанила хьаг. Дагьай гӀодое юссараб меххалълъ, къватие якканила Хъарт хьаг нахъе босизе. ГьечӀила хьаг. Балагьанила ццее, гъежда хьаггин ххазабулеб бугила ЧӀилбикӀицца. Йортанила Хъарт, лӏутанила ав, йортанила ай, лӏутанила ав, рахъдал кьо бахун авги ворчӀанила, ххачадулаго, нахъе Хъартти юссанила. Маян абун, рехханила пачахӀассда ццебе хьаг. Абунила пачахӀасс гьессда: - Гьейго Хъартил лӏарал меседилаб цо цІцІе рагӀула, ссахІ рахьдал радалисса, ссахІ бакъанида кьолеб. Гьеб цӏцӏе бикъун вачӀа. Гьелдасса нахъе мун дицца цӀакъ кӀодо гьавила, - ян. ЧӀалгӀунги букӀанила ЧӀилбикӀида, кин бугониги, гьаб нухалълъги вилълъанила, пачахӀассул хъатир гьабун. Вилълъанила, щванила ЧӀилбикӀ. Къасси бокьалълъул тӀохдеги вахун, хӀунссанила цІцІеда, меэданила цІцІе. Ссундасса боххараб, къулгьу, дир ясал хваралдасса нахъе ээди гleмерлъун бугин дуран, семанила Хъарт цӏцӀеде. ХӀунссанила асс нахъеги, мээданила, кӀанцІанила цӏцӀе. БичассхӀа, хъурмацца чІвад, лӏарал ккун къватӀиб речӏчӀилин, кьижизего теларищ дуцца дунан, ахІданила Хъарт. ХӀунсс-хӀунссанила ЧӀилбикӀицца тӀатӀалаго, меэданила нахъеги цӏцӀе. Дванкан речІчӀанила Хъартицца цІцІе къватӀибе. Ццим чучараб меххалълъ, къватӀие якканила Хъарт цӏцӏе жанибе гъезе. ГьечӀила цӏцӏе. ЧӀилбикӀиццагӀаги гуродай араб абун, балагьанила ццее. Горбода реххун цІцІегун, жибго хӀур бахъинабун унев вугила ЧӀилбикӀ. Йортанила хъарт ххадуй, лӏутанила ав, йортанила дой, лӏутанила ав, рахъдал кьо ассги баханила, керен буххулаго, нахъе Хъартги юссанила. Лӏарал ккун, речІчӀанила Чӏилбикӏицца пачахӀассда ццебе цӏцӀе. Абунила пачахIасс гьессда: - Хъартго-хъартилан рагӀула дида, эйго кинай жо йикӀунеяли лъазе бокьун буго дие, чара-гӀамал гьечӀо, дида асскӀое гьей щвезайичӀого. Гьеб гьунарги гьабун, мун нахъвуссун ххадуб, дирго ясги кьун, кинабго улкаялълъул иххтиярги кьун, дидаго хьолбохъ чӀчӏезавила дицца мун! – ан. Инарилан, жойилан кьуркьудизе лӏугьанила ЧӀилбикӀ, рортанила ассде тӀаде пачахӀассул асскӀоссел. Цоясс тунканила, цоясс кьабунила, нагӀана кьунила, гӀайиб гьабунила. ПачахӀассеги пачахӀассул ясалълъеги гӀоло нусцӀцӏул хвеларищан абунила. ЯхІ-махІ батун, хъассулаго гъванщагун, вилълъанила ЧӀилбикӀ рокъове. Квасул мегежги бухьанила асс, эхӀединалго михъалги седанила, щиб-щибниги бахун, жиндирго жинсги хисизабунила, басрияб, багь-багьараб туртилӏги жемун, херав къул-къуларав гьардухъанлъун вахъун, вилълъанила гьанже ав. Щванила Хъартил нуцӀцӏихъе. ГӀодулей йигила ай, хварал ясазухъ магӀу гьабулей йигила. Дагьаб чед кье, кири батила, абунила ЧӀилбикӀицца, нуцӀцӏихъги чӀчӏун. НуцӀцӏил кӀалтӀе ячӀанила Хъарт, ххал гьабун, ялагьун, Дагьай щаклъарай гӀадин лӏугьун, абунила алълъ: - ЧӀилбикІгӀаги гуревищ мун, ракӀалълъ бицунеб бугин мун лълъикІлъиялълъе вачӀарав чи гуревлъи, - ян. ГӀоданила ЧӀилбикӀ, чӀчӏегӀераб къо чӀчӏагийин ЧӀилбикӀидаги гьессул рижул-рижиялдагиян абунила, гьессдалъун гурищ дида гьаб къо бихьулеб бугеб. Дир эменги чІванин гьесс, эбелги чІванин, кинабго боцӀцӏудасса ватаги гьавунин, дунгоги гьардухъ виччанин, гьаб хӀалалдеги ккезавунин. Жиндиего ЧӀилбикӀицца гьабураб ракӀалде щун, Хъартги гӀоданила, зигарданила, гьессдеххун ургъел бикьанила. Гьессие ссадакъаги кьун, абунила Хъартицца хханжу базе гъамасс къваригӀун бугин дие, гьеб гьабизе маххщелго рекъоларищ дурилан. Щай рекъолареб, цӀакъ рекъелин, дидасса лълъикӀав устар щив вугевин абунила гьесс. Цо сагӀаталълъ буххун, кьабун гьабунила гьесс гъамасс. Жаниеги лӏугьун, хъегӀанила Хъарт, бихх-биххун рахъ-рахъалде анила гъамасс. ЛълъикӀаб, кӀудияб гъамасс гьабе дуцца дие, гьадинаб гъанссил пайда щибин абунила Хъартицца. Гьабунила гьесс цӀидассан руцӀцӏичӀел миккил чӀалабазул гъамасс. Жаниеги лӏугьун, хъегӀанила Хъарт, хъегӀанила, багъаризецин багъаричӀила гъамасс. Рекъон букӀунадаяли бихьизе тӀалъел къалищан, абунила ЧӀилбикӀицца, къайин абунила Хъартицца, кӀулалги ралищан абунила гьесс, раян абунила Хъартицца. Щула гъамассги гьабун, абунила гьанже ЧӀилбикӀицца: - Хъарт! ЧӀилбикӀ гурищ дун! - ан. ГӀергІеданила Хъарт, хъегӀданила, цоги-цогияб гьабунила, - биххуларила гъамасс. - ГӀемер етӀаруге, меседу, - ян абунила ЧӀилбикӀицца, дурго берцинлъи хвезе гурин, ПачахІ рекъонгутӀизе гурин дуда, довни духъ рокьи ккун холев вугин! Гьеб хӀалалда гьей маххссараде кколаго, вилълъанила ЧӀилбикӀ, баччун гъамассгун. Рахъдал кьоде щвараб меххалълъ, абунила ЧӀилбикӀицца: - Хъарт, рахъдал кьо гурищ бахунеб бугеб! - ан. РухІго анила Хъартил, дагьалълъ ххутӀанила хвезе. Щванила ЧӀилбикӀ, пачахӀассда ццебе гъамассги лъун, кӀиго таргьа ракьулги цӀезабун, борххатаб гъотӀодеги вахун, чӀчӏанила гьанже гьев. ПачахӀасс буюрун, ричӀун гъамассгун, йиччан танила хъаравулзабаз Хъарт. Ццеве ватарав ПачахІ хъунила гьелълъ, асскӀор рукӀарал хъунила, хъаравулзаби хъунила. Улкаялдаго кӀалъалеб рагӀи, щурулеб рагӀи, хӀапулеб рагӀи абулеб рухІчІагояб жо течӀого, кванила гьелълъ. Кинго хӀалхьечӀила гьелълъул, ЧӀилбикӀ кодове щвечӀелълъул. Дое-гъое балагьун ххал гьабулаго, вихьанила гьелда ЧӀилбикӀ. Ххарун гьотӀодеги яхъун, бегьанила гьелълъ гьев гъотӀокье цӀцӏазе квер, речӀчӏанила ЧӀилбикӀицца беркӀалалълъ кӀиябго таргьа, чӀало гӀадин, гъоркьеги речӀчӏун, гӀарада кьвагьараб гӀадаб гьаракьги бахъун, кӀихӀи чехьги бихъун, хванила Хъарт. Ма, гӀегӀедулаго хӀелкал кӀанцӀанила Хъартил чохьонисса, хӀапдолаго гьаби кӀанцӀанила, гаргадулаго гӀадамал лӏугьанила кинабго, Хъартицца кванщинаб жо бачӀанила къватӀибе, пачахӀассул яс ххутӀизегӀан. Ссун рехханила ЧӀилбикӀицца Хъартил роххкилищ. КӀанцӀун къватӀие ячӀанила яс. Гьеб бакӀалда магьариги лъун, ЧӀилбикӀицца гьейги ячанила, резил къали кьабунила, къохьол зурма пунила, зизитӀаби ахІдезарунила, жибго хӀур бахъинабулел гьелги тун, дунги гьаниве щвана. ]artgi jilbijgi yijanila, yijinzila co [eray, [era'ul ;abgo wasgi wujanila. jiyawgo judiyaw was ;ay-faqlu bugel, fadamal `uhineSel Dal rujanila, giTinaw zilbij boTroda Te\gi baraw, TinGida naVgi baraw, wataraS wu{ulew, wataraS tunkulew xi wujanila. wi'anila co qoya' ;abawgo waC roFore, Fop qoTiRe. Didergo habuleb \alTigi habun, na]ruSun roqore razunago, qosanila aRda nu[. Swerdanila al roFor, Swerdanila, TerFun baqgi anila, marjazul ruJengi reZanila, kingo nu[ ba]iRe jwezila. abunila waCaR zilbijida, GoTode wa[un balaheyin, Juy baKuleb bajgo biFulari?ali. bi?ungo bo{atab GoTodegi wa[un, unqabgo ra]alde ber Tamunila zilbijiCa, burburun la\Zefer;un, biTun roF bapu`a baKun bazuneb biFanila aSda Juy. Juydul \isab habun, wi'anila ;abawgo waC. femeral ri'anila, dahal ri'anila, ?wanila co ruqalde aSjore. `uhanila Danire, bakun judiyab va bugila, veda Ceye fodoyijun ]artgi yigila, dore-Gore bo{dulgi riXan, ]artil ;abgo yasgi yigila. ]wa/-ba/gi habun, raqun ratililangi abun, kwen ;unila ]artiCa aRda Cebe. \inqun, jaldib bosiRecin jwezila judiyal waCaRda. zilbijiCa humer nexeRe habizila, waCaRe fologi kwananila aw. kwanan-heqon ra]arab me{a', busengi Tamun, Dindirgo yasalgi regiRarunila ]artiCa, cogi busada ;abawgo waCgi wegiRawunila, GaSda Diygogi yeganila. 'ij sordo arab me{a', ;abawgo was ]weRe almasgi 'uFun, a\anila ]artiCa - piDaraw ?iw, worzaraw ?iw& - an. - piDarawgi dunin, worzarawgi dunin abunila zilbijiCa. ?ay mun piDularew zilbij, duye qwariFarab ?ib abun hiqanila ]artiCa. hab riha', abunila zilbijiCa, vura{injal harulaanila diye ebela', hel rajalde ?un, jolarogo bugin dida piDiRe. vidaSan vagi bakun, vura{injalgi harun, kwanaRawunila ]artiCa aw. 'ijalan me{ borziRegi tun, 'iF-'aFan almasgi 'uFun, abunila ]artiCa jiabiRegi - piDaraw ?iw, worzaraw ?iw& - piDarawgi dunin, worzarawgi dunin abunila zilbijiCa. - ?ay piDularew zilbij, hanDegi duye qwarifarab ?ib abun hiqanila ]artiCa. hab fuDa' ba]u] kwinabulaanin dida ebela', helde Ful;un, dida mapu ?olarogo bugin abunila heS. ya]un, ba]u]gi habun, kwanaRawunila ]artiCa hew, cingi reganila hanDegi. 'ij horpob me{gi biXan, hanDeni aw piDanilan Karab me{a', a\anila]artiCa ;ab~abiRe - piDaraw ?iw& worzaraw ?iw& - piDarawgi dunin, worzarawgi dunin abunila zilbijiCa. - ya Garin zilbij, qadni piDizonigi behilin, qaSifagiyi? mun piDularew& meter [uriye ine dungi fedefun yigin, piDun wujayin semanila heSde ]art. - kinin dun piDulew, hab riha' furu]a ValjiCa bosun, 'im heqeRabulaanin dida ebela'. heb heqezogo, ber qan?iRe jolarilan abunila zilbijiCa. yi'anila ]art, Valjugi bosun, furu]e. Goy qwaTiye `uhingo, Go'ul ;abaygo yas Diwgogi waCalgi regun rujarab busada regiRarunila zilbijiCa, doRul busada Dalgogi reganila. heb habulew zilbij wujago, ?wanila ]art furu]e, Zun ba]anila a' Valju, xwa{un anila 'im, Xun ba]anila, xwa{un anila. furu`e Caljugi re{un, qwari;un, na]yuSanila ]art hayuhinan. roqoygi `uhun, abunila a'. - piDaraw ?iw, worzaraw ?iw& minqan wa]inzogo, Tepun Zanila zilbij. wasal ]olelilan, ]un re{anila ]artiCa Dindirgo yasal. Dibgo ]ur-]uri ba]anila ;aba'ulgo. ]a\;i barab me{a', [uriye ine qazanila ]art. - nodobafar (heb bujun bugo ]artil judiyay yasalda Var), - abunila a;, - [uriye uney yigo dun, dir yas, hal ;imalaRul \eT-beTergi be;un, qadiyalde dida {aduy yaza mun, nuDgogi raqun rujunge. - yazina ebel, - ilan abunila zilbijiCa, nodobafarida harapgi re'inabun. anila ]art [uriye. qadiyalde roqore waCalgi riTun, yasaRul \eT-beTergi be;un, nodobafaril reTelgi reTun, vi'anila zilbij ]artida {aduw [uriwe. aw wiFarawgo, Dindirgo yasilan Kun, a\danila ]art - baq ?un yu\iRe gurin, huri zwan, zuzine gurin, {e{go roqoe yuSa, dir yas, - an. [urul rafalda yasaRul \eT-beTergi ;urab Faggi tun, na]wuSun vi'un, riJadaSan walahun Zanila zilbij, ]artil ?ib `uhunayali biFiRe. ;i;un, Ver fadin [urgi, \alFun fodoyijanila hanDe ]art, ;imalaRul hanaCa forViRe. vura{injaRegi ba]u]iyegi duCa haburab hanDe diCa duyegi habilin, zilbijan abulago, behanila ]artiCa Faginibe kwer, ba]un bazanila nodobafaril beTer. rurudanila ]art, ferfedanila, yeTaranila, e{ede janvanila, fodoy reZanila, qirqiRe cabigi harulago, ;alj merFun zilbijida {aduy yortanila. yortanila ay, `utanila dow, yortanila ay, `utanila dow, ra]dal po aSgi ba[anila, yeTarulago, roqoye ]artgi yuSanila. wi'anila, ?wanila zilbij roqowe. {alqaldago ;anila, <axa\aSda rafanila heS ]artiye haburab. aSjowegi a\un, abunila <axa\aS heSda, nusgo xiyaSda Tad baRe behuleb co Va[a rafulin ]artil. he'ul heb biqun wazani, helda re'arab diCa duyegi habilin. - hebfan biha;agi diye {injal kwine! - yan abunila zilbijiCa. wi'anila hanDe hew {alatab {exgi bosun ]artil Va[a biqiRe. baqinefan roqow wa{xungi wujun, qaSi ]art piDiRe yegaray me{a', ruqa'ul Tohgi bor`un, Va[dada yegaray ]artida {ex \unSanila heS. Va[ago kwe/eRe Zun bugin diye, yasal [waraldaSa alda rugel ZuTuRul femer;igo ?ib abunila ]artiCa. \unSanila na]egi, qwari;anila ]art, bixaS\a, beTerhanxi[wad, a\anDe qwaTib reZilin, a\danila ay. TaTalago \unS-\unSulago, aRargo Dogi Famun, Sur-SuriRabun, re{anila ]artiCa Va[a qwaTibe. Cim xuxarab me{a', qwaTiye yazanila ]art, Va[a Danibe bosiRe, hezila Va[a. balahanila Ceye, muGRada dobgi zwan, unew wugila zilbij. yortanila ay, `utanila dow, yortanila ay, `utanila dow, ra]dal po aSgi ba[anila, rurudulago, na]e ]artgi yuSanila. re{anila zilbijiCa <axa\aSda Cebe Va[a. abunila <axa\aS, hab biqiRe jwaraw duda ?ibgo habiRe jwelin, heygo ]artil nusgo xiyaSe kwen habiRe foleb co Fag rafulin, Vahdada aSjob vaq reqelin eb, hebgi biqun wazayin mun. furul ganzaRul tarhagi veRabun, wi'anila zilbij ]artil Fag biqiRe. qaSi;iRefan wa{xungi wujun, qaSi kwen-Te{alde ]art yuSarab me{a', To[degi wa[un, walahanila Talaydu]an Gorpe. veda ;un haldoleb Faggi bugila, Ceye fodoyijun ]artgi yigila. dore-Gore bo{dulgi riXan, foduley yigila ay, [waral yasal rajalde ?un. reZanila zilbijiCa TaSa Gorpe gamaz, ru\-ru\anila ]artil ma\abi TirabaR. Cida{anila ]art, aS na]egi re{arab ganziCa ra]inarural TirabaR xeF-xeFgo bu\anila a'ul. bixaS\a, {adub kwadilan abunila a', a\anDe qwaTib reZilin, Fag-Faggo pal;un bugin diye yasal [waraldaSa! tarhago zeFon tanila zilbijiCa, {uTaraygi halag;anila ]art. Sur-Suriyalda qwaTibe re{un bazanila Fag. dahay fodoye yuSaray me{a', qwaTiye yaKanila ]art Fag na]e bosiRe. hezila Fag. balahanila Ceye, GeDda Faggin {aRabuleb bugila zilbijiCa. yortanila ]art, `utanila aw, yortanila ay, `utanila aw, ra]dal po ba[un awgi worzanila, {axadulago, na]e ]artgi yuSanila. mayan abun, re{anila <axa\aSda Cebe Fag. abunila <axa\aS heSda - - heygo ]artil `aral mesedilab co Ve rafula, Sa\ raFdal radaliSa, Sa\ baqanida poleb. heb Ve biqun waza. heldaSa na]e mun diCa vaq jodo hawila, - yan. zalfungi bujanila zilbijida, kin bugonigi, hab nu[a'gi wi'anila, <axa\aSul ]atir habun. wi'anila, ?wanila zilbij. qaSi bopa'ul To[degi wa[un, \unSanila Veda, meedanila Ve. SundaSa bo{arab, qulhu, dir yasal [waraldaSa na]e eedi femer;un bugin duran, semanila ]art Vede. \unSanila aS na]egi, meedanila, janvanila Ve. bixaS\a, ]urmaCa zwad, `aral Kun wwaTib reZilin, piDiRego telari? duCa dunan, a\danila ]art. \unS-\unSanila zilbijiCa TaTalago, meedanila na]egi Ve. dwankan reZanila ]artiCa Ve qwaTibe. Cim xuxarab me{a', qwaTiye yaKanila ]art Ve Danibe GeRe. hezila Ve. zilbijiCafagi guroday arab abun, balahanila Ceye. gorboda re{un Vegun, Dibgo \ur ba]inabun uney wugila zilbij. yortanila ]art {aduy, `utanila aw, yortanila doy, `utanila aw, ra]dal po aSgi ba[anila, keren bu{ulago, na]e ]artgi yuSanila. `aral Kun, reZanila zilbijiCa <axa\aSda Cebe Ve. abunila <axa\aS heSda - ]artgo-]artilan rafula dida, eygo kinay Do yijuneyali ;aRe bopun bugo diye, xara-famal hezo, dida aSjoye hey ?weRayizogo. heb hunargi habun, mun na]wuSun {adub, dirgo yasgi pun, kinabgo ulkaya'ul i{tiyargi pun, didago Folbo] ZeRawila diCa mun! – an. inarilan, Doyilan purpudiRe `uhanila zilbij, rortanila aSde Tade <axa\aSul aSjoSel. coyaS tunkanila, coyaS pabunila, nafana punila, fayib habunila. <axa\aSegi <axa\aSul yasa'egi folo nusVul [welari?an abunila. ya\-ma\ batun, ]aSulago Gwan?agun, wi'anila zilbij roqowe. kwasul megeDgi buFanila aS, e\edinalgo mi]algi sedanila, ?ib-?ibnigi ba[un, Dindirgo Dinsgi [isiRabunila, basriyab, bah-baharab turti`gi Demun, [eraw qul-qularaw hardu]an;un wa]un, wi'anila hanDe aw. ?wanila ]artil nuVi]e. foduley yigila ay, [waral yasaRu] mafu habuley yigila. dahab xed pe, kiri batila, abunila zilbijiCa, nuVi]gi Zun. nuVil jalTe yazanila ]art, {al habun, yalahun, dahay /ak;aray fadin `uhun, abunila a' - zilbijfagi gurewi? mun, raja' bicuneb bugin mun 'ij;iya'e wazaraw xi gurew;i, - yan. fodanila zilbij, Zeferab qo Zagiyin zilbijidagi heSul riDul-riDiyaldagiyan abunila, heSda;un guri? dida hab qo biFuleb bugeb. dir emengi zwanin heS, ebelgi zwanin, kinabgo boVudaSa waTagi hawunin, dungogi hardu] wiXanin, hab \alaldegi KeRawunin. Dindiyego zilbijiCa haburab rajalde ?un, ]artgi fodanila, Rigardanila, heSde{un urGel bipanila. heSiye Sadaqagi pun, abunila ]artiCa {anDu baRe GamaS qwarifun bugin diye, heb habiRe ma{?elgo reqolari? durilan. ?ay reqolareb, vaq reqelin, didaSa 'ijaw ustar ?iw wugewin abunila heS. co safata' bu{un, pabun habunila heS GamaS. Daniyegi `uhun, ]efanila ]art, bi{-bi{un ra]-ra]alde anila GamaS. 'ijab, judiyab GamaS habe duCa diye, hadinab GanSil <ayda ?ibin abunila ]artiCa. habunila heS vidaSan ruVizel miKil zalabaRul GamaS. Daniyegi `uhun, ]efanila ]art, ]efanila, baGariRecin baGarizila GamaS. Reqon bujunadayali biFiRe Ta;el qali?an, abunila \ilbijiCa, qayin abunila ]artiCa, julalgi rali?an abunila heS, rayan abunila ]artiCa. ?ula GamaSgi habun, abunila hanDe zilbijiCa - ]art! zilbij guri? dun! - an. ferfedanila ]art, ]efdanila, cogi-cogiyab habunila, - bi{ularila GamaS. - femer yeTaruge, mesedu, - yan abunila zilbijiCa, durgo bercin;i [weRe gurin, Paxa\ reqonguTiRe gurin duda, downi du] ropi Kun [olew wugin! heb \alalda hey ma{Sarade Kolago, wi'anila zilbij, baXun GamaSgun. ra]dal pode ?warab me{a', abunila zilbijiCa - ]art, ra]dal po guri? ba[uneb bugeb! - an. ru\go anila ]artil, daha' {uTanila [weRe. ?wanila zilbij, <axa\aSda Cewe GamaSgi ;un, jigo tarha rapulgi veRabun, bor{atab GoTodegi wa[un, Zanila hanDe hew. <axa\aS buyurun, rizun GamaSgun, yiXan tanila ]arawulRabaR ]art. Cewe wataraw <axa\ ]unila he', aSjor rujaral ]unila, ]arawulRabi ]unila. ulkayaldago ja;aleb rafi, ?uruleb rafi, \a<uleb rafi abuleb ru\zagoyab Do tezogo, kwanila he'. kingo \alFezila he'ul, zilbij kodowe ?weze'ul. doye-Goye balahun {al habulago, wiFanila helda zilbij. {arun GoTodegi ya]un, behanila he' hew GoTope VaRe kwer, reZanila zilbijiCa berjala' jiyabgo tarha, zalo fadin, Gorpegi reZun, farada pwaharab fadab harapgi ba]un, ji\i xeFgi bi]un, [wanila ]art. ma, fefedulago \elkal janvanila ]artil xoFoniSa, \a<dolago habi janvanila, gargadulago fadamal `uhanila kinalgo, ]artiCa kwan?inab Do bazanila qwaTibe, <axa\aSul yas {uTiRefan. Sun re{anila zilbijiCa ]artil ro{kili?. janvun qwaTiye yazanila yas. heb bajalda maharigi ;un, zilbijiCa heygi yaxanila, reRil qali pabunila, qoFol Rurma <unila, RiRiTabi a\deRarunila, /ibgo \ur ba]inabulel helgi tun, dungi haniwe ?wana.

Церги бакьучги Церги Бакьучги рукӏанила кӏудиял гьалмагъзаби. Гьел цо сордоялълъ чанаре анила, цинги гьезухъе щванила цо моххмохх. Гьез хӏукму гьабунила гьеб бищун ракъараб заманалде нахъе тезе. Гьедин гьебги нахъе тун рукӏаго, цо заманалдассан Царацца абунила: Рачӏа гьадаб моххмохх бищун цӏакъаб макьу бихьаразе кьезе, - ян. Бакьучги разилъанила. Реганила кьижизе. Бакьуч, бачӏинахъего бегун, кьижун биччан танила. Гьеб кьижарабго, бахъун Царацца гьеб моххмохх кванила. Бакъараб Бакьучида гӏемер меххалълъ кьижизе кӏвечӏила. Гьелълъ, тункун Церги бахъине гьабун, абунила: Гьа, бице дуда бихьараб макьу, - ян. Царацца абунила: Цин дуцца бице, - ян. Дида хханассул васассе чӏчӏужу ячунеб бертин бихьана, гьаниб гӏемер кепалда гьекъолел, кваналел рукӏана, кьолеб батӏи-батӏияб кунеб жоги букӏана, - ян бицанила Бакьучицца. Царацца абунила: Гьеле гьедин, берталълъ мун букӏинги лъан, дицца, мун кьижараб меххалълъ, моххмохх кванахха, - ян. Мискин Бакьучицца гьелде данде абунила, бихъагийин дур чехь, дуцца макьил бицараб меххалълъго, жиб щаклъун букӏанин, цощинаб хӏила гьабизехъинцин батичӏонихха гьаб болъониццаян. Макьилӏ квараб квеналдалъун Бакьучил чехь гӏорцӏцӏичӏила, гьеб гъарин, бакъуцца хвезе дагьаб ххутӏанила. Ххадубги Бакьучицца Царада абунила, гьалмагъзабазда гьоркьоб гуребги, жиндирго эбел-инссуда гьоркьобцин Царацца хӏила гьабулилан рагӏун букӏанин, гьанже дир гьелда ракӏчӏчӏанила. Жакъа къоялдасса нахъе тӏокӏаб дуда дун бихьизе гьечӏила, дида мун бихьулареб гӏадин, тӏокӏаб нилӏеда гьоркьоб гьудуллъиги гьечӏила. Дургун гьудуллъиги гьабизегӏан, гьойдулгун гьудуллъи гьаби гӏезегӏан лълъикӏилан. Гьанже Цер гӏодизе, ахӏдезе лӏугьанила, мун гӏадинаб лълъикӏаб гьудулги батӏалъун, жинда дунялалда букӏине кӏоларилан. Гьелдасса ххадуб гьелълъ, гьедун, рагӏи кьунила жакъа къоялдасса нахъе жинцца Бакьуч бакъун теларин, жибго бакъун букӏанигийилан, щайгурелълъул, гьеб цадахъ гьечӏого, жиндиего гӏураб квен батизе гьелда кӏолеб букӏинчӏого. Гӏабдал Бакьучги гьелълъул рагӏуда божанила, гьанжеги гьалълъулгун гьудуллъиялда чӏчӏанила. Гьелдасса ххадуб анлӏго-анкьго къоялълъ нахъасса къотӏичӏого квине жо балагьулелги рукӏун, гьезда цо гьанал кесек батанила. Кутакалда ссвакарал гьел цо нохъода кьижанила. Макьилӏ Бакьуч цо рахӏат хун лӏугьанила. Гьеб, бигьун бергун, балагьанила, бугилахха Цер, гьеб гьанал кесекги кун, гӏорцӏцӏичӏеб меххалълъ, босун Бакьучил чохьода каратӏги бахъун, гьелълъул бакьал харцӏунеб. Кӏанцӏун тӏаде бахъанила Бакьуч. “Дуцца гьабулеб жо щиб? – ан ахӏданила, - гьанжелъагӏан дуцца гьабураб жо гьадингояб жо букӏана, гьанже дие гьабураб жоялде данде ккун, дицца мун, кибе кӏанцӏаниги, тезе гьечӏо!” Ццебе Цер тӏуранила, ххадуб Бакьуч бортанила, гьедин унел гьел цо кьурул рагӏалде щванила. Царацца рачӏчӏ ццебеххун хьвагӏанила, рачӏчӏалда ххадуб хапулаго, Бакьуч кьурулӏа гъоркье реххун анила, гӏодобги речӏчӏун, бетӏер беканила. Тӏасса гъоркьеги балагьун, Царацца абунила: “Гьанже балагьилин”, - илан. Гьединги абун, Цер, ахӏулаго кечӏгун, анила. cergi bapuxgi cergi bapuxgi rujanila judiyal halmaGRabi. hel co sordoya' xanare anila, cingi heRu]e ?wanila co mo{mo{. heR \ukmu habunila heb bi?un raqarab Ramanalde na]e teRe. hedin hebgi na]e tun rujago, co RamanaldaSan caraCa abunila raza hadab mo{mo{ bi?un vaqab mapu biFaraRe peRe, - yan. bapuxgi raRi;anila. reganila piDiRe. bapux, bazina]ego begun, piDun biXan tanila. heb piDarabgo, ba]un caraCa heb mo{mo{ kwanila. baqarab bapuxida femer me{a' piDiRe jwezila. he', tunkun cergi ba]ine habun, abunila ha, bice duda biFarab mapu, - yan. caraCa abunila cin duCa bice, - yan. dida {anaSul wasaSe ZuDu yaxuneb bertin biFana, hanib femer ke<alda heqolel, kwanalel rujana, poleb baTi-baTiyab kuneb Dogi bujana, - yan bicanila bapuxiCa. caraCa abunila hele hedin, berta' mun bujingi ;an, diCa, mun piDarab me{a', mo{mo{ kwana{a, - yan. miskin bapuxiCa helde dande abunila, bi]agiyin dur xeF, duCa mapil bicarab me{a'go, Dib ?ak;un bujanin, co?inab \ila habiRe]incin batizoni{a hab bo;oniCayan. mapi` kwarab kwenalda;un bapuxil xeF forVizila, heb Garin, baquCa [weRe dahab {uTanila. {adubgi bapuxiCa carada abunila, halmaGRabaRda horpob gurebgi, Dindirgo ebel-inSuda horpobcin caraCa \ila habulilan rafun bujanin, hanDe dir helda rajZanila. Daqa qoyaldaSa na]e Tojab duda dun biFiRe hezila, dida mun biFulareb fadin, Tojab ni`eda horpob hudul;igi hezila. durgun hudul;igi habiRefan, hoydulgun hudul;i habi feRefan 'ijilan. hanDe cer fodiRe, a\deRe `uhanila, mun fadinab 'ijab hudulgi baTa;un, Dinda dunyalalda bujine jolarilan. heldaSa {adub he', hedun, rafi punila Daqa qoyaldaSa na]e DinCa bapux baqun telarin, Dibgo baqun bujanigiyilan, ?aygure'ul, heb cada] hezogo, Dindiyego furab kwen batiRe helda joleb bujinzogo. fabdal bapuxgi he'ul rafuda boDanila, hanDegi ha'ulgun hudul;iyalda Zanila. heldaSa {adub an`go-anpgo qoya' na]aSa qoTizogo kwine Do balahulelgi rujun, heRda co hanal kesek batanila. kutakalda Swakaral hel co no]oda piDanila. mapi` bapux co ra\at [un `uhanila. heb, bihun bergun, balahanila, bugila{a cer, heb hanal kesekgi kun, forVizeb me{a', bosun bapuxil xoFoda karaTgi ba]un, he'ul bapal [arvuneb. janvun Tade ba]anila bapux. “duCa habuleb Do ?ib& – an a\danila, - hanDe;afan duCa haburab Do hadingoyab Do bujana, hanDe diye haburab Doyalde dande Kun, diCa mun, kibe janvanigi, teRe hezo!” Cebe cer Turanila, {adub bapux bortanila, hedin unel hel co purul rafalde ?wanila. caraCa raZ Cebe{un Fwafanila, raZalda {adub [a<ulago, bapux puru`a Gorpe re{un anila, fodobgi reZun, beTer bekanila. TaSa Gorpegi balahun, caraCa abunila - “hanDe balahilin”, - ilan. hedingi abun, cer, a\ulago kezgun, anila.

ГЬОБО БАЛЕЛ Цо нухалълъ жиндирго къваригӀелалълъ мадугьалихъ бугеб росулӏе унев вукӀарав ГӀалида жаниб лълъимго гьечӀеб кӀкӀалахъ гьобо балел гӀадамал ратун руго. Гьезие саламги кьечӀого, довеххунги вуссун, гьезда ццевесса гӀебеде унев вукӀанила ГӀали. Аххиралда ватарав чиясс, чӀчӏезеги гьавун, ГӀалида гьикъун буго: - ГӀали! Щай дуцца нижее салам кьечӀеб, цинги квербакъагиян абичӀеб? - ан. - Дицца нужее, ахӀун гьаракьгун, салам кьуна, нужерго гьабихъе чваххулеб лълъадал хъуялълъни рагӀизе течӀо гьеб, - ан жаваб кьун буго гьесс. hobo balel co nu[a' Dindirgo qwarifela' maduhali] bugeb rosu`e unew wujaraw falida Danib 'imgo hezeb Jala] hobo balel fadamal ratun rugo. heRiye salamgi pezogo, dowe{ungi wuSun, heRda CeweSa febede unew wujanila fali. a{iralda wataraw xiyaS, ZeRegi hawun, falida hiqun bugo - fali! ?ay duCa niDeye salam pezeb, cingi kwerbaqagiyan abizeb& - an. - diCa nuDeye, a\un harapgun, salam puna, nuDergo habi]e xwa{uleb 'adal ]uya'ni rafiRe tezo heb, - an Davab pun bugo heS.

ЧІЧӏЕГІЕРГЪЕДУГИ МАЛА НАССРУДИНГИ Цо нухалда къватӀисса вачӀунаго, Мала Нассрудинида ватула цоцалълъ вагъулев кӀиго вас. Гьезда гьоркьоб ккараб жо бугоан цо чӀчӏегӀергъеду. Лъималазда гьоркьоб масслихӀатги гьабун, гьезие цо гъурущ гӀарацги кьун, Мала Нассрудиницца чӀчӏегӀергъеду жиндиего бачанила. Кодоб ккун гъедугун, рокъове унаго, цойидассанго Мала Нассрудинил кодоссаги боржун, чӀчӏегӀергъеду нухлул ракьанда бугеб цо гӀакдал мугъзада рещтӀанила. - Балагьея гьаб дир гъадил гьунаралълъухъ, гьалълъ ккураб кӀудияб чан бихьулищ, хӀалчӀахъад букӀун бугогури гьаб лъазего лъачӀого, - ян Мала Нассрудин цӀакъ вохханила, бигьа гьавун асскӀовеги ун, чӀчӏегӀергъедуги кодобе бачанила, жиндир лочноцца ккураб чаниланги абун, гӀакаги бачун рокъове щванила. ЛълъикӀалан меххалълъ росулӏги ссверун, аххиралдаги гӀакдал бетӀергьан Мала Нассрудинил дове кканила, жиндир гӀака нахъе кьеян лӏугьанила. - Дур кисса букӀунеб гьаб? Нилӏер анкьумумуздассанго батараб гӀадат буго ккураб чан чанахъан бетӀергьанаблъун букӀунеб. Дицца жакъа дир гъеду биччан букӀана, гьебги ун, гӀакдада тӀад рещтӀана, къанги гьеб ккуна. Дида мунги лъаларо, дур гӀакаги лъаларо, дир гъадицца ккураб чан дир буго. ГӀемераб заманалда дагІбадун руго гьел, аххиралдаги иш ккун буго диваналде. Диван гьабулев чиясс, ахӏизеги ахӏун, Мала Нассрудинида абун буго: - БетӀергьанчияссул гӀака нахъе щай кьолареб дуцца? - ян. - БетӀерчӀахъаяв диванбег, нилӏер талихӀалълъ гьабсагӀат гьанив чиги гьечӀин, цо дихъ гӀенеккизе бегьиларищ? Гьагъаб гӀакдал цо моцІцӏалълъ бечӀчӀараб рахьдал анцӏго гилавка нахул бахъула. Щибаб моцІцӏалълъ щу-щу гилавка нахул кьела дуе, кӀвеларищ гӀака дие кколедухъ хӀукму къотӀизе? Диванбег воххун, ххинлъун лӏугьанила, чӀобого щолеб бугеб нахуде цӀакъ хьул лъунила. - Вилълъа, гьанже мун нах хӀадур гьабизе рокъове а, цогидаб жо дицца рекъезабилин, абунила гьесс. Мала Нассрудинги анила. Цо чанго къоялдассан диванбегицца ахӀанила диван гьабизе Мала Нассрудинги гӀакдал бетӀергьанги. ГӀелму-къануназул тӀахьаз гьадин бицунеб бугиланги абун, диванбегасс гӀака Мала Нассрудиние ккезабунила. Гьабизе чараги тӀагӀун, гӀакдал бетӀергьанги рокъове анила. Къо анила, анкь анила, моцӏцӏ анила, Мала Нассрудинихъа диванбегассе бачӀунеб жо щибго гьечӀила. Аххирги гьесс чи витӀун анила Мала Нассрудинихъе, нах босун вачӀаян абун. Мала Нассрудиницца цо хъабаги босун, гӀакдал чІчӏверул цӀезабунила гьеб, кӀалтӀа кӀиго килщицца биццат нахги чІванила. Босун гьеб диванбегассухъе щвезабунила. - Мала Нассрудин, дуда кӀочене гурин ххадуссеб моцІцӏалълъги аб нах босун вачӀине, - ян абунила гьесс. - Бетӏерчӏахъаяв диванбег, дуда щибго ургъел ккоге, щибаб моцІцӏалълъ гьадинабго нахул цо-цо хъаба босун вачӀине вугев дун дуе, - янги абун, Мала Нассрудин рокъове вилълъанила. Мала Нассрудин араб меххалълъ, диванбегасс жиндаго асскӀобегӀан хъабаги цӀцӏан, килщицца нах квине байбихьанила. Цо-кӀицӀцӏул кӀалдибе босарабго, цо тамашаяб тӀагӀам букӀин бичӏчӀанила нахудасса. Гьабго щибдаян, лълъикІго жанибегӀан килищги бегьун, къватӀибе нах бахъулев вукӀарав гьессул кверал гӀакдал чІчӏверул цӀунила. ГӀемер цӀакъ ццин бахъиналълъ, диванбег вугелълъувго кӀанцӀанила, гьебсагӀат Мала Нассрудин ахӀизе чи витӀанила. Мала Нассрудин кватӀичӀого тӀаде щванила. Диванбегасс гьессда абунила: - Я, гъарин Мала Нассрудин, гьанже дида гӀакдал чІчӏвери квинабиялдейищ дур иш ккун бугеб? - ан. Мала Нассрудиницца абунила: - Валлагь, бетӀерчӀахъаяв диванбег, дицца гуро дуда гьеб гӀакдал чІчӏвери квинабулеб бугеб, дуццаго кунеб буго гьеб. КӀиабизеги, гьеб квине гьанже гуро дуцца байбихьараб, доле доб дир чӀчӏегӀергъеду хъарчигъалъунги гӀака гьелълъ ккураб чанлъунги рикӀкӀине хӀукму къотӀараб къоялдасса нахъе кунеб буго дуцца гьеб, - ан. ZeferGedugi mala naSrudingi co nu[alda qwaTiSa wazunago, mala naSrudinida watula coca' waGulew jigo was. heRda horpob Karab Do bugoan co ZeferGedu. ;imalaRda horpob maSli\atgi habun, HeRiye co Guru? faracgi pun, mala naSrudiniCa ZeferGedu Dindiyego baxanila. kodob Kun Gedugun, roqowe unago, coyidaSango mala naSrudinil kodoSagi borDun, ZeferGedu nu[lul rapanda bugeb co fakdal muGRada re?Tanila. - balaheya hab dir Gadil hunara'u], ha' Kurab judiyab xan biFuli?, \alza]ad bujun bugoguri hab ;aRego ;azogo, - yan mala naSrudin vaq wo{anila, biha hawun aSjowegi un, ZeferGedugi kodobe baxanila, Dindir loxnoCa Kurab xanilangi abun, fakagi baxun roqowe ?wanila. 'ijalan me{a' rosu`gi Swerun, a{iraldagi fakdal beTerhan mala naSrudinil dowe Kanila, Dindir faka na]e peyan `uhanila. - dur kiSa bujuneb hab& ni`er anp~umumuRdaSango batarab fadat bugo Kurab xan xana]an beTerhanab;un bujuneb. diCa Daqa dir Gedu biXan bujana, hebgi un, fakdada Tad re?Tana, qangi heb Kuna. dida mungi ;alaro, dur fakagi ;alaro, dir GadiCa Kurab xan dir bugo. femerab Ramanalda dafbadun rugo hel, a{iraldagi i/ Kun bugo diwanalde. diwan habulew xiyaS, a\iRegi a\un, mala naSrudinida abun bugo - beTerhanxiyaSul faka na]e ?ay polareb duCa& - yan. - beTerza]ayaw diwanbeg, ni`er tali\a' habsafat haniw xigi hezin, co di] feneKiRe behilari?& haGab fakdal co moVa' beZarab raFdal anvgo gilawka na[ul ba]ula. ?ibab moVa' ?u-?u gilawka na[ul pela duye, jwelari? faka diye Koledu] \ukmu qoTiRe& diwanbeg wo{un, {in;un `uhanila, zobogo ?oleb bugeb na[ude vaq Ful ;unila. - wi'a, hanDe mun na[ \adur habiRe roqowe a, cogidab Do diCa reqeRabilin, abunila heS. mala naSrudingi anila. co xango qoyaldaSan diwanbegiCa a\anila diwan habiRe mala naSrudingi fakdal beTerhangi. felmu-qanunaRul TaFaR hadin bicuneb bugilangi abun, diwanbegaS faka mala naSrudiniye KeRabunila. habiRe xaragi Tafun, fakdal beTerhangi roqowe anila. qo anila, anp anila, moV anila, mala naSrudini]a diwanbegaSe bazuneb Do ?ibgo hezila. a{irgi heS xi wiTun anila mala naSrudini]e, na[ bosun wazayan abun. mala naSrudiniCa co ]abagi bosun, fakdal Zwerul veRabunila heb, jalTa jigo kil?iCa biCat na[gi zwanila. bosun heb diwanbegaSu]e ?weRabunila. - mala naSrudin, duda joxene gurin {aduSeb moVa'gi ab na[ bosun wazine, - yan abunila heS. - beTerza]ayaw diwanbeg, duda ?ibgo urGel Koge, ?ibab moVa' hadinabgo na[ul co-co ]aba bosun wazine wugew dun duye, - yangi abun, mala naSrudin roqowe wi'anila. mala naSrudin arab me{a', diwanbegaS Dindago aSjobefan ]abagi Van, kil?iCa na[ kwine baybiFanila. co-jiVul jaldibe bosarabgo, co tama/ayab Tafam bujin biZanila na[udaSa. habgo ?ibdayan, 'ijgo Danibefan kili?gi behun, qwaTibe na[ ba]ulew wujaraw heSul kweral fakdal Zwerul vunila. femer vaq Cin ba]ina', diwanbeg wuge'uwgo janvanila, hebsafat mala naSrudin a\iRe xi wiTanila. mala naSrudin kwaTizogo Tade ?wanila. diwanbegaS heSda abunila - ya, Garin mala naSrudin, hanDe dida fakdal Zweri kwinabiyaldeyi? dur i/ Kun bugeb& - an. mala naSrudiniCa abunila - walah, beTerza]ayaw diwanbeg, diCa guro duda heb fakdal Zweri kwinabuleb bugeb, duCago kuneb bugo heb. jiabiRegi, heb kwine hanDe guro duCa baybiFarab, dole dob dir ZeferGedu ]arxiGa;ungi faka he' Kurab xan;ungi riJine \ukmu qoTarab qoyaldaSa na]e kuneb bugo duCa heb, - an.

Й y 1. «Юргъа бачани, бетIергьанчихвад, мун чияцца рекIуна». yurva baxani, beTerhanxi[wad, mun xiyaCa rejuna. Мискинав магIарулассул букIун буго лълъикIаб тайичу. Гьеб лIугьун буго юргъа бачине. Кицилъун лIугьарал гьадал рагIабиги абун, мискинчиясс тайичу тамахлъизегIан бухун буго. miskinaw mafarulaSul bujun bugo :ijab tayixu. heb /uhun bugo yurva baxine. kici;un /uharal hadal rafabigi abun, miskinxiyaS tayixu tama[;i$efan bu[un bugo. 2. Юргъаялълъ – чу, ишалълъ – чи. yurvaya: - xu, i^a: - xi. 3. Я гьанив гурев, я дова гурев. ya haniw gurew, ya dowa gurew. 4. Я гIарцул чванта цIела, я салул гвангвара цIела. ya farcul xwanta `ela, ya salul gwangwara `ela. 5. Я гIурул рагIал, я мугIрул ракьан. ya furul rafal, ya mufrul rapan. КIартIулилIа вачIарав гьобол вукIаравила. Хханасс гьессда гьикъарабила кив мун чIчIелев, кинаб бакI дуе бокьилебан. Гьесс тIасса рищаралила магIарул ххалкъалда гьоркьор абилъун ххутIарал гьадал бакIал. jarTuli/a wazaraw hobol wujarawila. {anaS heSda hiqarabila kiw mun Zelew, kinab baj duye bopileban. heS TaSa ri&aralila mafarul {alqa#da horpor abi;un {uTaral hadal bajal. 6. Я зурзур те, я квен те. ya #ur#ur te, ya kwen te. 7. Я къали чIвай, я зурма пуй. ya wali zway, ya #urma _uy. 8. Якьадалълъ лълъухьизе нусалълъ тун, нусалълъ лълъухьизе якьадалълъ тун. yapada: :u%i#e nusa: tun, nusa: :u%i#e yapada: tun. 9. Я хIама хвела, я ххан хвела. ya \ama [wela, ya {an [wela. 10. Я мими гурев, я дуду гурев. ya mimi gurew, ya dudu gurew. 11. Я нилIерго хIал, я хIалае чи. ya ni/ergo \al, ya \alaye xi. 12. Я ракьа гуреб, я гьан гуреб. ya rapa gureb, ya han gureb. 13. Я тIинай кIудияй гIела, я кIудиялълъул росс хвела. ya Tinay judiyay fela, ya judiya:ul roS [wela. 14. Я хваралълъ гурев, я гIуралълъ гурев. ya [wara: gurew, ya fura: gurew. 15. Я ццее гурей, я нахъа гурей. ya Ceye gurey, ya na]a gurey. 16. Я ццудунав вас лълъикIав, я хъукьав вацц лълъикIав. ya Cudunaw was :ijaw, ya ]upaw waC :ijaw. 17. Я чехь цIцIалтараб квен, я квер цIцIалтараб мухь. ya xe% ~altarab kwen, ya kwer ~altarab mu%. 18. Я чи хIинкъулеб черхх, я чиякьа хIинкъулареб ракI. ya xi \inquleb xer{, ya xiyapa \inqulareb raj. 19. Ябуялда юргъачу белъулеб, юргъачуялда ябучу белъулеб. yabuyalda yurvaxu be;uleb, yurvaxuyalda yabuxu be;uleb. 20. Ябуялълъ ябу кколеб, бидаялълъ бида кколеб. yabuya: yabu Koleb, bidaya: bida Koleb. 21. Ярагъ борчинеги мун нечолелълъул, Дуе тIил къотIизе дун кие иней? Чода рекIинеги мун хIинкъулелълъул, Дуй хIама босизе дун кие иней? yarav borxinegi mun nexole:ul, duye Til qoTi#e dun kiye iney? xoda rejinegi mun \inqule:ul, duy \ama bosi#e dun kiye iney? 22. Ярагъ борчинеги чи къваригIуна, чода рекIинеги вас къваригIуна. yarav borxinegi xi qwarifuna, xoda rejinegi was qwarifuna. 23. Ярагъ гьечIого чанаве арав, чан щвечIого вуссуна. yarav hezogo xanawe araw, xan &wezogo wuSuna. 24. Ярагъ гьечIого чи вагъуларо. yarav hezogo xi wavularo. 25. Ярагъ гIумруялълъ борчунеб, цо къоялълъ къваригIунеб. yarav fumruya: borxuneb, co qoya: qwarifuneb. 26. Ярагъ къеда бай, къалам кодоб ккве. yarav qeda bay, qalam kodob Kwe. 27. Ярагъ лъалиниб цIуне, рагIи гIаданиб цIуне. yarav ;alinib `une, rafi fadanib `une. 28. Ярагъги борчине, чуги рекIинейин вас гьавулев. yaravgi borxine, xugi rejineyin was hawulew. 29. Яргъил кьвагьиялдасса квартIил кIутIи берцинаб. yarvil pwahiyaldaSa kwarTil juTi bercinab. 30. Яргъил рагъ букIунареб, кIиябго рахъалдассан би баккулареб. yarvil rav bujunareb, jiyabgo ra]aldaSan bi baKulareb. 31. Яргъицца цояв чIвалевила, мацIцIицца анцIгояв чIвалевила. yarviCa coyaw zwalewila, ma~iCa an`goyaw zwalewila. 32. Яс абизе рачIарал жидерго бечелъиялълъул бицине лIугьиндал, инссуцца абурабила - «Гьеб гIолеб батани, лълъидассаго лълъикI гьай хьихьизе дидаги кIола». yas abi#e razaral $idergo bexe;iya:ul bicine /uhindal, inSuCa aburabila - «heb foleb batani, :idaSago :ij hay %i%i#e didagi jola». 33. Яс абураб соналълъ васгун кIалъаге, яс унеб нухдаги чIчIоге. yas aburab sona: wasgun ja;age, yas uneb nu[dagi Zoge. 34. Яс гьайилалде дурцц гьавуге, гьезул къадар Аллагьассда гурони лъаларо. yas hayilalde durC hawuge, he#ul qadar allahaSda guroni ;alaro. 35. Яс гьаюраб къоялдасса нахъе къайи босарай эбелалълъул ражихо камун батарабила. yas hayurab qoyaldaSa na]e qayi bosaray ebela:ul ra$i[o kamun batarabila. 36. Яс гьаюраб къоялълъ чехь бухIулеб, гIураб къоялълъ рукъ бухIулеб. yas hayurab qoya: xe% bu\uleb, furab qoya: ruq bu\uleb. 37. Яс гьечIей эбел, унти чIварабго холейила. yas hezey ebel, unti zwarabgo [oleyila. 38. Яс гIейгун гIеретI бекулеб гIадат. yas feygun fereT bekuleb fadat. 39. Яс йичуге, нус йосуге. yas yixuge, nus yosuge. 40. Яс йокьун дурцц вокьулев, нус рихун вас рихунев. yas yopun durC wopulew, nus ri[un was ri[unew. 41. Яс цIцIодорай лIугьаги, вас лумияв лIугьаги. yas ~odoray /uhagi, was lumiyaw /uhagi. 42. Яс цIунизе вас тоге, гIи цIунизе бацI тоге. yas `uni#e was toge, fi `uni#e ba` toge. 43. Яс юххичIей эбелалълъ накаби руххизе кколел. yas yu{izey ebela: nakabi ru{i#e Kolel. 44. Яс эбелалда, вас инссуда релълъаралила лIугьунел. yas ebelalda, was inSuda re:aralila /uhunel. 45. Яс эбелалда релълъарай яче, чу гIалаялда релълъараб босе. yas ebelalda re:aray yaxe, xu falayalda re:arab bose. 46. Ясалдасса лълъикIай нус йикIинеги бегьулей, васассдасса лълъикIав дурцц вукIинеги бегьулев. yasaldaSa :ijay nus yijinegi behuley, wasaSdaSa :ijaw durC wujinegi behulew. 47. Ясалълъе рагIи бициналде дурцц сапаралълъ цадахъ ккезаве. yasa:e rafi bicinalde durC sa_ara: cada] Ke#awe. 48. Яхине кьуру гуреб, кьурдизе майдан гуреб. ya[ine puru gureb, purdi#e maydan gureb. 49. ЯхI бичун чед босуге, чилъи бичун багьа босуге. ya\ bixun xed bosuge, xi;i bixun baha bosuge. 50. ЯхI бугессе дуниялги хоб. ya\ bugeSe duniyal [ob. 51. ЯхI бугей лълъади россассдасса бергьинаро. ya\ bugey :adi roSaSdaSa berhinaro. 52. ЯхI гьечIессул цIцIобалде ккогеги, цIцIоб гьечIессул кверщаликье ккогеги. ya\ hezeSul ~obalde Kogegi, ~ob hezeSul kwer&alipe Kogegi. 53. ЯхI цIецца бухIулареб, гIакълу гIоралълъ унареб. ya\ `eCa bu\ulareb, faqlu fora: unareb. 54. ЯхIалълъ къо реххугеги, къуваталълъ некь реххугеги. ya\a: qo re{ugegi, quwata: nep re{ugegi. 55. ЯхIги рухIги – бащадаб жо. ya\gi ru\gi - ba&adab $o. 56. ЯхI-намус гьечIев нусго бечедассдасса намус бугев цо мискинчиго лълъикI. ya\-namus hezew nusgo bexedaSdaSa namus bugew co miskinxigo :ij. 57. Яццалълъул ракI – ваццгун, ваццассул ракI – рохьоб. yaCa:ul raj - waCgun, waCaSul raj - ro%ob. 58. Ячеян дуда гьардезе ккогеги, ячIаян мун гьардезе ккогеги. yaxeyan duda harde#e Kogegi, yazayan mun harde#e Kogegi. 59. ЯчинегIан «эбелхвад», ячун ххадуй «мунгохвад». yaxinefan «ebel[wad», yaxun {aduy «mungo[wad» 60. Ячудасса нусалълъ вакьадассде дадайилан абулебила, дагьаб ххадуб дандамадилан абулебила. yaxudaSa nusa: wapadaSde dadayilan abulebila, dahab {adub dandamadilan abulebila. 61. Ячун щваралдасса ячIун щварай лълъикIила. yaxun &waraldaSa yazun &waray :ijila. 62. Ячунги ячуней лълъади, ячIунги ячуней лълъади. yaxungi yaxuney :adi, yazungi yaxuney :adi. 63. Ячуней мекълъугеги, ячIуней тIекълъугеги. yaxuney meq;ugegi, yazuney Teq;ugegi. 64. ЯчIунелълъул – «далалай», дун толелълъул – «вабабай». yazune:ul - «dalalay», dun tole:ul - «wababay».

Лълъ : Лълъадал берищ, рокьол гIусищ? :adal beri&, ropol fusi&? Гьал рагIаби абуралила хIара чIварай ралила лълъадул угьи-зигараялде бер-ракI щвечIеб щайтIаналълъ. Кици тIамула бералълъулги гIусалълъулгигIан захIматаб унти гьечIебилан абураб магIнаялда. hal rafabi aburalila \ara zwaray ralila :adul uhi-#igarayalde ber-raj &wezeb ^ayTana:. kici Tamula bera:ulgi fusa:ulgifan #a\matab unti hezebilan aburab mafnayalda. Лълъадал къатIраялълъги гамачI борлIулеб, цIадул хIенехIалълъги дунял бухIулеб. :adal qaTraya:gi gamaz bor/uleb, `adul \ene\a:gi dunyal bu\uleb. Лълъадаццаги жиндиего нух бахъула. :adaCagi $indiyego nu[ ba]ula. Лълъади гьечIев россги, росс гьечIей чIчIужуги – чIобогояб рукъ. :adi hezew roSgi, roS hezey Zu$ugi - zobogoyab ruq. Лълъади квешассул гIумру гIазабалда гирула. :adi kwe^aSul fumru fa#abalda girula. Лълъади лълъикIав лълъикI вуго, лълъади квешав квеш вуго. :adi :ijaw :ij wugo, :adi kwe^aw kwe^ wugo. Кици гIунтIизабула Шамилил наиб Инквачилассде. Гьев цо росулIе щвараб меххалълъ, гIадамал гьессда гьикъарун руго, - «Росу-жамагIат кин бугеб?» – ан. Гьесс жаваб кьун буго - «Лълъади квешав квеш вуго, лълъади лълъикIав лълъикI вуго», - ян. kici funTi#abula ^amilil naib inkwaxilaSde. hew co rosu/e &warab me{a:, fadamal heSda hiqarun rugo, - «rosu-$amafat kin bugeb?» - an. heS $awab pun bugo - «:adi kwe^aw kwe^ wugo, :adi :ijaw :ij wugo», - yan. Лълъади чиярай лълъикIайлъун йихьулейила, чу нилIерабго цIакъаблъун бихьулебила. :adi xiyaray :ijay;un yi%uleyila, xu ni/erabgo `aqab;un bi%ulebila. Лълъади ячине анцIгоявгун ургъе, йиччазе нусгоявгун ургъе. :adi yaxine an`goyawgun urve, yiXa#e nusgoyawgun urve. Лълъадигун вагъуларев лълъикьаниги къоларев. :adigun wavularew :ipanigi qolarew. Лълъадул букIунебила букарулеб бакI, буххичIони букари къотIулареб. :adul bujunebila bukaruleb baj, bu{izoni bukari qoTulareb. Лълъадул гIагарав чияссул яс васассе ячунге. :adul fagaraw xiyaSul yas wasaSe yaxunge. Лълъадул ригьнивги вукIунге, лълъадул гIакаги хьихьуге. :adul rihniwgi wujunge, :adul fakagi %i%uge. Лълъадулгун кколеб къеццалдасса тIагIам гьечIеб дандежо букIунареб. :adulgun Koleb qeCaldaSa Tafam hezeb dande$o bujunareb. Лълъеда бараб полоп гIадаб жойила росс-лълъадиялда гьоркьоб кколеб кьал. :eda barab _olo_ fadab $oyila roS-:adiyalda horpob Koleb pal. Лълъеда бахъун накъищ чIчIолареб. :eda ba]un naqi& Zolareb. Лълъеда тIад хъвадарун, ххатI лIугьунареб. :eda Tad ]wadarun, {aT /uhunareb. Лълъеда хIал барасс бахъухъ цIцIикIкIун кваналеб, хIохь бахъарасс хIалтIи цIцIикIкIун гьабулеб. :eda \al baraS ba]u] ~iJun kwanaleb, \o% ba]araS \alTi ~iJun habuleb. Дибирасс къулгьудалълъе цадахъ васги вачун вукIун вуго. Васассни лълъим гIемер гьекъей рекIее гIечIев дибир васассухъ квеш валагьулев вукIун вуго. Рокъоре щвараб меххалълъ, дицца мун къулгьудалълъе лълъим гьекъезе вачун вукIинчIин, бахъухъ квине вачун вукIанилан, дибирасс вас вуххун вуго. Дадайилан абун буго «гъадидасса цIцIодораб тIанчIицца», жинда рагIун букIанила, лълъим гьекъани, бахъухъ гIемер кваназе кIолилан. Дуцца дида гьеб некIого щайин бицун букIинчIебилан дибирасс вас кIиабизеги вацIун вуго. dibiraS quluda:e cada] wasgi waxun wujun wugo. wasaSni :im femer heqey rejeye hezew dibir wasaSu] kwe^ walahulew wujun wugo. roqore &warab me{a:, diCa mun qulhuda:e :im heqe#e waxun wujinzin, ba]u] kwine waxun wujarawilan, dibiraS was wu{un wugo. dadayilan abun bugo «vadidaSa ~odorab TanziCa», $inda waxun bujanila, :im heqani, ba]u] femer kwana#e jolilan. duCa dida heb nejogo &ayin bicun bujinzebilan dibiraS was jiabi#e wa`un wugo. Лълъедасса лълъетIахъан хIинкъуларо, хIалтIудасса хIалтIухъан лIутуларо. :edaSa :eTa]an \inqularo, \alTudaSa \alTu]an /utularo. Лълъеде мугъ чIваге, гьерссиде ракI гъоге. :ede mug zwagr, herSide raj voge. Лълъел къимат лъалебила кьиндал, чияссул къимат лъалебила хведал. :el qimat ;alebila pindal, xiyaSul qimat ;alebila [wedal. Лълъел цIолеб къулгIаялда асскIоб рукъ бугей эбелалълъул яс ячунге. :el `oleb qulfayalda aSjob ruq bugey ebela:ul yas yaxunge. ЛълъетIа хIуччалги рахъуге, цIцIалкIуялълъ ралъадги буххуге. :eTa \uXalgi ra]uge, ~aljuya: ra;adgi bu{uge. ЛълъетIасса тIорахь бахъулев. :eTaSa Tora% ba]ulew. Лълъецца – гьобо, цIецца – кор. :eCa - hobo, `eCa - kor. Лълъецца ордек биччулареб, бугьтаналълъ чи хъублъуларев. :eCa ordek biXulareb, buhtana: xi ]ub;ularew. Лълъецца нух балагьулеб, гулица тушман валагьулев. :eCa nu[ balahuleb, guliCa tu^man walahulew. Лълъида бихьарабги – «жиндаго бихьарав», лълъида рагIарабги – «жиндаго рагIарав». :ida bi%arabgi - «$indago bi%araw», :ida rafarabgi - «$indago rafaraw» Лълъиданиги нилI инжит гьаризе кIоларелила, нилIеццаго гьаричIони, лълъиццаниги гIодорегIанги гьаруларелила, нилIеццаго гьаричIони. :idanigi ni/ in$it hari#e jolarelila, ni/eCago harizoni, :iCanigi fodorefangi harularila, ni/eCago harizoni. ЛълъикI букIаго патихIа. :ij bujago _ati\a. ЛълъикI вугилан чIухIуге, квеш вукIараб меххги ракIалде щва. :ij wugilan zu\uge, kwe^ wujarab me{gi rajalde &wa. ЛълъикI вукIани, вокьулев, квеш вукIани, рихунев. :ij wujani, wopulew, kwe^ wujani, ri[unew. ЛълъикI хьвадарав квеш холаро, квеш хьвадарав лълъикI холаро. :ij %wadaraw kwe^ [olaro, kwe^ %wadaraw :ij [olaro. ЛълъикI хьвадизеги дурго чорххол иххтияр – духъ, квеш хьвадизеги – духъ. :ij %wadi#egi durgo xor{ol i{tyar - du], kwe^ %wadi#egi - du]. ЛълъикIаб батани – канае, квешаб батани – цIулае. :ijab batani - kanaye, kwe^ab batani - `ulaye. ЛълъикIаб бугъицца къуралде лIар хьвагIулареб, лълъикIав чиясс чияе чIухIи гьабулареб. :ijab buviCa quralde /ar %wafulareb, :ijaw xiyaS xiyaye zu\i habulareb. ЛълъикIаб гара-чIвариялдаги киналълъулго бицунареб. :ijab gara-zwariyaldagi kina:ulgo bicunareb. ЛълъикIаб гьудуллъи ххазинаялдасса лълъикIабила. :ijab hudul;i {a#inayaldaSa :ijabila. ЛълъикIаб – гьурщулеб, квешаб – баххчулеб. :ijab - hur&uleb, kwe^ab - ba{xuleb. ЛълъикIаб дару кьогIаб букIунеб, лълъикIай чIчIужу хIеренай йикIуней. :ijab daru pofab bujuneb, :ijay Zu$u \erenay yijuney. ЛълъикIаб жо беццизе кколареб, беццунилан квешаб жо лълъикIлъулареб. :ijab $o beCi#e Kolareb, beCunilan kwe^ab $o :ij;ulareb. ЛълъикIаб жоялълъе къей гьечIеб, къадаралълъе бергьенлъи гьечIеб. :ijab $oya:e qey hezeb, qadara:e berhen;i hezeb. ЛълъикIаб кечI чIалгIунареб, лълъикIаб ххабар рихунареб. :ijab kez zalfunareb, :ijab {abar ri[unareb. ЛълъикIаб кициялълъул баракат насслабазего щолебила. :ijab kiciya:ul barakat naSlaba#ego &olebila. ЛълъикIаб къайи босеян гьаризе кколаро, лълъикIай яс ячине чи камуларо. :ijab qayi boseyan hari#e Kolaro, :ijay yas yaxine xi kamularo. ЛълъикIаб къверкъ жибго бижараб хьуцIцIилI чIчIолеб. :ijab qwerq $ibgo bi$arab %u~i/ Zoleb. ЛълъикIаб кIалдибе босе, квешаб гIодобе реххе. :ijab jaldibe bose, kwe^ab fodobe re{e. ЛълъикIаб лъазе азарго къоги дагьила, квешалде ругъунлъизе цо къоги гIемерила. :ijab ;a#e a#argo qogi dahila, kwe^alde ruvun;i#e co qogi femerila. ЛълъикIаб малълъ босичIессда лълъикIаб къо бихьуларо, эбел-эмен разияв кинго басралъуларо. :ijab ma: bosizeSda :ijab qo bi%ularo, ebel-emen ra#iyaw kingo basra;ularo. ЛълъикIаб нассихIат босулареб бетIер – рагьлил асар босулареб ссинухIатI. :ijab naSi\at bosulareb beTer - rahlil asar bosulareb Sinu\aT. ЛълъикIаб рагIи – рукъалълъе ххайир, квешаб рагIи – гIадалI базе зар. :ijab rafi - ruqa:e {ayir, kwe^ab rafi - fada/ ba#e #ar. ЛълъикIаб рагIуда мал бани, квешаб хIехьезе кколеб. :ijab rafuda mal bani, kwe^ \e%e#e Koleb. ЛълъикIаб рагIул багьа – кьолораб чу. :ijab raful baha - polareb xu. ЛълъикIаб ретIел ретIани, ссурукъайги берцинлъулейила. :ijab reTel reTani, Suruqaygi bercin;uleyila. ЛълъикIаб ххассият берцинлъиялдасса лълъикIаб. :ijab {aSiyat bercin;iyaldaSa :ijab. ЛълъикIаб ххатIги – бащдаб гIелму. :ijab {aTgi - ba&dab felmu. ЛълъикIаб хьоналда – лълъикIаб, квешаб хьоналда – квешаб. :ijab %onalda - :ijab, kwe^ab %onalda - kwe^ab. ЛълъикIаб хIайваналълъ нилI хьихьулел, квешаб хIайван нилIецца хьихьизе кколеб. :ijab \aywana: ni/ %i%ulel, kwe^ab \aywan ni/eCa %i%i#e Koleb. ЛълъикIаб хIалалълъ гьарани, эххебе унеб лълъимги лъалхъулебила. :ijab \ala: harani, e{ebe uneb :imgi ;al]ulebila. ЛълъикIаб цIарагIалда цIадул бетIер букIунеб. :ijab `arafalda `adul beTer bujuneb. ЛълъикIаб цIцIаргун хвейго лълъикI, ххалкъалълъе инжилъун, чIаго вукIинегIан. :ijab ~argun [weygo :ij, {alqa:e in$i;un, zago wujinefan. ЛълъикIаб чое даран гIемераб, лълъикIав чияссе гьудулзаби гIемерал. :ijab xoye daran femerab, :ijaw xiyaSe hudul#abi femeral. ЛълъикIаб чое хIалхьи толареб, лълъикIаб хIамие хIалтIи камулареб. :ijab xoye \al;i tolareb, :ijab \amiye \alTi kamulareb. ЛълъикIаб чое – цо цIцIал, лълъикIав чияссе – цо рагIи. :ijab xoye - co ~al, :ijaw xiyaSe - co rafi. ЛълъикIаб шитил – лълъикIаб бачIен. :ijab ^itil - :ijab bazen. ЛълъикIабги бихьагийила, квешабги бихьагийила. :ijabgi bi%agiyila, kwe^abgi bi%agiyila. КвешлъигIаги щай къваригIараб жоян гьикъараб меххалълъ, магIаруласс жаваб кьун буго, квешлъи бихьичIони, лълъикIлъиялълъул къиматги лъаларила, дагьабниги квешлъи бихьичIев чиясс къо ккараб бакIалда къвалги къаларилан. kwe^;ifagi &ay qwarifarab $oyan hiqarab me{a:, mafarulaS $awab pun bugo, kwe^;i bi%izoni, :ij;iya:ul qimatgi ;alarila, dahabnigi kwe^;i bi%izew xiyaS qo Karab bajalda qwalgi qalarilan. ЛълъикIабщинаб жубан гьабураб меххалълъ, квешаб жо лIугьунареб. :ijab&inab $uban haburab me{a:, kwe^ab $o /uhunareb. ЛълъикIав багьадур вагъун хола, хIамабагьадур чIухIун хола. :ijaw bahadur wavun [ola, \amabahadur zu\un [ola. ЛълъикIав бахIарчи лълъикIаб рагIиялълъ тамахлъулев, къадарав бихьинчи лълъикIаб бицанагIан къвакIулев. :ijaw ba\arxi :ijab rafiya: tama[;ulew, qadaraw bi%inxi :ijab bicanafan qwajulew. ЛълъикIав бахIарчи ццеве тамахлъулев, нахъа къвакIулев, къадарав бахIарчи ццеве къвакIулев, нахъа тамахлъулев. :ijaw ba\arxi Cewe tama[;ulew, na]a qwajulew, qadaraw ba\arxi Cewe qwajulew, na]a tama[;ulew. ЛълъикIав бахIарчиги вукIунев, цIакъав бахIарчиги вукIунев. :ijaw ba\arxigi wujunew, `aqaw ba\arxigi wujunew. ЛълъикIав бахIарчияссдасса щивниги хIинкъуларев, къадарав чияссдасса киналго хIинкъулел. :ijaw ba\arxiyaSdaSa &iwnigi \inqularew, qadaraw xiyaSdaSa kinalgo \inqulel. ЛълъикIав бахIарчияссул вас къадаравиланги тоге, къадарав чияссул вас бахIарчийиланги тоге. :ijaw ba\arxiyaSul was qadarawilangi toge, qadaraw xiyaSul was ba\arxiyilangi toge. ЛълъикIав бихьинчи чIчIужугIадангун вагъуларев, лълъикIаб хIелеко гIанкIугун багъулареб. :ijaw bi%inxi Zu$ufadangun wavularew, :ijab \eleko fanjugun bavulareb. ЛълъикIав гьудул гьечIессда жиндирго гIайибал лъаларел. :ijaw hudul hezeSda $indirgo fayibal ;alarel. ЛълъикIав гьудулассда данделъараб къо – тIолабго дуниял дуе щвараб къо. :ijaw hudulaSda dande;arab qo - Tolabgo duniyal duye &warab qo. ЛълъикIав инссул квешав васги, квешав инссул лълъикIав васги вукIине бегьулев. :ijaw inSul kwe^aw wasgi, kwe^aw inSul :ijaw wasgi wujine behulew. ЛълъикIав-квешав чи лъала гьудулассухъ балагьун (Дур гьудул щивали бице, цинги дицца мун щивали бицина). :ijaw-kwe^aw xi ;ala hudulaSu] balahun (dur hudul &iwali bice, cingi diCa mun &iwali bicina). ЛълъикIав мадугьал гьечIев чи – бищунго чиякъав чи. :ijaw maduhal hezew xi - bi&ungo xiyaqaw xi. ЛълъикIав мадугьал кинав ватаниги ваццассдасса лълъикIав. :ijaw maduhal kinaw watanigi waCaSdaSa :ijaw. ЛълъикIав хIакимасс гIадлу жиндассангойила байбихьулеб. :ijaw \akimaS fadlu $indaSangoyila baybi%uleb. ЛълъикIав чиясс квешлъи гьабурассеги лълъикIлъи гьабулеб, хIалихьатав чиясс лълъикIлъи гьабурассеги квешлъи гьабулеб. :ijaw ziyaS kwe^;i haburaSegi :ij;i habuleb, \ali%ataw xiyaS :ij;i habulareSegi kwe^;i habuleb. ЛълъикIав хIалтIухъанассул кIал чIчIун букIуна, кверал хIалтIулел рукIуна, квешав хIалтIухъанассул кIал хIалтIулеб букIуна, кверал чIчIун рукIуна. :ijaw \alTu]anaSul jal Zun bujuna, kweral \alTulel rujuna, kwe^aw \alTu]anaSul jal \alTulaeb bujuna, kweral Zun rujuna. ЛълъикIав чигун квараб ххинкI, квешав чигун квараб гьоцIцIоялдасса гьуинаб. :ijaw xigun kwarab {inj, kwe^aw xigun kwarab ho~oyaldaSa huinab. ЛълъикIав чиясс жибги чIваларин, къадарасс чIвазе жибги чIчIеларилан абурабила гIодоб рещтIараб хIанчIчIицца. :ijaw xiyaS $ibgi zwalarin, qadaraS zwa#e $ibgi Zelarilan aburabila fodob re&Tarab \anZiCa. ЛълъикIав чияссда гIадамал цIакъаллъун рихьулел, квешав чияссда бищунго цIакъавлъун живго вихьулев. :ijaw xiyaSda fadamal `aqal;un ri%ulel, kwe^aw xiyaSda bi&ungo `aqaw;un $iwgo wi%ulew. ЛълъикIав чияссе гьабураб лълъикIлъи – нухде бараб тIехх, квешав чияссе гьабураб лълъикIлъи – гьойдуе гьабураб хьит. :ijaw xiyaSe haburab :ij;i - nu[de barab Te{, kwe^aw xiyaSe haburab :ij;i - hoyduye haburab %it. ЛълъикIав чияссе гIумру дагьаб, гIабдалассе хвел дагьаб. :ijaw xiyaSe fumru dahab, fabdalaSe [wel dahab. ЛълъикIав чияссе лълъикIаб мацIцI рекъола, квешав чияссе квешаб мацIцI рекъола. :ijaw xiyaSe :ijab ma~ reqola, kwe^aw xiyaSe kwe^ab ma~ reqola. ЛълъикIав чияссе лълъикIлъи гьабуни, лълъикIлъиялълъе батулеб, квешав чияссе лълъикIлъи гьабуни, бадиб багъизе батулеб. :ijaw xiyaSe :ij;i habuni, :ij;iya:e batuleb, kwe^aw xiyaSe :ij;i habuni, badib bavi#e batuleb. ЛълъикIав чияссе рецц-бакъ къваригIунаро. :ijaw xiyaSe reC-baq qwarifunaro. ЛълъикIав чияссе – цо рагIи, лълъикIаб чое – цо цIцIал. :ijaw xiyaSe - co rafi, :ijab xoye - co ~al. ЛълъикIав чияссул багьа – данд цIцIараб месед. :ijaw xiyaSul baha - dabd ~arab mesed. ЛълъикIав чияссул букIунеб жо – гьари, квешав чияссул букIунеб жо – хьами. :ijaw xiyaSul bujuneb $o - hari, kwe^aw xiyaSul bujuneb $o - %ami. ЛълъикIав чияссул васассулI, кигIан квешав вугониги, цогIаги инссул гIаркьел камулареб. :ijaw xiyaSul wasaSu/, kifan kwe^aw wugonigi, cofagi inSul farpel kamulareb. ЛълъикIавги квешавги ватIа гьавизе гьойдаги лъалев. :ijawgi kwe^awgi waTa hawi#e hoydagi ;alew. ЛълъикIавги квешавги чи чодаги лъалевила. :ijawgi kwe^awgi xi xodagi ;alewila. ЛълъикIавги рагIулевила, квешавги рагIулевила. :ijawgi rafulewila, kwe^awgi rafulewila. ЛълъикIавги хола, цин-цин лълъикIлъиги хола. :ijawgi [ola, cin-cin :ij;igi [ola. ЛълъикIай лълъадиялда бащадаб жо щибго гьечIеб. :ijay :adiyalda ba&adab $o &ibgo hezeb. ЛълъикIай чIчIужу – анибго алжан, квешай чIчIужу – анибго жужахI. :ijay Zu$u - anibgo al$an, kwe^ay Zu$u - anibgo $u$a\. ЛълъикIай чIчIужу горбогьод гIадай йикIуней. :ijay Zu$u gorbohod faday yijuney. ЛълъикIай чIчIужу, нуцIцIихъан къватIие йитIани, гордухъан нахъ юссун ячIунейила. :ijay Zu$u, nu~i]an qwaTiye yiTani, gordu]an na] yuSun yazuneyila. ЛълъикIазулIа хъамурай, хъахIазулIа йищарай бищун квешай ятарай. :ija#u/a ]amuray, ]a\a#u/a yi&aray bi&un kwe^ay yataray. ЛълъикIал ракьулIе уна, квешал кьочIчIокье уна. :ijal rapu/e una, kwe^al poZope una. ЛълъикIалда мал бани, квешалда къвал базе кколеб. :ijalda mal bani, kwe^alda qwal ba#e Koleb. ЛълъикIассда ккараб налъи – нахъарукъ, квешассда ккараб налъи – магIирукъ. :ijaSda Karab na;i - na]aruq, kwe^aSda Karab na;i - mafiruq. ЛълъикIассдассан – лълъикIлъи, квешассдассан – квешлъи. :ijaSdaSan - :ij;i, kwe^aSdaSan - kwe^;i. ЛълъикIассул лълъикIлъиги квешассул квешлъиги кидаго кIочонареб. :ijaSul :ij;igi kwe^aSul kwe^;igi kidago joxonareb. ЛълъикIго кьолеб микьирги, тIадго арав гьоболги. :ijgo poleb mipirgi, Tadgo araw hobolgi. ЛълъикIлъи бихьарассул – кар, квешлъи бихьарассул – малъ. :ij;igi bi%araSul - kar, kwe^;i bi%araSul - ma;. ЛълъикIлъи гьабе дуе квешлъи гьабурассеги, тIасса лIугьа дудасса къолессдассаги. :ij;i habe duye kwe^;i haburaSegi, TaSa /uha dudaSa qoleSdaSagi. ЛълъикIлъи гьабе, квешлъияли жибго бачIина. :ij;i habe, kwe^;iyali $ibgo bazina. ЛълъикIлъи гьабизе кIолареб батани, квешлъигIаги гьабуге. :ij;i habi#e jolareb batani, kwe^;ifagi habuge. ЛълъикIлъи гьабулел Аллагьассда кIочон толарел. :ij;i habulel allahaSda joxon tolarel. ЛълъикIлъи гьабурав аххир воххулев. :ij;i haburaw a{ir wo{ulew. ЛълъикIлъи гьабурассе баркала кьейги – мухьалда бащалъулеб. :ij;i haburaSe barkala peygi - mu%alda ba&a;uleb. ЛълъикIлъи гьабурассе квешлъи гьабичIого, сордо рогьунаребила. :ij;i haburaSe kwe^;i habizogo, sordo rohunarebila. ЛълъикIлъи гьабурассул квешлъиялдасса цIунаги. :ij;i haburaSul kwe^;iyaldaSa `unagi. ЛълъикIлъи гьабурассул лълъикIлъиги квешлъи гьабурассул квешлъиги аххир-къадги жидеего ратулелила. :ij;i haburaSul :ij;igi kwe^;i haburaSul kwe^;igi a{ir-qadgi $ideyego ratulelila. 120. ЛълъикIлъи гьоркьоб гьечIеб квешлъиги, квешлъи гьоркьоб гьечIеб лълъикIлъиги букIунаребила. :ij;i horpob hezeb kwe^;igi, kwe^;i horpob hezeb :ij;igi bujunarebila. 121. ЛълъикIлъи гIадада холареб. :ij;i fadada [olareb. 122. ЛълъикIлъи кватIулебила, квешлъи ххеххго тIаде щолебила. :ij;i kwaTulebila, kwe^;i {e{go Tade &olebila. 123. ЛълъикIлъи-кумек гIагаразе гIадин гьабе, даран-базар чияразе гIадин гьабе. :ij;i-kumek fagara#e fadin habe, daran-ba#ar xiyara#e fadin habe. 124. ЛълъикIлъи лъаларев чияссе лълъикIлъи гьабурав чи – хIамида меседил кIиликI барав чи. :ij;i ;alarew xiyaSe :ij;i haburaw xi - \amida mesedil jilij baraw xi. 125. ЛълъикIлъи лълъикIав чияссда гурони лъалареб. :ij;i :ijaw xiyaSda guroni ;alareb. 126. ЛълъикIлъи малълъарав – тушман, тIад рекъарав – гьудул. :ij;i ma:araw - tu^man, Tad reqaraw - hudul. 127. ЛълъикIлъи хIехьезе аххтачодаги хханассул васассдаги гурони кIоларебила. :ij;i \e%a#e a{taxodagi {anaSul wasaSdagi guroni jolarebila. 128. ЛълъикIлъи хIехьечIесс, квешлъи хIехьолеб. :ij;i \e%ezeS, kwe^;i \e%oleb. 129. ЛълъикIлъиги бихьаги, лълъикIлъиялълъул къимат лъазе, квешлъиги бихьаги, квешлъиялълъул кьогIлъи лъазе. :ij;igi bi%agi, :ij;iya:ul qimat ;a#e, kwe^;igi bi%agi, kwe^;ya:ul pof;i ;a#e. 130. ЛълъикIлъиги квешлъиги – кIиябго чияссдассан. :ij;igi kwe^;igi - jiyabgo xiyaSdaSan. 131. ЛълъикIлъиялда ххадуб квешлъиги, квешлъиялда ххадуб лълъикIлъиги камулареб. :ij;iyalda {adub kwe^;igi, kwe^;iyalda {adub :ij;igi kamulareb. 132. ЛълъикIлъиялда ццебе – квешлъи, квешлъиялда ццебе – лълъикIлъи. :ij;iyalda Cebe - kwe^;i, kwe^;iyalda Cebe - :ij;i. 133. ЛълъикIлъиялда данде лълъикIлъи гьабизе кIвечIони, кIочонтунгутIиги – мадар. :ij;iyalda dande :ij;i habi#e jwezoni, joxonguTigi - madar. 134. ЛълъикIлъиялдасса квешлъи бергьунареб. :ij;iyaldaSa kwe^;i berhuneb. 135. ЛълъикIлъиялълъ квешлъи гьабулареб, квешлъиялълъ лълъикIлъи гьабулареб. :ij;iya: kwe^;i habulareb, kwe^;iya: :ij;i habulareb. 136. ЛълъикIлъялълъе бицараб рагIи ссадакъа бугила. :ij;iya:e bicarab rafi Sadaqa bugila. 137. ЛълъикIлъиялълъе гIей гьечIебила. :ij;iya:e fey hezebila. 138. ЛълъикIлъиялълъул лълъикIлъиги холареб, квешлъиялълъул квешлъиги холареб. :ij;iya:ul :ij;igi [olareb, kwe^;iya:ul kwe^;igi [orareb. 139. ЛълъикIлъиялълъулги квешлъиялълъулги тIанчIи гIемерал. :ij;iya:ulgi kwe^;iya:ulgi Tanzi femeral. 140. Лълъим бахунелълъул гурони, чахъдада бацI кIочонареб. :im ba[une:ul guroni, xa]dada ba` joxonareb. 141. Лълъим бегараб гьобо гIадин. :im begarab hobo fadin. 142. Лълъим бегараб гьобо гIадинги вукIунгейила, цIцIадае гъугъалеб зоб гIадинги вукIунгейила. :im begarab hobo fadingi wujungeyila, ~adaye vuvaleb #ob fadingi wujungeyila. 143. Лълъим гьечIеб кIкIалахъ вукIун, лълъадад чи гIорцIцIуларев. :im hezeb Jala] wujun, :adad xi for~ularew. 144. Лълъим гьечIеб магIарда чу кIутIулареб, къачIеб магIардасса ххер бецулареб. :im hezeb mafarda xu juTulareb, qazeb mafardaSa {er beculareb. 145. Лълъим гIемерабгIан - гIор гIодобе биччараб, гIакълу цIцIикIкIаравгIан - гIамал берцинав чи. :im femerabfan - for fodobe biXarab, faqlu ~iJarawfan - famal bercinaw xi. 146. Лълъим гIемерлъунилан ралъад гьалаглъулареб, гIелмуялълъул цIунилан керен хIалуцунареб. :im femer;unilan ra;ad halag;ulareb, felmuya:ul `unilan keren \alucunareb. 147. Лълъим гIодобе тIолебилан, цадахъ лъимерги реххуге. :im fodobe Tolebilan, cada] ;imergi re{uge. 148. Лълъим дагьлъани, гьобо чIчIола, кванил низам биххани, черхх загIиплъула. :im dah;ani, hobo Zola, kwanil ni#am bi{ani, xer{ #afi_;ula. 149. Лълъим дагьлъигун, гьабил гIузраби тIатуна, херлъараб меххалълъ чорххол гIузраби тIатуна. :im dah;igun, habil fu#rabi Tatuna, [er;arab me{a: xor{ol fu#rabi Tatuna. 150. Лълъим рахънибе ккола, чи нухде ккола. :im ra]nibe Kola, xi nu[de Kola. 151. Лълъим ссвакаларебила, сабаб тIагIунаребила. :im Swakalarebila, sabab Tafunarebila. 152. Лълъим тIад речIчIичIони, раква ссверулареб. :im Tad reZizoni, rakwa Swerulareb. 153. Лълъицца хъван бугебали балагьугейила, кин хъван бугебали балагьейила. :iCa ]wan bugebali balahugeyila, kin ]wan bugebali balaheyila. 154. Лълъицца щиб бицаниги, бацIицца ххер кунаро. :iCa &ib bicanigi, ba`iCa {er kunaro. 155. Лълъицца щиб бицаниги, бищунго гIакълу бергьуна. :iCa &ib bicanigi, bu&ungo faqlu berhuna. 156. Лълъудби гIемерав чи холаревани, Инссудада жеги херлъилароан. Руччабазул даран беццарабани, Дарбищил каранда маххел балаан. :udbi femeraw xi [olarewani, inSudada $egi [er;ilaroan. ruXaba#ul daran beCarabani, darbi&il karanda ma{el balaan.

ЛI / ЛIар бекараб цо цIцIецца тIолабго рехъен ссурукъ гьабулеб. /ar bekarab co ~eCa Tilabgo re]en Suruq habuleb. ЛIар бугеб гIакдадасса лIар гьечIеб гъвалаги бергьунебила. /ar bugeb fakdadaSa /ar hezeb vwalagi berhunebila. ЛIурдул гъезе араб гъвала, рачIчIги къотIун бачIарабила. /urdul ve#e arab vwala, raZgi qoTun bazarabila. ЛIугьаралдасса пашманлъуге, щоларелде хьул лъоге. /uharaldaSa _a^man;uge, &olarelde %ul ;oge. ЛIугьунареб бицарасс лIугьунеб гьабуларо. /uhunareb bicaraS /uhuneb habularo. ЛIугьунареб бицунессда бицине мацIцI кIочон таги. /uhunareb bicuneSda bicine ma~ joxon tagi. ЛIугIи гьечIеб хIалтIи – рачIчI гьечIеб барти. /ufi hezeb \alTi - raZ hezeb barti. ЛIутаян гIанкIкIида абун, гьаян гьойда абун. /utayan fanJida abun, hayan hoyda abun. ЛIутизеги тIадагьав, тIуризеги хIадурав. /uti#egi Tadahaw, Turi#egi \aduraw. ЛIутизе хIинкъарав чи – гьеле гьев чи бахIарчи. /uti#e \inqaraw xi - hele hew xi ba\arxi. ЛIутIарав щив, букъарав хвад! /uTaraw &iw, buqaraw [wad!

Лълъ : Лълъадал берищ, рокьол гIусищ? :adal beri&, ropol fusi&? Гьал рагIаби абуралила хIара чIварай ралила лълъадул угьи-зигараялде бер-ракI щвечIеб щайтIаналълъ. Кици тIамула бералълъулги гIусалълъулгигIан захIматаб унти гьечIебилан абураб магIнаялда. hal rafabi aburalila \ara zwaray ralila :adul uhi-#igarayalde ber-raj &wezeb ^ayTana:. kici Tamula bera:ulgi fusa:ulgifan #a\matab unti hezebilan aburab mafnayalda. Лълъадал къатIраялълъги гамачI борлIулеб, цIадул хIенехIалълъги дунял бухIулеб. :adal qaTraya:gi gamaz bor/uleb, `adul \ene\a:gi dunyal bu\uleb. Лълъадаццаги жиндиего нух бахъула. :adaCagi $indiyego nu[ ba]ula. Лълъади гьечIев россги, росс гьечIей чIчIужуги – чIобогояб рукъ. :adi hezew roSgi, roS hezey Zu$ugi - zobogoyab ruq. Лълъади квешассул гIумру гIазабалда гирула. :adi kwe^aSul fumru fa#abalda girula. Лълъади лълъикIав лълъикI вуго, лълъади квешав квеш вуго. :adi :ijaw :ij wugo, :adi kwe^aw kwe^ wugo. Кици гIунтIизабула Шамилил наиб Инквачилассде. Гьев цо росулIе щвараб меххалълъ, гIадамал гьессда гьикъарун руго, - «Росу-жамагIат кин бугеб?» – ан. Гьесс жаваб кьун буго - «Лълъади квешав квеш вуго, лълъади лълъикIав лълъикI вуго», - ян. kici funTi#abula ^amilil naib inkwaxilaSde. hew co rosu/e &warab me{a:, fadamal heSda hiqarun rugo, - «rosu-$amafat kin bugeb?» - an. heS $awab pun bugo - «:adi kwe^aw kwe^ wugo, :adi :ijaw :ij wugo», - yan. Лълъади чиярай лълъикIайлъун йихьулейила, чу нилIерабго цIакъаблъун бихьулебила. :adi xiyaray :ijay;un yi%uleyila, xu ni/erabgo `aqab;un bi%ulebila. Лълъади ячине анцIгоявгун ургъе, йиччазе нусгоявгун ургъе. :adi yaxine an`goyawgun urve, yiXa#e nusgoyawgun urve. Лълъадигун вагъуларев лълъикьаниги къоларев. :adigun wavularew :ipanigi qolarew. Лълъадул букIунебила букарулеб бакI, буххичIони букари къотIулареб. :adul bujunebila bukaruleb baj, bu{izoni bukari qoTulareb. Лълъадул гIагарав чияссул яс васассе ячунге. :adul fagaraw xiyaSul yas wasaSe yaxunge. Лълъадул ригьнивги вукIунге, лълъадул гIакаги хьихьуге. :adul rihniwgi wujunge, :adul fakagi %i%uge. Лълъадулгун кколеб къеццалдасса тIагIам гьечIеб дандежо букIунареб. :adulgun Koleb qeCaldaSa Tafam hezeb dande$o bujunareb. Лълъеда бараб полоп гIадаб жойила росс-лълъадиялда гьоркьоб кколеб кьал. :eda barab _olo_ fadab $oyila roS-:adiyalda horpob Koleb pal. Лълъеда бахъун накъищ чIчIолареб. :eda ba]un naqi& Zolareb. Лълъеда тIад хъвадарун, ххатI лIугьунареб. :eda Tad ]wadarun, {aT /uhunareb. Лълъеда хIал барасс бахъухъ цIцIикIкIун кваналеб, хIохь бахъарасс хIалтIи цIцIикIкIун гьабулеб. :eda \al baraS ba]u] ~iJun kwanaleb, \o% ba]araS \alTi ~iJun habuleb. Дибирасс къулгьудалълъе цадахъ васги вачун вукIун вуго. Васассни лълъим гIемер гьекъей рекIее гIечIев дибир васассухъ квеш валагьулев вукIун вуго. Рокъоре щвараб меххалълъ, дицца мун къулгьудалълъе лълъим гьекъезе вачун вукIинчIин, бахъухъ квине вачун вукIанилан, дибирасс вас вуххун вуго. Дадайилан абун буго «гъадидасса цIцIодораб тIанчIицца», жинда рагIун букIанила, лълъим гьекъани, бахъухъ гIемер кваназе кIолилан. Дуцца дида гьеб некIого щайин бицун букIинчIебилан дибирасс вас кIиабизеги вацIун вуго. dibiraS quluda:e cada] wasgi waxun wujun wugo. wasaSni :im femer heqey rejeye hezew dibir wasaSu] kwe^ walahulew wujun wugo. roqore &warab me{a:, diCa mun qulhuda:e :im heqe#e waxun wujinzin, ba]u] kwine waxun wujarawilan, dibiraS was wu{un wugo. dadayilan abun bugo «vadidaSa ~odorab TanziCa», $inda waxun bujanila, :im heqani, ba]u] femer kwana#e jolilan. duCa dida heb nejogo &ayin bicun bujinzebilan dibiraS was jiabi#e wa`un wugo. Лълъедасса лълъетIахъан хIинкъуларо, хIалтIудасса хIалтIухъан лIутуларо. :edaSa :eTa]an \inqularo, \alTudaSa \alTu]an /utularo. Лълъеде мугъ чIваге, гьерссиде ракI гъоге. :ede mug zwagr, herSide raj voge. Лълъел къимат лъалебила кьиндал, чияссул къимат лъалебила хведал. :el qimat ;alebila pindal, xiyaSul qimat ;alebila [wedal. Лълъел цIолеб къулгIаялда асскIоб рукъ бугей эбелалълъул яс ячунге. :el `oleb qulfayalda aSjob ruq bugey ebela:ul yas yaxunge. ЛълъетIа хIуччалги рахъуге, цIцIалкIуялълъ ралъадги буххуге. :eTa \uXalgi ra]uge, ~aljuya: ra;adgi bu{uge. ЛълъетIасса тIорахь бахъулев. :eTaSa Tora% ba]ulew. Лълъецца – гьобо, цIецца – кор. :eCa - hobo, `eCa - kor. Лълъецца ордек биччулареб, бугьтаналълъ чи хъублъуларев. :eCa ordek biXulareb, buhtana: xi ]ub;ularew. Лълъецца нух балагьулеб, гулица тушман валагьулев. :eCa nu[ balahuleb, guliCa tu^man walahulew. Лълъида бихьарабги – «жиндаго бихьарав», лълъида рагIарабги – «жиндаго рагIарав». :ida bi%arabgi - «$indago bi%araw», :ida rafarabgi - «$indago rafaraw» Лълъиданиги нилI инжит гьаризе кIоларелила, нилIеццаго гьаричIони, лълъиццаниги гIодорегIанги гьаруларелила, нилIеццаго гьаричIони. :idanigi ni/ in$it hari#e jolarelila, ni/eCago harizoni, :iCanigi fodorefangi harularila, ni/eCago harizoni. ЛълъикI букIаго патихIа. :ij bujago _ati\a. ЛълъикI вугилан чIухIуге, квеш вукIараб меххги ракIалде щва. :ij wugilan zu\uge, kwe^ wujarab me{gi rajalde &wa. ЛълъикI вукIани, вокьулев, квеш вукIани, рихунев. :ij wujani, wopulew, kwe^ wujani, ri[unew. ЛълъикI хьвадарав квеш холаро, квеш хьвадарав лълъикI холаро. :ij %wadaraw kwe^ [olaro, kwe^ %wadaraw :ij [olaro. ЛълъикI хьвадизеги дурго чорххол иххтияр – духъ, квеш хьвадизеги – духъ. :ij %wadi#egi durgo xor{ol i{tyar - du], kwe^ %wadi#egi - du]. ЛълъикIаб батани – канае, квешаб батани – цIулае. :ijab batani - kanaye, kwe^ab batani - `ulaye. ЛълъикIаб бугъицца къуралде лIар хьвагIулареб, лълъикIав чиясс чияе чIухIи гьабулареб. :ijab buviCa quralde /ar %wafulareb, :ijaw xiyaS xiyaye zu\i habulareb. ЛълъикIаб гара-чIвариялдаги киналълъулго бицунареб. :ijab gara-zwariyaldagi kina:ulgo bicunareb. ЛълъикIаб гьудуллъи ххазинаялдасса лълъикIабила. :ijab hudul;i {a#inayaldaSa :ijabila. ЛълъикIаб – гьурщулеб, квешаб – баххчулеб. :ijab - hur&uleb, kwe^ab - ba{xuleb. ЛълъикIаб дару кьогIаб букIунеб, лълъикIай чIчIужу хIеренай йикIуней. :ijab daru pofab bujuneb, :ijay Zu$u \erenay yijuney. ЛълъикIаб жо беццизе кколареб, беццунилан квешаб жо лълъикIлъулареб. :ijab $o beCi#e Kolareb, beCunilan kwe^ab $o :ij;ulareb. ЛълъикIаб жоялълъе къей гьечIеб, къадаралълъе бергьенлъи гьечIеб. :ijab $oya:e qey hezeb, qadara:e berhen;i hezeb. ЛълъикIаб кечI чIалгIунареб, лълъикIаб ххабар рихунареб. :ijab kez zalfunareb, :ijab {abar ri[unareb. ЛълъикIаб кициялълъул баракат насслабазего щолебила. :ijab kiciya:ul barakat naSlaba#ego &olebila. ЛълъикIаб къайи босеян гьаризе кколаро, лълъикIай яс ячине чи камуларо. :ijab qayi boseyan hari#e Kolaro, :ijay yas yaxine xi kamularo. ЛълъикIаб къверкъ жибго бижараб хьуцIцIилI чIчIолеб. :ijab qwerq $ibgo bi$arab %u~i/ Zoleb. ЛълъикIаб кIалдибе босе, квешаб гIодобе реххе. :ijab jaldibe bose, kwe^ab fodobe re{e. ЛълъикIаб лъазе азарго къоги дагьила, квешалде ругъунлъизе цо къоги гIемерила. :ijab ;a#e a#argo qogi dahila, kwe^alde ruvun;i#e co qogi femerila. ЛълъикIаб малълъ босичIессда лълъикIаб къо бихьуларо, эбел-эмен разияв кинго басралъуларо. :ijab ma: bosizeSda :ijab qo bi%ularo, ebel-emen ra#iyaw kingo basra;ularo. ЛълъикIаб нассихIат босулареб бетIер – рагьлил асар босулареб ссинухIатI. :ijab naSi\at bosulareb beTer - rahlil asar bosulareb Sinu\aT. ЛълъикIаб рагIи – рукъалълъе ххайир, квешаб рагIи – гIадалI базе зар. :ijab rafi - ruqa:e {ayir, kwe^ab rafi - fada/ ba#e #ar. ЛълъикIаб рагIуда мал бани, квешаб хIехьезе кколеб. :ijab rafuda mal bani, kwe^ \e%e#e Koleb. ЛълъикIаб рагIул багьа – кьолораб чу. :ijab raful baha - polareb xu. ЛълъикIаб ретIел ретIани, ссурукъайги берцинлъулейила. :ijab reTel reTani, Suruqaygi bercin;uleyila. ЛълъикIаб ххассият берцинлъиялдасса лълъикIаб. :ijab {aSiyat bercin;iyaldaSa :ijab. ЛълъикIаб ххатIги – бащдаб гIелму. :ijab {aTgi - ba&dab felmu. ЛълъикIаб хьоналда – лълъикIаб, квешаб хьоналда – квешаб. :ijab %onalda - :ijab, kwe^ab %onalda - kwe^ab. ЛълъикIаб хIайваналълъ нилI хьихьулел, квешаб хIайван нилIецца хьихьизе кколеб. :ijab \aywana: ni/ %i%ulel, kwe^ab \aywan ni/eCa %i%i#e Koleb. ЛълъикIаб хIалалълъ гьарани, эххебе унеб лълъимги лъалхъулебила. :ijab \ala: harani, e{ebe uneb :imgi ;al]ulebila. ЛълъикIаб цIарагIалда цIадул бетIер букIунеб. :ijab `arafalda `adul beTer bujuneb. ЛълъикIаб цIцIаргун хвейго лълъикI, ххалкъалълъе инжилъун, чIаго вукIинегIан. :ijab ~argun [weygo :ij, {alqa:e in$i;un, zago wujinefan. ЛълъикIаб чое даран гIемераб, лълъикIав чияссе гьудулзаби гIемерал. :ijab xoye daran femerab, :ijaw xiyaSe hudul#abi femeral. ЛълъикIаб чое хIалхьи толареб, лълъикIаб хIамие хIалтIи камулареб. :ijab xoye \al;i tolareb, :ijab \amiye \alTi kamulareb. ЛълъикIаб чое – цо цIцIал, лълъикIав чияссе – цо рагIи. :ijab xoye - co ~al, :ijaw xiyaSe - co rafi. ЛълъикIаб шитил – лълъикIаб бачIен. :ijab ^itil - :ijab bazen. ЛълъикIабги бихьагийила, квешабги бихьагийила. :ijabgi bi%agiyila, kwe^abgi bi%agiyila. КвешлъигIаги щай къваригIараб жоян гьикъараб меххалълъ, магIаруласс жаваб кьун буго, квешлъи бихьичIони, лълъикIлъиялълъул къиматги лъаларила, дагьабниги квешлъи бихьичIев чиясс къо ккараб бакIалда къвалги къаларилан. kwe^;ifagi &ay qwarifarab $oyan hiqarab me{a:, mafarulaS $awab pun bugo, kwe^;i bi%izoni, :ij;iya:ul qimatgi ;alarila, dahabnigi kwe^;i bi%izew xiyaS qo Karab bajalda qwalgi qalarilan. ЛълъикIабщинаб жубан гьабураб меххалълъ, квешаб жо лIугьунареб. :ijab&inab $uban haburab me{a:, kwe^ab $o /uhunareb. ЛълъикIав багьадур вагъун хола, хIамабагьадур чIухIун хола. :ijaw bahadur wavun [ola, \amabahadur zu\un [ola. ЛълъикIав бахIарчи лълъикIаб рагIиялълъ тамахлъулев, къадарав бихьинчи лълъикIаб бицанагIан къвакIулев. :ijaw ba\arxi :ijab rafiya: tama[;ulew, qadaraw bi%inxi :ijab bicanafan qwajulew. ЛълъикIав бахIарчи ццеве тамахлъулев, нахъа къвакIулев, къадарав бахIарчи ццеве къвакIулев, нахъа тамахлъулев. :ijaw ba\arxi Cewe tama[;ulew, na]a qwajulew, qadaraw ba\arxi Cewe qwajulew, na]a tama[;ulew. ЛълъикIав бахIарчиги вукIунев, цIакъав бахIарчиги вукIунев. :ijaw ba\arxigi wujunew, `aqaw ba\arxigi wujunew. ЛълъикIав бахIарчияссдасса щивниги хIинкъуларев, къадарав чияссдасса киналго хIинкъулел. :ijaw ba\arxiyaSdaSa &iwnigi \inqularew, qadaraw xiyaSdaSa kinalgo \inqulel. ЛълъикIав бахIарчияссул вас къадаравиланги тоге, къадарав чияссул вас бахIарчийиланги тоге. :ijaw ba\arxiyaSul was qadarawilangi toge, qadaraw xiyaSul was ba\arxiyilangi toge. ЛълъикIав бихьинчи чIчIужугIадангун вагъуларев, лълъикIаб хIелеко гIанкIугун багъулареб. :ijaw bi%inxi Zu$ufadangun wavularew, :ijab \eleko fanjugun bavulareb. ЛълъикIав гьудул гьечIессда жиндирго гIайибал лъаларел. :ijaw hudul hezeSda $indirgo fayibal ;alarel. ЛълъикIав гьудулассда данделъараб къо – тIолабго дуниял дуе щвараб къо. :ijaw hudulaSda dande;arab qo - Tolabgo duniyal duye &warab qo. ЛълъикIав инссул квешав васги, квешав инссул лълъикIав васги вукIине бегьулев. :ijaw inSul kwe^aw wasgi, kwe^aw inSul :ijaw wasgi wujine behulew. ЛълъикIав-квешав чи лъала гьудулассухъ балагьун (Дур гьудул щивали бице, цинги дицца мун щивали бицина). :ijaw-kwe^aw xi ;ala hudulaSu] balahun (dur hudul &iwali bice, cingi diCa mun &iwali bicina). ЛълъикIав мадугьал гьечIев чи – бищунго чиякъав чи. :ijaw maduhal hezew xi - bi&ungo xiyaqaw xi. ЛълъикIав мадугьал кинав ватаниги ваццассдасса лълъикIав. :ijaw maduhal kinaw watanigi waCaSdaSa :ijaw. ЛълъикIав хIакимасс гIадлу жиндассангойила байбихьулеб. :ijaw \akimaS fadlu $indaSangoyila baybi%uleb. ЛълъикIав чиясс квешлъи гьабурассеги лълъикIлъи гьабулеб, хIалихьатав чиясс лълъикIлъи гьабурассеги квешлъи гьабулеб. :ijaw ziyaS kwe^;i haburaSegi :ij;i habuleb, \ali%ataw xiyaS :ij;i habulareSegi kwe^;i habuleb. ЛълъикIав хIалтIухъанассул кIал чIчIун букIуна, кверал хIалтIулел рукIуна, квешав хIалтIухъанассул кIал хIалтIулеб букIуна, кверал чIчIун рукIуна. :ijaw \alTu]anaSul jal Zun bujuna, kweral \alTulel rujuna, kwe^aw \alTu]anaSul jal \alTulaeb bujuna, kweral Zun rujuna. ЛълъикIав чигун квараб ххинкI, квешав чигун квараб гьоцIцIоялдасса гьуинаб. :ijaw xigun kwarab {inj, kwe^aw xigun kwarab ho~oyaldaSa huinab. ЛълъикIав чиясс жибги чIваларин, къадарасс чIвазе жибги чIчIеларилан абурабила гIодоб рещтIараб хIанчIчIицца. :ijaw xiyaS $ibgi zwalarin, qadaraS zwa#e $ibgi Zelarilan aburabila fodob re&Tarab \anZiCa. ЛълъикIав чияссда гIадамал цIакъаллъун рихьулел, квешав чияссда бищунго цIакъавлъун живго вихьулев. :ijaw xiyaSda fadamal `aqal;un ri%ulel, kwe^aw xiyaSda bi&ungo `aqaw;un $iwgo wi%ulew. ЛълъикIав чияссе гьабураб лълъикIлъи – нухде бараб тIехх, квешав чияссе гьабураб лълъикIлъи – гьойдуе гьабураб хьит. :ijaw xiyaSe haburab :ij;i - nu[de barab Te{, kwe^aw xiyaSe haburab :ij;i - hoyduye haburab %it. ЛълъикIав чияссе гIумру дагьаб, гIабдалассе хвел дагьаб. :ijaw xiyaSe fumru dahab, fabdalaSe [wel dahab. ЛълъикIав чияссе лълъикIаб мацIцI рекъола, квешав чияссе квешаб мацIцI рекъола. :ijaw xiyaSe :ijab ma~ reqola, kwe^aw xiyaSe kwe^ab ma~ reqola. ЛълъикIав чияссе лълъикIлъи гьабуни, лълъикIлъиялълъе батулеб, квешав чияссе лълъикIлъи гьабуни, бадиб багъизе батулеб. :ijaw xiyaSe :ij;i habuni, :ij;iya:e batuleb, kwe^aw xiyaSe :ij;i habuni, badib bavi#e batuleb. ЛълъикIав чияссе рецц-бакъ къваригIунаро. :ijaw xiyaSe reC-baq qwarifunaro. ЛълъикIав чияссе – цо рагIи, лълъикIаб чое – цо цIцIал. :ijaw xiyaSe - co rafi, :ijab xoye - co ~al. ЛълъикIав чияссул багьа – данд цIцIараб месед. :ijaw xiyaSul baha - dabd ~arab mesed. ЛълъикIав чияссул букIунеб жо – гьари, квешав чияссул букIунеб жо – хьами. :ijaw xiyaSul bujuneb $o - hari, kwe^aw xiyaSul bujuneb $o - %ami. ЛълъикIав чияссул васассулI, кигIан квешав вугониги, цогIаги инссул гIаркьел камулареб. :ijaw xiyaSul wasaSu/, kifan kwe^aw wugonigi, cofagi inSul farpel kamulareb. ЛълъикIавги квешавги ватIа гьавизе гьойдаги лъалев. :ijawgi kwe^awgi waTa hawi#e hoydagi ;alew. ЛълъикIавги квешавги чи чодаги лъалевила. :ijawgi kwe^awgi xi xodagi ;alewila. ЛълъикIавги рагIулевила, квешавги рагIулевила. :ijawgi rafulewila, kwe^awgi rafulewila. ЛълъикIавги хола, цин-цин лълъикIлъиги хола. :ijawgi [ola, cin-cin :ij;igi [ola. ЛълъикIай лълъадиялда бащадаб жо щибго гьечIеб. :ijay :adiyalda ba&adab $o &ibgo hezeb. ЛълъикIай чIчIужу – анибго алжан, квешай чIчIужу – анибго жужахI. :ijay Zu$u - anibgo al$an, kwe^ay Zu$u - anibgo $u$a\. ЛълъикIай чIчIужу горбогьод гIадай йикIуней. :ijay Zu$u gorbohod faday yijuney. ЛълъикIай чIчIужу, нуцIцIихъан къватIие йитIани, гордухъан нахъ юссун ячIунейила. :ijay Zu$u, nu~i]an qwaTiye yiTani, gordu]an na] yuSun yazuneyila. ЛълъикIазулIа хъамурай, хъахIазулIа йищарай бищун квешай ятарай. :ija#u/a ]amuray, ]a\a#u/a yi&aray bi&un kwe^ay yataray. ЛълъикIал ракьулIе уна, квешал кьочIчIокье уна. :ijal rapu/e una, kwe^al poZope una. ЛълъикIалда мал бани, квешалда къвал базе кколеб. :ijalda mal bani, kwe^alda qwal ba#e Koleb. ЛълъикIассда ккараб налъи – нахъарукъ, квешассда ккараб налъи – магIирукъ. :ijaSda Karab na;i - na]aruq, kwe^aSda Karab na;i - mafiruq. ЛълъикIассдассан – лълъикIлъи, квешассдассан – квешлъи. :ijaSdaSan - :ij;i, kwe^aSdaSan - kwe^;i. ЛълъикIассул лълъикIлъиги квешассул квешлъиги кидаго кIочонареб. :ijaSul :ij;igi kwe^aSul kwe^;igi kidago joxonareb. ЛълъикIго кьолеб микьирги, тIадго арав гьоболги. :ijgo poleb mipirgi, Tadgo araw hobolgi. ЛълъикIлъи бихьарассул – кар, квешлъи бихьарассул – малъ. :ij;igi bi%araSul - kar, kwe^;i bi%araSul - ma;. ЛълъикIлъи гьабе дуе квешлъи гьабурассеги, тIасса лIугьа дудасса къолессдассаги. :ij;i habe duye kwe^;i haburaSegi, TaSa /uha dudaSa qoleSdaSagi. ЛълъикIлъи гьабе, квешлъияли жибго бачIина. :ij;i habe, kwe^;iyali $ibgo bazina. ЛълъикIлъи гьабизе кIолареб батани, квешлъигIаги гьабуге. :ij;i habi#e jolareb batani, kwe^;ifagi habuge. ЛълъикIлъи гьабулел Аллагьассда кIочон толарел. :ij;i habulel allahaSda joxon tolarel. ЛълъикIлъи гьабурав аххир воххулев. :ij;i haburaw a{ir wo{ulew. ЛълъикIлъи гьабурассе баркала кьейги – мухьалда бащалъулеб. :ij;i haburaSe barkala peygi - mu%alda ba&a;uleb. ЛълъикIлъи гьабурассе квешлъи гьабичIого, сордо рогьунаребила. :ij;i haburaSe kwe^;i habizogo, sordo rohunarebila. ЛълъикIлъи гьабурассул квешлъиялдасса цIунаги. :ij;i haburaSul kwe^;iyaldaSa `unagi. ЛълъикIлъи гьабурассул лълъикIлъиги квешлъи гьабурассул квешлъиги аххир-къадги жидеего ратулелила. :ij;i haburaSul :ij;igi kwe^;i haburaSul kwe^;igi a{ir-qadgi $ideyego ratulelila. 120. ЛълъикIлъи гьоркьоб гьечIеб квешлъиги, квешлъи гьоркьоб гьечIеб лълъикIлъиги букIунаребила. :ij;i horpob hezeb kwe^;igi, kwe^;i horpob hezeb :ij;igi bujunarebila. 121. ЛълъикIлъи гIадада холареб. :ij;i fadada [olareb. 122. ЛълъикIлъи кватIулебила, квешлъи ххеххго тIаде щолебила. :ij;i kwaTulebila, kwe^;i {e{go Tade &olebila. 123. ЛълъикIлъи-кумек гIагаразе гIадин гьабе, даран-базар чияразе гIадин гьабе. :ij;i-kumek fagara#e fadin habe, daran-ba#ar xiyara#e fadin habe. 124. ЛълъикIлъи лъаларев чияссе лълъикIлъи гьабурав чи – хIамида меседил кIиликI барав чи. :ij;i ;alarew xiyaSe :ij;i haburaw xi - \amida mesedil jilij baraw xi. 125. ЛълъикIлъи лълъикIав чияссда гурони лъалареб. :ij;i :ijaw xiyaSda guroni ;alareb. 126. ЛълъикIлъи малълъарав – тушман, тIад рекъарав – гьудул. :ij;i ma:araw - tu^man, Tad reqaraw - hudul. 127. ЛълъикIлъи хIехьезе аххтачодаги хханассул васассдаги гурони кIоларебила. :ij;i \e%a#e a{taxodagi {anaSul wasaSdagi guroni jolarebila. 128. ЛълъикIлъи хIехьечIесс, квешлъи хIехьолеб. :ij;i \e%ezeS, kwe^;i \e%oleb. 129. ЛълъикIлъиги бихьаги, лълъикIлъиялълъул къимат лъазе, квешлъиги бихьаги, квешлъиялълъул кьогIлъи лъазе. :ij;igi bi%agi, :ij;iya:ul qimat ;a#e, kwe^;igi bi%agi, kwe^;ya:ul pof;i ;a#e. 130. ЛълъикIлъиги квешлъиги – кIиябго чияссдассан. :ij;igi kwe^;igi - jiyabgo xiyaSdaSan. 131. ЛълъикIлъиялда ххадуб квешлъиги, квешлъиялда ххадуб лълъикIлъиги камулареб. :ij;iyalda {adub kwe^;igi, kwe^;iyalda {adub :ij;igi kamulareb. 132. ЛълъикIлъиялда ццебе – квешлъи, квешлъиялда ццебе – лълъикIлъи. :ij;iyalda Cebe - kwe^;i, kwe^;iyalda Cebe - :ij;i. 133. ЛълъикIлъиялда данде лълъикIлъи гьабизе кIвечIони, кIочонтунгутIиги – мадар. :ij;iyalda dande :ij;i habi#e jwezoni, joxonguTigi - madar. 134. ЛълъикIлъиялдасса квешлъи бергьунареб. :ij;iyaldaSa kwe^;i berhuneb. 135. ЛълъикIлъиялълъ квешлъи гьабулареб, квешлъиялълъ лълъикIлъи гьабулареб. :ij;iya: kwe^;i habulareb, kwe^;iya: :ij;i habulareb. 136. ЛълъикIлъялълъе бицараб рагIи ссадакъа бугила. :ij;iya:e bicarab rafi Sadaqa bugila. 137. ЛълъикIлъиялълъе гIей гьечIебила. :ij;iya:e fey hezebila. 138. ЛълъикIлъиялълъул лълъикIлъиги холареб, квешлъиялълъул квешлъиги холареб. :ij;iya:ul :ij;igi [olareb, kwe^;iya:ul kwe^;igi [orareb. 139. ЛълъикIлъиялълъулги квешлъиялълъулги тIанчIи гIемерал. :ij;iya:ulgi kwe^;iya:ulgi Tanzi femeral. 140. Лълъим бахунелълъул гурони, чахъдада бацI кIочонареб. :im ba[une:ul guroni, xa]dada ba` joxonareb. 141. Лълъим бегараб гьобо гIадин. :im begarab hobo fadin. 142. Лълъим бегараб гьобо гIадинги вукIунгейила, цIцIадае гъугъалеб зоб гIадинги вукIунгейила. :im begarab hobo fadingi wujungeyila, ~adaye vuvaleb #ob fadingi wujungeyila. 143. Лълъим гьечIеб кIкIалахъ вукIун, лълъадад чи гIорцIцIуларев. :im hezeb Jala] wujun, :adad xi for~ularew. 144. Лълъим гьечIеб магIарда чу кIутIулареб, къачIеб магIардасса ххер бецулареб. :im hezeb mafarda xu juTulareb, qazeb mafardaSa {er beculareb. 145. Лълъим гIемерабгIан - гIор гIодобе биччараб, гIакълу цIцIикIкIаравгIан - гIамал берцинав чи. :im femerabfan - for fodobe biXarab, faqlu ~iJarawfan - famal bercinaw xi. 146. Лълъим гIемерлъунилан ралъад гьалаглъулареб, гIелмуялълъул цIунилан керен хIалуцунареб. :im femer;unilan ra;ad halag;ulareb, felmuya:ul `unilan keren \alucunareb. 147. Лълъим гIодобе тIолебилан, цадахъ лъимерги реххуге. :im fodobe Tolebilan, cada] ;imergi re{uge. 148. Лълъим дагьлъани, гьобо чIчIола, кванил низам биххани, черхх загIиплъула. :im dah;ani, hobo Zola, kwanil ni#am bi{ani, xer{ #afi_;ula. 149. Лълъим дагьлъигун, гьабил гIузраби тIатуна, херлъараб меххалълъ чорххол гIузраби тIатуна. :im dah;igun, habil fu#rabi Tatuna, [er;arab me{a: xor{ol fu#rabi Tatuna. 150. Лълъим рахънибе ккола, чи нухде ккола. :im ra]nibe Kola, xi nu[de Kola. 151. Лълъим ссвакаларебила, сабаб тIагIунаребила. :im Swakalarebila, sabab Tafunarebila. 152. Лълъим тIад речIчIичIони, раква ссверулареб. :im Tad reZizoni, rakwa Swerulareb. 153. Лълъицца хъван бугебали балагьугейила, кин хъван бугебали балагьейила. :iCa ]wan bugebali balahugeyila, kin ]wan bugebali balaheyila. 154. Лълъицца щиб бицаниги, бацIицца ххер кунаро. :iCa &ib bicanigi, ba`iCa {er kunaro. 155. Лълъицца щиб бицаниги, бищунго гIакълу бергьуна. :iCa &ib bicanigi, bu&ungo faqlu berhuna. 156. Лълъудби гIемерав чи холаревани, Инссудада жеги херлъилароан. Руччабазул даран беццарабани, Дарбищил каранда маххел балаан. :udbi femeraw xi [olarewani, inSudada $egi [er;ilaroan. ruXaba#ul daran beCarabani, darbi&il karanda ma{el balaan.

Х [ 1. ХабалалIцин жиндие бакI гьечIев. [abala/cin #indiye baj hezew. 2. ХабалI жаназа лъелалде, цин гIурай яс россассе кье. [aba/ $ana#a ;elalde, cin furay yas roSaSe pe. 3. ХабалI лъуниги, ххиянат тIаде баккичIого чIчIоларебила. [aba/ ;unigi, {iyanat Tade baKizogo Zolarebila. 4. ХабалI лъуниги, (ракьудасса) чияссул бер гIорцIцIуларебила. [aba/ ;unigi, (rapudaSa) xiyaSul ber for~ularebila. 5. Ханинибго чIичIидараб тIанчIил бетIер чIчIинтIейила. [aninibgo zizidarab Tanzil beTer ZinTeyila. 6. Ханинийго чIичIидарай, чIаратIаго гаргадарай. [aniniygo zizidaray, zaraTago gargadaray. 7. Хахизе ракIалда – буртIида, лIутизе ракIалда – цIцIеда. [a[i#e rajalda - burTida, /uti#e rajalda - ~eda. 8. Хвалил зигара байги – чIагоязе кумекила. [walil #igara baygi - zagoya#e kumekila. 9. Хвалил хIинкъи дандчIвани, гIонкIкIолги аздагьо лIугьунебила. [walil \inqi dandzwani, fonJolgi a#daho /uhunebila. 10. Хваниги йосила чияр яс, тIуниги бацIцIина квасул кун. [wanigi yosila xiyar yas, Tunigi ba~ina kwasul kun. 11. Хвараб бацIицца гIи гъурулареб. [warab ba`iCa fi vurulareb. 12. Хвараб гъалбацIалдасса чIагояб гьойго лълъикIила. [warab valba`aldaSa zagoyab hoygo :ijila. 13. Хвараб гIака – рахьдалаб. [warab faka - ra%dalab. 14. Хвараб меххалълъ чиги кинавго лълъикIав, бахIараб меххалълъ букIараб чуги киназдассаго цIакъаб. [warab me{a: xigi kinawgo :ijaw, ba\arab me{a: bujarab xugi kina#daSago `aqab. 15. Хвараб ретIел нацIцIие, къадарав чи рагIуе. [warab reTel na~iye, qadaraw xi rafuye. 16. Хварабниги чIорто дарайдул. [warabnigi zorto daraydul. 17. Хварав чи вагъаризавуни, бусен хъублъулеб, хвараб-араб жоялълъул бицани, ракIал хъублъулел. [waraw xi wavari#awuni, busen ]ub;uleb, [warab-arab $oya:ul bicani, rajal ]ub;ulel. 18. Хварав чи каки – чIагоязе заралила. [waraw xi kaki - zagoya#e #aralila. 19. Хварав чидай, хвечIев чидай? [waraw xiday, [wezew xiday? КIиго нухлулассда данде ккун руго хвел букъизе унел гIадамал. ГIолохъанасс херассда гьикъун буго - jigo nu[lulaSda dande Kun rugo buqi#e unel fadamal. folo]anaS [eraSda hiqun bugo - - Хварав чидай, хвечIев чидай молода вугев? - [waraw xiday, [wezew xiday moloda wugew? - Мун гIадаллъунищ вугев, дир вас? РагIараб жо гуро хвечIев чи, молодаги лъун, вукъизе восун унев! - mun fadal;uni& wugew, dir was? rafarab $o guro [wezew xi, molodagi ;un, wuqi#e wosun ubew! ГIолохъанчи, херассул хIурмат цIунун, вуцIцIун чIчIун вуго. folo]anxi, [eraSul \urmat `unun, wu~un Zun wugo. Къасси гьел щванила херассул росулIе. Ясалълъ инссуда гьикъанила - qaSi hel &wanila [eraSul rosu/e. yasa: inSuda hiqanila - - Цадахъ вугев чи щив, эмен? - cada] wugew xi &iw, emen? - Нухда данделъарав дагьав гIакълу гьечIев гIолохъанчи вуго, дир яс. - nu[da dande;araw dahaw faqlu hezew folo]anxi wugo, dir yas. - ЩибгIаги гьесс гьабураб? Щиб ккараб, эмен? – ан цIехханила ясалълъ. - &ibfagi heS haburab? &ib Karab, emen? - an `e{anila yasa:. - Гьабизеги щиб гьесс гьабилеб, дир яс. Дие гIантал суалал кьуна гьесс. - habi#egi &ib heS habileb, dir yas. diye fantal sualal puna heS. Инссуцца ясалълъе бицанила хварав чияссул хIакъалълъулI гьесс гьикъараб жо. inSuCa yasa:e bicanila [waraw xiyaSul \aqa:u/ heS hiqarab $o. - ГIантаб жо гьикъун гьечIохха, эмен, гьесс дуда. Хварав чи вуго ххалкъалълъе инжитлъун хварав чи. ХвечIев чи вуго, живго хваниги, ххалкъалълъе жиндир ишалги цIцIарги нахъе тарав чи. - fantab $o hiqun hezo{a, emen, heS duda. [waraw xi wugo {alqa:e in$it;un [waraw xi. [wezew xi wugo, $iwgo [wanigi, {alqa:e $indir i^algi ~argi na]e taraw xi. 20. Хваразда ххадур чIагоял рилълъине бегьуларо. [wara#da {adur zagoyal ri:ine behularo. 21. Хваразе гурони, риччан таразе хоб бухъулареб. [wara#e guroni, riXan tara#e [ob bu]ulareb. 22. Хваразул бицани, чIагоязул рахIат хола, араб-хваралълъул бицани, дандияссул рахIат хола. [wara#ul bicani, zagoya#ul ra\at [ola, arab-[wara:ul bicani, dandiyaSul ra\at [ola. 23. Хварал рорчIизарулаго, чIагоязул тIом хIулулеб. [waral rorzi#arulago, zagoya#ul Tom \ululeb. 24. Хваралги релъила лъималазул рагIиялда. [waralgi re;ila ;imala#ul rafiyalda. 25. Хваралги рикIкIани, гIухьби гIемерал, мутагIилзабиги рикIкIани, ясал гIемерал. [waralgi riJani, fu%bi femeral, mutafil#abigi riJani, yasal femeral. 26. Хварассе зурма щайила. [waraSe #urma &ayila. 27. Хварассул къулгьу гурел, гIурассул бертин гурел. [waraSul qulhu gurel, furaSul bertin gurel. 28. Хведал гурони, хьул къотIулареб. [wedal guroni, %ul qoTulareb. 29. Хвезе вокьарав чи кьолбоцца вецце. [we#e woparaw xi polboCa weCe. 30. Хвезе мехх щвараб меххалълъ хIама гъотIоде бахунебила. [we#e me{ &warab me{a: \ama voTode ba[unebila. 31. Хвезе мехх щварав херасс я чIчIужу ячунейила, я чу босулебила. [we#e me{ &waraw [eraS ya Zu$u yaxuneyila, ya xu bosulebila. 32. Хвезеги гIажал кIудияб лълъикIила. [we#egi fa$al judiyab :ijila. 33. ХвезегIан чIаго тани, хвечIого рухI бахъугеги (НилI хвезегIан чилъи хогеги). [we#efan zago tani, [wezogo ru\ ba]ugegi (ni/ [we#efan xi;i [ogegi). 34. Хвел гьикъун бачIунаро, чIоралълъ чи цIеххоларо. [wel hiqun bazunaro, zora: xi `e{olaro. 35. Хвелалдего хварав (чIагого хварав). [welaldego [waraw (zagogo [waraw). 36. Хвеларев чIухIа, чIваларев вохха. [welarew zu\a, zwalarew wo{a. 37. Холевлъи лъарабани, эмен цIцIамухъ вичилаанилан абурабила Мала Нассрудиницца. [olew;i ;arabani, emen ~amu] wixilaanilan aburabila mala naSrudiniCa. 38. Хвелилан давлад унарел, тIатинилан жо бикъулареб. [welilan dawlad unarel, Tatinilan $o biqulareb. 39. ХвечIого чияссул къимат лъаларебила. [wezogo xiyaSul qimat ;alarebila. 40. Хераб гъветI турулеб, тараб хур чIунтулеб. [erab vweT turuleb, tarab [ur zuntuleb. 41. Хераб оцол пурццида ххадуб рахъ гъваридаб букIунебила. [erab ocol _urCida {adub ra] vwaridab bujunebila. 42. Хераб хIамида рохьоб нух малълъизе кколареб. [erab \amida ro%ob nu[ ma:i#e Kolareb. 43. Хераб бацIицца чахъу кIиго цадахъ хъамулебила. [erab ba`iCa xa]u jigo cada] ]amulebila. 44. ХерабгIан хIама сихIираб. [erabfan \ama si\irab. 45. «Херав чи», – ян кIалъаге, мунги вукIине вугевин херав чи. «[eraw xi», - yan ja;age, mungi wujine wugewin [eraw xi. 46. Херав чияссул ххиялал хабалIе цадахъ унел. [eraw xiyaSul {iyalal [aba/e cada] unel. 47. Херай йигониги, яс лълъикI, ххалатаб бугониги, шагьра лълъикI. [eray yigonigi, yas :ij, {alatab bugonigi, ^ahra :ij. 48. Херай чIчIужу ячарав гIолохъанчияссул буголъи, гьевги хун, хералълъе щварабила. [eray Zu$u yaxaraw folo]anxiyaSul bugo;i, hewgi [un, [era:e &warabila. 49. Херасс гIолохъанай лълъади ячани, кIиялго разилъичIеб даран кколебила. [eraS folo]anay :adi yaxani, jiyalgo ra#i;izeb daran Kolebila. 50. Херассул – гIакълу, гIолохъанассул – къуват. [eraSul - faqlu, folo]anaSul - quwat. 51. Херлъи бихьичIого, щивго хогеги, БихьичIезда лъазе щиб жо гьебали. [er;i bi%izogo, &iwgo [ogegi, bi%ize#da ;a#e &ib $o hebali. 52. Херлъи – гьойлъи. [er;i - hoy;i. 53. Херлъигун гьойцца гьатIаналълъубцин хъублъи гьабулеб. [er;igun hoyCa haTana:ubcin ]ub;i habuleb. 54. Херлъидал бацI гIонкIкIол цIцIобалде кколебила (Херлъидал цIцIумги къоркъол цIцIобалде кколебила). [er;idal ba` fonJol ~obalde Kolebila ([er;idal ~umgi qorqol ~obalde Kolebila). 55. Херлъиларев гьечIев, хвеларев гьечIев (Херлъиларев вохха, хвеларев чIухIа). [er;ilarew hezew, [welarew hezew ([er;ilarew wo{a, [welarew zu\a). 56. Херлъиялдасса баракат бугеб жо гьечIебила, тIаде бачIун гурони, тIасса унареб. [er;iyaldaSa barakat bugeb $o hezebila, Tade bazun guroni, TaSa unareb. 57. Херлъиялдасса квешаб жо – живго херлъун вукIин лъангутIи. [er;iyaldaSa kwe^ab $o - $iwgo [er;un wujin ;anguTi. 58. Херлъун ххадуб хъарчигъа тIанчIацца балъаргъунеб. [er;un {adub ]arxiva TanzaCa ba;arvuneb. 59. Херлъунилан бацI кваначIого чIчIолареб. [er;unilan ba` kwanazogo Zolareb. 60. Херлъунилан бацIил цер лIугьинаро, цаби гъунилан ритIучIил багьа хвеларо. [er;unilan ba`il cer /uhinaro, cabi vunilan riTuzil baha [welaro. 61. Херлъунилан бацIицца бацIил гIамал толареб. [er;unilan ba`iCa ba`il famal tolareb. 62. Херлъунилан оцолги гIалимчияссулги багьа холареб. [er;unilan ocolgi falimxiyaSulgi baha [olareb. 63. Хис-бас – шайтIаналълъул жо (дираб – дие, дураб – дуе). [is-bas - ^ayTana:ul $o (dirab - diye, durab - duye). 64. Хоб тIупанагIан, ракI тIупулеб (ракь тIупанагIан, ракIалги тIупулел). [ob Tu_anafan, raj Tu_uleb (rap Tu_anafan, rajalgi Tu_ulel). 65. Холареб рагIиги букIунареб, рагIал гьечIеб авлахъги букIунареб. [olareb rafigi bujunareb, rafal hezeb awla]gi bujunareb. 66. Холареб ракI букIунареб, бахъунареб ццин букIунареб. [olareb raj bujunareb, ba]unareb Cin bujunareb. 67. Холарев чи вукIунарев, холареб цIцIар букIунеб. [olarew xi wujunarew, [olareb ~ar bujuneb. 68. Холев чияссда ццебе нусго соналълъул гIумру чIчIолебила. [olew xiyaSda Cebe nusgo sona:ul fumru Zolebila. 69. Хоно гьабизе – мадугьалихъе, кваназе – рокъобе. [ono habi#e - maduhali]e, kwana#e - roqobe. 70. Хоно – къурщил, къвакъвай – хъазил. [ono - qur&il, qwaqway - ]a#il. 71. Хоно кьабун, гьецIцIо гъурулареб. [ono pabun, he~o vurulareb. 72. Хур асскIобегIан лълъикIила, гIагарлъи рикIкIадегIан лълъикIила. [ur aSjobefan :ijila, fagar;i riJadefan :ijila. 73. Хур бекьичIесс хIанчIиларо, хер бецичIесс чIамиларо. [ur bepizeS \anzilaro, [er becizeS zamilaro. 74. Хур босарав бечелъарав, рукъ босарав мискинлъарав. [ur bosaraw bexe;araw, ruq bosaraw miskin;araw. 75. Хур букIаго, ракъарал, рукъ букIаго, ругьарал. [ur bujago, raqaral, ruq bujago, ruharal. 76. Хур гуккуге, гьелълъ мунго дагьавги цIакъ гуккизе гурин (Дуцца хур цин гуккани, хуралълъ мун анцIцIцIул гуккулев). [ur guKuge, he: mungo dahawgi `aq guKi#e gurin (duCa [ur cin guKani, [ura: mun an`~ul guKulew). 77. Хур гьабулаго, рукъ хварай, рукъ гьабулаго, хур хварай. [ur habulago, ruq [waray, ruq habulago, [ur [waray. 78. Хур кIодолъиялдасса гьир кIодолъи лълъикIаб. [ur jodo;iyaldaSa hir jodo;i :ijab. 79. Хур лълъикIаб бугилан абе, тIорщел царгъинибе бараб меххалълъ, ххан лълъикIав вугилан абе, ункъабго къоно тIад чIвараб меххалълъ. [ur :ijab bugilan abe, Tor&el carvinibe barab me{a:, {an :ijaw wugilan abe, unqabgo qono Tad zwarab me{a:. 80. Хур-рукъ бичун аниги, инссул къо-асс бичун унареб. [ur-ruq bixun anigi, inSul qo-aS bixun unareb. 81. Хур ЦIцIоробе балагьараб лълъикIаб. - Хур щай бичараб? - Пурццида кIутIизе гамачI батичIого. [ur ~orobe balaharab :ijab. - [ur &ay bixarab? - _urCida juTi#e gamaz batizogo. 82. Хурги дуццаго бекье, гьабихъеги мунго а. [urgi duCago bepe, habi]egi mungo a. 83. Хурзал ракул цIуни, царгъал богIол цIола. [ur#al rakul `uni, carval bofol `ola. 84. Хурзал чIахIиял – чIамчIам дагьал. [ur#al za\iyal - zamzam dahal. 85. Хуриб лълъикI жо бижизабизе Аллагьассде тIамун тоге. [urib :ij $o bi$i#abi#e allahaSde Tamun toge. 86. Хуриб тIепаб, тIохда ганжаб гьецIцIо тоге. [urib Te_ab, To[da gan$ab he~o toge. 87. Хурибе ккараб хIамицца кIал кIудияб цIолеб. [uribe Karab \amiCa jal judiyab `oleb. 88. Хурибе хьон – хьагинибе ххинкI. [uribe %on - %aginibe {inj. 89. Хурисса жо бачIинчIолъи чIарал гIайиб кколареб. [uriSa $o bazinzo;i zaral fayib Kolareb. 90. Хурищ бокьилеб, хурлъун дунищ? [uri& bopileb, [ur;un duni&? 91. Хурул мадугьал вакъарав ккаги, рукъалълъул мадугьал гIорцIцIарав ккаги. [urul maduhal waqaraw Kagi, ruqa:ul maduhal for~araw Kagi. 92. Хурул хьон боцIцIийила, боцIцIул хьон рагIийила. [urul %on bo~iyila, bo~ul %on rafiyila. 93. Хурул хьоналълъ чехь гIорцIцIаги, чохьол лъималаздасса ракI боххаги. [urul %ona: xe% for~agi, xo%ol ;imala#daSa raj bo{agi. 94. Хурулги рукъзабазулги бутIа бакьулIа босе. [urulgi ruq#aba#ulgi buTa bapu/a bose. 95. Хурулги хьолболги цIцIину лълъикIаб. [urulgi %olbolgi ~inu :ijab. 96. Хурухъан кинав вугевали ххасалихълъиялълъ бицуна. [uru]an kinaw wugewali {asali];iya: bicuna.