Катил тавбу Цо заманалда Кету чӏчӏун буго, гьанжелъагӏан гьабуралдаги рекӏекълъун, тавбуги гьабун, хӏежалде ина абун, ццебе басандулеб букӏаниги гӏонкӏкӏохъги балагьуларого. Гӏункӏкӏазул ххан бихьизе бокьун бугилан кӏалъан буго Кету. Гӏункӏкӏаз гьеб иш хханассда бицун буго. Хханасс хӏалбихьиялълъе кӏиго гӏункӏкӏ ццебе битӏун буго. Ццебе чахьикьан хьваданиги Катицца гьезие расги гьабун гьечӏо. Гьанже тӏаде жибго хханги ун буго. Катицца абун буго: Дун хӏежалде ине буго, эбел-эмен, васал, лъимал чӏварал ратила, тӏассалӏугьинаризе гӏункӏкӏал данде ракӏаризе ккун руго, - ян. Гӏункӏкӏал ракӏарун руго. Картӏинисса баккун, цо Гӏонкӏкӏоцца абун буго: Михъал добго катил руго, божуларо дун, - ан. Гьебги абун, Гӏункӏкӏ нахъе тӏерхьун ун буго. Катицца, тӏадги речӏчӏун, ххутӏарал гӏункӏкӏалги гъурун руго. katil tawbu co Ramanalda ketu Zun bugo, hanDe;afan haburaldagi rejeq;un, tawbugi habun, \eDalde ina abun, Cebe basanduleb bujanigi fonJo]gi balahularogo. funJaRul {an biFiRe bopun bugilan ja;an bugo ketu. funJaR heb i/ {anaSda bicun bugo. {anaS \albiFiya'e jigo funJ Cebe biTun bugo. Cebe xaFipan Fwadanigi katiCa heRiye rasgi habun hezo. hanDe Tade Dibgo {angi un bugo. katiCa abun bugo dun \eDalde ine bugo, ebel-emen, wasal, ;imal zwaral ratila, TaSa`uhinariRe funJal dande rajariRe Kun rugo, - yan. funJal rajarun rugo. karTiniSa baKun, co fonJoCa abun bugo. mi]al dobgo katil rugo, boDularo dun, - an. hebgi abun, funJ na]e TerFun un bugo. katiCa, Tadgi reZun, {uTaral funJalgi Gurun rugo.

Гь h 1. Гьа, гьобол! Же, лъимал! ha, hobol! $e, ;imal! Гьа, гьобол! Же, гьимал! ha, hobol! $e, himal! 2. Гьаб дуниял ссверун ссвердарав дида годекIаниб буго месед батулеб. hab duniyal Swerun Swerdaraw dida godejanib bugo mesed batuleb. Гьаб дунял ссверун ссвердарав дида годекIаниб буго месед батинеб. hab dunyal Swerun Swerdaraw dida godejanib bugo mesed batineb. 3. Гьаб дуниялалда ххадур нилI рилълъани гурони, дунял ххадуб цIцIазе нилIеда кIолареб. hab duniyalalda {adur ni/ ri:ani guroni, duniyal {adub ~a#e ni/eda jolareb. Гьаб дунялалда ххадур нилълъ рилълъани гурони, дунял ххадуб цIцIаде нелълъеда кIваняреб. hab dunyalalda {adur ni/ ri:ani guroni, dunyal {adub ~ade ne:eda jwanyareb. 4. Гьаб кIочон тараб бихьугегийила. hab joxon tarab bi%ugegiyila. Гьоболассул бакIалде щведал, гьессул хъизан ятун йиго чIчIегIерги бан. Щиб-кинан цIеххедал, гьелълъ бицун буго росс хванилан. Гьоболасс зигараги бан, жиндирго пашманлъи загьир гьабун буго. Гьелълъ данде - «Гьаб кIочон тараб бихьугеги!» – ян абун буго. Гьоболассда ракIалде ккун буго гьалдасса кIудиябгийищин чияссда пашманлъи-къварилъи бихьулеб. hobolaSul bajalde &wedal, heSul ]i#an yatun yigo Zefergi ban. &ib-kinan `e{edal, he: bicun bugo roS [wanilan. hobolaS #igaragi ban, $indirgo _a^man;i #ahir habun bugo. he: dande - «hab joxon tarab bi%ugegi!» - yan abun bugo. hobolaSda rajalde Kun bugo haldaSa judiyabgiyi&in xiyaSda _a^man;i-qwari;i bi%uleb. КIиго соналдассан гьоболассул бакIалде щвейдал, гьезул жакъа – метер чIчIужу ячинеян вукIарав васги хун ватун вуго. Гьоболасс васассул эбелалда зигара бан буго. Гьанжессаги гьелълъ додинго, гьаб кIочон тараб бихьугегиян, жаваб кьун буго. ВахIин, гьалдассаги кIудиябгийищин чияссда къварилъи бихьулебан гIажаиблъи гьабун буго гьанжеги гьоболасс. jigo sonaldaSan hobolaSul bajalde &weydal, he#ul $aqa - meter Zu$u yaxineyan wujaraw wasgi [un watun wugo. hobolaS wasaSul ebelalda #igara ban bugo. han$eSagi he: dodingo, hab joxon tarab bi%ugegiyan, $awab pun bugo. wa\in, haldaSagi judiyabgiyi&in xiyaSda qwari;i bi%uleban fa$aib;i habun bugo han$egi hobolaS. Цо кIиго соналдассан нахъеги ккун вуго гьав добго росулIе. ЦIакъ къваридго, пашманго ятун йиго гьоболассул лълъади. Щиб ккарабан гьоболасс гьикъилалде, гьелълъ абун буго - «Гьанже бихьана, вацц, дида доб кинабго кIочараб! Я кваназе квен гьечIо, я гьеб босизе бакI гьечIо! co jigo sonaldaSan na]egi Kun wugo haw dobgo rosu/e. `aq qwaridgo, _a^mango yatun yigo hobolaSul :adi. &ib Karaban hobolaS hiqilalde, he: abun bugo - «han$e bi%ana, waC, dida dob kinabgo joxarab! ya kwana#e kwen hezo, ya heb bosi#e baj hezo. ХхантIан тIадеги вахъун, гьобол азбаралдеги ун, хIобода бухьун букIараб жиндирго чу хъун буго. Гьелълъул гьанги гьоболассул лълъадуеги цогидал ракъаразеги бикьун буго. {anTan Tadegi wa]un, hobol a#baraldegi un, \oboda bu%un bujarab $indirgo xu ]un bugo. he:ul hangi hobolaSul :aduyegi cogidal raqara#egi bipun bugo. Гьаб кIочон тараб бихьугегийила. hab joxon tarab bi%ugegiyila. Гьоболассул бакIалълъе щодал, гьессул ххизан ятун йиго чIчIегIерги бамо. Щиби-кинан цIуххудал, гьелълъ бицун буго росс хIванилан. Гьоболасс зигараги бамо, жендерго пашмали загьир бумо буго. Гьелълъ данде - «Гьаб кIочон тараб бихьугеги!» – ян абун буго. Гьоболассда ракIалълъе ккомо буго гьалълъасса кIудабгищийин чияссда пашмали-къварили бихьинеб. hobolaSul baja:e &odal, heSul {i#an yatun yigo Zefergi bamo. &ibi-kinan `u{udal, he: bicun bugo roS \wanilan. hobolaS #igaragi bamo, $endergo _a^mali #ahir bumo bugo. he: dande - «hab joxon tarab bi%ugegi!» - yan abun bugo. hobolaSda raja:e Komo bugo ha:aSa judabgi&iyin xiyaSda _a^ma;i-qwarili bi%ineb. КIиго соналълъассан гьоболассул бакIалълъе щодал, гьезул якъад – метер чIчIужу ячдеян вукIарав васги хIомо ватун вуго. Гьоболасс васассул эбелалълъа зигара бамо буго. Гьанджессаги гьелълъ дадинго, гьаб кIочон тараб бихьугегиян, джаваб кьумо буго. ВахIин, гьалълъассаги кIудабгийищин чияссда къварили бихьинебан гIажаибли бумо буго гьанджеги гьоболасс. jigo sona:aSan hobolaSul baja:e &odal, he#ul yaqad - meter Zu$u yaxdeyan wujaraw wasgi \omo watun wugo. hobolaS wasaSul ebela:a #igara bamo bugo. hanGeSagi he: dadingo, hab joxon tarab bi%ugegiyan, Gawab pumo bugo. wa\in, ha:aSagi judabgiyi&in xiyaSda qwarili bi%ineban fa$aibli bumo bugo hanGegi hobolaS. Цо кIиго соналълъассан нахъеги ккомо вуго гьав дабго росолълъе. ЦIакъ къваридго, пашманго ятун йиго гьоболассул лълъади. Щиби ккарабан гьоболасс гьикълалълъер, гьелълъ абун буго - «Гьандже бихьана, вацц, дида доб кинябго кIочараб! Я кунаде квен гьечIо, я гьеб босде бакI гьечIо! co jigo sona:aSan na]egi Komo wugo haw dabgo roso:e. `aq qwaridgo, _a^mango yatun yigo hobolaSul :adi. &ibi Karaban hobolaS hiqla:er, he: abun bugo - «hanGe bi%ana, waC, dida dab kinyabgo joxarab! ya kunade kwen hezo, ya heb bosde baj hezo. ХхантIан адеги вахъун, гьобол азбаралълъеги омо, хIобола бухьун букIараб жендерго чу хъомо буго. Гьелълъул гьанги гьоболассул лълъадоеги цогидал ракъаразеги бикьун буго. {anTan adegi wa]un, hobol a#bara:egi omo, \obola bu%un bujarab $endergo xu ]omo bugo. he:ul hangi hobolaSul :adoyegi cogidal raqara#egi bipun bugo. 5. Гьаб кIочон тараб бихьугегиян абурабила гирун унеб бетIералълъ. (Гьеб кIочон тарабги щибдай букIунаян ххадув валагьарассда бетIер цIадабе кколеб бихьарабила). hab joxon tarab bi%ugegiyan aburabila girun uneb beTera:. (heb joxon tarabgi &ibday bujunayan {aduw walaharaSda beTer `adabe Koleb bi%arabila). Гьаб кIочон тараб бихьугегиян абурабила гирун энеб бел'эралълъ. (Гьеб кIочон тарабги щибидай букIиня ян ххадув валагьарассда белэр цIадабе ккенеб бихьарабила). hab joxon tarab bi%ugegiyan aburabila girun eneb bel'era:. (heb joxon tarabgi &ibiday bujunya yan {aduw walaharaSda bel'er `adabe Keneb bi%arabila). 6. Гьаб лълъади ячинги, лъимал гьариги Лъаларезда ккола цIакъаб жо гIадин, ГIумруялълъ гьездассан бихьараб канлъи Цо къоялълъ гьез кьураб кьогIлъиялълъ чIвала. hab :adi yaxingi, ;imal harigi ;alare#da Kola `aqab $o fadin, fumruya: he#daSan bi%arab kan;i co qoya: he# purab pof;iya: zwala. Гьаб лълъади ячиги, гьимал руйги Гьанярезда ккена цIакъаб жо гIадин, ГIурмуялълъ гьездассан бихьараб канцIа Цо къоялълъ гьез кьураб кьогIлиялълъ чIваня. hab :adi yaxigi, himal ruygi hanyare#da Kena `aqab $o fadin, furmuya: he#daSan bi%arab kan`a co qoya: he# purab pofliya: zwanya. 7. Гьабги добги ххабар щай, лълъикIаб ретIе, лълъикIаб кванай. habgi dobgi {abar &ay, :ijab reTe, :ijab kwanay. Гьабги дабги ххабар ссундуе, лълъикIаб регьее, лълъикIаб коне. habgi dabgi {abar Sunduye, :ijab reheye, :ijab kone. 8. Гьабе, цинги гьури киссан бугебалиги лъай. habe, cingi huri kiSan bugebali ;ay. Буе, ценги гьури киссан бугебалиги гьае. buye, cengi huri kiSan bugebali haye. 9. Гьаби рагъулел ратани, гьардохъаби роххулелила. habi ravulel ratani, hardo]abi ro{ulelila. Гьуби рагъинел ратани, гьердехъаби роххинелила. hubi ravinel ratani, herde]abi ro{inelila. 10. Гьабигьан вакъуларев, кочIохъан гIорцIцIуларев. habihan waqularew, kozo]an for~ularew. Гьибигьан вакъинярев, кочIохъан гIорцIцIинярев. hibihan waqinyarew, kozo]an for~inyarew. 11. Гьабигьанассда гьабил дваргъи рагIулареб, дабагъчияссда дабгъил махI чIвалареб. habihanaSda habil dwarvi rafulareb, dabavxiyaSda dabvil ma\ zwalareb. Гьибигьанассда гьабил дваргъи рагIиняреб, дабагъчияссда дабгъил махI чIваняреб. hibihanaSda habil dwarvi rafinyareb, dabavxiyaSda dabvil ma\ zwanyareb. 12. Гьабигьанассул чед кIудияб, чанахъанассул гьан кIудияб. habihanaSul xed judiyab, xana]anaSul han judiyab. Гьибигьанассул чед кIудаб, чанахъанассул гьан кIудаб. hibihanaSul xed judab, xana]anaSul han judab. 13. Гьабигьанассухъе гьоко къачIазеги унге, къебедассухъе ретIел букъизеги унге. habihanaSu]e hoko qaza#egi unge, qebedaSu]e reTel buqi#egi unge. Гьибигьанассухъе гьорко къачIадеги онги, къебедассухъе рел'эл букъдеги онги. hibihanaSu]e horko qazadegi ongi, qebedaSu]e rel'el buqdegi ongi. 14. Гьабида гIентIеро базеги маххщелила къваригIунеб. habida fenTero ba#egi ma:&elila qwarifuneb. Гьибида гIентIеро бадеги маххщелила къварагIинеб. hibida fenTero badegi ma:&elila qwarafineb. 15. Гьабие магъало гурей, корое баркала гурей. habiye mavalo gurey, koroye barkala gurey. Гьибие магъало гурей, корое баркала гурей. hibiye mavalo gurey, koroye barkala gurey. 16. Гьабизе бигьалъулеб – биххизе захIмалъулеб (ригьин). habi#e biha;uleb - bi{i#e #a\ma;uleb (rihin). Буде бигьалинеб – биххде захIмалинеб (ригьин). bude bihalineb - bi{de #a\malineb (rihin). 17. Гьабизе бокьани, кIолареб хIалтIиги букIунареб, тезе бокьани, тезе кIолареб гIамалги букIунареб. habi#e bopani, jorareb \alTigi bujunareb, te#e bopani, te#e jolareb famalgi bujunareb. Буде бокьани, кIваняреб хIалтIиги букIиняреб, теде бокьани, теде кIваняреб гIамалги букIиняреб. bude bopani, jwanyareb \alTigi bujinyareb, tede bopani, tede jwanyareb famalgi bujinyareb. 18. Гьабизе бокьани, кIоларебги лъаларебги жо букIунареб. habi#e bopani, jolarebgi ;alarebgi $o bujunareb. Буде бокьани, кIваняребги гьаняребги жо букIиняреб. bude bopani, jwanyarebgi hanyarebgi $o bujinyareb. 19. Гьабизе гьитIинаб, бицаде кIудияб жойила гIаданлъи. habi#e hiTinab, bicade judiyab $oyila fadan;i. Буде гьитIиняб, бицаде кIудаб жойила аданли. bude hiTinyab, bicade judab $oyila adanli. 20. Гьабизе – дие, квине – дуе. habi#e - diye, kwine - duye. Буде – де, конде – дой. bude - de, konde - doy. 21. Гьабизе жо тIагIарасс гIомо борлIулебила. habi#e $o TafaraS fomo bor/ulebila. Буде жо вагIарасс гIомо борлълъинебила. bude $o wafaraS fomo bor:inebila. 22. Гьабизе захIмалъулеб, биххизе бигьалъулеб. habi#e #a\ma;uleb, bi{i#e biha;uleb. Буде захIмалинеб, биххде бигьалинеб. bude #a\malineb, bi{de bihalineb. 23. Гьабизе – Каримие, кваназе – ГIашурае. habi#e - karimiye, kwana#e - fa^uraye. Буде – Каримие, кунаде – ГIашурае. bude - karimiye, kunade - fa^uraye. 24. Гьабизе лъалеб гьечIони, лъалессда гьикъе, баччизе кIолеб гьечIони, кIибикьун босе. habi#e ;aleb hezoni, ;aleSda hiqe, baXi#e joleb hezoni, jibipun bose. Буде гьанеб гьечIони, гьанессда гьикъе, баччде кIванеб гьечIони, кIибикьун босе. bude haneb hezoni, haneSda hiqe, baXde jwaneb hezoni, jibipun bose. 25. Гьабизе лъарассе – квасул дуниял, кваназе лъарассе – нахул дуниял. habi#e ;alareSe - kwasul duniyal, kwana#e ;alareSe - na[ul duniyal. Буде гьарассе – квасул дунял, кунаде гьарассе – нагьул дунял. bude halareSe - kwasul dunyal, kunade halareSe - nahul dunyal. 26. Гьабизеги лъа, кваназеги лъа. habi#egi ;a, kwana#egi ;a. Будеги гьа, кунадеги гьа. budegi ha, kunadegi ha. 27. Гьабизеги лъалев, квинеги лъалев. habi#egi ;alew, kwinegi ;alew. Будеги гьанев, кунадеги гьанев. budegi hanew, kunadegi hanew. 28. Гьабизеги лъаларей, лъазабизеги бокьуларей. habi#egi ;alarey, ;a#abi#egi bopularey. Будеги гьанярей, гьадебудеги бокьинярей. budegi hanyarey, hadebudegi bopinyarey. 29. Гьабизеги лъаларей, кваназеги лъаларей. habi#egi ;alarey, kwana#egi ;alarey. Будеги гьанярей, кунадеги гьанярей. budegi hanyarey, kunadegi hanyarey. 30. Гьабизессеб тарав, тезессеб гьабурав. habi#eSeb taraw, te#eSeb haburaw. Будессеб тарав, тедессеб бурав. budeSeb taraw, tedeSeb buraw. 31. Гьабил гIентIеро гIадин гIемерги гаргадуге, хIехь гIадин вуцIцIунги чIчIоге. habil fenTero fadin, femergi gargaduge, \e% fadin wu~ungi Zoge. Гьибил гIентIеро гIадин гIемерги гаргадуги, хIехь гIадин вуцIцIунги чIчIоги. hibil fenTero fadin, femergi gargadugi, \e% fadin wu~ungi Zogi. 32. Гьабил кIатIкIатIалълъгIанги кIал данде бачунарей. habil jaTjaTa:fangi jal dande baxunarey. Гьибил кIатIкIатIалълъгIанги кIал данде бачинярей. hibil jaTjaTa:fangi jal dande baxinyarey. 33. Гьабил хIал гьабигьанассда лълъикI лъала, богол хIал богогьанассда лълъикI лъала. habil \al habihanaSda :ij ;ala, bogol \al bogohanaSda :ij ;ala. Гьибил хIал гьибигьанассда лълъикI гьаня, богол хIал богогьанассда лълъикI гьаня. hibil \al hibihanaSda :ij hanya, bogol \al bogohanaSda :ij hanya. 34. Гьабихъ вугев вакъуларо, корохъ вугев вугьунаро. habi] wugew waqularo, koro] wugew wuhunaro. 35. Гьабихъ ххунеб жо – ролI, кваналеб жо – тIахьди. habi] {uneb $o - ro/, kwanaleb $o - Ta%di. Гьибихъ ххунеб жо – ролълъ, кунинеб жо – туцIцI. hibi] {uneb $o - ro:, kunineb $o - tu~. 36. Гьабихъа хъанда гIадин. habi]a ]anda fadin. Бакъараб хъанда гьабихъе арабила, гьобо чIчIикIанигIаги цодагьаб мадар ккелилан хьулалда. Гьабил нуцIцIаги рахан батун, гьеб чараги хун, нахъбуссине ккарабила. baqarab ]anda habi]e arabila, hobo Zijanifagi codahab madar Kelilan %ulalda. habil nu~agi ra[an batun, heb xaragi [un, na]buSine Karabila. Гьибихъа хъанда гIадин. hibi]a ]anda fadin. Бакъараб хъанда гьибихъе арабила, гьиби чIчIикIанигIаги цодагьаб мадар ккелилан хьулалълъа. Гьибил нуцIцIаги рахIан батун, гьеб чараги хIомо, нахъбуссде ккарабила. baqarab ]anda hibi]e arabila, hibi Zijanifagi codahab madar Kelilan %ula:a. hibil nu~agi ra\an batun, heb xaragi \omo, na]buSde Karabila. 37. Гьабихъги къвачIа нах бахараб рекъолилан абулебила гIонкIкIоцца. habi]gi qwaza na[ ba[arab reqolilan abulebila fonJoCa. Гьибихъги къвачIа нагь бахъараб рекъенилан абинебила гIонкIкIоцца. hibi]gi qwaza nah ba]arab reqenilan abinebila fonJoCa. 38. Гьабихъего ссверулеб дуниял, чадихъего бекулеб. habi]ego Sweruleb duniyal, xadi]ego bekuleb. Гьибихъего ссверинеб дунял, чодохъего бекинеб. hibi]ego Swerineb dunyal, xodo]ego bekineb. 39. ГьабичIеб жоялълъул цIцIар рагIулареб. habizeb $oya:ul ~ar rafulareb. БучIеб жоялълъул цIцIар рагIиняреб. buzeb $oya:ul ~ar rafinyareb. 40. ГьабичIезе гьечIилан магъилI хIанчIчIиги ахIдолелила. habize#e hezilan mavi/ \anZigi a\dolelila. БучIезе гьечIилан мигъилълъ хIанчIчIиги ахIданила. buze#e hezilan mivi: \anZigi a\danila. 41. ГьабичIого теялдасса кватIун гьабиги лълъикIаб. habizogo teyaldaSa kwaTun habigi :ijab. БучIого теялълъасса кватIун буйги лълъикIаб. buzogo teya:aSa kwaTun buygi :ijab. 42. ГьабичIони букIунареб, кквечIони батулареб. habizoni bujunareb, Kwezoni batulareb. БучIони букIиняреб, ккочIони батиняреб. buzoni bujinyareb, Kozoni batinyareb. 43. ГьабичIониги гIолеб гьабуни, гьабизе кколеб ххутIулеб. habizoni foleb habuni, habi#e Koleb {uTuleb. БучIониги гIенеб буни, буде ккенеб ххутIинеб. buzoni feneb buni, bude Keneb {uTineb. 44. ГьабсагIаталълъайищ, дагьаб нахъайищ? habsafata:ayi&, dahab na]ayi&? КIиго вацц вукIун вуго, гьитIинав бечедав, кIудияв мискинав. Бечедасс мискинассул сан гьабулеб букIун гьечIо. КIиявго цоцалълъ барщунги рукIун руго. Бечедассул рукIун руго цадахъ квана-гьекъолел, жидеде гьессул божи бугел гIемерал гьудулзаби. jigo waC wujun wugo. hiTinaw bexedaw, judiyaw miskinaw. bexedaS miskinaSul san habuleb bujun hezo. jiyawgo coca: bar&ungi rujun rugo. bexedaSul rujun rugo cada] kwana-heqolel, $idede heSul bo$i bugel femeral hudul#abi. Цо къоялълъ гьитIинав ваццассул чIчIужуялълъ россассда абун буго - «Ваццги нахъегIан тун, дуцца чадил гьудулзаби ццере кколел руго. Цинги, дуде къо ккани, дуе вацц гурони ватизе гьечIо. Дуе бокьани, цо хIал бихьизеги бегьила» – ян. Росс хIал бихьизе разилъун вуго. co qoya: hiTinaw waCaSul Zu$uya: roSaSda abun bugo - «waCgi na]efan tun, duCa xadil hudul#abi Cere Kolel rugo. cingi, dude qo Kani, duye waC guroni wati#e hezo. duye bopani, co \al bi%i#egi behila» - yan. roS \al bi%i#e ra#i;un wugo. Цо кIудияб дегIенги хъун, гьез гьелълъул къулагIиялда мусрал ран руго. Цинги киналго гьудулзабазда лъазабун буго - «Къасси нижехъа, тоххаб жо ккун, цо чи хун вуго. Гьев тIагIинавизе кумек къваригIун буго». Щивасс цо-цо багьанаги батун, гьудулзаби чухьарлъун руго. co judiyab defengi ]un, he# he:ul qulafiyalda musral ran rugo. cingi kinalgo hudul#aba#da ;a#abun bugo - «qaSi ni$e]a, to{ab $o Kun, co xi [un wugo. hew Tafinawi#e kumek qwarifun bugo». &iwaS co-co bahanagi batun, hudul#abi xu%ar;un rugo. Ваццассда лъазабураб меххалълъ, гьесс гьикъун буго - «ГьабсагIаталълъайищ, дагьаб нахъайищ?» – ан. waCaSda ;a#aburab me{a:, heS hiqun bugo - «habsafata:ayi&, dahab na]ayi&?» - an. «ГьабсагIаталълъа, – ан абураб меххалълъ, гьев бер къанилалде тIаде щун вуго, - Жаназаги диде борххун, нуж параххалъе, гьалда гьабизе кколеб жо дицца гьабила», – ян абун буго гьесс. «habsafata:a, - an aburab me{a:, hew ber qanilalde Tade &un wugo, - $ana#agi dide bor{un, nu$ _ara{a;e, halda habi#e Koleb $o diCa habila», - yan abun bugo heS. Баччун къулагIигун кIудияв вацц унеб меххалълъ, гьитIинасс абун буго - «Жаназа гуро гьаб, къулагIи буго. Дуеги дур хъизаналълъеги хIалаллъаги гьеб». baXun qulafigun judiyaw waC uneb me{a:, hiTinaS abun bugo - «$ana#a guro hab, qulafi bugo. duyegi dur ]i#ana:egi \alal;agi heb». ГьабсагIалълъащи, дагьаб нахъащи? habsafa:a&i, dahab na]a&i? КIиго вацц вукIун вуго, гьитIиняв бечедав, кIудав мискIиняв. Бечедасс мискIиняссул сан бунеб букIун гьечIо. КIиявго цоцалълъ барщунги рукIун руго. Бечедассул рукIун руго цадахъ куна-гьекъенел, жодеде гьессул божи бугел гIемерал гьудулзаби. jigo waC wujun wugo. hiTinyaw bexedaw, judaw misjinyaw. bexedaS misjinyaSul san buneb bujun hezo. jiyawgo coca: bar&ungi rujun rugo. bexedaSul rujun rugo cada] kuna-heqenel, $odede heSul bo$i bugel femeral hudul#abi. Цо къоялълъ гьитIиняв ваццассул чIчIужуялълъ россассда абун буго - «Ваццги нахъегIан томо, дуцца чодол гьудулзаби ццере кконел руго. Ценги, дуде къо ккани, дой вацц гурони ватде гьечIо. Дой бокьани, цо хIал бихьдеги бегьла» – ян. Росс хIал бихьде разилун вуго. co qoya: hiTinyaw waCaSul Zu$uya: roSaSda abun bugo - «waCgi na]efan tomo, duCa xodol hudul#abi Cere Konel rugo. cengi, dude qo Kani, doy waC guroni watde hezo. doy bopani, co \al bi%degi behla» - yan. roS \al bi%de ra#ilun wugo. Цо кIудаб дегIенги хъомо, гьез гьелълъул къулагIиялълъа мусрал рамо руго. Ценги кинялго гьудулзабазда гьадебумо буго - «Къасси нежехъа, тоххаб жо ккомо, цо чи хIомо вуго. Гьев вагIдевуде кумак къварагIун буго». Щивасс цо-цо багьанаги батун, гьудулзаби чухьалун руго. co judab defengi ]omo, he# he:ul qulafiya:a musral ramo rugo. cengi kinyalgo hudul#aba#da ;adebumo bugo - «qaSi ne$e]a, to{ab $o Komo, co xi \omo wugo. hew wafdewude kumak qwarafun bugo». &iwaS co-co bahanagi batun, hudul#abi xu%alun rugo. Ваццассда гьадебураб меххалълъ, гьесс гьикъун буго - «ГьабсагIалълъащи, дагьаб нахъащи?» – ан. waCaSda hadeburab me{a:, heS hiqun bugo - «habsafa:a&i, dahab na]a&i?» - an. «ГьабсагIалълъа, – ан абураб меххалълъ, гьев бер къалалълъер аде щомо вуго, - Джаназаги диде абебосун, нуж параххале, гьалълъа буде ккенеб жо дицца була», – ян абун буго гьесс. «habsafa:a, - an aburab me{a:, hew ber qala:er ade &omo wugo, - Gana#agi dide adebocun, nu$ _ara{ale, ha:a bude Keneb $o diCa bula», - yan abun bugo heS. Баччун къулагIигин кIудав вацц энеб меххалълъ, гьитIинясс абун буго - «Джаназа гуро гьаб, къулагIи буго. Дойги дур ххизаналълъеги хIалалаги гьеб». baXun qulafigin judaw waC eneb me{a:, hiTinyaS abun bugo - «Gana#a guro hab, qulafi bugo. doygi dur {i#ana:egi \alalagi heb». 45. Гьабулаго бекулебила дуниял, кваналаго биххулебила дуниял. habulago bekulebila duniyal, kwanalago bi{ulebila duniyal. Буняго бекинебила дунял, куниняго биххинебила дунял. bunyago bekinebila dunyal, kuninyago bi{inebila dunyal. 46. Гьабулаго-гьабулагойила гьабида гIентIеро базе лъараб. habulago-habulagoyila habida fenTero ba#e ;arab. Буняго-бунягойила гьибила гIентIеро баде гьараб. bunyago-bunyagoyila hibila fenTero bade harab. 47. Гьабулеб данде билълъаги. habuleb dande bi:agi. Бунеб данде билълъаги. buneb dande bi:agi. 48. Гьабулеб жо гьабун бахъинегIан, инсанассул гIакълу гьаваялде унебила. habuleb $o habun ba]inefan, insanaSul faqlu hawayalde unebila. Бунеб жо бумо бахъдегIан, инсанассул гIакълу гьаваялълъе энебила. buneb $o bumo ba]defan, insanaSul faqlu hawaya:e enebila. 49. Гьабулеб жо чияр лълъикIаб, чияда рекъонгутIизе мун лълъикIав. habuleb $o xiyar :ijab, xiyada reqonguTi#e mun :ijaw. Бунеб жо чиял лълъикIаб, чияда рокъонгутIде мун лълъикIав. buneb $o xiyal :ijab, xiyada roqonguTde mun :ijaw. 50. Гьабулеб кверзухъе билълъаги, кунеб рекIехъе билълъаги. (Гьабулелълъе квер битIаги, кунелълъе чехь битIаги). habuleb kwer#u]e bi:agi, kuneb reje]e bi:agi. (habule:e kwer biTagi, kune:e xe% biTagi). Бунеб кверзухъе билълъаги, конеб рокIехъе билълъаги. (Бунелълъе квер битIаги, конелълъе чехь битIаги). buneb kwer#u]e bi:agi, koneb roje]e bi:agi. (bune:e kwer biTagi, kone:e xe% biTagi). 51. Гьабулеб щинабги гьабун, «МархIаба!» – ян абуниги, «Ма, хIама!» – ян абуниги – цого жо. habuleb &inabgi habun, «mar\aba!» - yan abunigi, «ma, \ama!» - yan abunigi - cogo $o. Бунеб щинябги бумо, «МархIаба!» – ян абуниги, «Ма, хIама!» – ян абуниги – цого жо. buneb &inyabgi bumo, «mar\aba!» - yan abunigi, «ma, \ama!» - yan abunigi - cogo $o. 52. Гьабулелълъуб гуреб рацIцIалъи букIунеб, цIунулелълъубин. habule:ub gureb ra~a;i bujuneb, `unule:ubin. Бунелълъуб гуреб рацIцIали букIинеб, цIунинелълъубин. bune:ub gureb ra~ali bujineb, `unine:ubin. 53. Гьабун куцараб квер, кванан куцараб чехь. habun kucarab kwer, kwanan kucarab xe%. Бумо куцураб квер, кунан куцураб чехь. bumo kucurab kwer, kunan kucurab xe%. 54. Гьабун тараб ишалда пашманлъун ххайир гьечIо, ххадур ракIал гIодиялълъ хварав чи вахъинаро. habun tarab i^alda _a^man;un {ayir hezo, {adur rajal fodiya: [waraw xi wa]ilaro. Бумо тараб ишалълъа пашмалун ххайир гьечIо, ххадур ракIал гIодиялълъ хIварав чи вахъиняро. bumo tarab i^a:a _a^malun {ayir hezo, {adur rajal fodiya: \waraw xi wa]inyaro. 55. Гьабунго гьабунила гьидалIессул гъваца лIугьараб. habungo habunila hida/eSul vwaca /uharab. Бумого бунила гьидалълъессул гъваца лълъугьараб. bumogo bunila hida:eSul vwaca :uharab. 56. ГьабунгутIи – кIарчанлъи, кIунгутIи – хIалихьалъи. habunguTi - jarxan;i, junguTi - \ali%a;i. БумогутIи – кIарчали, кIомогутIи – хIалихьали. bumoguTi - jarxali, jumoguTi - \ali%ali. 57. Гьабуни батула, балагьани щола. habuni batula, balahani &ola. Буни батиня, балагьани щоня. buni batinya, balahani &onya. 58. Гьабуни букIунеб жо буго кеп. habuni bujuneb $o bugo ke_. Буни букIинеб жо буго кеп. buni bujineb $o bugo ke_. 59. Гьабуни рацIцIалъи хIамибокьобги букIунеб, гьабичIони хханассул кIалгIабахъги букIунареб. habuni ra~a;i \amibopobgi bujuneb, habizoni {anaSul jalfaba]gi bujunareb. Буни рацIцIали хIамибокьобги букIинеб, бучIони хханассул кIалгIабахъги букIиняреб. buni ra~ali \amibopobgi bujineb, buzoni {anaSul jalfaba]gi bujinyareb. 60. Гьабуниги гIолареб дуниял, гьабичIони кин гIолеб? habunigi folareb duniyal, habizoni kin foleb? Буниги гIенареб дунял, бучIони кини гIенеб? bunigi fenareb dunyal, buzoni kini feneb? 61. Гьабун щинаб хIалтIи лълъил битIун кколеб, гьарун щинал лъимал лълъие ххутIулел? habun &inab \alTi :il biTun Koleb, harun &inal ;imal :iye {uTulel? Бумо щиняб хIалтIи лълъили битIун ккенеб, румо щинял гьимал лълъее ххутIинел? bumo &inyab \alTi :ili biTun Keneb, rumo &inyal himal :eye {uTinel? 62. Гьабураб бадиб чIвайги – хIалихьалъийила. haburab badib zwaygi - \ali%a;iyila. Бураб бардиб чIвайги – хIалихьалийила. burab bardib zwaygi - \ali%aliyila. 63. Гьабураб гурони батулареб, таралълъ нилIеде мугъ реххулеб. haburab guroni batulareb, tara: ni/ede muv re{uleb. Бураб гурони батиняреб, таралълъ нелълъеде могъ реххинеб. burab guroni batinyareb, tara: ne:ede mov re{ineb. 64. Гьабураб гIамал тезегIан, вижараб росу толеб. haburab famal te#efan, wi$arab rosu toleb. Бураб гIамал тедегIан, вижараб росо тенеб. burab famal tedefan, wi$arab roso teneb. 65. Гьабураб кваниеги бежараб чадиеги чи камуларев. haburab kwaniyegi be$arab xadiyegi xi kamularew. Бураб куниеги бежараб чодоеги чи каминярев. burab kuniyegi be$arab xodoyegi xi kaminyarew. 66. Гьабураб лълъикIлъи бадиб чIвалареб. haburab :ij;i badib zwalareb. Бураб лълъикIли бардиб чIваняреб. burab :ijli bardib zwanyareb. 67. Гьабурабго квинчIони, квинчIого ххутIула. haburabgo kwinzoni, kwinzogo {uTula. Бурабго кончIони, кончIого ххутIиня. burabgo konzoni, konzogo {uTinya. 68. Гьабурасс какулеб, кварасс беццулеб. haburaS kakuleb, kwaraS beCuleb. Бурасс какинеб, кварасс беццинеб. buraS kakineb, kwaraS beCineb. 69. Гьабурассда гьабураб чIчIаги, бикъарассда бикъараб чIчIаги. haburaSda haburab Zagi, biqaraSda biqarab Zagi. Бурассда бураб чIчIаги, бикъарассда бикъараб чIчIаги. buraSda burab Zagi, biqaraSda biqarab Zagi. 70. Гьабурассе гьабураб батула, гьабичессе гьабичеб батула (Гьабурассе – гьабураб, гьабичIессе – гьабичIеб). haburaSe haburab batula, habizeSe habizeb batula (haburaSe - haburab, habizeSe - habizeb). Бурассе бураб батиня, бучессе бучеб батиня (Бурассе – бураб, бучIессе – бучIеб). buraSe burab batinya, buzeSe buzeb batinya (buraSe - burab, buzeSe - buzeb). 71. Гьабурассе гьабураб бетIер лъуралълъуб батулеб. haburaSe haburab beTer ;ura:ub batuleb. Бурассе бураб бел'эр гьуралълъуб батинеб. buraSe burab bel'er hura:ub batineb. 72. Гьабурассе гьабураб бецIизе цо къоги – нусго сон, нусго сонги – цо къо. haburaSe haburab be`i#e co qogi - nusgo songi, nusgo congi - co qo. Бурассе бураб бецIде цо къоги – нусго сон, нусго сонги – цо къо. buraSe haburab be`de co qogi - nusgo songi, nusgo congi - co qo. 73. Гьабурассул гьабураб гьойдаги лъалебила. haburaSul haburab hoydagi ;alebila. Гьой букIарабила нухда бегун. Цо нухлуласс гьелда гьикъарабила нухда бегунгIаги мун щиб гьабулебилан. Гьойцца жаваб кьурабила лълъикIавги квешавги чи лъазе бегун бугилан. КIал гIемерав нухлулав, нухда бегунищин лълъикIавги квешавги чи лъалевилан, велъун вуго. Гьойцца жаваб кьун буго. - У, гьедин лъала! ЛълъикIав чи, дида цо рагIицин абичIого, жиндирго нухда уна. Квешав чиясс я гамачI речIчIула, я тIил кьабула. Цо-цо мун гIадинав кколареб жоялълъул ургъалида вукIунев чиясс гьел дуцца гIадинал суалалги кьола. hoy bujarabila nu[da begun. co nu[lulaS helda hiqarabila nu[da begunfagi mun &ib habulebilan. hoyCa $awab purabila :ijawgi kwe^awgi xi ;a#e begun bugilan. jal femeraw nu[lulaw, nu[da beguni&in :ijawgi kwe^awgi xi ;alewilan, we;un wugo. hoyCa $awab pun bugo. - u, hedin ;ala! :ijaw xi dida raficin abizogo $indirgo nu[da una. kwe^aw xiyaS ya gamaz reZula, ya Til pabula. co-co mun fadinaw Kolareb $oya:ul urvalida wujunew xiyaS hel duCa fadinal sualalgi pola. Бурассул бураб гьойдаги гьанебила. buraSul burab hoydagi hanebila. Гьой букIарабила нугьла бегун. Цо нугьлуласс гьелълъа гьикъарабила нугьла бегунгIаги мун щиби бунебилан. Гьойцца джаваб кьурабила лълъикIавги кошавги чи гьаде бегун бугилан. КIал гIемерав нугьлулав, нугьла бегунщийин лълъикIавги кошавги чи гьаневилан, воххун вуго. Гьойцца джаваб кьумо буго. - Э, гьедин гьаня! ЛълъикIав чи, дида цо рагIицин абчIого, жендерго нугьла эна. Кошав чиясс я гамачI речIчIиня, я ил кьапIиня. Цо-цо мун гIадинав ккенареб жоялълъул ургъалида вукIинев чиясс гьел дуцца гIадинал суалалги кьена. hoy bujarabila nuhla begun. co nuhlulaS he:a hiqarabila nuhla begunfagi mun &ibi bunebilan. hoyCa Gawab purabila :ijawgi ko^awgi xi hade begun bugilan. jal femeraw nuhlulaw, nuhla begun&iyin :ijawgi ko^awgi xi hanewilan, wo{un wugo. hoyCa Gawab pumo bugo. - e, hedin hanya! :ijaw xi dida raficin abzogo $endergo nuhla ena. ko^aw xiyaS ya gamaz reZinya, ya il paPinya. co-co mun fadinaw Kenareb $oya:ul urvalida wujinew xiyaS hel duCa fadinal sualalgi pena. 74. Гьабурассе – ссахIила, ссванххарассе – гьирила. haburaSe - Sa\ila, Swan{araSe - hirila. Бурассе – ссахIила, ссванххарассе – гьирила. buraSe - Sa\ila, Swan{araSe - hirila. 75. Гьабурассул квералда лъалеб, кварассул кIалалда лъалеб. haburaSul kweralda ;aleb, kwaraSul jalalda ;aleb. Бурассул квералълъа гьанеб, кварассул кIалалълъа гьанеб. buraSul kwera:a haneb, kwaraSul jala:a haneb. 76. Гьабухъе букIунеб жо – гIадат, куцахъе букIунеб жо – черхх. habu]e bujuneb $o - fadat, kuca]e bujuneb $o - xer{. Бухъе букIинеб жо – гIадат, куцухъе букIинеб жо – черхх. bu]e bujineb $o - fadat, kucu]e bujineb $o - xer{. 77. Гьабухъе букIунеб жойила дуниял. habu]e bujuneb $oyila duniyal. МагIарулаз гьаб кици гIунтIизабула Шагь-ГIабасиде. mafarula# hab kici funTi#abula ^ah fabaside. Гьесс хъван букIарабила гьаб дуниял, лълъицца кин гьабуниги, гьабухъе букIунеб жо бугилан. Гьеб бихьарабила цо гIолохъанчияссда. Цинги гьесс шагьассде кагъат хъварабила, дур ваццассул вас вачIунев вугин, данде вахъаян. heS ]wan bujarabila hab duniyal, :iCa kin habunigi, habu]e bujuneb $o bugilan. heb bi%arabila co folo]anxiyaSda. cingi heS ^ahaSde kavat ]warabila, dur waCaSul was wazunew wugin, dande wa]ayan. Шагьассул чара хванила. Дир васги гьечIо, ваццассул васги гьечIо, гьасс бицунеб жого щибилан виххун ххутIанила. Аххирги, жого гьечIеб жо гьаб батиларилан, чукъа-рахьангун «ваццассул васассда» данде вахъанила. ^ahaSul xara [wanila. dir was hezo, waCaSul wasgi hezo, haS bicuneb $o &ibilan wi{un {uTanila. a{irgi, $ogo hezeb $o hab batilarilan, xuqa-ra%angun «waCaSul wasaSda» dande wa]anila. ВачIанила цо гIадатияв гIолохъанчиги гьессул гьалмагълъиги. Шагьасс хIал лъазе течIила, кIудияб хIурматалда гьобол жиндирго кIалгIаялде вачанила. Гьоболлъи-хIурматалдасса ххадуб, асскIосса чагIиги нахъе ритIун, шагьасс гьессда гьикъанила. wazanila co fadatiyaw folo]anxigi heSul halmav;igi. ^ahaS \al ;a#e tezila, judiyab \urmatalda hobol $indirgo jalfayalde waxanila. hobol;i-\urmataldaSa {adub, aSjoSa xafigi na[e riTun, ^ahaS heSda hiqanila. - Ле, мунго кинав гIабдал, шагь маххссараде кколев? Дир ваццги гьечIо, ваццассул васги гьечIо! Васасс къокъаб жаваб кьунила. - le, muhgo kinaw fabdal, ^ah ma{Sarode Kolew? dir waCgi hezo, waCaSul wasgi hezo! - Дуцца хъван батана гьабухъе букIунеб жо бугила дуниял. Диццаги гьелда рекъон гьабулеб буго... - duCa ]wan batana habu]e bujuneb $o bugila duniyal. diCagi helda reqon habuleb bugo... Шагьассда гьессда абизе жо батичIила. Ваццассул вас жиндирго вазирлъун толев вугилан ххалкъалдаги лъазабун, гьеб балъголъи гьесс чиядасса баххчанила. Гьессдасса лълъикIав вазир Шагь-ГIабасил вукIинчIевила. ^ahaSda heSda abi#e $o batizila. waCaSul was $indirgo wa#ir;un tolew wugilan {alqaldagi ;a#abun, heb ba;go;i heS xiyadaSa ba{xanila. heSdaSa :ijaw wa#ir ^ah fabasil wujinzewila. Бухъе букIинеб жойила дунял. bu]e bujineb $oyila dunyal. Маарулаз гьаб кици гIунтIдебуня Шагь-ГIабасиде. maarula# hab kici funTdebunya ^ah fabaside. Гьесс хъвамо букIарабила гьаб дунял, лълъицца кини буниги, бухъе букIинеб жо бугилан. Гьеб бихьарабила цо гIолохъанчияссда. Ценги гьесс шагьассде кагъат хъварабила, дур ваццассул вас вачIинев вугин, данде вахъаян. heS ]wamo bujarabila hab dunyal, :iCa kini bunigi, bu]e bujineb $o bugilan. heb bi%arabila co folo]anxiyaSda. cengi heS ^ahaSde kavat ]warabila, dur waCaSul was wazinew wugin, dande wa]ayan. Шагьассул чара хIванила. Дир васги гьечIо, ваццассул васги гьечIо, гьасс бицинеб жого щибилан виххун ххутIанила. Аххирги, жого гьечIеб жо гьаб батларилан, чукъа-рахьангин «ваццассул васассда» данде вахъанила. ^ahaSul xara \wanila. dir was hezo, waCaSul wasgi hezo, haS bicineb $o &ibilan wi{un {uTanila. a{irgi, $ogo hezeb $o hab batlarilan, xuqa-ra%angun «waCaSul wasaSda» dande wa]anila. ВачIанила цо гIадатияв гIолохъанчиги гьессул гьалмагълиги. Шагьасс хIал гьаде течIила, кIудаб хIурматалълъа гьобол жендерго кIалгIаялълъе вачанила. Гьоболи-хIурматалълъасса ххадуб, гъунисса чиги нахъе ритIун, шагьасс гьессда гьикъанила. wazanila co fadatiyaw folo]anxigi heSul halmavligi. ^ahaS \al hade tezila, judab \urmata:a hobol $endergo jalfaya:e waxanila. hoboli-\urmata:aSa {adub, vuniSa xigi na[e riTun, ^ahaS heSda hiqanila. - Ле, мунго киняв абдал, шагь маххссароде кконев? Дир ваццги гьечIо, ваццассул васги гьечIо! Васасс къокъаб джаваб кьунила. - le, muhgo kinyaw abdal, ^ah ma{Sarode Konew? dir waCgi hezo, waCaSul wasgi hezo! wasaS qoqab Gawab punila. - Дуцца хъвамо батана бухъе букIинеб жо бугила дунял. Диццаги гьелълъа рокъон бунеб буго... - duCa ]wamo batana bu]e bujineb $o bugila dunyal. diCagi he:a roqon buneb bugo... Шагьассда гьессда абде жо батчIила. Ваццассул вас жендерго вазирлун тенев вугилан ххалкъалълъаги гьадебумо, гьеб балголи гьесс чиядасса баххчанила. Гьессдасса лълъикIав вазир Шагь-ГIабасил вукIчIевила. ^ahaSda heSda abde $o batzila. waCaSul was $endergo wa#irlun tenew wugilan {alqa:agi hadebumo, heb balgoli heS xiyadaSa ba{xanila. heSdaSa :ijaw wa#ir ^ah fabasil wujzewila. 78. Гьаваялда рекъон черхх биччан тани, таманал балагьал хIехьезе ккола. hawayalda reqon xer{ biXan tani, tamanal balahal \e%e#e Kola. Гьаваялълъа рокъон черхх биччан тани, таманал балагьал хIуккуде ккена. hawaya:a roqon xer{ biXan tani, tamanal balahal \uKude Kena. 79. Гьавизеги вас лълъикIав, росонибги ролI лълъикIаб. hawi#egi was :ijaw, rosonibgi ro/ :ijab. Вудеги вас лълъикIав, росонибги ролълъ лълъикIаб. wudegi was :ijaw, rosonibgi ro: :ijab. 80. Гьавудила – гIорцIцIила, гIодов чIчIела – вакъила. hawudila - for~ila, fodow Zela - waqila. Вудадила – гIорцIцIла, гIодов чIчIела – вакъла. wududila - for~la, fodow Zela - waqla. 81. Гьавунщинав васассул ХIажимурад вахъунарев. hawun&inaw wasaSul \a$imurad wa]unarew. Вумощиняв васассул ХIажимурад вахъинярев. wumo&inyaw wasaSul \a$imurad wa]inyarew. 82. Гьагаб гьой рачIчIгун багъулеб. hagab hoy raZgun baguleb. Гьагаб гьой рачIчIгин багъинеб. hagab hoy raZgin bagineb. 83. Гьагав чи чан къолоде? hagaw xi xan qolode? Гьагав чи чан къолоде? hagaw xi xan qolode? 84. Гьагасс гьор бухIулеб, гогьасс чу чIвалеб. hagaS hor bu\uleb, gohaS xu zwaleb. Гьагасс гьор бухIинеб, гогьасс чу чIванеб. hagaS hor bu\ineb, gohaS xu zwaneb. 85. Гьагьал – МухIамалълъуй, хIама – нижелълъуй. hahal - mu\ama:uy, \ama - ni$e:uy. Гьагьал – МухIумалълъуй, хIама – нежелълъуй. hahal - mu\uma:uy, \ama - ne$e:uy. 86. Гьагьикь вукIарассе чухъа щведал, хъубабищин, бацIцIадабищилан гьикъарабила. hahip wujaraSe xu]a &wedal, ]unani&in, ba~adabi&ilan hiqarabila. Гьагьикь вукIарассе чухъа щодал, хъубабщийин, бацIцIадабщийилан гьикъарабила. hahip wujaraSe xu]a &odal, ]unan&iyin, ba~adab&iyilan hiqarabila. 87. Гьагьинибе лълъим тIоге, тIаргъинибе мугь баге. hahinibe :im Toge, Tarvinibe muh bage. Гьагьинибе лълъим тIоге, тIаргъинибе мугь баге. hahinibe :im Toge, Tarvinibe muh bage. 88. ГьагIигун хIамил гьуърул чучулел, гьересси бициндал мацIцIихъанассул керен чучулеб. hafigun \amil hu'rul xuxulel, hereSi bicindal ma~i]anaSul keren xuxuleb. ГьагIигин хIамил гьуърул чучинел, гьересси бицун мацIцIихъанассул керен чучинеб. hafigun \amil hu'rul xuxinel, hereSi bicun ma~i]anaSul keren xuxineb. 89. ГьагIизе лъанщинаб хIамаги гуро, мимидарабщинаб кетоги гуро. hafi#e ;an&inab \amagi guro, mamadarab&inab ketogi guro. ГьагIде гьамощиняб хIамаги гуро, мимидарабщиняб кетоги гуро. hafde hamo&inyab \amagi guro, mamadarab&inyab ketogi guro. 90. ГьагIу ххун, мучариги зарал гьечIо. hafu {un, muxarigi #aral hezo. ГьагIо ххумо, мучариги зарал гьечIо. hafo {umo, muxarigi #aral hezo. 91. Гьадабаго зоб буго, зоб бакьулIго бакъ буго, Баххуе даруги дагьайги кьижи буго. hadabago #ob bugo, #ob bapu/go baq bugo, ba{uye darugi dahaygi pi$i bugo. «Гьадин битIараб бокьула дие гьудул!» «hadin biTarab bopula diye hudul!» Сапаралълъ унаго, царалги борхьилги гьудуллъи ккарабила. Гьез гIор бахине кколеб букIанила. Борохь чIчIанила жинда лълъим лъаларилан. Царацца абунила жиндир габуралда жемейин, жинцца бахъилин мун доб рахъалде. sa_ara: unago, caralgi bor%ilgi hudul;i Karabila. he# for ba[ine Koleb bujanila. boro% Zanila $inda :im ;alarilan. caraCa abunila $indir gaburalda $emeyin, $inCa ba]ilin mun dob ra]alde. ГIор бакьулIе щвейгун, борхьицца цер гъанкъизе ххиял гьабунила. Царацца гьелда абунила. for bapu/e &weygun, bor%iCa cer vanqi#e {iyal habunila. caraCa helda abunila. - Гьабгощинаб меххалълъ цадахъги рукIун, цоцазда гьумерги бихьичIогойищхха нилI ратIалъилел? - habgo&inab me{a: cada]gi rujun, coca#da humergi bi%izogoyi&{a ni/ raTa;ilel? - Ма, балагье! – ян бегьун бачIанила борхьицца жиндирго бетIер. - ma, balahe! - yan behun bazanila bor%iCa $indirgo beTer. Ххапун кIалдибеги бачун, чIчIинтIун рехханила царацца гьелълъул бетIер. {a_un jaldibegi baxun, ZinTun re{anila caraCa he:ul beTer. Цинги, кIиябго рахъалълъ ишанги ккун, чIор гIадин салтIа борохьги битIизабун, царацца гьадал рагIаби абуралила. (БитIун хьвадарабани, гьадин битIизабизе ккелароан). cingi, jiyabgo ra]a: i^angi Kun, zor fadin salTa boro%gi biTi#abun, caraCa hadal rafabi aburabila. (biTin %wadarabani, hadin biTi#abi#e Kelaroan). Гьадабаго зоб буго, зоб бакьолълъго бакъ буго, Баххуе даруги дагьайги кьижи буго. hadabago #ob bugo, #ob bapo:go baq bugo, ba{uye darugi dahaygi pi$i bugo. «Гьадин битIараб бокьиня де гьудул!» «hadin biTarab bopinya de hudul!» Сапаралълъ энаго, царалги борхьилги гьудули ккарабила. Гьез гIор бахъде ккенеб букIанила. Борохь чIчIанила женда лълъин гьанярилан. Царацца абунила жендер габуралълъа жемейин, женцца бахълин мун даб рахъалълъе. sa_ara: unago, caralgi bor%ilgi huduli Karabila. he# for ba[de Keneb bujanila. boro% Zanila $enda :in hanyarilan. caraCa abunila $ender gabura:a $emeyin, $enCa ba]lin mun dab ra]a:e. ГIор бакьолълъе щвейгун, борхьицца цер гъанкъде ххиял бунила. Царацца гьелълъа абунила. for bapo:e &weygun, bor%iCa cer vanqde {iyal bunila. caraCa he:a abunila. - Гьабгощинаб меххалълъ цадахъги рукIун, цоцазда гьомерги бихьчIогощихха нилълъ баланилел? - habgo&inab me{a: cada]gi rujun, coca#da homergi bi%zogo&i{a ni: balanilel? - Ма, балагье! – ян бегьун бачIанила борхьицца жендерго бел'эр. - ma, balahe! - yan behun bazanila bor%iCa $endergo bel'er. ХхапIун кIалдибеги бачун, чIчIинтIун рехханила царацца гьелълъул бел'эр. {a_un jaldibegi baxun, ZinTun re{anila caraCa he:ul bel'er. Ценги, кIиябго рахъалълъ ишанги ккумо, чIор гIадин сала борохьги битIдебумо, царацца гьадал рагIаби абуралила. (БитIун хьвадарабани, гьадин битIдебуде ккелароан). cengi, jiyabgo ra]a: i^angi Kumo, zor fadin sala boro%gi biTdebumo, caraCa hadal rafabi aburabila. (biTin %wadarabani, hadin biTdebude Kelaroan). 92. Гьадин гьабун, дада хварав, додин гьабун, баба хварай. hadin habun, dada [waraw, dodin habun, baba [waray. Гьадин бумо, дада хIварав, дадин бумо, баба хIварай. hadin bumo, dada \waraw, dadin bumo, baba \waray. 93. Гьадин чIчIун иш тIубаларо, тIохда чIчIун бечелъиларо. hadin Zun i^ Tubalaro, To[da Zun bexe;ilaro. Гьай, гьерссихъаналълъул гьерссихъан! – ан абурабила царацца тIанчIида. hay herSi]ana:ul herSi]an! - an aburabila caraCa Tanzida. МагIардаги регун, гъоба кIкIалахъ чIахI-къулалда рекIараб цIадухъ ралагьун рукIанила церги тIинчIги. Царацца хьалбал роркьулеб ххвел гьабулеб букIанила. mafardagi regun, voba Jala] za\-qulalda rejarab `adu] ralahun rujanila cergi Tinzgi. caraCa %albal rorpuleb {wel habuleb bujanila. - Дуцца гьабулеб жо щиб, эбел? – ан цIехханила царатIинчIалълъ. - duCa habuleb $o &ib ebel? - an `e{anila caraTinza:. - Гъоба-а-а кIкIалахъ бугеб цIаялълъ хьалбал роркьулеб буго, дир гьитIин! - voba-a-a Jala] bugeb `aya: %albal rorpuleb bugo dir hiTin! Цодагьаб заманалдассан царатIинчI, эххедеги кIанцIун, гIодоб речIчIанила. codahab #amanaldaSan caraTinz e{edegi jan`un fodob reZanila. - Дуе щиб лIугьараб?! – ан бихха-ххочун лIугьанила цер. - duye &ib /uharab?! - an bi{a-{oxun /uhanila cer. - Гьа-а-а-гъаб цIадул хIенехI дитIе бортана! – ян абунила, бер къапичIого, тIинчIалълъ, гъобе ккалахъе квачIги битIун. - ha-a-a-vab `adul \ene\ diTe bortana! - yan abunila ber qa_izogo Tinza:, vobe Jala]e kwazgi biTun. - Гьай гьерссихъаналълъул гьерссихъан! – ан абунила царацца тIанчIида. - hay herSi]ana:ul herSi]an! - an abunila caraCa Tanzida. Гьадин чIчIомо иш обаняро, огьла чIчIомо бечелиняро. hadin Zomo i^ obanyaro, ohla Zomo bexelinyaro. Гьай, гьерссихъаналълъул гьерссихъан! – ан абурабила царацца анчIида. hay herSi]ana:ul herSi]an! - an aburabila caraCa anzida. Маардаги регун, гъоба кIкIалахъ чIахI-къулалълъа ракIараб цIадухъ ралагьун рукIанила церги энчIги. Царацца хьалбал роркьинеб ххвел бунеб букIанила. maardagi regun, voba Jala] za\-qula:a rajarab `adu] ralahun rujanila cergi enzgi. caraCa %albal rorpineb {wel buneb bujanila. - Дуцца бунеб жо щиби, эбел? – ан цIуххунила цараэнчIалълъ. - duCa buneb $o &ibi ebel? - an `u{unila caraenza:. - Гъоба-а-а кIкIалахъ бугеб цIаялълъ хьалбал роркьинеб буго, дир гьитIин! - voba-a-a Jala] bugeb `aya: %albal rorpineb bugo dir hiTin! Цодагьаб заманалълъассан цараэнчI, эххедеги кIанцIун, гIодоб рачIчIанила. codahab #amana:aSan caraenz e{edegi jan`un fodob raZanila. - Дой щиби лълъугьараб?! – ан бихха-ххочун лълъугьанила цер. - doy &ibi :uharab?! - an bi{a-{oxun :uhanila cer. - Гьа-а-а-гъаб цIадол хIенехI диле бортана! – ян абунила, бер къапIчIого, энчIалълъ, гъобе ккалахъе квачIги битIун. - ha-a-a-vab `adol \ene\ dile bortana! - yan abunila ber qaPzogo enza:, vobe Jala]e kwazgi biTun. - Гьай гьерссихъаналълъул гьерссихъан! – ан абунила царацца анчIида. - hay herSi]ana:ul herSi]an! - an abunila caraCa anzida. 94. Гьакида квер рокъобго чIвай. hakida kwer roqobgo zway. Гьиркила квер рукъубго чIвае. hirkila kwer ruqubgo zwaye. 95. Гьакидасса тIутI бачахъеян абурабила лъарагIасс (Гьиридасса тIутI бачахъе). hakidaSa TuT baxa]eyan aburabila ;arafaS (hiridaSa TuT baxa]e). Кициялълъ абулеб буго, кигIан гьитIинаб жоялълъулги жинда рекъараб цIцIайи букIунила, гьелда тIад гьелълъул бакIлъиялда рекъараб захIматги унилан. kiciya: abuleb bugo, kifan hiTinab $oya:ulgi $inda reqarab ~ayi bujunila, helda Tad he:ul baj;iyalda reqarab #a\matgi unilan. Гьиркиласса тIутI бачахъеян абурабила гьарагIасс (Гьиридасса тIутI бачахъе). hirkilaSa TuT baxa]eyan aburabila harafaS (hiridaSa TuT baxa]e). Кициялълъ абинеб буго, кагIан гьитIиняб жоялълъулги женда ракъараб цIцIай букIинила, гьелълъа ад гьелълъул бакIлиялълъа ракъараб захIматги энилан. kiciya: abineb bugo, kafan hiTinyab $oya:ulgi $enda raqarab ~ay bujinila, he:a ad he:ul bajliya:a raqarab #a\matgi enilan. 96. Гьакил бетIергьанассул бакъаналда рекъонила гьелда рекIарасс кечI ахIизе кколеб. hakil beTerhanxiyaSul baqanalda reqonila helda rejaraS kez a\i#e Koleb. Гьиркил белегьанассул макъаналълъа рокъонила гьелълъа ракIарасс кечI ахIде ккенеб. hirkil belehanxiyaSul maqana:a roqonila he:a rajaraS kez a\de Keneb. 97. Гьакил юк чодаги лъоге, чол гьир хIамидаги баге. hakil yuk xodagi ;oge, xol hir \amidagi bage. Гьиркил юк чолаги гьоги, чол гьир хIамилаги баги. hirkil yuk xolagi hogi, xol hir \amilagi bagi. 98. Гьакълил гьудул къо ккедал ватуларевила. haqlil hudul qo Kedal watularewila. Гьекълил гьудул къо ккедал ватиняревила. heqlil hudul qo Kedal watinyarewila. 99. Гьакълил рокъоб чехьги къай, чияр рокъоб берги къай. haqlil roqob xe%gi qay, xiyar roqob bergi qay. Гьекълил рукъуб чехьги къае, чиял рукъуб берги къае. heqlil ruqub xe%gi qaye, xiyal ruqub bergi qaye. 100. Гьакълицца гIадаллъулареб бетIер букIунаребила, кIалцIуцца ццулъулареб чу букIунаребила. haqliCa fadal;ulareb beTer bujunarebila, jal`uCa Cu;ulareb xu bujunarebila. Гьекълицца гIадалиняреб бел'эр букIиняребила, кIалцIоцца ццулиняреб чу букIиняребила. heqliCa fadalinyareb bel'er bujinyarebila, jal`oCa Culinyareb xu bujinyarebila. 101. Гьакълицца чехь бихъуларо, бетIер бихъула. haqliCa xe% bi]ularo, beTer bi]ula. Гьекълицца чехь бихъиняро, бел'эр бихъиня. heqliCa xe% bi]inyaro, bel'er bi]inya. 102. Гьакълиццайин бахIарчи чIвалев, чIагIдаццайин цагъур чIехьолеб. haqliCayin ba\arxi zwalew, zafdaCayin cavur ze%oleb. Гьекълиццайин бахIарчи чIванев, чIагIдаццайин цугъур чIехьенеб. heqliCayin ba\arxi zwanew, zafdaCayin cuvur ze%eneb. 103. Гьал мугIрул цIураб гIиги гIалах цIураб боцIцIиги бугебани дир! – илан абунила цоясс. – Гьел чIвазе бацIлъун дунги вугевани! – ян абурабила цогиясс. hal mufrul `urab figi fala{ `urab bo~igi bugebani dir! - ilan abunila coyaS, - hel zwa#e ba`;un dungi wugewani! - yan aburabila cogiyaS. Гьал муърул цIураб гIиги гIалах цIураб боцIцIиги бугебани дир! – илан абунила цоясс. – Гьел чIваде бацIлун дунги вугевани! – ян абурабила цогиясс. hal mu'rul `urab figi falah `urab bo~igi bugebani dir! - ilan abunila coyaS, - hel zwade ba`lun dungi wugewani! - yan aburabila cogiyaS. 104. Гьал роццал нахъа рукIаго, кире рахъаниги, нилIер бусен махIцинчIого букIинарилан абурабила гъадицца тIанчIазда. hal roCal na]a rujago, kire ra]anigi, ni/er busen ma\cinzogo bujinarilan aburabila vadiCa Tanza#da. ГъадитIанчIаз эбелалда абурабила, нилIер бусенги махIцун бугин, цоги бакIалде рахъани бокьилаанилан. Гъадиццаги тIанчIазе гьадинаб жаваб кьун бугила. vadiTanza# ebelalda aburabila, ni/er busengi ma\cun bugin, cogi bajalde ra]ani bopilaanilan. vadiCa Tanza#e hadinab $awab pun bugila. Гьал роццал нахъа рукIаго, кере рахъаниги, нелълъер босен махIцчIого букIинярилан абурабила гъадицца анчIазда. hal roCal na]a rujago, kere ra]anigi, ne:er bosen ma\czogo bujinyarilan aburabila vadiCa anza#da. ГъадианчIаз эбелалълъа абурабила, нелълъер босенги махIцун бугин, цоги бакIалълъе рахъани бокьлаанилан. Гъадиццаги анчIазе гьадинаб джаваб кьумо бугила. vadiTanza# ebela:a aburabila, ne:er bosengi ma\cun bugin, cogi baja:e ra]ani boplaanilan. vadiCa anza#e hadinab Gawab pumo bugila. 105. Гьалагаб чол кIал бицца белъунеб, гьагав чияссул бетIер чияцца буххулеб. halagab xol jal biCa be;uneb, hagaw xiyaSul beTer xiyaCa bu{uleb. Гьалагаб чол кIал бицца белгьинеб, гьагав чияссул бел'эр чияцца буххинеб. halagab xol jal biCa belhineb, hagaw xiyaSul bel'er xiyaCa bu{ineb. 106. Гьалго берал къвакани, щвела цоги вокьулев, Гьалго кьунссрул кIичIани, восила лагачергес. halgo beral qwakani, &wela cogi wopulew, halgo punSrul jizani, wosila lagaxerges. Гьалго берал къвакани, щоня цоги вокьинев, гьалго кьунссрул кIичIани, восла лагачергес. halgo beral qwakani, &onya cogi wopinew, halgo punSrul jizani, wosla lagaxerges. 107. Гьалдасса къваридаб къо бачIунгеги. haldaSa qwaridab qo bazungegi. Гьалълъасса къваридаб къо бегьугеги. ha:aSa qwaridab qo behugegi. 108. Гьалдолебго-гьалдолеб хьагги буго, хьандолевго-хьандолев россги вуго. haldolebgo-haldoleb %aggi bugo, %andolewgo-%andolew roSgi wugo. Гьалденебго-гьалденеб хьагги буго, хьанденевго-хьанденев россги вуго. haldenebgo-haldeneb %aggi bugo, %andenewgo-%andenew roSgi wugo. 109. Гьалие – цIцIад, цIцIолбое – бакъ. haliye - ~ad, ~olboye - baq. Гьолое – цIцIад, цIцIолбое – бакъ. holoye - ~ad, ~olboye - baq. 110. Гьалмагъ кьучIчIав ккве, гьудул божарав ккве. halmav puZaw Kwe, hudul bo$araw Kwe. Гьалмагъ кьучIчIав ккое, гьудул божарав ккое. halmav puZaw Koye, hudul bo$araw Koye. 111. Гьалмагъзабазул цолъи – ххазинадул мегIер. halmav#aba#ul co;i - {a#inadul mefer. Гьалмагъзабазул цоли – ххазинадол меэр. halmav#aba#ul coli - {a#inadol meer. 112. Гьалмагъзаби гIемер рукIуна, гьудул цо гурони вукIунаро. halmav#abi femer rujuna, hudul co guroni wujunaro. Гьалмагъзаби гIемер рукIиня, гьудул цо гурони вукIиняро. halmav#abi femer rujinya, hudul co guroni wujinyaro. 113. Гьалмагъассул хIал сапаралде цадахъ ккедал лъалеб. halmavaSul \al sa_aralde cada] Kedal ;aleb. 114. Гьан бичун чед босуге, чи вихьун рагIи бицунге. han bixun xed bosuge, xi wi%un rafi bicunge. Гьан бичун чед босуги, чи вихьун рагIи бицуги. han bixun xed bosugi, xi wi%un rafi bicugi. 115. Гьан букIана – цIа щвечIо, цIа букIана – гьан щвечIо. han bujana - `a &wezo, `a bujana - han &wezo. Гьан букIана – цIа щочIо, цIа букIана – гьан щочIо. han bujana - `a &ozo, `a bujana - han &ozo. 116. Гьан квараб чудкицца чехьищ бихъараб, чед квараб гъадицца берищ бахъараб? han kwarab xudkiCa xe%i& bi]arab, xed kwarab vadiCa beri& ba]arab? Гьаб кици бухьинабула ххунздерил ххан Баххубикал эбел Хъистаманида. hab kici bu%inabula {un#deril {an ba{ubikal ebel ]istamanida. Тобтида Баххубикал васал ГIумахханги Нуцалхханги чIванилан бициндал, гьелълъ абуралила кицилъун ххутIарал гьадал рагIаби. tobtida ba{ubikal wasal fuma{angi nucal{angi zwanilan bicindal, he: aburabila kici;un {uTaral hadal rafabi. Гьан квараб чудкицца чехьщи бихъараб, чед квараб гъадицца берщи бахъараб? han kwarab xudkiCa xe%&i bi]arab, xed kwarab vadiCa ber&i ba]arab? Гьаб кици бухьдебуня ххунздерил ххан Баххубикал эбел Хъистаманида. hab kici bu%debunya {un#deril {an ba{ubikal ebel ]istamanida. Тобтида Баххубикал васал ГIумахханги Нуцалхханги чIванилан бициндал, гьелълъ абуралила кицилун ххутIарал гьадал рагIаби. tobtida ba{ubikal wasal fuma{angi nucal{angi zwanilan bicindal, he: aburabila kicilun {uTaral hadal rafabi. 117. Гьан кибе араб, гьагIу? han kibe arab, hafu? Гьан кебе араб, гьагIо? han kebe arab, hafo? 118. Гьан кколареб чу биче, рукъ кколарей чIчIужу йиччай. han Kolareb xu bixe, ruq Kolarey Zu$u yiXay. Гьан ккенареб чу биче, рукъ кконярей чIчIужу йиччае. han Kenareb xu bixe, ruq Konyarey Zu$u yiXaye. 119. Гьан кьурасс чехь бихъарабила, чед кьурасс бер бахъарабила. han puraS xe% bi]arabula, xed puraS ber ba]arabila. Гьан кьурасс чехь бихъарабила, чед кьурасс бер бахъарабила. han puraS xe% bi]arabula, xed puraS ber ba]arabila. 120. Гьан махIцани цIцIам щвала, цIцIам махIцани щиб щвалеб? han ma\cani ~am &wala, ~am ma\cani &ib &waleb? Гьан махIцани цIцIам щваня, цIцIам махIцани щиби щванеб? han ma\cani ~am &wanya, ~am ma\cani &ibi &waneb? 121. Гьан тамахаб лълъикIаб, гьудул къвакIарав лълъикIав. han tama[ab :ijab, hudul qwajaraw :ijaw. Гьан тамагьаб лълъикIаб, гьудул къвакIарав лълъикIав. han tamahab :ijab, hudul qwajaraw :ijaw. 122. Гьан тIуни ссудуларессулгунги, ссап тIуни бухIуларессулгунги гьудуллъи гьабуге. han Tuni SudulareSulgungi, Sa_ Tuni bu\ulareSulgungi hudul;i habuge. Гьан тIуни ссудунярессулгунги, ссап тIуни бухIинярессулгунги гьудули буги. han Tuni SudunyareSulgungi, Sa_ Tuni bu\inyareSulgungi huduli bugi. 123. Гьан чIалгIарасс чIер квине кколеб. han zalfaraS zer kweni Koleb. Гьан чIаргIарасс чIер конде кконеб. han zarfaraS zer konde Koneb. 124. Гьан щвечIецца гьагIу ххуй (бугелда ракI рази гьабе абураб магIна). han &wezeCa hafu {uy (bugelda raj ra#i habe aburab mafna). Гьан щочIецца гьагIо ххуе (бугелълъа ракI рази буе абураб магIна). han &ozeCa hafo {uye (buge:a raj ra#i buye aburab mafna). 125. Гьанада асскIор лъарагIассул кверал рухье, цIулада асскIор магIарулассул кверал рухье. hanada aSjor ;arafaSul kweral ru%e, `ulada aSjor mafarulaSul kweral ru%e. Гьанала гъунир гьарагIассул кверал рухье, цIулада гъунир маарулассул кверал рухье. hanala vunir harafaSul kweral ru%e, `ulada vunir maarulaSul kweral ru%e. 126. Гьанада кьабураб рокьода унтулеб. hanada paburab ropoda untuleb. Гьанала кьапIараб рокьола унтинеб. hanala paParab ropola untineb. 127. Гьанае гьан бокьаги, гьоркьобе бил тIамаги. hanaye han bopagi, horpobe bil Tamagi. Гьанае гьан бокьаги, гьоркьобе бил тIамаги. hanaye han bopagi, horpobe bil Tamagi. 128. Гьанал божи гьечIеб чадил гIагарлъи чи къваригIараб къоялълъ батулареб hanal bo$i hezeb xadil fagar;i xi qwarifarab qoya: batulareb. (Гьанал гIагарлъи гьечIеб чадил гIагарлъи – чи къваригIаралълъуб батулареб жо). (hanal fagar;i hezeb xadil fagar;i - xi qwarifara:ub batulareb $o). Гьанал божи гьечIеб чодол гIагали чи къварагIараб къоялълъ батиняреб hanal bo$i hezeb xodol fagali xi qwarafarab qoya: batinyareb. (Гьанал гIагали гьечIеб чодол гIагали – чи къварагIаралълъуб батиняреб жо). (hanal fagali hezeb xodol fagali - xi qwarafara:ub batinyareb $o). 129. Гьанал гIарщ тIолареб, тIоххол гIарщ батулареб. hanal far& Tolareb, To{ol far& batulareb. Гьанал гIарщ тIенареб, оххол гIарщ батиняреб. hanal far& Tenareb, o{ol far& batinyareb. 130. Гьанацца гурони гьан кколареб, кьолбоцца гурони гъветI кколареб. hanaCa guroni han Kolareb, polboCa guroni vweT Kolareb. Гьанацца гурони гьан ккенареб, кьолбоцца гурони гъветI кконяреб. hanaCa guroni han Kenareb, polboCa guroni vweT Konyareb. 131. Гьанацца гIорцIцIичIев рокьоцца гIорцIцIуларев. hanaCa for~izew ropoCa for~ularew. Гьанацца гIорцIцIчIев рокьоцца гIорцIцIинярев. hanaCa for~zew ropoCa for~inyarew. 132. ГьанжелъизегIан гIодилаандай эбел дун? han$e;i#efan fodilaanday ebel dun? КIудияв гIурав меххалълъ васасс эбелалда гьикъанила щиб гьабулагойин жиндир бер бахъараб. Эбелалълъ гьессда бицанила. judiyaw furaw me{a: wasaS ebelalda hiqanila &ib habulagoyin $indir ber ba]arab. ebela: heSda bicanila. - Цо къоялълъ, мун жеги гьитIинго вугев меххалълъ, жиндихъе кIвекьмахх кьейилан гIодулев вукIана мун. Диццаги кьуна. Цинги, яццгун васандулаго, бадиб кIвекьмаххалълъул гIагги тункун, бахъанахха дур бер. - co qoya:, mun $egi hiTingo wugew me{a:, $indi]e jwepma{ peyilan fodulew wujana mun. cingi diCagi puna{a. cingi, yaCgun wasandulago, badib jwepma{a:ul faggi tunkun, ba]ana{a dur ber. Васасс абуралила кицилъун лIугьарал гьадал рагIаби. wasaS aburabila kici;un /uharal hadal rafabi. ГьанджелдегIан гIодлаандай эбел дун? hanGeldefan fodlaanday ebel dun? КIудав гIурав меххалълъ васасс эбелалълъа гьикъанила щиби булагойин жендер бер бахъараб. Эбелалълъ гьессда бицанила. judaw furaw me{a: wasaS ebela:a hiqanila &ibi bulagoyin $ender ber ba]arab. ebela: heSda bicanila. - Цо къоялълъ, мун жеги гьитIинго вугев меххалълъ, жендехъе кIвецIмахх кьейилан гIодинев вукIана мун. Диццаги кьуна. Ценги, яццгин васандиняго, бардиб кIвецӏмаххалълъул гIакIги тункун, бахъанахха дур бер. - co qoya:, mun $egi hiTingo wugew me{a:, $ende]e jwe`ma{ peyilan fodinew wujana mun. cingi diCagi puna{a. cengi, yaCgin wasandinyago, bardib jwe`ma{a:ul fajgi tunkun, ba]ana{a dur ber. Васасс абуралила кицилун лълъугьарал гьадал рагIаби. wasaS aburabila kicilun :uharal hadal rafabi. 133. Гьаниб батараб те, доба батараб ккве. hanib batarab te, doba batarab Kwe. МагIарулалълъ россассе уней ясалда малълъула жидер рокъоб букIараб гIадат, кигIан лълъикIаб букIараб батаниги, те, россассул рокъоб рекъолеб, дозул батараб гIадат гьабеян. mafarula: roSaSe uney yasalda ma:ula $ider roqob bujarab fadat, kifan :ijab bujarab batanigi, te, roSaSul roqob reqoleb, do#ul batarab fadat habeyan. Гьаниб батараб те, доба батараб ккое. hanib batarab te, doba batarab Koye. Маарулалълъ россассе эней ясалълъа малълъиня жодер рукъуб букIараб гIадат, кагIан лълъикIаб букIараб батаниги, те, россассул рукъуб рекъенеб, дазул батараб гIадат буеян. maarula: roSaSe eney yasa:a ma:inya $oder ruqub bujarab fadat, kafan :ijab bujarab batanigi, te, roSaSul ruqub reqeneb, da#ul batarab fadat buyeyan. 134. Гьанив кулассев вугониги, Кулав ххан вугодила дун. haniw kulaSew wugonigi, kulaw {an wugodila dun. Гьанив кулассев вугониги, Кулав ххан вугодила дун. haniw kulaSew wugonigi, kulaw {an wugodila dun. 135. Гьанисса Гьоноде гьаналI гьурщаби, Гьонодасса нахъе хъабхъилI гьурщаби. haniSa honode hana/ hur&abi, honodaSa na]e ]ab]i/ hur&abi. Кици буго ххунздерилги гьонодиссезулги нуцабазул гьоркьоблъиялдассан бижараб. Гьел кIиялго гIагарал нуцабазул Ххунзахъ ругел рукIана бечедал, Гьонода ругел рукIана мискинал. Ххунзахъа Гьоноде битIулеб сайигъат букIунеб букIун буго бечедаб. Гьонодасса Ххунзахъе битIулеб букIунеб букIун буго дагьаб мискинаб. Гьал рагIаби кицилъун хIалтIизарула бащалъи гьечIеб кIиго сайигъаталда гьоркьоб. kici bugo {un#derilgi honodiSe#ulgi nucaba#ul horpob;iyaldaSan bi$arab. hel jiyalgo fagaral nucaba#ul {un#a] rugel rujana bexedal, honoda rugel rujana miskinal. {un#a]a honode biTuleb sayivat bujuneb bujun bugo bexedab. honodaSa {un#a]e biTuleb bujuneb bujun bugo dahab miskinab. hal rafabi kici;un \alTi#arula ba&a;i hezeb jigo sayivatalda horpob. Гьанисса Гьоноде гьаналълъ гьурщаби, Гьонодасса нахъе хъабхъилълъ гьурщаби. haniSa honode hana: hur&abi, honodaSa na]e ]ab]i: hur&abi. Кици буго ххунздерилги гьонодиссезулги нуцабазул гьоркьолиялълъассан бижараб. Гьел кIиялго гIагарал нуцабазул Ххунзахъ ругел рукIана бечедал, Гьонода ругел рукIана мискIинял. Ххунзахъа Гьоноде битIинеб сайигъат букIинеб букIун буго бечедаб. Гьонодасса Ххунзахъе битIинеб букIинеб букIун буго дагьаб мискIинаб. Гьал рагIаби кицилун хIалтIдеруня бащали гьечIеб кIиго сайигъаталълъа гьоркьоб. kici bugo {un#derilgi honodiSe#ulgi nucaba#ul horpoliya:aSan bi$arab. hel jiyalgo fagaral nucaba#ul {un#a] rugel rujana bexedal, honoda rugel rujana misjinyal. {un#a]a honode biTineb sayivat bujineb bujun bugo bexedab. honodaSa {un#a]e biTineb bujuneb bujun bugo dahab misjinab. hal rafabi kicilun \alTderunya ba&ali hezeb jigo sayivata:a horpob. 136. ГьаракIуниб кIал лъурай, КIикIуниб гIундул лъурай. harajunib jal ;uray, jijunib fundul ;uray. ГьаракIуниб кIал гьурай, КIикIуниб гIундул гьурай. harajunib jal huray, jijunib fundul huray. 137. Гьарараб кье, кьураб босе. hararab pe, purab bose. Гьарараб кье, кьураб босе. hararab pe, purab bose. 138. Гьарараб кIалалълъе жо камуларебила. hararab jala:e $o kamularebila. Гьарараб кIалалълъе жо каминяребила. hararab jala:e $o kaminyarebila. 139. Гьарараб кIалалълъе чед камулареб, гIурай ясалълъе росс камуларев. hararab jala:e xed kamulareb, furay yasa:e roS kamularew. Гьарараб кIалалълъе чед каминяреб, гIурай ясалълъе росс каминярев. hararab jala:e xed kaminyareb, furay yasa:e roS kaminyarew. 140. Гьарарай кьеги, йокьарай щваги. hararay pegi, yoparay &wagi. Гьарарай кьеги, йокьарай щваги. hararay pegi, yoparay &wagi. 141. Гьардараб мун, хIелеко, хIамие жо балареб, дахIалаб мун, ицико, эбел россассе инчIеб! hardarab mun, \eleko, \amiye $o balareb, da\alab mun, iciko, ebel roSaSe inzeb! Гьардараб мун, хIелеко, хIамие жо баняреб, дахIалаб мун, ицико, эбел россассе энчIеб! hardarab mun, \eleko, \amiye $o banyareb, da\alab mun, iciko, ebel roSaSe enzeb! 142. Гьардарав, дахIалав гIакълу амирлъун гьабурав, гьава асирлъун ккурав. hardaraw, da\alaw faqlu amir;un haburaw, hawa asir;un Kuraw. Гьардарав, дахIалав гIакълу амирлун бурав, гьава асирлун ккурав. hardaraw, da\alaw faqlu amirlun buraw, hawa asirlun Kuraw. 143. Гьардарал, дахIалал даран битIарал, дие щвараб барти тоххаб батана. hardaral, da\alal daran biTaral, diye &warab barti to{ab batana. Гьардарал, дахIалал даран битIарал, де щвараб барти тоххаб батана. hardaral, da\alal daran biTaral, de &warab barti to{ab batana. 144. Гьардарал ххунз, гIайибал реххизе нуцаби ругел! hardaral {un#, fayibal re{i#e nucabi rugel! Гьардарал ххунз, гIайибал реххде нуцаби ругел! hardaral {un#, fayibal re{de nucabi rugel! 145. ГьардухъанавгIан чи гIамал кIудиявила вукIунев. hardu]anawfan xi famal judiyawila wujunew. ГьердехъанавгIан чи гIамал кIудавила вукIинев. herde]anawfan xi famal judawila wujinew. 146. Гьардухъанасс гьари толареб, гIанкIуялълъ хъирщи толареб. hardu]anaS hari tolareb, fanjuya: ]ir&i tolareb. Гьердехъанасс гьари тенареб, гIанкIоялълъ хъирщи тенареб. herde]anaS hari tenareb, fanjoya: ]ir&i tenareb. 147. Гьардухъанассда ссадакъа кьолеб рукъ къед бихьарабго лъалебила. hardu]anaSda Sadaqa poleb ruq qed bi%arabgo ;alebila. Гьердехъанассда ссадакъа кьенеб рукъ къед бихьарабго гьанебила. herde]anaSda Sadaqa peneb ruq qed bi%arabgo hanebila. 148. Гьардухъанассул гIатI гIадинаб. hardu]anaSul faT fadinab. Гьердехъанассул гIатI гIадинаб. herde]anaSul faT fadinab. 149. Гьардухъанассул къвачIил бакIлъи-тIадагьлъи, кIал эххедеххун гьабун баччаниги, эххебеххун гьабун баччаниги, цого букIунеб. hardu]anaSul qwazil baj;i-Tadah;i, jal e{ede{un habun baXanigi, e{ebe{un habun baXanigi, cogo bujuneb. Гьердехъанассул къвачIил бакIли-адагьли, кIал эххедеххун бумо баччаниги, эххебеххун бумо баччаниги, цого букIинеб. herde]anaSul qwazil bajli-adahli, jal e{ede{un bumo baXanigi, e{ebe{un bumo baXanigi, cogo bujineb. 150. Гьарзалъиялълъул эбел – захIмат, гьечIолъиялълъул эбел – рахIат. har#a;iya:ul ebel - #a\mat, hezo;iya:ul ebel - ra\at. Гьарзалиялълъул эбел – захIмат, гьечIолиялълъул эбел – рахIат. har#aliya:ul ebel - #a\mat, hezoliya:ul ebel - ra\at. 151. Гьари – рекъараб, бикъи – ссурараб. hari - reqarab, biqi - Surarab. Гьари – ракъараб, бикъи – ссурараб. hari - raqarab, biqi - Surarab. 152. Гьаризе цIцIад ккогеги, цIцIализе бакъ ккогеги. hari#e ~ad Kogegi, ~ali#e baq Kogegi. Гьарде цIцIад ккогеги, цIцIалде бакъ ккогеги. harde ~ad Kogegi, ~alde baq Kogegi. 153. ГьарудичIони, кваналаро, квалквадичIони, букIунаро. harudizoni, kwanalaro, kwalkwadizoni, bujunaro. РудичIони, куниняро, квалквадичIони, букIиняро. rudizoni, kunanyaro, kwalkwadizoni, bujinyaro. 154. Гьарудуларел квераз квасул нухи къалареб. harudularel kwera# kwasul nu[i qalareb. Руданярел квераз квасул ногьи къаняреб. rudanyarel kwera# kwasul nohi qanyareb. 155. Гьарудулел, кваналел кулал руго, эбелхвад, кваналезухъ ялагьун, эбел йиго, эбелхвад. harudulel, kwanalel kulal rugo, ebel[wad, kwanale#u] yalahun, ebel yigo, ebel[wad. Рудунел, кунанел кулал руго, эбелхIвад, кунанезухъ ялагьун, эбел йиго, эбелхIвад. rudunel, kunanel kulal rugo, ebel\wad, kunane#u] yalahun, ebel yigo, ebel\wad. 156. Гьарун гьабуралдасса бокьун гьабураб лълъикIабила. harun haburaldaSa bopun haburab :ijabila. Румо буралълъасса бокьун бураб лълъикIабила. rumo bura:aSa bopun burab :ijabila. 157. Гьарун цIулал цIа бакарал, цIун гIартил ххинкIал гьарурал. harun `ulal `a bakaral, `un fartil {injal harural. Румо цIулал цIа бакарал, цIумо гIартил ххинкIал рурал. rumo `ulal `a bakaral, `umo fartil {injal rural. 158. Гьарун щвараб цIцIад гIадав, цIцIалун щвараб бакъ гIадав. harun &warab ~ad fadaw, ~alun &warab baq fadaw. Румо щвараб цIцIад гIадав, цIцIалун щвараб бакъ гIадав. rumo &warab ~ad fadaw, ~alun &warab baq fadaw. 159. ГьарунхIажил чакмаялдасса Шамеседул чоххтIо бергьана. harun\a$il xakmayaldaSa ^amesedul xo{To berhana. РумохIажил чакмаялълъасса Шамеседол чоххтIо белгьана. rumo\a$il xakmaya:aSa ^amesedol xo{To belhana. 160. Гьасс бикъараб, гьасс квараб, гьассде бецIизе ккараб. haS biqarab, haS kwarab, haSde be`i#e Karab. Гьасс бикъараб, гьасс квараб, гьассде бецIде ккараб. haS biqarab, haS kwarab, haSde be`de Karab. 161. Гьассие гIоло рухI лълъицца кьелебан гьикъараб меххалълъ, яцц гурони разилъичIейила. haSiye folo ru\ :iCa peleban hiqarab me{a:, yaC guroni ra#i;izeyila. Гьассе гIоло рухI лълъицца кьелебан гьикъараб меххалълъ, яцц гурони разилчIейила. haSe folo ru\ :iCa peleban hiqarab me{a:, yaC guroni ra#ilzeyila. 162. ГьацIцIул гьуинлъи кварассда гIадин лъалареб, загьрудул кьогIлъи гьекъарассда гIадин лъалареб. ha~ul huin;i kwaraSda fadin ;alareb, #ahrudul pof;i heqaraSda fadin ;alareb. ГьоцIцIол гьоэли кварассда гIадин гьаняреб, загьрудол кьогIли гьакъарассда гIадин гьаняреб. ho~ol hoeli kwaraSda fadin hanyareb, #ahrudol pofli haqaraSda fadin hanyareb. 163. ГьацIцIул гьуинлъиялдасса рагIул гьуинлъи лълъикIаб. ha~ul huin;iyaldaSa raful huin;i :ijab. ГьоцIцIол гьоэлиялълъасса рагIол гьоэли лълъикIаб. ho~ol hoeliya:aSa rafol hoeli :ijab. 164. ГьацIцIул тIагIам лъазе цо нухалълъ мацIцIалда хъвани гIолебила. ha~ul Tafam ;a#e co nu[a: ma~alda ]wani folebila. ГьоцIцIол тIагIан гьаде цо нугьалълъ мацIцIалълъа хъвани гIенебила. ho~ol Tafan hade co nuha: ma~a:a ]wani fenebila. 165. ГьацIцIулI анкьго батIияб дару бугеб. ha~u/ anpgo baTiyab daru bugeb. Гьанибги гьаниб гуребги, масала, ражидулI анкьго дару бугеб, хьодолI анкьго дару бугеб гIадал кицабазулI ва гь. ц. магIарулаз анкьил рикIкIен хIалтIизабула кIудияб къадар абураб магIнаялда. Анкьабго ракьан абула тIолго ракьалде, анкьабго ралъад абула киналго ралъадазде. Анкьабго ссверагиян хьандола цIакъго ццин бахъараб меххалълъ. Анкьабго талихI къанилан угьдула ракI бакъвараб меххалълъ. ХIассил, магIарулазул анкьил рикIкIен буго царал лъа-б-го къо гIадаб гIемераб жо. hanibgi hanib gurebgi, masala, ra$idu/ anpgo daru bugeb, %odo/ anpgo daru bugeb fadal kicaba#u/ wa h.c. mafarula# anpil riJen \alTi#abula judiyab qadar aburab mafnayalda. anpabgo rapan abula Tolgo rapalde, anpabgo ra;ad abula kinalgo ra;ada#de. anpabgo Sweragiyan %andola `aqgo Cin ba]arab me{a:. anpabgo tali\ qanilan uhdula raj baqwarab me{a:. \aSil, mafarula#ul anpil riJen bugo caral ;a-b-go qo fadab femerab $o. ГьоцIцIолълъ анкьго баладаб дару бугеб. ho~o: anpgo baladab daru bugeb. Гьанибги гьаниб гуребги, масала, рижидолълъ анкьго дару бугеб, хьодолълъ анкьго дару бугеб гIадал кицабазолълъ ва гь. ц. маарулаз анкьил рикIкIен хIалтIдебуня кIудаб къадар абураб магIнаялълъа. Анкьабго ракьан абиня олго ракьалълъе, анкьабго ралгьад абиня кинялго ралгьадазде. Анкьабго ссверагиян хьандиня цIакъго ццин бахъараб меххалълъ. Анкьабго талихI къанилан угьдиня ракI бакъвараб меххалълъ. ХIассил, маарулазул анкьил рикIкIен буго царал гьа-б-го къо гIадаб гIемераб жо. hanibgi hanib gurebgi, masala, ri$ido/ anpgo daru bugeb, %odo: anpgo daru bugeb fadal kicaba#o: wa h.c. maarula# anpil riJen \alTdebunya judab qadar aburab mafnaya:a. anpabgo rapan abinya olgo rapa:e, anpabgo ralhad abinya kinyalgo ralhada#de. anpabgo Sweragiyan %andinya `aqgo Cin ba]arab me{a:. anpabgo tali\ qanilan uhdinya raj baqwarab me{a:. \aSil, maarula#ul anpil riJen bugo caral ha-b-go qo fadab femerab $o. 166. ГьацIцIулI хIе камулареб, хIалтIулI гъалатI камулареб. ha~u/ \e kamulareb, \alTu/ valaT kamulareb. ГьоцIцIолълъ хIе каминяреб, хIалтIолълъ гъалатI каминяреб. ho~o: \e kamulinyeb, \alTo: valaT kaminyareb. 167. ГьацIцIулI хIеги хIанилI расги камулареб. ha~u/ \egi \ani/ rasgi kamulareb. ГьоцIцIолълъ хIеги хIанилълъ расги каминяреб. ho~o: \egi \ani: rasgi kaminyareb. 168. ГьацIцIулIе цIцIам бала мацIцIихъабацца, цIцIамуда борохь бала ракI махIцарацца. ha~u/e ~am bala ma~i]abaCa, ~amuda boro% bala raj ma\caraCa. ГьоцIцIолълъе цIцIан баня мацIцIихъабацца, цIцIамуда борохь баня ракI махIцарацца. ho~o:e ~an banya ma~i]abaCa, ~amuda boro% banya raj ma\caraCa. 169. ГьацIцIулIе цIцIам тIамулев, мацIцIицца бо гъурулев. ha~u/e ~am Tamulew, ma~iCa bo vurulew. ГьоцIцIолълъе цIцIан тIаминев, мацIцIицца бо гъуринев. ho~o:e ~an Taminew, ma~iCa bo vurinew. 170. ГьацIцIулIе цIцIамги баге, цIцIамулIе ракьги баге. ha~u/e ~amgi bage, ~amu/e rapgi bage. ГьоцIцIолълъе цIцIанги баги, цIцIамулълъе ракьги баги. ho~o:e ~angi bagi, ~amu:e rapgi bagi. 171. Гьаюн тарай яс, восун тарав дурцц! hayun taray yas, wosun taraw durC! Йумо тарай яс, восун тарав дурцц! yumo taray yas, wosun taraw durC! 172. Гьаюн тарай ясалда щибилахха гьабилеб?! hayun taray yasalda &ibila{a habileb?! Гьаюн тарай ясалда щибилахха гьабилеб?! hayun taray yasalda &ibila{a habileb?! 173. Гьвел ругънае дару – гьвел мацIцI. hwel ruvnaye daru - hwel ma~. Гьвел ругънае дару – гьвел мацIцI. hwel ruvnaye daru - hwel ma~. 174. «Гьеб дуцца бицунеб алжаналълъур ражигун ххинкIал рукIунищ, дибир?» – ан абурабила гIандиссесс. heb duCa bicuneb al$ana:ur ra$igun {injal rujuni&, dibir? - an aburabila fandiSeS. «Гьеб дуцца бицинеб алжаналълъур рижигун ххинкIал рукIинищи, дибир?» – ан абурабила гIандиссесс. heb duCa bicineb al$ana:ur ri$igun {injal rujini&i, dibir? - an aburabila fandiSeS. 175. Гьеб ярагъ кодосса бахъичIого, гьаб ххалкъ мутIигI гьабизе кIвеларила. heb yarav kodoSa ba]izogo, hab {alq muTif habi#e jwelarila. Цогидал ххалкъалги мутIигI гьарун, Надиршагь Дагъистаналде щун вуго. Ццереккунго гьесс гьеб улкаги чотIа рекIине кIолезул къадарги лъазабизе жасусал ритIун рукIун руго. cogidal {alqalgi muTif harun, nadir^ah davistanalde &un wugo. CereKungo heS heb ulkagi xoTa rejine jole#ul qadargi ;a#abi#e $asusal riTun rujun rugo. Валлагьин, улкаги гьедигIан кIудияб гьечIин, гьединлъидал чотIа рекIунезул къадарги дагьаб бугилан абунила цо жасусасс. wallahin, ulkagi hedifan judiyab hezin, hedin;idal xoTa rejune#ul qadargi dahab bugilan abunila co $asusaS. ЦIакъ вохханила Надиршагь. `aq wo{anila nadir^ah. Цогиясс абунила, валлагьин, бетIерчIахъад, гьав дир гьалмагъасс бицунебги битIараб бугин, цинги, магIарулаздасса бергьине ккани, гьездасса ццебе гъуризе кколеб жоги бугинхха гьаниб. cogiyaS abunila, wallahin, beTerza]ad, haw dir halmavaS bicunebgi biTarab bugin, cingi, mafarula#daSa berhine Kani, he#daSa Cebe vuri#e Koleb $ogi bigin{a hanib. ВахIин, рагъухъабаздасса кутакабги щибин букIунебан, шагьасс нодо букIкIинабунила. wa\in, ravu]aba#daSa kutakabgi &ibin bujuneban, ^ahaS nodo buJinabunila. - ТIамур, бетIерчIахъад, тIамур! – ан абунила жасусасс. – Гьебги хъван, панаял бакъназда гъоркь гьез ахIулел руго ВатIаналде бугеб рокьиялълъулги бахIарчилъиялълъулги хIакъалълъулI кучIдул. Гьеб ярагъ кодосса бахъичIого, нилIеда гьел мутIигI гьаризе кIвезе гьечIо. - Tamur, beTerza]ad, Tamur! - an abunila $asusaS, - hebgi ]wan, _anayal baqna#da vorp he# a\ulel rugo waTanalde bugeb ropiya:ulgi ba\arxi;iya:ulgi \aqa:u/ kuzdul. heb yarav kodoSa ba]izogo, ni/eda hel muTif hari#e jwe#e hezo. Надиршагьассда гьелълъул магIна бичIчIичIила. Гьединлъидал, къезеги къун, Дагъистаналдасса тIуризеги кканила. nadir^ahaSda he:ul mafna biZizila. hedin;idal, qe#egi qun, davistanaldaSa Turi#egi Kanila. Гьеб ярагъ кодосса бахъчIого, гьаб ххалкъ мутIигI буде кIванярила. heb yarav kodoSa ba]zogo, hab {alq muTif bude jwanyarila. Цогидал ххалкъалги мутIигI румо, Надиршагь Дагъистаналълъе щомо вуго. Ццереккунго гьесс гьеб улкаги чола рекIенде кIванезул къадарги гьадебуде жасусал ритIун рукIун руго. cogidal {alqalgi muTif rumo, nadir^ah davistana:e &omo wugo. CereKungo heS heb ulkagi xola rejende jwane#ul qadargi hadebude $asusal riTun rujun rugo. Валлагьин, улкаги гьедигIан кIудаб гьечIин, гьелълъ чола рекIенезул къадарги дагьаб бугилан абунила цо жасусасс. wallahin, ulkagi hedifan judab hezin, he: xola rejene#ul qadargi dahab bugilan abunila co $asusaS. ЦIакъ разилунила Надиршагь. `aq ra#ilunila nadir^ah. Цогиясс абунила, валлагьин, бел'эрчIахъад, гьав дир гьалмагъасс бицинебги битIараб бугин, ценги, маарулаздасса белде ккани, гьездасса ццебе гъурде ккенеб жоги бугинхха гьаниб. cogiyaS abunila, wallahin, bel'erza]ad, haw dir halmavaS bicinebgi biTarab bugin, cengi, maarula#daSa belde Kani, he#daSa Cebe vurde Keneb $ogi bigin{a hanib. ВахIин, рагъухъабаздасса кутакабги щибин букIинебан, шагьасс нодо букIкIдебунила. wa\in, ravu]aba#daSa kutakabgi &ibin bujineban, ^ahaS nodo buJdebunila. - ТIамур, бел'эрчIахъад, тIамур! – ан абунила жасусасс. – Гьебги хъвамо, панаял макъназда гъокь гьез ахIинел руго ВатIаналълъе бугеб рокьиялълъулги бахIарчилиялълъулги хIакъалълъулълъ кучIдул. Гьеб ярагъ кодосса бахъчIого, нелълъеда гьел мутIигI руде кIваде гьечIо. - Tamur, bel'erza]ad, Tamur! - an abunila $asusaS, - hebgi ]wamo, _anayal maqna#da vop he# a\inel rugo waTana:e bugeb ropiya:ulgi ba\arxiliya:ulgi \aqa:u: kuzdul. heb yarav kodoSa ba]zogo, ne:eda hel muTif rude jwade hezo. Надиршагьассда гьелълъул магIна бичIчIчIила. Гьелълъ, къедеги къумо, Дагъистаналълъасса тIурдеги кканила. nadir^ahaSda he:ul mafna biZzila. he:, qedegi qumo, davistana:aSa Turdegi Kanila. 176. Гьебгощинаб жо гъорлIе жубани, жиндир хIамил кIучIазулги дагьабги тIагIамаб жо лIугьунеб батилилан абурабила гIандиссесс. hebgo&inab $o vor/e $ubani, $indir \amil juza#ulgi dahabgi Tafamab $o /uhuneb batilin aburabila fandiSeS. Базаралда ххараб хьон бичулей гIаданалда гIандиссесс цIеххон буго, гьаб щибин, гьалълъул щибин гьабулеб? Йичарухъаналълъги бицун буго, гьалда цIцIарги хьон бугин, гъорлIе нахги гьоцIцIоги жубани, гьалълъул тIагIамаб урбаги лIугьунилан. ГIандиссессги йичарухъаналълъе гьадаб жаваб кьун буго. ba#aralda {arab %on bixuley fadanalda fandiSeS `e{on bugo, hab &ibin, ha:ul &ibin habuleb? yixaru]ana:gi bicun bugo, halda ~argi %on bugin, vor/e na[gi ho~ogi $ubani, ha:ul Tafamab urbagi /uhunilan. fandiSeS yixaru]ana:e hadab $awab pun bugo. Гьебгощинаб жо гъорлълъе жобани, жендер хIамил кIучIазулги дагьабги тIагIамаб жо лълъугьинеб батлилан абурабила гIандиссесс. hebgo&inab $o vor:e $obani, $ender \amil juza#ulgi dahabgi Tafamab $o /uhineb batlin aburabila fandiSeS. Базаралълъа ххараб хьон бичиней адамалълъа гIандиссесс цIуххун буго, гьаб щибин, гьалълъул щибин бунеб? Йичарухъаналълъги бицун буго, гьалълъа цIцIарги хьон бугин, гъорлълъе нагьги гьоцIцIоги жобани, гьалълъул тIагIамаб урбаги лълъугьлилан. ГIандиссессги йичарухъаналълъе гьадаб жаваб кьумо буго. ba#ara:a {arab %on bixiney adana:a fandiSeS `u{un bugo, hab &ibin, ha:ul &ibin buneb? yixaru]ana:gi bicun bugo, ha:a ~argi %on bugin, vor:e nahgi ho~ogi $obani, ha:ul Tafamab urbagi :uhlilan. fandiSeS yixaru]ana:e hadab $awab pun bugo. 177. Гьедун – гьересси, бабалаго – битIараб. hedun - hereSi, babalago - biTarab. Гьедун – гьересси, бабалаго – битIараб. hedun - hereSi, babalago - biTarab. 178. Гьекъани КъаралгIорги тIагIуна, квани Кулабрасалъиги лIугIула. heqani qaralforgi Tafuna, kwani kulabrasa;igi /ufula. Росс ун вукIун вуго ххалатаб сапаралълъ. ЧIчIужу йикIун йиго рокъой паракъат кваналей. Цо заманалдассан, росс вуссараб меххалълъ, чIчIужуялълъул батун гьечIо щибго нахърател, нису, нах ва цогидабги дандежо. ЧIчIужуялълъ россассда абун буго - нилIер рокъоб щибго жо гьечIо, гIачиязги кIудияб пайдаго кьечIохха, бетIерчIахъад. roS un wujun wugo {alatab sa_ara:. Zu$u yijun yigo roqoy _araqat kwanaley. co #amanaldaSan roS wuSarab me{a:, Zu$uya:ul batun hezo &ibgo na]ratel, nisu, na[ wa cogidabgi dande$o. Zu$uya: roSaSda abun bugo - ni/er roqob &ibgo $o hezo, faxiya#gi judiyab _aydago pezo{a, beTerza]ad. Гьункьун тIаде яхъун йиго якьад. Нусалда ццебе чIинххазул цIураб чIчIепги лъун, якьадалълъ гьелълъие цин гьадаб кици тIамун буго. Ххадуб гьадин абун буго, букIинаанила сапаралълъ вуссарав россассда ццебе лъезе жо, цо-цо щар чIванщинахъе гьадигIанассебгIаги (нусалда цо чIимихх бихьизабун буго) нахърател гьабун букIарабани. hunpun Tade ya]un yigo yapad. nusalda Cebe zin{a#ul `urab Ze_gi ;un, yapada: he:iye cin hadab kici Tamun bugo. {adub hadin abun bugo, bujinaanila sa_ara: wuSaraw roSaSda Cebe ;e#e $o, co-co &ar zwan&ina]e hadifanaSebfagi (nusalda co zimi{ bi%i#abun bugo) na]ratel habun bujarabani. Гьакъани КъаралгIорги вагIиня, квани Кулабрасалиги лълъугIиня. haqani qaralforgi wafunya, kwani kulabrasa;igi :ufinya. Росс омо вукIун вуго ххалатаб сапаралълъ. ЧIчIужу йикIун йиго рукъуй парикъатго кунаней. Цо заманалълъассан, росс вуссараб меххалълъ, чIчIужуялълъул батун гьечIо щибго нахърател, нисо, нагь, цогидабги дандежоги. ЧIчIужуялълъ россассда абун буго - нелълъер рукъуб щибго жо гьечIо, гIачиязги кIудаб пайдаго кьечIохха, бел'эрчIахъад. roS omo wujun wugo {alatab sa_ara:. Zu$u yijun yigo ruquy _ariqatgo kunaney. co #amana:aSan roS wuSarab me{a:, Zu$uya:ul batun hezo &ibgo na]ratel, niso, nah, cogidabgi dande$ogi. Zu$uya: roSaSda abun bugo - ne:er ruqub &ibgo $o hezo, faxiya#gi judab _aydago pezo{a, bel'erza]ad. Гьункьун аде яхъун йиго якьад. Нусалълъа ццебе чIинххазул цIураб чIчIепги гьумо, якьадалълъ гьелълъе цен гьадаб кици тIамун буго. Ххадуб гьадин абун буго, букIлаанила сапаралълъ вуссарав россассда ццебе гьеде жо, цо-цо щар чIвамо щинахъе гьадигIанассебгIаги (нусалълъа цо чIимихх бихьдебумо буго) нахърател бумо букIарабани. hunpun ade ya]un yigo yapad. nusa:a Cebe zin{a#ul `urab Ze_gi humo, yapada: he:e cen hadab kici Tamun bugo. {adub hadin abun bugo, bujlaanila sa_ara: wuSaraw roSaSda Cebe hede $o, co-co &ar zwamo &ina]e hadifanaSebfagi (nusa:a co zimi{ bi%debumo bugo) na]ratel bumo bujarabani. 179. Гьекъараб жо – ургьибе, ургьиб бугеб – къватIибе (гIакълу – гьаваялде). heqarab $o - urhibe, urhib bugeb - qwaTibe (faqlu - hawayalde) Гьакъараб жо – ургьибе, ургьиб бугеб – къватIибе (гIакълу – гьаваялълъе). haqarab $o - urhibe, urhib bugeb - qwaTibe (faqlu - hawaya:e) 180. Гьекъарав чигун гаргадизегIан горбоцца гIуру бухъиго лълъикIаб. heqaraw xigun gargadi#efan gorboCa furu bu]izogo :ijab. Гьакъарав чигин гаргададегIан горбоцца гIуру бухъиго лълъикIаб. haqaraw xigin gargadadefan gorboCa furu bu]izogo :ijab. 181. Гьекъедал вагъулев, вигьиндал ваххчулев. heqedal wavulew, wihindal wa{xulew. Гьокъон вагъинев, вигьун ваххчинев. hoqon wavinew, wihun wa{xinew. 182. Гьекъедал – хIелеко, вигьиндал – гIанкIу. heqedal - \eleko, wihindal - fanju. Гьокъон – хIелеко, вигьун – гIанкIо. hoqon - \eleko, wihun - fanjo. 183. Гьекъел босинев чи – гIакълу бичинев чи. heqel bosinew xi - faqlu bixinew xi. 184. Гьекъел босулев чи – питна босулев чи. heqel bosulew xi - _itna bosulew xi. Гьекъел босинев чи – питна босинев чи. heqel bosinew xi - _itna bosinew xi. 185. ГьекъечIого меххтарав, меххтичIого вигьунев. heqezogo me{taraw, me{tizogo wihunew. ГьекъечIого меххтарав, меххтчIого вигьинев. heqezogo me{taraw, me{tzogo wihinew. 186. Гьекъолдухъан хъизаналълъе тушманав, гьерссихъан киназего тушманав. heqoldu]an ]i#ama:e tu^manaw, herSi]an kina#ego tu^manaw. Гьекъолдухъан ххизамалълъе тушманав, гьерссихъан кинязего тушманав. heqoldu]an {i#ama:e tu^manaw, herSi]an kinya#ego tu^manaw. 187. Гьекъолдухъанассда гьекъел тезе кIоларо, унтуда гьев тезе кIоларо. heqoldu]anaSda heqel te#e joralo, untuda hew te#e jolaro. Гьекъолдухъанассда гьекъел теде кIваняро, унтода гьев теде кIваняро. heqoldu]anaSda heqel tede jwanyalo, untoda hew tede jwanyaro. 188. Гьекъолдухъанассда гьекъолдухъан, тIаргъил щомелиялълъухъ валагьун, лъалев. heqoldu]anaSda heqoldu]an, Tarvil &omeliya:u] walahun, ;alew. Гьекъолдухъанассда гьекъолдухъан, огърол щобалълъухъ валагьун, гьанев. heqoldu]anaSda heqoldu]an, ovrol &oba:u] walahun, hahew. 189. Гьекъолдухъанассе гьекъел кьурав чи – гIадлу-низам хвезабизе изну кьурав чи. heqoldu]anaSe heqel puraw xi - fadlu-ni#am [we#abi#e i#nu puraw xi. Гьекъолдухъанассе гьекъел кьурав чи – гIадлу-низам хIодебуде изну кьурав чи. heqoldu]anaSe heqel puraw xi - fadlu-ni#am \odebude i#nu puraw xi. 190. Гьекъолдухъанассул бетIер гьечIебила, чIвадарухъанассе гIумру гьечIебила. heqoldu]anaSul beTer hezebila, zwadaru]anaSe fumru hezebila. Гьекъолдухъанассул бел'эр гьечIебила, чIвадарухъанассе гIурму гьечIебила. heqoldu]anaSul bel'er hezebila, zwadaru]anaSe furmu hezebila. 191. Гьекъолдухъанги викъарухъанги – цого чи. heqoldu]angi wiqaru]angi - cogo xi. Гьекъолдухъанги викъарухъанги – цого чи. heqoldu]angi wiqaru]angi - cogo xi. 192. Гьекъолел чагIазухъ ралагьун рукIиналдасса мичIчIицца чехь буххулел рукIинго лълъикIаб. heqolel xafa#u] ralahun rujinaldaSa miZiCa xe% bu{ulel rujingo :ijab. Гьекъенел чиязухъ ралагьун рукIиналълъасса мичIчIицца чехь буххинел рукIинго лълъикIаб. heqolel xiya#u] ralahun rujina:aSa miZiCa xe% bu{inel rujingo :ijab. 193. Гьекъолессда жадул зарал лъаларебила, гьекъоларессда гьелълъул пайда лъаларебила. heqoleSda $adul #aral ;alarebila, heqolareSda he:ul _ayda ;alarebila. Гьекъенессда жадол зарал гьаняребила, гьекъенарессда гьелълъул пайда гьаняребила. heqeneSda $adol #aral hanyarebila, heqenareSda he:ul _ayda hanyarebila. 194. Гьелегьараб цIаялдассаги цIунаги, щвараб гIоралдассаги цIунаги. heleharab `ayaldaSagi `unagi, &warab foraldaSagi `unagi. Гьелегьараб цIаялълъассаги цIунаги, щвараб гIоралълъассаги цIунаги. heleharab `aya:aSagi `unagi, &warab fora:aSagi `unagi. 195. Гьениве инегIан, жив хъутаналдего инилан абурабила Хьинисса ХIажихIумицца. heniwe inefan, $iw ]utanaldego inilan aburabila %iniSa \a$i\umiCa. РосулI хварассе хоб бухъулел рукIун руго. ЛахIту чIван бахъарабго, цо гIолохъанчи, гьеб жаназа жаниб лъезе гIураб гIатIилъиялълъул бугищали лъазе, гьенив вегун вуго. ТIаде вахъунелълъул, вабабайинхха, лIугьун бугеб цIакъаб лахIтуйилан, гьесс маххссара гьабун буго. rosu/ [waraSe [ob bu]ulel rujun rugo. la\tu zwan ba]arabgo co folo]anxi heb $ana#a $anib ;e#e furab faTi;iya:ul bugi&ali ;a#e, heniw wegun wugo. Tade wa]une:ul, wababayin{a, /uhun bugeb `aqab la\tuyilan, heS ma{Sara habun bugo. ХIажихIумицца абун буго, валлагьин, дир вас, кигIан лълъикIаб лахIту гьеб батаниги, гьениве инегIан, дун хъутаналдего инилан. Гьеб букIараб хъутаналде арал чагIи бакъул унтиялълъ, чехь-бакьалълъул унтабаз чIаралеб заман. \a$i\umiCa abun bugo, wallahin, dir was, kifan :ijab la\tu heb batanigi, heniwe inefan, dun ]utanaldego inilan. heb bujarab ]utanalde aral xafi baqul untiya:, xe%-bapa:ul untaba# zaraleb #aman. Гьениве эндегIан, жив хъутаналълъего энилан абурабила Хьинисса ХIажихIмацца. heniwe endefan, $iw ]utana:ego enilan aburabila %iniSa \a$i\maCa. Росолълъ хIварассе хIоб бухъинел рукIун руго. ЛахIту чIвамо бахъарабго, цо гIолохъанчи, гьеб джаназа жаниб гьеде гIураб гIатIилиялълъул бугищали гьаде, гьенив вегун вуго. Аде вахъинелълъул, вабабайинхха, лълъугьун бугеб цIакъаб лахIтуйилан, гьесс маххссаро бумо буго. roso: \waraSe \ob bu]inel rujun rugo. la\tu zwamo ba]arabgo co folo]anxi heb Gana#a $anib hede furab faTiliya:ul bugi&ali hade, heniw wegun wugo. ade wa]ine:ul, wababayin{a, :uhun bugeb `aqab la\tuyilan, heS ma{Saro bumo bugo. ХIажихIмацца абун буго, валлагьин, дир вас, кагIан лълъикIаб лахIту гьеб батаниги, гьениве эндегIан, дун хъутаналълъего энилан. Гьеб букIараб хъутаналълъе арал чи бакъол унтиялълъ, чехь-бакьалълъул унтабаз чIаранеб заман. \a$i\maCa abun bugo, wallahin, dir was, kafan :ijab la\tu heb batanigi, heniwe endefan, dun ]utana:ego enilan. heb bujarab ]utana:e aral xafi baqul untiya:, xe%-bapa:ul untaba# zaraneb #aman. 196. Гьересси бабадулеб, битIараб чваххун унеб. hereSi babaduleb, buTarab xwa{un uneb. Гьересси мацIцI кконеб, битIараб чваххун энеб. hereSi ma~ Koneb, buTarab xwa{un eneb. 197. Гьересси бицаравги хола, ххиянат гьабуравги хола. hereSi bicarawgi [ola, {iyanat haburawgi [ola. Гьересси бицаравги хIоня, ххиянат буравги хIоня. hereSi bicarawgi \onya, {iyanat burawgi \onya. 198. Гьересси бицун щолеб ххайиралдасса битIараб бицун щолеб зарал лълъикIаб. hereSi bicun &oleb {ayiraldaSa biTarab bicun &oleb #aral :ijab. Гьересси бицун щонеб ххайиралълъасса битIараб бицун щонеб зарал лълъикIаб. hereSi bicun &oneb {ayira:aSa biTarab bicun &oneb #aral :ijab. 199. Гьересси бицунге, бицани, ХIажигороцца гIадин бице. hereSi bicunge, bicani, \a$igoroCa fadin bice. Гьересси бицуги, бицани, ХIажигороцца гIадин бице. hereSi bicugie, bicani, \a$igoroCa fadin bice. 200. Гьересси, бищунго гIемер ани, лъабго къол нухалълъ унеб. hereSi, bi&ungo femer ani, ;abgo qol nu[a: uneb. Гьересси, бищунго гIемер ани, гьабго къол нухалълъ унеб. hereSi, bi&ungo femer ani, ;abgo qol nu[a: uneb. 201. Гьересси къватIиб чIвазе къо камулареб. hereSi qwaTib zwa#e qo kamulareb. Гьересси къватIиб чIваде къо каминяреб. hereSi qwaTib zwade qo kaminyareb. 202. Гьересси, лъороб къазабуниги, къватIибе баккула, ххиянат, хабалI букъаниги, тIаде баккула. hereSi, ;orob qa#abunigi, qwaTibe baKula, {iyanat, [aba/ buqanigi, Tade baKula. Гьересси, гьороб къадебуниги, къватIибе баккиня, ххиянат, хIабалълъ букъаниги, аде баккиня. hereSi, horob qadebunigi, qwaTibe baKinya, {iyanat, \aba: buqanigi, ade baKinya. 203. Гьересси – рекъаб, битIараб – кьогIаб. hereSi - reqab, biTarab - pofab. Гьересси – рекъаб, битIараб – кьогIаб. hereSi - reqab, biTarab - pofab. 204. Гьересси нажас буго. hereSi na$as bugo. Гьересси наджас буго. hereSi naGas bugo. 205. Гьересси рикIкIад гьабе. hereSi riJad habe. Гьересси рикIкIад буе. hereSi riJad buye. 206. Гьересси тIагIинчIого, битIараб бицунарев. hereSi Tafinzogo, biTarab bicunarew. Гьересси вагIчIого, битIараб бицинярев. hereSi wafzogo, biTarab bicinyarew. 207. Гьерессияб гьоролчу чидае басралъула, битIараб бициндалги божел гьечIев вукIуна. hereSiyab horolxu xidaye basra;ula, biTarab bicindalgi bo$el hezew wujuna. Гьерессияб гьоролчу чидае басралиня, битIараб бициндалги божел гьечIев вукIиня. hereSiyab horolxu xidaye basralinya, biTarab bicindalgi bo$el hezew wujinya. 208. Гьерессияв дагIбадуласс ганчIидаги цIулан абулебила. hereSiyaw dafbadulaS ganzidagi `ulan abulebila. Гьерессияв дагIбадуласс ганчIидаги цIулан абинебила. hereSiyaw dafbadulaS ganzidagi `ulan abinebila. 209. Гьерссал рицунгейила. ЦIцIоралда рицарал гьел ИццугохIда нилIедаго данде рачIунелила. herSal ricungeyila. ~oralda ricaral hel iCigo\da ni/edago dande razunelila. Гьерссал рицугийила. ЦIцIоралълъа рицарал гьел ИццугухIла нелълъедаго данде рачIинелила. herSal ricugiyila. ~ora:a ricaral hel iCigu\la ne:edago dande razinelila. 210. Гьерссида кIиго бетIер букIунебила, цояб цIцIорол, цояб къохьол, бакъ щвейгун, цIцIоролаб биунебила, цIцIад байгун, къохьолаб хIеккунебила. herSida jigo beTer bujunebila, coyab ~orol, coyab qo%ol, baq &weygun, ~orolab biunebila, ~ad baygun, qo%olab \eKunebila. Гьерссида кIиго бел'эр букIинебила, цояб цIцIорол, цояб къохьол, бакъ щойгун, цIцIоролаб биинебила, цIцIад байгин, къохьолаб хIеккенебила. herSida jigo bel'er bujinebila, coyab ~orol, coyab qo%ol, baq &oygun, ~orolab biinebila, ~ad baygin, qo%olab \eKenebila. 211. Гьерссидаги битIаралдаги гьоркьоб цо кверчIвай гурони гьечIебила. herSidagi biTaraldagi horpob co kwerzway guroni hezebila. Кициялълъул гьаб къагIида буго магIарулазда гьоркьоб пачаяссул заманалда тIибитIараб. kiciya:ul hab qafida bugo mafarula#da horpob _axayaSul #amanalda TibiTarab. Балъалълъ иххтияр кьолароан, Щурагьаб рахъалълъул махIкаматалда ццебе гIуцIцIараб цIцIалун лIугIарассе кагъат гьечIого, дибирлъи гьабизе. ba;a: i{tiyar polaroan, ^urahab ra]a:ul ma\kamatalda Cebe fu~arab ~alun /ufaraSe kavat hezogo, dibir;i habi#e. ГьитIинавго росдал дибир Аххкубегида гьикъун буго, гьерессиялдаги битIаралдаги гьоркьоб кигIан манзилин букIунебан. hiTinawgo rosdal dibir a{kubegida hiqun bugo, hereSiyaldagi biTaraldagi horpob kifan man#ilin bujuneban. - Къараб квер. - qarab kwer. - Кин? - kin? - Кин гурого (бералдаги гIиналдаги гьоркьоб кверги чIван), «бералда бихьараб битIараб буго, гIиналда рагIараб гьересси буго». - kin gurogo (beraldagi finaldagi horpob kwergi zwan), «beralda bi%arab biTarab bugo, finalda rafarab hereSi bugo». Гьав нилIецца цIехх гьабизе кколев чи вихьуларилан, ххалчагIаз гьессие тIокIаб суал кьун гьечIо. haw ni/eCa `e{ habi#e Kolew xi wi%ularilan, {alxafa# heSiye Tojab sual pun hezo. Гьерссидаги битIаралълъаги гьоркьоб цо кверчIвай гурони гьечIебила. herSidagi biTara:agi horpob co kwerzway guroni hezebila. Кициялълъул гьаб къагIида буго маарулазда гьоркьоб пачаяссул заманалълъа тIибитIараб. kiciya:ul hab qafida bugo maarula#da horpob _axayaSul #amana:a TibiTarab. Балалълъ иххтияр кьенароан, Щурагьаб рахъалълъул махIкаматалълъа ццебе гIуцIцIараб цIцIалун лълъугIарассе кагъат гьечIого, дибирли буде. bala: i{tiyar penaroan, ^urahab ra]a:ul ma\kamata:a Cebe fu~arab ~alun :ufaraSe kavat hezogo, dibirli bude. ГьитIинявго росдал дибир Аххкубегида гьикъун буго, гьерессиялълъаги битIаралълъаги гьоркьоб кагIан манзилин букIинебан. hiTinyawgo rosdal dibir a{kubegida hiqun bugo, hereSiya:agi biTara:agi horpob kafan man#ilin bujineban. - Къараб квер. - qarab kwer. - Кини? - kini? - Кин гурого (бералълъаги гIеналълъаги гьоркьоб кверги чIвамо), «бералълъа бихьараб битIараб буго, гIеналълъа рагIараб гьересси буго». - kin gurogo (bera:agi fena:agi horpob kwergi zwamo), «bera:a bi%arab biTarab bugo, fena:a rafarab hereSi bugo». Гьав нелълъецца цIухх буде ккенев чи вихьинярилан, ххалчияз гьессе окIаб суал кьумо гьечIо. haw ne:eCa `u{ bude Kenew xi wi%inyarilan, {alxiya# heSe ojab sual pumo hezo. 212. Гьерссие нух къваридаб, битIаралълъе – гIатIидаб. herSiye nu[ qwaridab, biTara:e - faTidab. Гьерссие нугь къваридаб, битIаралълъе – гIатIидаб. herSiye nuh qwaridab, biTara:e - faTidab. 213. Гьерссил гор горбода барав, мацIцIил хъаба хъатикь ккурав. herSil gor gorboda baraw, ma~il ]aba ]atip Kuraw. Гьерссил гор горбола барав, мацIцIил хъаба хъатикь ккурав. herSil gor gorbola baraw, ma~il ]aba ]atip Kuraw. 214. Гьерссил рачIчI къокъабила (гьересси рачIчI къокъаб жойила). herSil raZ qoqabila (hereSi raZ qoqab $oyila). Гьерссил рачIчI къокъабила (гьересси рачIчI къокъаб жойила). herSil raZ qoqabila (hereSi raZ qoqab $oyila). 215. Гьерссил рачIчIалда цедерила. herSil raZalda cederila. Гьерссил рачIчIалълъа цедерила. herSil raZa:a cederila. 216. Гьерссил хIатIал рукIунаро, дагIба-рагIиялълъул куркьбал гурони. herSil \aTal rujunaro, dafba-rafiya:ul kurpbal guroni. Гьерссил хIатIал рукIиняро, дагIба-рагIиялълъул куркьбал гурони. herSil \aTal rujinyaro, dafba-rafiya:ul kurpbal guroni. 217. Гьерссил чода рекIарав ххеххго гъоркье вортулев. herSil xoda rejaraw {e{go vorpe wortulew. Гьерссил чола ракIарав ххеххго гъокье вортинев. herSil xola rajaraw {e{go vope wortinew. 218. Гьерссил эмен – веццарухъан. herSil emen - weCaru]an. Гьерссил эмен – веццарухъан. herSil emen - weCaru]an. 219. Гьерссихъан гьудул гьавуге, гьекъолдухъан гIагар гьавуге. herSi]an hudul hawuge, heqoldu]an fagar hawuge. Гьерссихъан гьудул вуги, гьекъолдухъан гIагар вуги. herSi]an hudul wugi, heqoldu]an fagar wugi. 220. Гьерссихъанасс гIагараб рикIкIад гьабулеб, рикIкIадаб гIагар гьабулеб. herSi]anaS fagarab riJad habuleb, riJadab fagar habuleb. Гьерссихъанасс гIагараб рикIкIад бунеб, рикIкIадаб гIагар бунеб. herSi]anaS fagarab riJad buneb, riJadab fagar buneb. 221. Гьерссихъанассда цо нухалълъила божулел. herSi]anaSda co nu[a:ila bo$ulel. Гьерссихъанассда цо нугьалълъила божинел. herSi]anaSda co nuha:ila bo$inel. 222. Гьерссихъанассда цого жо кIицIцIул бицинабе, кIиябго данде кколареб куц бихьизе. herSi]anaSda cogo $o ji~ul bicinabe, jiyabgo dande Kolareb kuc bi%i#e. Гьерссихъанассда цого жо кIицIцIол бицдебуе, кIиябго данде ккенареб куц бихьде. herSi]anaSda cogo $o ji~ol bicdebuye, jiyabgo dande Kenareb kuc bi%de. 223. Гьерссихъанассдасса хIинкъи цIцIикIкIарав чи гьечIевила. herSi]anaSdaSa \inqi ~iJaraw xi hezewila. Гьерссихъанассдасса хIинкъи цIцIикIкIарав чи гьечIевила. herSi]anaSdaSa \inqi ~iJaraw xi hezewila. 224. Гьерссихъанассул «ИЯ» -ги гьересси. herSi]anaSul «iya»-gi hereSi. Гьерссихъанассул «ИЯ» -ги гьересси. herSi]anaSul «iya»-gi hereSi. 225. Гьерссихъанассул мацIцI битIараб бицунеб меххалълъ бабадулеб, витIарассул мацIцI гьересси бицунеб меххалълъ бабадулеб. herSi]anaSul ma~ biTarab bicuneb me{a: babaduleb, wiTaraSul ma~ hereSi bicuneb me{a: babaduleb. Гьерссихъанассул мацIцI битIараб бицинеб меххалълъ мацIцI кконеб, витIарассул мацIцI гьересси бицинеб меххалълъ мацIцI кконеб. herSi]anaSul ma~ biTarab bicineb me{a: ma~ Koneb, wiTaraSul ma~ hereSi bicineb me{a: ma~ Koneb. 226. Гьерссихъанги пударухъанги – цого чи. herSi]angi _udaru]angi - cogo $o. Гьерссихъанги пударухъанги – цого чи. herSi]angi _udaru]angi - cogo $o. 227. Гьессда бетIер букIарабищ-букIинчIебищали лъаларилан абурабила лъебелалълъ, цинги лъагIалие цо-цо тIагъур босулаанила. heSda beTer bujarabi&-bujinzebi&ali ;alarilan aburabila ;ebela:, cingi ;afaliye co-co Tavur bosulaanila. Лъабго гьудул чанаве вахъанила. Тиранила гьел, ссверанила, аххирги цо залимаб цида тIаде кканила. Лъабассго цадахъ гьелде гулил цIцIад баниги, лълъукъараб ци жиндирго рукIнибе борчIанила. Чанахъабаз гьаркьал гьарунила, кьвагьданила, рукIнил кIалтIа цIа баканила, щиб гьабуниги, ци къватIибе бахъинчIила. ;abgo hudul xanawe wa]anila. tiranila hel, Sweranila, a{irgi co #alimab cida Tade Kanila. ;abaSgo cada] helde gulil ~ad banigi, :uqarab ci $indirgo rujnibe borzanila. xana]aba# harpal harunila, pwahdanila, rujnil jalTa `a bakanila, &ib habunigi, ci qwaTibe ba]inzila. Цояв лIугьанила, гьеб къватIибе бахъинабизе, жив цидул рукIниве хъурщилилан. Бищун кIудиясс абунила - гьеб хIинкъараб иш бугин, кида-къадги, хвечIого батани, циги жибго къватIибе бачIинин, гьанисса нахъе рилълъун лълъикIилан. РукIниве лIугьине ракIалде ккарасс абунила - хIинкъизессеб жоги гьаниб щибго гьечIила, нагагьлъун ци тIад речIчIулеб бугони, жинцца хIетIе багъарахъдизе гьабилила, нужецца живги ххантIан къватIиве цIцIайилан. coyaw /uhanila, heb qwaTibe ba]inabi#e, $iw cidul rujniwe ]ur&ililan. bi&un judiyaS abunila - heb \inqarab i^ bugin, kida-qadgi, [wezogo batani, cigi $ibgo qwaTibe bazinin, haniSa na]e ri:un :ijilan. rujniwe /uhine rajalde KaraS abunila - \inqi#eSeb $ogi hanib &ibgo hezila, nagah;un ci Tad reZuleb bugoni, $inCa \eTe bavara]di#e habilila, nu$eCa $iwgi {anTan qwaTiwe ~ayilan. Хъурщун анила рукIниве «бахIарчи». ГIемер мехх иналде багъарахъдизабунила гьесс хIетIе. ЦIцIанила гьалмагъзабаз гьев къватIиве, цIцIанила, аххирги тIад бетIерги гьечIеб къаркъала бачIанила къватIибе. ]ur&un anila rujniwe «ba\arxi». femer me{ inalde bavara]di#abunila heS \eTe. ~anila halmav#aba# hew qwaTiwe, ~anila, a{irgi Tad beTergi hezeb qarqala bazanila qwaTibe. - ВахI! Гьассул бетIер кибедай ана?! – ян вихха-ххочун лIугьанила цояв. - wa\! haSul beTer kibeday ana?! - yan wi{a-{oxun /uhanila coyaw. - Валлагь, гьессда бетIер букIинчIилан ккола, – ян чIчIанила цогияв. - wallah, heSda beTer bujinzilan Kola, - yan Zanila cogiyaw. БукIанилан цояв, букIинчIилан цогияв, лълъикIго дагIбадизе кканила гьел. bujanilan coyaw, bujunzilan cogiyaw, :ijgo dafbadi#e Kanila hel. ХIукму кканила, гьессги бетIер, киназго гIадин, чIчIужуялълъул къаданижоялда асскIоб лъолеб букIун батилин, рачIайин гьелда цIеххезе. \ukmu Kanila, heSgi beTer, kina#go fadin, Zu$uya:ul qadani$oyalda aSjob ;oleb bujun batilin, razayin helda `e{e#e. Гьессда бетIер букIарабищ – букIинчIебищали жинда лъаларин, гьессни щибаб соналълъ тIагъур босулаанилан жаваб кьурабила чIчIужуялълъ. heSda beTer bujarabi& - bujinzebi&ali $inda ;alarin, heSni &ibab sona: Tavur bosulaanila $awab purabila Zu$uya:. Гьессда бел'эр букIарабщи-букIчIебщияли гьанярилан абурабила гьебелалълъ, ценги гьагIалие цо-цо угъур босиня анила. heSda bel'er bujarab&i-bujzeb&iyali hanyarilan aburabila hebela:, cengi hafaliye co-co uvur bosinya anila. Гьабго гьудул чанаве вахъанила. Тиранила гьел, ссверанила, аххирги цо залимаб цида аде кканила. Гьабассго цадахъ гьелълъе гулил цIцIад баниги, лълъукъараб ци жендерго рукIнибе борчIанила. Чанахъабаз гьаркьал рунила, кьвагьданила, рукIнил кIала цIа баканила, щиби буниги, ци къватIибе бахъчIила. habgo hudul xanawe wa]anila. tiranila hel, Sweranila, a{irgi co #alimab cida ade Kanila. habaSgo cada] he:e gulil ~ad banigi, :uqarab ci $endergo rujnibe borzanila. xana]aba# harpal runila, pwahdanila, rujnil jala `a bakanila, &ibi bunigi, ci qwaTibe ba]zila. Цояв лълъугьанила, гьеб къватIибе бахъдебуде, жив цидул рукIниве хъурщлилан. Бищун кIудасс абунила - гьеб хIинкъараб иш бугин, кида-къадги, хIочIого батани, циги жибго къватIибе бегьлин, гьанисса нахъе ролълъон лълъикIилан. РукIниве лълъугьде ракIалълъе ккарасс абунила - хIинкъдессеб жоги гьаниб щибго гьечIила, нагагьлун ци ад речIчIенеб бугони, женцца хIетIе багъарахъдаде булила, ножецца живги ххантIан къватIиве цIцIаейилан. coyaw :uhanila, heb qwaTibe ba]debude, $iw cidul rujniwe ]ur&lilan. bi&un judaS abunila - heb \inqarab i^ bugin, kida-qadgi, \ozogo batani, cigi $ibgo qwaTibe behlin, haniSa na]e ro:on :ijilan. rujniwe :uhde raja:e KaraS abunila - \inqdeSeb $ogi hanib &ibgo hezila, nagahlun ci ad reZeneb bugoni, $enCa \eTe bavara]dade bulila, no$eCa $iwgi {anTan qwaTiwe ~ayeyilan. Хъурщун анила рукIниве «бахIарчи». ГIемер мехх эналълъер багъарахъдадебунила гьесс хIетIе. ЦIцIанила гьалмагъзабаз гьев къватIиве, цIцIанила, аххирги ад бел'эрги гьечIеб къаркъала бегьанила къватIибе. ]ur&un anila rujniwe «ba\arxi». femer me{ ena:er bavara]dadebunila heS \eTe. ~anila halmav#aba# hew qwaTiwe, ~anila, a{irgi ad bel'ergi hezeb qarqala behanila qwaTibe. - ВахI! Гьассул бел'эр кебедай ана?! – ян вихха-ххочун лълъугьанила цояв. - wa\! haSul bel'er kebeday ana?! - yan wi{a-{oxun :uhanila coyaw. - Валлагь, гьессда бел'эр букIчIилан ккена, – ян чIчIанила цогияв. - wallah, heSda bel'er bujzilan Kena, - yan Zanila cogiyaw. БукIанилан цояв, букIчIилан цогияв, лълъикIго дагIбададе кканила гьел. bujanilan coyaw, bujzilan cogiyaw, :ijgo dafbadade Kanila hel. ХIукму кканила, гьессги бел'эр, кинязго гIадин, чIчIужуялълъул къандалоялълъа гъуниб гьенеб букIун батлин, рачIайин гьелълъа цIуххуде. \ukmu Kanila, heSgi bel'er, kinya#go fadin, Zu$uya:ul qandaloya:a vunib heleb bujun batlin, razayin helda `u{ude. Гьессда бел'эр букIарабщи – букIчIебщияли женда гьанярин, гьессни щибаб соналълъ угъур босиня анилан джаваб кьурабила чIчIужуялълъ. heSda bel'er bujarab&i - bujzeb&iyali $enda hanyarin, heSni &ibab sona: uvur bosinya anila Gawab purabila Zu$uya:. 228. ГьетIараб битIизе бегьулеб, гьересси бакьулIа бекулеб. heTarab biTi#e behuleb, hereSi bapu/a bekuleb. ГьетIараб битIде бегьинеб, гьересси бакьолълъа бекинеб. heTarab biTde behineb, hereSi bapo:a bekineb. 229. ГьетIараб тIилалълъул битIараб рагIад букIунареб. heTarab Tila:ul biTarab rafad bujunareb. ГьетIараб илалълъул битIараб рагIад букIиняреб. heTarab ila:ul biTarab rafad bujinyareb. 230. ГьетIараб хьоп гIадав, хьагил бутI гIадав. heTarab %o_ fadaw, %agil buT fadaw. ГьетIараб хьоп гIадав, хьагил бул гIадав. heTarab %o_ fadaw, %agil bul fadaw. 231. ГьетIаралда битIарабилан абулев, битIаралда гьетIарабилан абулев. heTaralda biTarabilan abulew, biTaralda heTarabilan abulew. ГьетIаралълъа битIарабилан абинев, битIаралълъа гьетIарабилан абинев. heTara:a biTarabilan abinew, biTara:a heTarabilan abinew. 232. ГьетIизабе, бекун реххуге. heTi#abe, bekun re{uge. ГьетIдебуе, бекун реххуги. heTdebuye, bekun re{ugi. 233. ГьечIеб гула, гьечIеб ххер – бачун араб чол илхъи. hezeb gula, hezeb {er - baxun arab xol il]i. ГьечIеб гула, гьечIеб ххер – бачун араб чол ирхъи. hezeb gula, hezeb {er - baxun arab xol ir]i. 234. ГьечIеб лъурассде лъалареб бачIаги. hezeb ;uraSde ;alareb bazagi. ГьечIеб гьурассде гьаняреб бегьаги. hezeb huraSde hanyareb behagi. 235. ГьечIеб нилI рижараб ракь гIадинаб бакI. hezeb ni/ ri$arab rap fadinab baj. ГьечIеб нилълъ рижараб ракь гIадинаб бакI. hezeb ni: ri$arab rap fadinab baj. 236. ГьечIеб реццалълъ чIвазе вукIунге. hezeb reCa: zwa#e wujunge. ГьечIеб реццалълъ чIваде вукIуги. hezeb reCa: zwade wujugi. 237. ГьечIеб рогьо байги – бергьараб мунагь, гьечIеб рецц гьабиги – гьадабго мунагь. hezeb roho baygi - berharab munah, hezeb reC habigi - hadabgo munah. ГьечIеб рогьо байги – белгьараб мунагь, гьечIеб рецц буйги – гьадабго мунагь. hezeb roho baygi - belharab munah, hezeb reC buygi - hadabgo munah. 238. ГьечIелълъубе бакъ щвани, къадги чирахъ бакулеб. heze:ube baq &wani, qadgi xira] bakuleb. ГьечIелълъубе бакъ щвани, къадги чирахъ бакинеб. heze:ube baq &wani, qadgi xira] bakineb. 239. ГьечIессдасса вас тIехьавги лълъикIав. hezeSdaSa was Te%awgi :ijaw. ГьечIессдасса вас эхьавги лълъикIав. hezeSdaSa was e%awgi :ijaw. 240. ГьечIого гIоларебги – квен, кваназе лъаларезе балагьлъун ккарабги – квен. hezogo folarebgi - kwen, kwana#e ;alare#e balah;un Karabgi - kwen. ГьечIого гIенаребги – квен, кунаде гьанярезе балагьлун ккарабги – квен. hezogo fenarebgi - kwen, kunade hanyare#e balahlun Karabgi - kwen. 241. ГьечIолъиялълъ къарал къел, къан бечелъарал гьид. hezo;iya: qaral qel, qan bexe;aral hid. ГьечIолиялълъ къарал къел, къамо бечелурал гьид. hezoliya: qaral qel, qamo bexelural hid. 242. ГьецIаби сокIкIун, си гIолеб, гьитIинал гьунарал тIатIала лъун, кIудияв бахIарчи лIугьунев. he`abi soJun, si foleb, hiTinal hunaral TaTala ;un, judiyaw ba\arxi /uhunew. ХIецIаби сукIкIун, си гIенеб, гьитIинял гьунарал ал'ала гьумо, кIудав бахIарчи лълъугьинев. \e`abi suJun, si feneb, hiTinyal hunaral al'ala humo, judaw ba\arxi :uhinew. 243. ГьецIоги цIцIерлъараб, цIцIерги маххлъараб меххалълъ сапар бухьунге. he`ogi ~er;arab, ~ergi ma{;arab me{a: sa_ar bu%unge. ХIецIоги цIцIверлураб, цIцIверги маххлураб меххалълъ сапар бухьуги. \e`ogi ~werlurab, ~wergi ma{lurab me{a: sa_ar bu%ugi. 244. ГьецIолI щвараб гула – билараб гула. he`o/ &warab gula - bilarab gula. ХIецIолълъ щвараб гула – бил'араб гула. \e`o: &warab gula - bil'arab gula. 245. ГьидалIе вачIиндал – чIалабуриссев, ЧIчIикIаве вачIиндал – гъодобериссев. hida/e wazindal - zalaburiSew, Zijawe wazindal - vodoberiSew. Гьидалълъе вегьун – чIалабуриссев, ЧIчIикIаве вегьун – гъодобериссев. hida:e wehun - zalaburiSew, Zijawe wehun - vodoberiSew. 246. Гьидерил Хурдаги ххунздерил ТIалтIаги къотIулареб балъ букIунареб. hideril [urdagi {un#deril TalTagi qoTulareb ba; bujunareb. Гьидерил ХIурлаги ххунздерил Аладулаги къотIиняреб бал букIиняреб. hideril \urlagi {un#deril aladulagi qoTinyareb bal bujinyareb. 247. Гьикъизе нечоге, лъачIого вукIине неча. hiqi#e nexoge, ;azogo wujine nexa. Гьикъде нучуги, гьачIого вукIде нучуе. hiqde nuxugi, hazogo wujde nuxuye. 248. ГьикъичIого бицарав цIцIам гьечIеб чурпа вуго. hiqizogo bicaraw ~am hezeb xur_a wugo. ГьикъчIого бицарав цIцIан гьечIеб чурпа вуго. hiqzogo bicaraw ~an hezeb xur_a wugo. 249. ГьикъичIого босараб жо – бикъараб жо, бихьичIого бицараб жо – кьучIчI гьечIеб жо. hiqizogo bosarab $o - biqarab $o, bi%izogo bicarab $o - puZ hezeb $o. ГьикъчIого босараб жо – бикъараб жо, бихьчIого бицараб жо – кьучIчI гьечIеб жо. hiqzogo bosarab $o - biqarab $o, bi%zogo bicarab $o - puZ hezeb $o. 250. Гьикъулареб бицунге, бицунареб гьикъуге. hiqulareb bicunge, bicunareb hiquge. Гьикъиняреб бицуги, бициняреб гьикъуги. hiqinyareb bicugi, bicinyareb hiqugi. 251. Гьикъун къо бачIунареб. hiqun qo bazunareb. Гьикъун къо бачIиняреб. hiqun qo bazinyareb. 252. Гьикъун херлъуларел, гьикъун холарел. hiqun [er;ularel, hiqun [olarel. Гьикъун хIелинярел, гьикъун хIонярел. hiqun \elinyarel, hiqun \onyarel. 253. Гьир бакIлъани, хIама чIчIола, хIосс бекани, гьоко чIчIола. hir baj;ani, \ama Zola, \oS bekani, hoko Zola. 254. Гьир бакIлъигун, хIама гьагIдолареб, юк бакIлъигун, гьоко дваргъолареб. hir baj;igun, \ama hafdolareb, yuk baj;igun, hoko dwarvolareb. 255. Гьир гIечIелълъубе къвачIаги. hir feze:ube qwazagi. 256. Гьир лъезе къваригIараб меххалълъ, хIамида кьабулареб, кьинкIулеб. hir ;e#e qwarifarab me{a:, \amida pabulareb, pinjuleb. 257. Гьирида къачIони, къвачIида батулареб. hirida qazoni, qwazida batulareb. 258. Гьирида ццебе къвачIа биччалеб гIадат. hirida Cebe qwaza biXaleb fadat. 259. Гьиридасса тIутI бачахъе (КIкIара боржани, гьоко къирула). hiridaSa TuT baxa]e (Jara bor$ani, hoko qirula). 260. ГьитIинаб бетIералда налъи кIудияб букIунебила (БетIер гьитIинассда налъи кIудияб букIунебила). hiTinab beTeralda na;i judiyab bujunebila (beTer hiTinaSda na;i judiyab bujunebila). 261. ГьитIинаб бугогIанила гIор хъудулеб. hiTinab bugofanila for ]uduleb. 262. ГьитIинаб гамачIалълъги кIудияб гьецIо бекулеб. hiTinab gamaza:gi judiyab he`o bekuleb. 263. ГьитIинаб гъоркьан биччай, кIудияб тIассан биччай. hiTinab vorpan biXay, judiyab TaSan biXay. 264. ГьитIинаб гьецIоялълъги кIудияб гьоко кIалагъоркье чIвалеб. hiTinab he`oya:gi judiyab hoko jalavorpe zwaleb. 265. ГьитIинаб гьунаралдасса чIухIуге, кIудияб гьабулаго, хъущтIизе гурин. hiTinab hunaraldaSa zu\uge, judiyab habulago, ]u&Ti#e gurin. 266. ГьитIинаб гIакълу – кIудияб гIазаб. hiTinab faqlu - judiyab fa#ab. 267. ГьитIинаб гIочIолги къимат гьабе, къваригIараб къоялълъ цIа бакизегIаги батулеб. hiTinab fozolgi qimat habe, qwarifarab qoya: `a baki#efagi batuleb. 268. ГьитIинаб жо кIодо гьабуге. hiTinab $o jodo habuge. Ххунздерил хханасс магъало бакIаризе чукъбигун цадахъ ритIун рукIун руго жиндирго васал. Инссуцца васазда абун букIун буго - ГьидалI вугин цо гIакъилав херав, гьессда гIакълуги гьикъеян. {un#deril {anaS mavalo bajari#e xuqbigun cada] riTun rujun rugo $indirgo wasal. inSuCa wasa#da abun bujun bugo - hida/ wugin co faqilaw [eraw, heSda faqlugi hiqeyan. Хханассул лъимал, инссуцца малълъухъе, гIакъилассда асскIоре ун руго. «Вай, дир лъимал, – ан абун буго херасс, – хханассул лъималазе кьезе гIакълуги киб букIинеб дун гIадав мискинчияссул. Кинниги нуж рачIун ругелълъул, цо гьитIинаб гIакълу кьелахха, воре, гьитIинаб жо кIодо гьабуге». {anaSul ;imal, inSuCa ma:u]e, faqilaSda aSjore un rugo. «way, dir ;imal, - an abun bugo [eraS, - {anaSul ;imala#e pe#e faqlugi kib bujineb dun fadaw miskinxiyaSul. kinnigi nu$ razun ruge:ul, co hiTinab faqlu pela{a, wore, hiTinab $o jodo habuge». Гьабищинхха гьидерил гIакъиласс жидеда малълъизе букIараб гIакълуян, хханассул васал гьессда релъун руго. habi&in{a hideril faqilaS $ideda ma:i#e bujarab faqluyan, {anaSul wasal heSda re;un rugo. Нухда унаго, гьез цоясс цояссул чода цIцIал кьабулеб букIун буго. Щай жиндие гьединаб жо гьабурабан ваццассул ццин бахъараб меххалълъ, цояв ваццас жаваб кьолеб букIун буго - «ГьитIинаб жо кIодо гьабуге!» – ян. nu[da unago, he# coyaS xoda ~al pabuleb bujun bugo. &ay $indiye hedinab $o haburaban waCaSul Cin ba]arab me{a:, coyaw waCaS $awab poleb bujun bugo - «hiTinab $o jodo habuge!» - yan. Хханассул лъималазда кIудияв чияссул гIакълу бичIчIун буго, НакIкIикь росдал цо мискинчиясс магъалоде кьолеб ражи-порол гъал сабаблъун цояв вацц чIвараб меххалълъ. {anaSul ;imala#da judiyaw xiyaSul faqlu biZun bugo, naJip rosdal co miskinxiyaS mavalode poleb ra$i-_orol val sabab;un coyaw waC zwarab me{a:. 269. ГьитIинаб гIощтIоццайила кIудияб гъветI къотIулеб. hiTinab fo&ToCayila judiyab vweT qoTuleb. 270. ГьитIинаб жо бугилан, щибго бикъуге, мочол мугь бикъани, гьебги цIцIогь буго. hiTinab $o bugilan, &ibgo biquge, moxol muh biqani, hebgi ~oh bugo. 271. ГьитIинаб жо кIодо гьабуни, кIудиябги хIехьон чIчIезе кколевила. hiTinab $o jodo habuni, judiyab \e%on Ze#e Kolewila. 272. ГьитIинаб жоялълъул хIалалдассаги цIунаги, хIалакъаб жоялълъул жигаралдассаги цIунаги. hiTinab $oya:ul \alaldaSagi `unagi, \alaqab $oya:ul $igaraldaSagi `unagi. 273. ГьитIинаб кIалалълъ кIудияб рагIи бицунге. hiTinab jala: judiyab rafi bicunge. 274. ГьитIинаб кIкIвахIалдасса кIудияб хIалтIиго лълъикI. hiTinab Jwa\aldaSa judiyab \alTigo :ij. 275. ГьитIинаб кIкIвахIалълъ кIудияб зарал гьабулеб. hiTinab Jwa\a: judiyab #aral habuleb. 276. ГьитIинаб кIодо гьабуге, кIудияб реххун тоге. hiTinab jodo habuge, judiyab re{un toge. 277. ГьитIинаб лълъелIе валагьун, дуе жавгьар щвеларо. hiTinab :e/e walahun, duye $awhar &welaro. 278. ГьитIинаб лъимер бугеб рокъобе илбис лIугьунаребила. hiTinab ;imer bugeb roqobe ilbis /uhunarebila. 279. ГьитIинаб меххалълъ болъонил тIинчIги берцинаб букIуна, нахъа гьелълъулги болъон лIугьуна. hiTinab me{a: bo;onil Tinzgi bercinab bujuna, na]a he:ulgi bo;on /uhuna. 280. ГьитIинаб меххалълъ гогьдаризарурал кIудиял гIейгун эбел-инссул бетIералде рахунел. hiTinab me{a: gohdari#arural judiyal feygun ebel-inSul beTeralde ra[unel. 281. ГьитIинаб ригь, недегьай лълъади, чияде ккечIеб къо – гьеле гьеб буго гIумру. hiTinab rih, nedehay :adi, xiyade Kezeb qo - hele heb bugo fumru. 282. ГьитIинаб ххалкъалълъ жидерго чи кIодо гьавулевила, кIудияб ххалкъалълъ гIодовегIан гьавулевила. hiTinab {alqa: $idergo xi jodo hawulewila, judiyab {alqa: fodowefan hawulewila. 283. ГьитIинаб хъарчигъаялълъ хъокой рагIи кьоларо. hiTinab ]arxivaya: ]okoy rafi polaro. 284. ГьитIинаб хIалтIухъ кьолеб кIудияб мухь букIунаребила. hiTinab \alTu] poleb judiyab mu% bujunarebila. Цо нухалълъ, катихъаги борчIун, гIункIкI жиндирго картIинибе ун буго. ГIемераб меххалълъ чIчIун буго кето, чанги къан, картIил кIалтIа. ГIункIкI къватIибе баккиялда хьул къотIараб катицца гьелда гьарун буго. co na[a:, kati]agi borzun, funJ $indirgo karTinibe un bugo. femerab me{a: Zun bugo keto, xangi qan, karTil jalTa. funJ qwaTibe baKiyalda %ul qoTarab katiCa helda harun bugo. - Дицца гIункIкIал ццерегоялдасса нахъе кваналаро. Мунги гьанже дикьа хIинкъизе ккеларо. Чанги гIункIкIалълъе дицца, кваназе жоги кьун, кумекцин гьабуна. Дуеги кьела дицца ссахI цIцIороссаролIил, гьеб картIиниссаги бахъун, доле доб картIинибе мун бекерун ани. - diCa funJal CeregoyaldaSa na]e kwanalaro. mungi han$e dipa \inqi#e Kelaro. xangi funJa:e diCa kwana#e $ogi pun kumekcin habuna. duyegi pela diCa Sa\ ~oroSaro/il, heb karTiniSagi ba]un, dole dob karTinibe mun bekerun ani. ГIонкIкIоцца картIиниссанго катие жаваб кьун буго - - ГьедигIан гьитIинаб хIалтIухъ гьедигIан кIудияб мухь кьеялълъе цо гIила батила. БачIинаро дун къватIибе. fonJoCa karTiniSango katiye $awab pun bugo - - hedifan hiTinab \alTu] hedifan judiyab mu% peya:e co fila batila. bazinaro dun qwatibe. Гьелдасса нахъе абулебги рагIула - гьитIинаб хIалтIухъ кIудияб мухь кьолеб бугони, ургъизе ккелила, гьелда нахъа цо гъваца батизе бегьулила. heldaSa na]e abulebgi rafula - hiTinab \alTu] judiyab mu% poleb bugoni, urvi#e Kelila, helda na]a co vwaca bati#e behulila. 285. ГьитIинаб хIенхIидассанила кIудияб цIа рекIунеб. hiTinab \en\idaSanila judiyab `a rejuneb. 286. ГьитIинаб цIаялълъила кIудиял рукъзал рухIулел. hiTinab `aya:ila judiyal ruq#al ru\ulel. 287. ГьитIинаб яхIалълъги кIудияб гьунар гьабулеб, кIудияб яхIалълъги бахIарчи вахъинавулев. hiTinab ya\a:gi judiyab hunar habuleb, judiyab ya\a:gi ba\arxi wa]inawulew. 288. ГьитIинабги кIочон тун, кIудиялде вортуге. hiTinabgi joxon tun, judiyalde wortuge. 289. ГьитIинабгIан нацIцIицца цIцIикIкIун хIанчIулебила. hiTinabfan na~iCa ~iJun \anzulebila. 290. ГьитIинав вацц хвани, кIудияв вацц гIодове къулулев, кIудияв вацц хвани, гьитIинав эххеде ворххулев. hiTinaw waC [wani, judiyaw waC fodowe qululew, judiyaw waC [wani, hiTinaw e{ede wor{ulew. 291. ГьитIинав кIодо гьавуларев кIодолъиялде вахунарев. hiTinaw jodo hawularew jodo;iyalde wa[unarew. 292. ГьитIинав чи гьитIинав чи гIадин чIчIарав лълъикI. hiTinaw xi hiTinaw xi fadin Zaraw :ij. 293. ГьитIинав чиги гучук гьойги – цого жо. hiTinaw xigi guxuk hoygi - cogo $o. 294. ГьитIинав чияссе – бухъарабго хоб, чIварабго лахIту. hiTinaw xiyaSe - bu]arabgo [ob, zwarabgo la\tu. 295. ГьитIинав чияссул гIамал ккурав кIудияв чиги лълъикIав вукIунарев, кIудияв чияссул гIамал ккурав гьитIинав чиги лълъикIав вукIунарев. hiTinaw xiyaSul famal Kuraw judiyaw xigi :ijaw wujunarew, judiyaw xiyaSul famal :uraw hiTinaw xigi :ijaw wujunarew. 296. ГьитIинав чияссулгунги гважул когIоялълъулгунги маххссара гьабуге. hiTinaw xiyaSulgun gwa$ul kofoya:ulgungi ma{Sara habuge. 297. ГьитIинал кIудиял гIунин, гIолохъаби лIугьунел, тIирщ кIодолъунин, тIад нигIматал рижулел. hiTinal judiyal funin, folo]abi /uhunel, Tir& jodo;unin, Tad nifmatal ri$ulel. 298. ГьитIинал мунагьал такрарлъунила метерисса гьел кIудиязде ссверулел. hiTinal munahal takrar;unila meteriSa hel judiya#de Swerulel. 299. ГьитIинал тIадлъани, чIахIиял хола. hiTinal Tad;ani, za\iyal [ola. 300. ГьитIиналда разилъуларессе кIудияб щолареб. hiTinalda ra#i;ulareSe judiyab &olareb. 301. ГьитIиналълъул бицунессда кIудияб бихьулареб. hiTina:ul bicuneSda judiyab bi%ulareb. 302. ГьитIинассда малълъула, кIудияссда гьикъула. hiTinaSda ma:ula, judiyaSda hiqula. 303. ГьитIинго босараб лъай – тIогьолI гьабураб гьоцIцIо. hiTinabgo bosarab ;ay - Toho/ haburab ho~o. 304. ГьитIинго гьабураб цIцIали – ганчIида бикIараб накъищ. hiTingo haburab ~ali - ganzida bijarab naqi&. 305. ГьитIинго гIегIедараб, гIедал къвакъвадулареб. hiTingo fefedarab, fedal qwaqwadulareb. 306. ГьитIинго кинабго лъалевлъунги вукIунге, кIудияздаги малълъаруге. hiTingo kinabgo ;alew;un wujunge, judiya#dagi ma:aruge. 307. ГьитIинго лъараб – ганчIида бикIараб накъищ. hiTingo ;arab - ganzida bijarab naqi&. 308. ГьитIинго малълъараб адаб – багьа гьабизе кIолареб рател. hiTingo ma:arab adab - baha habi#e jolareb ratel. 309. ГьитIинго супи, как биххун, чIвай. hiTingo su_i, kak bi{un, zway. 310. ГьитIинго ургъел гьабичIесс дуниял гьабулареб. hiTingo urvel habizeS duniyal habulareb. 311. ГьитIинго хоно бикъарасс, гIедал, оцги бикъулеб. hiTingo [ono biqaraS, fedal, ocgi biquleb. Оц бикъунилан, диванги гьабун, цо гIолохъанчи тусснахъалде витIулев вукIун вуго. Гьесс гьарун буго, жив я вуссинила тусснахъалдасса, я вуссинарила, бегьулеб батани, жив эбелалълъулгун къо-мехх лълъикI гьабизе виччайилан. oc biqunilan, diwangi habun, co folo]anxi tuSna]alde qiTulew wujun wugo. heS harun bugo, $iw ya wuSinila tuSna]aldaSa, ya wuSinarila, behuleb batabi, $iw ebela:ulgun qo-me{ :ij habi#e wiXayilan. Эбелалда асскIове щвейгун, речIчIун тIадгун, гьесс гьелълъул керен тIун реххун буго. ЦIидассан цойги диван гьабизе ккун буго гIолохъанчияссе. Диванбегасс гьессда гьикъун буго - щайила дуцца мун гьавурай, керен кьун, гIезавурай эбелалълъе гьедигIан хIалихьатаб жо гьабураб. ebelalda aSjowe &weygun, reZun Tadgun, heS he:ul keren Tun re{un bugo. `idaSan coygi diwan habi#e Kun bugo folo]anxiyaSe. diwanbegaS heSda hiqun bugo - &ayila duCa mun hawuray, keren pun, fe#awuray ebela:e hedifan \ali%atab $o haburab. Васасс жаваб кьун буго - жиндие щайила нужецца тамихI гьабулеб, жив гьавурайги, жив гьаб къоялде ккезавурайги эбелалълъе щайила гьабулареб? Дун хоно бикъун вачIани, гьелълъ белъун кьолаан, гIанкIу бикъун вачIани, бежун кьолаан. Щиб дицца бикъаниги, эбел тIад рекъолаан. БачIинахъего гьелълъ дие гIадлу гьабун букIарабани, гьаб жакъассеб къо диде бачIунароан. Дие гурила диван гьабизе кколеб букIараб, гьелълъие гьабизе кколаанила… wasaS $awab pun bugo - $indiye &ayila nu$eCa tami\ habuleb, $iw hawuraygi, $iw hab qoyalde Ke#awuraygi ebela:e &ayila habulareb? dun [ono biqun wazani, he: be;un polaan, fanju biqun wazani, be$un polaan. &ib diCa biqanigi, ebel Tad reqolaan. bazina]ego he: diye fadlu habun bujarabani, hab $aqaSeb qo dide bazunaroan. diye gurila diwan habi#e Koleb bujarab, he:iye habi#e Kolaanila... 312. ГьитIинго цIцIаличIесс нахъа керен ххачала. hiTingo ~alizeS na]a keren {axala. 313. ГьитIинго щвараб гIелму щулалъулеб букIуна, Ххарадуниб щвараб лъай лълъеда хъвараб ххатI буго. hiTingo &warab felmu &ula;uleb bujuna, {aradunib &warab ;ay :eda ]warab {aT bugo. 314. Гьобо бан бахъиндал, вахIин, аниб лълъимго букIун гьечIо гуриян абурабила цоясс. hobo ban ba]indal, wa\in, anib :imgo bujun hezo guriyan aburabila coyaS. КIиго ваццассул гьобо базе къотIи кканила. Цо гохIда ццебе бакIги тIасса бищанила, хIалтIуде тIаделъанила. jigo waCaSul hobo ba#e qoTi Kanila. co go\da Cebe bajgi TaSa bi&anila, \alTude Tade;anila. Цоясс хIарщ буцанила, къед банила, цоясс хъарщи-цIул къачIанила. ГIемераб гIакъубаги бихьун, тIассагьобоги гъоркьагьобоги рекъезабунила, аххиралда тIад тIохги банила. coyaS \ar& bucanila, qed banila, coyaS ]ar&i-`ul qazanila. femerab faqubagi bi%un, TaSahobogi vorpahobogi reqe#abila, a{iralda Tad To[gi banila. Цо нухлулав, хIалтIулел ваццазухъги валагьун, щибго жоги гьезда абичIого, нахъе анила. Ваццазул гьессда ццин бахъанила. Ххадурги рортун, чIчIезавунила. co nu[lulaw, \alTulel waCa#u]gi walahun, &ibgo $ogi he#da abizogo, na]e anila. waCa#ul heSda Cim ba]anila. {adurgi rortun, Ze#awunila. - Ле гьудул, дуцца ниж гIадамаллъунго рикIкIунел гьечIо гури! Дур «салам гIалайкумги», «гьабулеб данде билълъаги» кире арал? - le hudul, duCa ni$ fadamal;ungo riJunel hezo guri! dur «salam falaykumgi», «habuleb dande bi:agi» kire aral? - ТIасса лIугьа, гьудулзаби. Дицца нужее саламги кьуна, гьара-рахьиги гьабуна. Дир гIайиб гурохха лъарал хъуялълъ нужеда гьеб рагIизе биччачIолъи. - TaSa /uha, hudul#abi. diCa nu$eye salamgi puna, hara-ra%igi habuna. dir fayib guro{a ;aral ]uya: nu$eda heb rafi#e biXazo;i. Ваццал цин риххун кканила. Кинаб лъаралълъул, кинаб хъуялълъулин гьасс бицунеб бугебан, нухлулассухъ чIваркьун ралагьанила. waCal cin ri{un Kanila. kinab ;ara:ul, kinab ]uya:ulin haS bicuneb bugeban, nu[lulaSu] zwarpun ralahanila. Цинги, лълъимго гьечIеб бакIалда жидецца гьобо балеб букIинги бичIчIун, рекIедеги рачIун, абунила. ВахI, аниб лълъимго букIун гьечIо гури! cingi, :imgo hezeb bajalda $ideCa hobo baleb bujingi biZun, rejedegi, abunila. wa\, anib :imgo bujun hezo guri! 315. Гьобо баччун уневги угьдаравила, цIцIалкIу босун уневги угьдаравила. hobo baXun unewgi uhdarawila, ~alju bosun unewgi uhdarawila. 316. Гьобо хунилан, рогIоро хисулареб. hobo [unilan, roforo [isulareb. 317. Гьобол ахIе, рукъ бихьун. hobol a\e, ruq bi%un. Цо нухалълъ авлахъалда гIонкIкIода варани данделъанила. Гьелда ракIалде кканила варани гьоболлъухъ ахIизе. Вараниялълъ абунила билълъун жо ккеларин, жиб жиндирго нухда ине теян. Гьелълъухъги гIенеккичIого, хIалицца бачун буго гьеб гIонкIкIоцца. Щун руго гьел гIонкIкIол каратI бугеб бакIалде, гIункIкIги лIугьун буго варани жиндирго картIинибе цIцIазе. КигIан кутакалда гIонкIкIоцца цIцIаниги, вараниялда гьелълъул картIинибе лIугьине кIун гьечIо. Гьобол ахIе, рукъ бихьун! – анги абун, варани жиндирго нухда анила. co nu[a: awla]alda fonJoda warani dande;anila. helda rajalde Kanila warani hobol;u] a\i#e. waraniya: abunila bi:un $o Kelarin, $ib $indirgo nu[da ine teyan. he:u]gi feneKizogo, \aliCa baxun bugo heb fonJoCa. &un rugo hel fonJol karaT bugeb bajalde, funJgi /uhun bugo warani $indirgo karTinibe ~a#e. kifan kutakalda fonJoCa ~anigi, waraniyalda he:ul karTinibe /uhine jun hezo. hobol a\e, ruq bi%un! - angi abun, warani $indirgo nu[da anila. 318. Гьобол вачIани, лъимал роххулел. hobol wazani, ;imal ro{ulel. 319. Гьобол вачIун кьолареб, кьибил бачIун кунареб. hobol wazun polareb, pibil bazun kunareb. 320. Гьобол вачIуна, уна, унтул гьобол бигьаго вачIуна, захIматго уна. hobol wazuna, una, untul hobol bihago wazuna, #a\matgo una. 321. Гьобол вихьун, кьер тIураб, кьибил бихьун, хIинкъараб къо бачIунгеги. hobol wi%un, per Turab, pibil bi%un, \inqarab qo bazungegi. 322. Гьобол вихьун, чед беке, чу бихьун, кIалцIи бай. hobol wi%un, xed beke, xu bi%un, jal`i bay. 323. Гьобол вокьулессул хIал анкьидассан лъалеб. hobol wopuleSul \al anpidaSan ;aleb. 324. Гьобол гIемерассул гIумру берцинаб. hobol femeraSul fumru bercinab. 325. Гьобол лълъикIавани, нухда ххер бижилаан. hobol :ijawani, nu[da {er bi$ilaan. 326. Гьобол лълъикIавила вачIинеги лъалев, инеги лъалев. hobol :ijawila wazinegi ;alew, inegi ;alew. 327. Гьобол лълъикIалълъув рещтIа, лълъим батаралълъув кванай. hobol :ija:uw re&Ta, :im batara:uw kwanay. 328. Гьобол рихарасс лъимал руххулел. hobol ri[araS ;imal ru{ulel. 329. Гьобол рихарассул йокьулей хваги. hobol ri[araSul yopuley [wagi. 330. Гьобол росулIего виччаларилан Кинххва – Кинххвада гурони рещтIинарилан гьобол. hobol rosu/ego wiXalarilan kin{wa - kin{wada guroni re&Tinarilan hobol. 331. Гьобол цин кваназаве, калам ххадуб гьабе. hobol cin kwana#awe, kalam {adub habe. 332. Гьоболасс чIоло къай. hobolaS zolo qay. 333. Гьоболасс тогеги, катицца тогеги. hobolaS togegi, katiCa togegi. 334. Гьоболассда букIунебила сайигъаталълъ гурони чурулареб цо тIанкI. hobolaSda bujunebila sayivata: guroni xurulareb co Tanj. 335. Гьоболассда гьикъун гуреб гьан тIамулеб, гьессда гьикъун гуреб хIелеко хъолеб. hobolaSda hiqun gureb han Tamuleb, heSda hiqun gureb \eleko ]oleb. 336. Гьоболассда рекъарабила гьоболлъи гьабулеб (гьобол вихьунила гьоболлъи гьабулеб). hobolaSda reqarabila hobol;i habuleb (hobol wi%unila hobol;i habuleb). 337. Гьоболассе гьоболлъи лъабго къоялълъила гьабулеб, ункъабилеб къоялълъ гьабураб – ссадакъайила. hobolaSe hobol;i ;abgo qoya:ila habuleb, unqabileb qoya: haburab - Sadaqayila. 338. Гьоболассе квен кьелалде ракьандасса гIус бихьейила. hobolaSe kwen pelalde rapandaSa fus bi%eyila. 339. Гьоболассул мугъ берцинаб. hobolaSul muv bercinab. 340. Гьоболассул мугъалда меседил мугьру. hobolaSul muvalda mesedil muhru. 341. – Гьоболассул хIама хIорде бачанищ? – Бачана. - hobolaSul \ama \orde baxani&? - baxana. 342. Гьоболассулгун даран ххинкIазул лълъикIаб. hobolaSulgun daran {inja#ul :ijab. 343. Гьоболги вукIуна, гьодориги вукIуна, гьоболассда божа, гьодорида божуге. hobolgi wujuna, hodorigi wujuna, hobolaSda bo$a, hodorida bo$uge. 344. Гьоболги хвелги ахIичIониги рачIунелила. hobolgi [welgi a\izonigi razunelila. 345. Гьоболлъун индал – ххан, гьобол вачIиндал – лагъ. hobol;un indal - {an, hobol wazindal - lav. 346. Гьоболлъухъги вукIун, гьалбал къабул гьаруларел. hobol;u]gi wujun, halbal qabul harularel. 347. Гьоболлъухъ унелълъул хьитал рукъарай, хьвадизе унелълъул гурде букъарай. hobol;u] une:ul %ital ruqaray, %wadi#e une:ul gurde buqaray. 348. Гьодил кварав – гIадалав, гIадал кварав – цIцIодорав. hodil kwaraw - fadalaw, fadal kwaraw - ~odoraw. 349. Гьой бетIерлъуде ккани, гъалбацIал пасалъула. hoy beTer;ude Kani, valba`al _asa;ula. 350. Гьой буго гважуцца ичIго гьабулеб жо. hoy bugo gwa$uCa izgo habuleb. Ххунздерил хханзабазул вакил хIисабалда, ХIамшарилIе витIун вукIун вуго ГьоцIцIалIа ГIалисканди абулев гIакълучи. (ГIалисканди вукIана кIибилев имам ХIамзатил эмен). {un#deril {an#aba#ul wakil \icabalda, \am^ari/e wiTun wujun wugo ho~a/a faliskandi abulew faqluxi. (faliskandi wujana jiabilew imam \am#atil emen). МагIарул ххалкъ щиб гьунаралълъул, щиб гIакълу-лъаялълъул гIадамал ругелали лъазе бокьарав ХIамшарилI пачалихъалълъул шагьасс гьессул хIал бихьун буго чанго батIияб нухалдалъун. mafarul {alq &ib hunara:ul, &ib faqlu-;aya:ul fadamal rugelali ;a#e boparaw \am^ari/ _axali]a:ul ^ahaS heSul \al bi%un bugo xango baTiyab nu[alda;un. Шагьассул гIадамаз ГIалискандихъе босун бачIун буго кинабго рахъ бащадаб цIулал кIал. Гьез гьикъун буго - «Гьалълъул роххти кинаб рахъ, тIогь кинаб рахъ?» – ан. ^ahaSul fadama# faliskandi]e bosun bazun bugo kinabgo ra] ba&adab `ulal jal. he# hiqun bugo - «ha:ul ro{ti kinab ra], Toh kinab ra]?» ГIалискандицца цIул лълъелIе реххизабун буго. Цинги гьелълъул цояб рахъ цоялдасса цIцIикIкIун тIерхьараб меххалълъ, бихьизабун буго, гьаб рахъ роххти бугин, доб рахъги тIогь бугилан. faliskandiCa `ul :e/e re{i#abun bugo. cingi he:ul coyab ra] coyaldaSa ~iJun Ter%arab me{a:, bi%i#abun bugo, hab ra] ro{ti bugin, dob ra]gi Toh bugilan. Нахъеги шагьассул чагIаз, гьессда ццебе цо хIул-хIулараб хIамаги чIчIезабун, гьалълъул херлъи-бахIарлъи лъалищ дудаян гьикъун буго. na]egi ^ahaSul xafa#, heSda Cebe co \ul-\ularab \amagi Ze#abun, ha:ul [er;i-ba\ar;i ;ali& dudayan hiqun bugo. ГIалискандицца жаваб кьун буго, нижер умумузул аби бугин, къажарассулги хIамилги херлъи-бахIарлъи лъаларилан. faliskandiCa $awab pun bugo, ni$er umumu#ul abi bugin, qa$araSulgi \amilgi [er;i-ba\ar;i ;alarilan. ГIалискандил жавабалълъ рагIаризарурал къажарал ургъун руго гьессие хъачIаб маххссараялълъе. Гьев хIажатхханаялълъуве арав меххалълъ, раххссидасса биччан буго шагьассул азбаралълъул бищун квешаб гьой. faliskandil $awaba: rafari#arural qa$aral urvun rugo heSiye ]azab ma{Saraya:e. hew \a$at{anaya:uwe araw me{a:, ra{SidaSa biXan bugo ^ahaSul a#bara:ul bi&un kwe^ab hoy. ГьакIкIан кIалгун тIаде бачIунеб букIараб гьойдул кIалдиб ГIалискандицца квегIаб квералълъ тIагъур къазабун буго, кваранаб квералълъ чохьолI хханжарги хъубухъун буго. haJan jalgun Tade bazuneb bujarab hoydul jaldib faliskandiCa kwefab kwera: Tavur qa#abun bugo, kwaranab kwera: xo%o/ {an$argi ]ubu]un bugo. Дуцца гьабураб жо щиб? Бегьилищ шагьассул гьой чIвазе! – ян къажарал рихха-ххочараб меххалълъ, ГIалискандицца гьезие цоги кици тIамун буго - «Гьой буго гважуцца ичIго гьабулеб жо». duCa haburab $o &ib? behili& ^ahaSul hoy zwa#e! - yan qa$aral ri{a-{oxarab me{a:, faliskandiCa he#iye cogi kici Tamun bugo - «hoy bugo gwa$uCa izgo habuleb $o». 351. Гьой букIуна хIапизе, хIосс букIуна кьабизе. hoy bujuna \a_i#e, \oS bujuna pabi#e. 352. Гьой бухьунеб тIил гIадав, ресалда данде ноцIцI гIадав. hoy bu%uneb Til fadaw, resalda dande no~ fadaw. 353. Гьой лагIунилан, гIор хъублъулареб, бахIри чвердонилан, ралъад чороклъулареб. hoy lafunilan, for ]ub;ulareb, ba\ri xwerdonilan, ra;ad xorok;ulareb. 354. Гьой лIугьунеб жо тарщидаго лъала. hoy /uhuneb $o tar&idago ;ala. 355. Гьой хвани бацI боххулеб, бацI хвани вехь воххулев. hoy [wani ba` bo{uleb, ba` [wani we% wo{ulew. 356. Гьойги бацIги рекъани, вехьасс гIи хьихьуларо. hoygi ba`gi reqani we%aS fi %i%ularo. 357. Гьойда кIалдиб ракьа речIчIе. hoyda jaldib rapa reZe. 358. Гьойда кIалдибе тIил бегьуге. hoyda jaldibe Til behuge. 359. Гьойдаги речIчIараб гамачI кIочон толареб. hoydagi reZarab gamaz joxon tolareb. 360. Гьойдуе нух толебила, хханассе бакI толебила. hoyduye nu[ tolebila, {anaSe baj tolebila. 361. Гьойдуе хьит гьабуни жинццаго кваналеб. hoyduye %it habuni $inCago kwanaleb. 362. Гьойдуе чури тIе, чодуе кIалцIи бай. hoyduye xuri Te, xoduye jal`i bay. 363. Гьойдул балъ гьабулев чи гIадин. hoydul ba; habulew xi fadin. Гьаб кици тIамула ганчIидасса тIотIоегIан жиндиего пайда гьечIеб жоялда тIад гIумру инабулев чияссул хIакъалълъулI. hab kici Tamula ganzidaSa ToToyefan $indiyego _ayda hezeb $oyalda Tad fumru inabulew xiyaSul \aqa:u/. РукIаралила гьойдул балъ гьабулев цо чиги гьессул чIчIужуги. Гьойдул балъ гьабуралълъухъ гьессие щолеб букIарабила кIиго шагьи. КIиго шагьиялде босараб ссапун тIагIинегIан квералги чурулел рукIаралила. rujaralila hoydul ba; habulew co xigi heSul Zu$ugi. hoydul ba; habura:u] heSiye &oleb bujarabila jigo ^ahi. jigo ^ahiyalde bosarab Sa_un Tafinefan kweralgi xurulel rujaralila. ЧIчIужуялълъ россассда абурабила гьойдул балъ гьабиялълъул нилIее бугеб ххайирго лъаларин жиндаян. Россасс чIчIужуялълъул рагIи гIад гьабурабила, гьойдул балъ гьабулев чийилан жив вукIинин, гьойдул балъ гьабулев чияссул чIчIужуйилан мун йикIинин, гьеб пайда-ххайир гIоларищилан. Zu$uya: roSaSda aburabila hoydul ba; habiya:ul ni/eye bugeb {ayirgo ;alarin $indayan. roSaS Zu$uya:ul rafi fad haburabila, hoydul ba; habulew xiyilan $iw wujinin, hoydul ba; habulew xiyaSul Zu$uyilan mun yijinin, heb _ayda-{ayir folari&ilan. 364. Гьойдул бицарав гьойдул багьаяв вукIунарев. hoydul bicaraw hoydul bahayaw wujunarew. 365. Гьойдул мугъалда цIадул ццунтур букIунебила, катил мугъалда цIцIорол къоно букIунебила. hoydul muvalde `adul Cuntur bujunebila, katil muvalda ~orol qono bujunebila. 366. Гьойдул ругънае гьойдул мацIцI даруяб. hoydul ruvnaye hoydul ma~ daruyab. 367. Гьойдул ххвалчен чурийила, чодул малърал кIалцIийила. hoydul {walxen xuriyila, xodul ma;ral jal`iyila. 368. Гьойдул хIапи рагIун вахъунге, хIелкил гIегIеди рагIун вахъа. hoydul \a_i rafun wa]unge, \e;kil fefedi rafun wa]a. 369. Гьойцца гьойдул гьан кунареб, гIадамасс гIадамассул гьан кунеб. hoyCa hoydul han kunareb, fadamaS fadamaSul han kuneb. 370. Гьойцца кIал чIвараб жо гьойдуе те. hoyCa jal zwarab $o hoyduye te. 371. Гьойцца пурццимахх кIкIунеб бихьанилан абуни, божа, нус йокьулей якьад йихьанилан абуни, божуге. hoyCa _urCima{ Juneb bi%anilan abuni, bo$a, nus yopuley yapad yi%anilan abuni, bo$uge. 372. Гьойцца чIчIикIунилан, ралъад чороклъулареб. hoyCa Zijunilan, ra;ad xorok;ulareb. 373. Гьойццаги чури кьолев тIасса вищулевила. hoyCagi xuri polew TaSa wi&ulewila. 374. Гьоко мекъсса къиругеги, гIакълу мекъсса ссверугеги. hoko meqSa qirugegi, faqlu meqSa Swerugegi. 375. Гьоло бахаралълъубе ххурма бахинабейила. holo ba[ara:ube {urma ba[inabeyila. МагIарухъа гьоболалълъ гьалбадерие сайигъаталълъе гьоло бачIун буго. Данде кьолеб сайигъаталълъул къадар рукъалълъул бетIергьанасс гьадин чIчIезабун буго - «Яс, – ан абун буго гьесс чIчIужуялда, – гьоло бахаралълъубе ххурма бахинабе». mafaru]a hobola: halbaderiye sayivata:e holo bazun bugo. dande poleb sayivata:ul qadar ruqa:ul beTerhanaS hadin Ze#abun bugo - «yas, - an abun bugo heS Zu$uyalda, - holo ba[ara:ube {urma ba[inabe». 376. Гьоло квараблъи лълъадуда лълъиццадайила бицараб? holo kwarab;i :aduda :iCadayila bicarab? 377. Гьоло кколареб цIцIалкIу, цIцIад кколареб буртина. holo Kolareb ~alju, ~ad Kolareb burtina. 378. Гьоркьо-гьоркьоб гIин цIцIачIони, хIамида жибго хIама букIин кIочонебила. horpo-horpob fin ~azoni, \amida $ibgo \ama bujin joxonebila. 379. Гьоркьоблъи битIулеб, гьоркьоб хIучч битIун цIцIани. horpob;i biTuleb, horpob \uX biTun ~ani. 380. Гьоркьоблъи лълъикIаб хъизан бацIикьаги хIинкъулареб. horpob;i :ijab ]i#an ba`ipagi \inqulareb. 381. Гьоркьов кIалъан, чияссул рагIи къотIизабуге, кигIан хIакъаб бицунев чи мунго вугониги. horpow ja;an xiyaSul rafi qoTi#abuge, kifan \aqab bicunew xi mungo wugonigi. 382. Гьоркьове ккеялдасса бокьове ккей лълъикIаб. horpowe KeyaldaSa bopowe Key :ijab. 383. Гьоркьохъан гьечIого, ригьин лIугьунареб, гьоркьов чи кIалъачIого даран кколареб. horpo]an hezogo rihin /uhunareb, horpow xi ja;axogo daran Kolareb. 384. Гьоркьохъан лълъикIай йигони, гIантай ясалълъеги лълъикIав росс щолев. horpo]an :ijay yigoni, fantay yasa:egi :ijaw roS &olew. 385. Гьорода бадибе туни, дурго гьурмада жужалеб. horoda badibe tuni, durgo hurmada $u$aleb. 386. Гьорода бадиве кIущани, чуризе жиндего ккола. horoda badiwe ju&ani, xuri#e $indego Kola. 387. Гьорол къоялълъ куй биче, цIцIадал къоялълъ чу биче. horol qoya: kuy bixe, ~adal qoya: xu bixe. 388. Гьорол къоялълъ хIелкил рачIчI гIадав. horol qoya: \elkil raZ fadaw. 389. Гьорон ругьунаб чехьалълъе бакъванбугIа – багьана. horon ruhunab xe%a:e baqwanbufa - bahana. 390. Гьороццаги бачун гIункIкI царгъинибе биччалареб. horoCa baxun funJ carvinibe biXalareb. 391. Гьороцца авлахъ нахъе гъолареб. horoCa awla] na]e volareb. 392. Гьороцца босун бачIараб гьороцца унеб. horoCa bosun bazarab horoCa uneb. 393. Гьороцца босун унеб кIкIараялълъ гъотIода абурабила жиндие нух кьейилан. horoCa bosun uneb Jaraya: voToda aburabila $indiye nu[ peyilan. 394. Гьороцца хъамун, гъотIол тIамахги исибе ккогегийила. horoCa ]amun voTol Tama[gi isibe Kogegiyila. 395. Гьороцца цIа гьалаглъулеб, гьакълицца ццин гьалаглъулеб. horoCa `a halag;uleb, haqliCa Cin halag;uleb. 396. Гьорчо гирунилан, гохI биххулареб. horxo girunilan, go\ bi{ulareb. 397. Гьорчо хъурщур батаралълъуб чIчIола, квешав чияссул кIал кидаго чIчIоларо. horxo ]ur&ur batara:ub Zola, kwe^aw xiyaSul jal kidago Zolaro. 398. ГьоцIцIо бецIцIулебги – кIал, берссен лагIулебги – кIал. ho~o be~ulebgi - jal, berSen lafulebgi - jal. 399. ГьоцIцIо букIаралълъуб тIутI камулареб. ho~o bujara:ub TuT kamulareb. 400. ГьоцIцIо гьабулеб – на, гьабураб чIчIикIулеб – чIчIикIва. ho~o habuleb - na, haburab Zijuleb - Zijwa. 401. ГьоцIцIо гьабулеб найил зузуй батIияб букIуна. ho~o habuleb nayil #u#uy baTiyab bujuna. 402. «ГьоцIцIо! ГьоцIцIо!» – ян ахIдон, кIал гьуинлъулареб, гьоцIцIо кваначIони. «ho~o! ho~o!» - yan a\don, jal huin;ulareb, ho~o kwanazoni. 403. ГьоцIцIо гIадинги вукIунге, чияцца цIцIун тIагIинедухъ, чинкир гIадинги вукIунге, тун гIодове реххиледухъ. ho~o fadingi wujunge, xiyaCa ~un Tafinedu], xinkir fadingi wujunge, tun fodowe re{iledu]. 404. ГьоцIцIо квананиги – цIцIел кIал, цIцIибил квананиги – гьвел кIал. ho~o kwananigi - ~el jal, ~ibil kwananigi - hwel jal. 405. ГьоцIцIо тIинкIулебги мацIцIила, загьру тIолебги мацIцIила. ho~o Tinjulebgi ma~ila, #ahru Tolebgi ma~ila. 406. ГьоцIцIо тIун гурони, квенги кванаге, бидаяб гурони чуги рекIунге. ho~o Tun guroni, kwengi kwanage, bidayab guroni xugi rejunge. 407. ГьоцIцIоги бахун кьуни, чохьоцца нусги кунеб. ho~ogi ba[un puni, xo%oCa nusgi kuneb. 408. ГьоцIцIоги гьуинаб, гьоркьоб мехх бахъун чIчIикIараб. ho~ogi huinab, horpob me{ ba]un Zijarab. 409. ГьоцIцIоги кьогIлъулеб гIемер чIчIикIани, ссакъиссги бутIунеб гIемер чIамуни. ho~ogi pof;uleb femer Zijani, SaqiSgi buTuneb femer zamuni. 410. ГьоцIцIогун гурони квенги кванаге, рахIат гьечIеб бусадаги вегуге. ho~ogun guroni kwengi kwanage, ra\at hezeb busadagi weguge. 411. Гьудул ахIун вачине кколаро, ахIани тушманги вачIуна. hudul a\un waxine Kolaro, a\ani tu^mangi wazuna. 412. Гьудул бадиве валагьулевила, тушман хIатIазухъ валагьулевила. hudul badiwe walahulewila, tu^man \aTa#u] walahulewila. 413. Гьудул ватIалъарав чи – кваранаб квер батIалъарав чи. hudul waTa;araw xi - kwaranab kwer baTa;araw xi. 414. Гьудул вукIуна ваццассдасса лълъикIавги, гьудул вукIуна тушманассдасса квешавги. hudul wujuna waCaSdaSa :ijawgi, hudul wujuna tu^manaSdaSa kwe^awgi. 415. Гьудул гьаве хIал бихьун. hudul hawe \al bi%un. 416. Гьудул гьавулевги – мунго, тушман гьавулевги – мунго. hudul hawulewgi - mungo, tu^man hawulewgi - mungo. 417. Гьудул гьечIев магъула – мачIал гьечIеб сагула. hudul hezew mavula - mazal hezeb sagula. 418. Гьудул гьудулассда релълъарав вукIунев, тIинчI хъурмида релълъараб букIунеб. hudul hudulaSda re:araw wujunew, Tinz ]urmida re:arab bujuneb. 419. Гьудул гьурмаде валагьулевила, тушман мугъалде валагьулевила. hudul hurmade walahulewila, tu^man muvalde walahulewila. 420. Гьудул къо ккедал лъалевила, эбел-эмен дуего лъимал гьаридал лъалелила. hudul qo Kedal ;alewila, ebel-emen duyego ;imal haridal ;alelila. 421. Гьудул къварилъи ккедал лъала, бахIарчи къеркьеялълъулI лъала. hudul qwari;i Kedal ;ala, ba\arxi qerpeya:u/ ;ala. 422. Гьудул нусгоги дагьав, тушман цоги гIемерав. hudul nusgogi dahaw, tu^man cogi femeraw. 423. Гьудул рикIкIадассан вачIуневила, тушман дур кIалдиссан вачIуневила. hudul riJadaSan wazunewila, tu^man dur jaldiSan wazunewila. 424. Гьудул цо нухалълъ ваче, боххдул ххадур рехъерхъани реххун те. hudul co nu[a: waxe, bo{dul {adur re]er]ani re{un te. 425. Гьудулал кутул тушманал бацIаздасса бергьунелила. hudulal kutul tu^manal ba`a#daSa berhunelila. 426. Гьудуласс бадибе абулеб, тушманасс нахъассан абулеб. hudulaS badiwe abuleb, tu^manaS na]aSan abuleb. 427. Гьудуласс нахъассан веццулевила, тушманасс бадиве веццулевила. hudulaS na]aSan weCulewila, tu^manaS badiwe weCulewila. 428. Гьудуласс нилIер гIунгутIаби нилIеда рицунел, тушманасс чияда рицунел. hudulaS ni/er funguTabi ni/eda ricunel, tu^manaS xiyada ricunel. 429. Гьудулассдасса хIинкъа, тушманассдасса хIинкъуге. hudulaSdaSa \inqa, tu^manaSdaSa \inquge. 430. Гьудулассе гIоло рухI кьезе бегьула, гьединав гьудулни ватизе захIмалъула. hudulaSe folo ru\ pe#e behula, hedinaw hudulni wati#e #a\ma;ula. 431. Гьудулассе кьураб жо – нахъе лъураб ххазина. hudulaSe purab $o - na]e ;urab {a#ina. 432. Гьудулассеги налъулавлъун вукIунге. hudulaSegi na;ulaw;un wujunge. 433. Гьудулассин гьудул гуккулев. hudulaSin hudul guKulew. 434. Гьудулассул гьудул – дурги гьудул. hudulaSul hudul - durgi hudul. 435. Гьудулассул сайгъат гIучI бугониги, гьеб гIочIода дуцца ралъад бахунеб. hudulaSul sayvat fuz bugonigi, heb fozoda duCa ra;ad ba[uneb. 436. Гьудулассул хIал лъала къварилъи ккедал, гIагаразул хIал лъала мискинлъидал, хъизаналълъул хIал лъала рикIкIалъидал. hudulaSul \al ;ala qwari;i Kedal, fagara#ul \al ;ala miskin;idal, ]i#ana:ul \al ;ala riJa;idal. 437. Гьудулассулгун гьудуллъи битIула, гьоркьоб хIучч битIун цIцIараб меххалълъ (Гьоркьоблъи битIичIони, гьудуллъи битIулареб). hudulaSulgun hudul;i biTula, horpob \uX biTun ~arab me{a: (horpob;i biTizoni, hudul;i biTulareb). 438. Гьудулзаби гьечIев чи – кьалбал гьечIеб гъветI. hudul#abi hezew xi - palbal hezeb vweT. 439. Гьудулзаби ругессе дуниял майдангIан гIатIидаб, гьудулзаби гьечIессе огъохъатгIан къваридаб. hudul#abi rugeSe duniyal maydanfan faTidab, hudul#abi hezeSe ovo]atfan qwaridab. 440. Гьудулзаби цоцадасса рикIкIадал лълъикIал, мехх-мехх бихьун цоцахъе раккиги лълъикIаб. hudul#abi cocadaSa riJadal :ijal, me{-me{ bi%un coca]e raKigi :ijab. 441. Гьудулзаби цIиялги гьаре, басриялги кIочон тоге. hudul#abi `iyalgi hare, basriyalgi joxon toge. 442. Гьудуллъи багьадурассулгун гьабе. hudul;i bahaduraSulgun habe. 443. Гьудуллъи багIарабила, тушманлъи чIчIегIерабила. hudul;i bafarabila, tu^man;i Zeferabila. 444. Гьудуллъи буго гьабизе бигьаяб, тезе захIматаб жо. hudul;i bugo habi#e bihayab, te#e #a\matab $o. 445. Гьудуллъи гьабе дудассаго лълъикIассулгун. hudul;i habe dudaSago :ijaSulgun. 446. Гьудуллъи гIел бащадассулгун гьабе, гьалмагълъи хIал рекъолессулгун гьабе. hudul;i fel ba&adaSulgun habe, halmav;i \al reqoleSulgun habe. 447. Гьудуллъи чIчIужуялълъул ваццассулгун ккве. hudul;i Zu$uya:ul waCaSulgun Kwe. 448. Гьудуллъи цIцIорол ссурахIи гIадаб жойила, бекани, тIокIаб къачIазе кIоларебила. hudul;i ~orol Sura\i fadab $oyila, bekani, Tojab qaza#e jolarebila. 449. Гьудуллъиги ваццлъиги боцIцIуд гьабулев. hudul;igi waC;igi bo~ud habulew. 450. Гьудуллъиялълъ гIуцIцIула, тушманлъиялълъ биххула. hudul;iya: fu~ula, tu^man;iya: bi{ula. 451. Гьудуллъун гьавизе вокьарассул, ццин бахъинабун хIал бихье. hudul;un hawi#e woparaSul, Cin ba]inabun \al bi%e. 452. Гьуинаб квен кьогI гьабулеб кьалалдасса кьогIаб квен гьуин гьабулеб рекъел лълъикIаб. huinab kwen pof habuleb palaldaSa pofab kwen huin habuleb reqel :ijab. 453. Гьуинаб кьогIлъарай, кьогIаб гьуинлъарай. huinab pof;aray, pofab huin;aray. 454. Гьуинаб мацIцIалдаги загьруяб ххеч батулеб. huinab ma~aldagi #ahruyab {ex batuleb. 455. Гьуинаб рагIуцца махх-чаранги биунеб, гьуинаб маххссараялда хваралги релъулел. huinab rafuCa ma{-xarangi biuneb, huinab ma{Sarayalda [waralgi re;ulel. 456. Гьуинаб цIцIункIичIони, цIцIекIалълъул тIагIам лъаларебила. huinab ~unjizoni, ~eja:ul Tafam ;alarebila. 457. Гьуинабги цIцIекIабги чIамидал лъала. huinabgi ~ejabgi zamidal ;ala. 458. Гьукъараб жо берцинаб. huqarab $o recinab. 459. Гьукъараб жо гьуинаб. huqarab $o huinab. 460. Гьумер бахьин, махьа чIчIегIер. humer ba%in, ma%a Zefer. 461. Гьумер битIарассул гьудул гIемерав. humer biTaraSul hudul femeraw. 462. Гьумер битIун бугилан, тушманассда божуге, жаниссан бигун букIунеб. humer biTun bugilan, tu^manaSda bo$uge, $aniSan bigun bujuneb. 463. Гьумер чIчIегIерав ракI бацIцIадавги вукIуневила, гьумер хъахIав ракI чIчIегIеравги вукIуневила. humer Zeferaw raj ba~adawgi wujunewila, humer ]a\aw raj Zeferawgi wujunewila. 464. Гьунар бугел цо къоялълъцин рекъон рукIунарел, гьунар гьечIел рекъечIеб къоцин букIунареб. hunar bugel co qoya:cin reqon rujunarel, hunar hezel reqezeb qocin bujunareb. 465. Гьунар-маххщел лълъикIаб лълъиего бокьулеб. hunar-ma{&el :ijab :iyego bopuleb. 466. Гьунар тIокIаб лълъикIаб, чехь бащадаб лълъикIаб. hunar Tojab :ijab, xe% ba&adab :ijab. 467. Гьури биччалелълъулги нахъеххун валагьейила. huri biXale:ulgi na]e{un walaheyila. 468. Гьури кьарияссул хIалтIи хIалакъаб. huri pariyaSul \alTi \alaqab. 469. Гьури хьвазе рохь букIине ккола. huri %wa#e ro% bujine Kola. 470. Гьури хIалакъазул хIалтIуда цIа рекIунеб. huri \alaqa#ul \alTuda `a rejuneb. 471. Гьури чIван чIучIарай, бакъ чIван чIчIегIерлъарай. huri zwan zuzaray, baq zwan Zefer;aray. 472. Гьури чIвачIого гIучI багъарулареб. huri zwazogo fuz bavarulareb. 473. Гьурмада гIатI буцулареб. hurmada faT buculareb. 474. Гьурмал кьер – сахлъиялълъул матIу. hurmal per - sa[;iya:ul maTu. 475. Гьурмада рас бижараб жоялдаги божуге, къотIун гIодобе реххараб бугониги, чол боххалдаги божуге. hurmada ras bi$arab $oyaldagi bo$uge, qoTun fodobe re{arab bugonigi, xol bo{aldagi bo$uge. 476. Гьурмахъ ралагьун бичIчIулеб жо кIалалълъ бицунелдасса битIарабила. hurma] ralahun biZuleb $o jala: bicuneldaSa biTarabila. 477. Гьурщарассул – къватIиб, тIупарассул – жаниб. hur&araSul - qwaTib, Tu_araSul - $anib. 478. Гьуссун багъулеб гьой гIадав. huSun bavuleb hoy fadaw. 479. Гьуссун тIамураб гьойцца бацI кколареб. huSun Tamurab hoyCa ba` Kolareb.

ХІАМА КИНАЗУХЪЕ КЬОЛЕБ? Mала Нассрудинил букӀанила цо хераб хӀама. Цо къоялълъ къалъуда мадугьал вачӀанила, метер рохьобе цӀуладе бачине хӀама биччаян гьарун. Биччалин абунила Мала Нассрудиницца. Цо carlaт гьоркьоб араб гӀадаб заманалда цоги мадугьалги ячӏанила, метер гьабихъе бачине хӀама биччаян гьарун. Биччалин абун, гьейги йитӀанила Мала Нассрудиницца. МаркӀачӀуда лъабабилев мадугьалги вачӀанила, метер базаралде бачине хӀама биччаян гьарун. Биччалин, радал бачине вачӀаян гьессдаги абунила Мала Нассрудиницца. - Я гъарин Мала Нассрудин, рачӀа-рачӀаразда биччалин абулеб буго дуцца хӀама. Щай гьедин абулеб, щиб гьабизе ракӀалда дуда бугеб? - ан цӀехханила чӀчӏужуялълъ. - Биччалин абун, рогьинегӀан роххизарураб гӀоларебищ гьел мадугьалзабазе? Метер радалго, бачун хӀамагун, рохьове ина дун, гьел бокьараб гьабулел рукӀа абе, - ян абунила Мала Нассрудиницца. \ama kinaRu]e poleb& mala naSrudinil bujanila co [erab \ama. co qoya' qa;uda maduhal wazanila, meter roFobe vulade baxine \ama biXayan harun. biXalin abunila mala naSrudiniCa. co cafat horpob arab fadab Ramanalda cogi maduhalgi yazanila, meter habi]e baxine \ama biXayan harun. biXalin abun, heygi yiTanila mala naSrudiniCa. marjazuda ;ab~abilew maduhalgi wazanila, meter baRaralde baxine \ama biXayan harun. biXalin, radal baxine wazayan heSdagi abunila mala naSrudiniCa. - ya Garin mala naSrudin, raza-razaraRda biXalin abuleb bugo duCa \ama. ?ay hedin abuleb, ?ib habiRe rajalda duda bugeb& - an ve{anila ZuDuya'. - biXalin abun, rohinefan ro{iRarurab folarebi? hel maduhalRabaRe& meter radalgo, baxun \amagun, roFowe ina dun, hel boparab habulel ruja abe, - yan abunila mala naSrudiniCa.

КЕТУГИ ГІУНКІКІГИ Бакъараб ГӀункӀкІ букӀанила, цо мискинчияссул нахъарокъоб щиб-щибниги жоялда жанибе баккарун, квине жо балагьулеб. Гьениб букӀараб цо гибиялълъул кӀалтӀеги бахун, махІ ссунтӀулеб букӀараб гьеб анила гибиялълъубе бортун. Гьениб букӀун буго рукъалълъул бетӏергьанасс васассе чӀчӏужу ячине хӀадур гьабураб гӀим. ГӀемераб гӀакъуба бихьанила ГӀонкІкӀода гьеб гибиялълъусса къватӀибе борчӀизе кӀоларого. Кинниги, гъанкъизеги бахъун, цӀцӏалтун биччизеги биччун, хӀалалълъ къватӀибе борчӀанила гьеб гибиялълъусса. Гибиялълъул рагӀалдаги чӀчӏун, гӀималълъ биччизабураб жиндирго рас чӀчӏикӀун, гьеб бакъвазабизе лӏугьанила ГӀункІкІ. Цо заманалдассан, рас бакъвалелде, гьелълъул бетӏер ссверанила. Бахун цо бакІалдегун, цин кечӀ ахӀанила ГӀонкӀкӀоцца. Цинги жибго жиндаго гаргадизе лӏугьанила, Катикьа хӀинкъизе ккани, гьебго кигӀан цӀакъабин бугеб, цо дихъе биччайин гьеб, дицца бихьилин гьелълъие гьабулеб жоян букӀанила гьеб ахӀи-хӀуралда. Бигьа гьабун нахъассаххунги бачӀун, хапун ккунила Катицца ГӀункІкІ. Цо-кӀиго нухалълъ цӀцӏирцӀцӏири бахъанила ГӀонкІкӀол, тӀокӀаб гьаракь гьабилалде, Катицца кун лӏугӀизабунила ГӀункІкІ. ketugi funJgi baqarab funJ bujanila co miskinxiyaSul na]aroqob ?ib-?ibnigi Doyalda Danibe baKarun kwine Do balahuleb. henib bujarab co gibiya'ul jalTegi ba[un, ma\ SunTuleb bujarab heb anila gibiya'ube bortun. henib bujun bugo ruqa'ul beTerhanaS wasaSe ZuDu yaxine \adur haburab fim. femerab faquba biFanila fonJoda heb gibiya'uSa qwaTibe borziRe jolarogo. kinnigi, GanqiRegi ba]un, Valtun biXiRegi biXun, \ala' qwaTibe borzanila heb gibiya'uSa. gibiya'ul rafaldagi Zun, fima' biXiRaburab Dindirgo ras Zijun, heb baqwaRabiRe `uhanila funJ. co RamanaldaSan, ras baqwalelde, he'ul beTer Sweranila. ba[un co bajaldegun, cin kez a\anila fonJoCa. cingi Dibgo Dindago gargadiRe `uhanila, katipa \inqiRe Kani, hebgo kifan vaqabin bugeb, co di]e biXayin heb, diCa biFilin he'iye habuleb Doyan bujanila heb a\i-\uralda. biha habun na]aSa{ungi bazun, [a<un Kunila katiCa funJ. co-jigo nu[a' VirViri ba]anila fonJol, Tojab harap habilalde, katiCa kun `ufiRabunila funJ.

ЦІЦӏВАБИ КИН ГЬАРУЛЕЛ? Цо нухалда Мала Нассрудинида гьикъанила: - ЦӀияб моцӏцӏ баккараб меххалълъ, басриялда щибдай гьабулеб? - ан. - КӀудиял гӀурал чагӀазе, нужее гӀайиб гьечӀищ, гьедигӀан бигьаяб жо лъачӀого рукӀине? ЦӀияб моцӏцӏ баккараб меххалълъ, басрияб, квартӀицца буххун гӀиссинги гьабун, гьелълъул цІцӏваби гьарула, - ян абун жаваб кьунила Мала Нассрудиницца. Vwabi kin harulel& co nu[alda mala naSrudinida hiqanila - viyab moV baKarab me{a', basriyalda ?ibday habuleb& - an. - judiyal fural xafaRe, nuDeda fayib hezi?, hedifan bihayab Do ;azogo rujine& viyab moV baKarab me{a', basriyab, kwarTiCa bu{un fiSingi habun, he'ul Vwabi harula, - yan abun Dawab punila mala naSrudiniCa.

ВАЦЦГИ ЯЦЦГИ ВукӀанила вукӀинчӏила цо росулӏ бечедав чи. Лъимер-бетӀер гьечӀолъи гурони, цогидаб жоялълъул рахъалълъ гьессие щибго къварилъи букӀинчӏила. Жиндир лъимер гьечӀолъи гьессда кидаго рекӀелӏ къан букӀунаанила. - БоцӀцӏи-рикъзини кьун бугоан Аллагьасс дие, гьанже цо лъимерги кьолебани, цӀакъ лълъикӀ букӀинаан, дун хун ххадуб дир боцӀцӏи кквезе, - ян абулаанила гьесс кидаго чӀчӏужуялда. Цо сордоялълъ, макьуги бачӀунарого, къоялълъ даран-базар гьабун, щвараб гӀарацги ццебе бан, пикрабазда вукӀанила гьев. - ГьадигӀан гӀемер боцӀцӏи-рикъзиго кьечӀого, Аллагьасс дие цо лъимер кьун букӀарабани, гьебго бокьилаан дие, квине, ретӀине жоялълъе гӀамал диццаго гьабилаан, - илан абунила гьесс чӀчӏужуялда. ГьедигӀан ургъел ккун мун тезе бегьиларо, рачӀа дицца дуе цо чӀчӏужугӀаги ячинин, щиб лъалеб, гьелълъниги дуе лъимер гьабизеги бегьулаян абунила чӀчӏужуялълъ гьессда. Дуда гьедин ракӀалде ккелеб лъан букӀарабани, дицца гьеб рагӀи дуда абизего абилароанилан, кӀанцӀун тӀадеги вахъун, росс жиндирго бусада веганила. Гьанже чӀчӏужу лӏугьанила Аллагьассда гьардезе: БетӀергьан Аллагь! Дур ссундуего хӀалкӀолъи буго, гурхӀахха Мун нижеда, бегьулеб батани, цо лъимер нижееги кье, - ян. Гӏемераб меххалълъ гьедин дугӏа-алхӏам гьабулейги йикӀун, гьейги кьижун кканила. Гьеб сордоялълъ чӀчӏужуялда гьадинаб макьу бихьанила: гьей йигила ралъдал рагӀалда гӀодой чӀчӏун. Цо заманалда, кӀалдиб ккун цо кӀудияб гъамассгун, ралъдалӏа къватӀибе баккун бачӀанила кӀудияб ччугӀа. Гьелълъ гьей гӀаданалда абунила: «Дуцца дурго россассда абе Аллагьасс доссие битӀараб сайигъат бугин гьаб, метер ралъдал рагӀалдеги вачӀун, гьаб нахъе босе», — ян. Макьилӏго гьей екеранила гьенисса рокъое, россассда гьеб ччугӀицца абураб жо бицуней йикӀанила, росс вукӀанила гьелълъ бицунеб жо бичӏчӀуларого. Цо заманалда макьидасса ворчӀанила росс, цо тамашаго чӀчӏужуги йихьун, гьесс гьелда гьикъанила: - Дуе ккараб щиб? Мун цо тамашаго йиго гури, - ян. - Диени расги гьечӀо, дуе лӏугьараб щиб, вихха-ххочун ккун вуго гури мун, - ан абунила гьелълъ. - Дуцца тункидал, ворчӀана дун макьидасса, - ян абунила россасс. Гьебмеххалда чӀчӏужуялълъ россассда бицанила жиндаго бихьараб макьу. ЛълъикӀалълъе батагиянги абун, гьел нахъеги реганила, рогьинегӀанги чӀчӏужуялде тӀокӀаб макьу бачӀинчӀила. Рогьараб меххалълъ, чӀчӏужуялълъ абунила россассда: - Вилълъа, гъарин, цо ралъдал рагӀалде ваккизе а, щиб лъалеб, нолӏ дида бихьараб макьу уяблъун ккезеги бегьула гури, - ян. - Мун гӀадаллъунищ йигей, макьилӏ бихьараб щинаб жоялда божизе ккани. Лъимер кьезе бокьани, нилӏее Аллагьасс гьадингоги кьезе бегьула, - ян чӀчӏанила росс. Кинго чӏчӏужу тӏасса йичӏичӏила, аххиралдаги вахъун росс анила гьелда макьилӏ бихьараб ралъдал рагӀалде. Ралъдал рагӀалдеги щун, гьев дове-гьаниве ссвер-ссведулев вукӀанила. Цо заманалдассан балагьанила, цо кӀудияб гъамасс бугила ралъдал карачалаз босун рагӀалде бачӀунеб. Унго, Аллагь, гьаб карачелаз босун бачӀунеб жо щибдаян вукӀанила гьев пикраби гьарулев. Цо заманалдассан гъамасс рагӀалде реххун бачӀанила. Вилълъун асскӀовегун, балагьанила гьев, бугила щула гьабураб, чанго бакӀалдассан кваразги бухьараб кӀудияб гъамасс. - Унго-унгоги нолӏ дир чӀчӏужуялда бихьараб макьу битӀун кколебцин гурищ бугеб? — анги абун, ричӏун кваралгун, гъанссида жаниве вакканила гьев - бугилахха меседил горо гӀадаб кӀиго гьитӀинаб лъимер: цо васги, цо ясги. Гьел лъимал ратараб меххалълъ, гьев кутакалда вохханила. Жиндаго тӀасса бахъун, ххалгӀатги гьезда жемун, кодор гьел лъималги ккун, вилълъанила гьев рокъове. КӀиго гьитӀинаб лъимерги бачун, росс вачӀараб меххалълъ, чӀчӏужуги цӀакъго йохханила. - Бихьулищ дир макьу битӀун ккараб куц, - ан абунила гьелълъ. Лъималаздасса роххун, иргадал кодоре рачунаго, цо заманалдассан гьел гӀодизе лӏугьанила. Гьебмеххалда чӀчӏужуялълъ абунила: - Нилӏее гьал рокьарал гӀоларо, гьал хахизеги ккола. Кьун мухьгун, гьал лъимал хахизаризе цо чӀчӏужугӏадан кквезе ккола нилӏецца, гурони гьал ракъуцца хвезе руго. - Валлагь, битӀараб бугилан россассги абунила. Гӏемер зенго бихьичӏого, гьезда мадугьалихъго ятанила лъимер хварай цо мискинай гӀадан. Гьелълъулгун къотӀи-къайги гьабун, гьел лъимал хахизе гьелълъухъе кьунила. Гьелълъие гӀураб гӀарацги, ретӀел-хьитги цогидабги кьезе тӀадеги босанила. Гьенир лъималги тун, гьанже нилӏ рилълъинин гьел гьенире кисса ккаралали цӀеххезе. Цо пуланаб шагьаралда вукӀун вуго гьединго лъимер-бетӀер гьечӀев цо ххан. Жиндирго чӀчӏужуялълъ лъимер гьабуларого букӀун, гьесс кӀиабилейги чӀчӏужу ячун йиго. Гъоркь йикӀарай чӀчӏужуялълъе гьей махӀниги йокьулей йикӀун гьечӀо. Рес рекъани, гьей тӀагӀинайизе хӀадурай йикӀун йиго. Росс къватӀиве арав меххалълъ, гъоркь йикӀарай чӀчӏужуялълъ тӀаде ячарай квешго юххулей, кьабулей йикӀун йиго, гьейги, щибго россассдаги бицинчӀого, гӀенеккун чӀчӏолей йикӀанила. Цо заманалдассан гьей, тӀаде ячарай чӀчӏужу лъимер гьабизе унтун лӏугьун йиго, россги рокъов вукӀун гьечӀо. ГьебсагӀаталда гъоркь йикӀарай чӀчӏужу йортун йиго мадугьалихъ йикӀарай цо рекъай къоролалълъухъе, гьелдаги абунила: - Гьагъаб хъахӀбацца лъимер гьабизехъин буго. Нагагь вас гьавуни, гьев нижер бугеб-гьечӀеб боцӀцӏул бетӀергьанлъунги вахъуна, гьединго россасс дун йиччан, гъоб лъимадул эбел хьихьун тезегицин бегьула. Дуцца абунагӀан гӀарац-месед кьела дицца дуе, гьагъаб лъимер гьабигун, тӀагӀинабулеб куц къваригӀун буго, ян. - Дуда гьелълъул ургъел ккоге, гьеб дие цӀакъ бигьаяб жо, - ян абунила рекъай къоролалълъ. Рекъай къоролайги гьейги рилълъанила рокъоре. - Гьалехха дуе кумекалълъе чӏарахъан ячун ячӀана дун, - ан абунила гъоркь йикӀарай чӀчӏужуялълъ лъимер гьабизе егарай чӀчӏужуялда. Рекъай къоролай лълъикӀалълъе ячӀун гьечӀейлъи лъан, гьей йихьизего бокьун букӀинчӀила гьей пакъиралълъе, кинниги, чара къосиналълъ, разилъанила. Цо заманалдассан гьелълъ меседил гарал гӀадал васги ясги гьарунила. ГьебсагӀат чӀарахъаналълъ цо кӀудияб гъанссида жанир гьелги лъунила, лъималазул эбелалда гъоркье хвараб борохьги рехханила. Гьеб кинабго гьелда бихьанила, щибгоги жо абичӀила. Гьеб гъамассги, ахӀун цо-кӀиго бихьинчигун, рокъосса къватӀибе босун анила. Гьеле гьей рекъай къоролалълъ ралъдалӏе реххизарурал лъимал руго дов чияссда ралъдал рагӀалда ратаралги. Гьанже вачӀанила росс рокъове. Гьикъанила гьесс: - ЧӀчӏужу унтун тун йикӀана, васищ гьелълъ гьавурав, ясищ? - ан. - Валлагь, нижер кӀудияв, кигӀан дудасса нечаниги, баххчун щиб гьабилеб, дур гьагъай чӀчӏужуялълъ хвараб борохь гьабуна, - ян абунила хханассда рекъай къоролалълъ. Хханассул кутакалда ццин бахъанила, гьеб къоялълъго рокъосса къватӀие гъунила гъол лъималазул эбел. Дир къисмат гьадинаб букӀун батилиланги абун, гьей пакъирги йилълъанила гьенисса нахъе. ГӀодилаго, чӏвадилаго уней-уней йикӀанила гьей мугӀрул тун, щобал тун. Бакъги тӀерхьанила, дунялги бецІцӏлъизе лӏугьанила, ссвакан татуги хун йикӀун, гьей ясалълъ хӀукму гьабунила цо ссанагӀатаб гӀадинаб бакӀалда сордо базе. Авлахъалда цо гъветӀги батун, яхъун гьеб гъотӀодегун, гӀодой чӀчӏанила гьей. РогьинегӀан гьелда макьуги щвечIила, ракӀалдасса лъималги инчӀила. ХъахІлъи реххарабго, гъотӀодасса гӀодоеги рещтӀун, нахъеги йилълъанила. ЦӀакъ якъунги йикӀанила гьей. Цо заманалдассан гьей щванила, кваназе гӀиги биччан, гӀияда ццеве чӀчӏун вугев вехьассда асскӀое. Хъахӏаб мегежалълъул херав чи вугоанила гьев. Йилълъине рухІги тӀагӀунеб букӀун, гьелълъ хӀукму гьабунила вехьассда дагьаб квен гьаризе. Вехьассда асскӀое щвейгун, гьелълъ абунила: - КӀудияв чи, цӀакъ якъунги йиго, квине жогӀаги гьечӀебищ духъ? - ан. Вехьасс, къвачӀиниссаги бахъун, ясалълъе квине квен кьунила, ххадуб гьелдаги гьикъанила: - Мун кисса, гьаниб дуцца балагьулеб щиб? - ан. Ясалълъ жиндир ккараб щинаб жо бицанила вехьассда. Вехь гьелда цІакъ гурхӀанила, жиндирго рокъоеги ячанила. Рокъор гьессул чӀчӏужуги кӀиго лъимерги рукӀанила: цояв васги, цояй ясги. Вехьасс хъизамалълъаги бицанила гьелълъ жиндаго бицараб ххабар. Вехьассги чӀчӏужуялълъги гьей яс жидерго яслъун гьаюнила. ЛълъикӀалан мехх банила ясалълъ вехьассул бакӀалда, гьелълъие гьениб камураб жоги букӀинчӀила. Кин бугониги гьей цӀакъ пашман йикӀанила, жиндирго кӀиябго лъимер ракӀалдасса араб мехх букӀунароанила гьелълъул. Щибаб сордойил гӀадин, кьижараб меххалълъ, макьилӏ рихьулаанила гьелда жиндирго васги ясги. Радал яхъараб меххалълъ, гӀемерай гӀодулаанила гьей... Дол лъимал рукӀанила рахь рекӀарал кьагӀи гӀадин, бокьараб кун, бокьараб ретӀун, кӀудиял гӀун рачӀунел. Ххассго вас цӏакъ рухІ бугев чи лӏугьунев вукӀанила. Цо къоялълъ къотӏнор расандилаго, гьессухъа цо вас гӀоданила, гьебмеххалда досс гьессда гьадин рогьо банила: - Вилълъа ццевесса, къватӀулӏа жо, дунгун вагъичӏого, мун дурго эбел-эмен ралагьизе щай унарев, гьедигIан цӀакъав чи? - ян. Васассда гьеб рагӀи цӀакъ рекӀеда унтанила, пашмангоги рокъове вилълъанила. Вас пашманго вихьун, эбелалълъ гьикъанила: - Дуе щиб ккараб, дир вас, мун жакъа цӀакъ пашман вуго гури, - ян. Васасс гьелда бицанила жинда мадугьалассул васасс бараб рогьо, - Гьеб жо кӀудияб гьересси буго, воре, мун гьелда божуге, - ян абунила гъолълъ гьессда. Васги дагьав гӀодове виччан лӏугьанила. Гьеб сордоялълъни къасси васассдаги ясалдаги - кӀияздаго макьилӏ бихьанила жидер эбел йигеб вехьассул рукъ, жидерго эбел, эбелалълъ макьилӏ гьезда бицанила ккараб щинаб жоги. Радал ворчӀаравго, ваццасс яццалда бицанила жинда бихьараб макьу, яццалълъги бицанила гьебго макьу жиндаги бихьанилан. Гьебмеххалда васассда бичІчӀанила жинда лъималаз бараб рогьо гьересси гуреблъи, инссуда асскӀовеги ун, гьессдаги яццалдаги бицанила жиндагоги нолӏ бихьараб макьу. Гьебмеххалда инссуцца гьессда абунила: - Валлагь, дир вас, нужер эбел-эмен щалали дида лъаларо, дидани нуж ралъдал рагӀалда кӀудияб гъанссида жанир ратана, - ян. Гьеб рагӏарабго, васассги ясалълъги бетӀералдасса рас бетӀанила. - Нижер эбел чӀаго йиго, дой вехьассул доя йиго, нижилан абуни гьанир щибго лъаларого, квана-гьекъон, кепалда руго! - ян ахІданила гьел. Россассулги чӀчӏужуялълъулги рес къотӀанила. Берцинаб мацІцӏ бицун, лъималазул ракӀ батизабизе лӏугьанила гьел, гьелдассани щибго жо ккечӀила. Васасс абунила: - Валлагь, цо лахӏзаталълъги чӀчӏеларо дун гьанив, дирго эбел ялагьичӀого,- ян. Жиндирго яццги танила гьесс гьел чагӀазда асскӀой, живги вахъанила къватӀиве, я дун хвела, ялъуни эбел ялагьилилан, щулияб къотӀигун. Макьилӏ эбелалълъ малълъун букӀанила васассда жий йигеб бакӀалде вачӀине кколеб куцги нухги. Гьединлъидал вас, кивниги чӀчӏечӀого, кваначӀого, гьекъечӀого, эбел ятизеги йихьизеги бугеб гӀишкъуялълъ ссвак лъачӀого, уневго унев вукӀанила. Цо мугӀрул щобал ругеб бакӀалдассан къотӀун унаго, гьессда данде бачӀанила анкьго бетӀер бугеб аздагьо. Гьев вас дагьав хӀинкъарав гӀадин лӏугьанила, щайин абуни гьессда киданиги аздагьо бихьун букӀинчӀила. Гьеб гуребги, рокъосса къватӀиве вахъунаго, гьесс щибниги ярагъ цадахъ босунги букӀинчӏо. Щибдай гьанже гьабилаян вукӀаго, гьессда хьолбохъ цо кӀудияб гамачӏ батанила. Босун гьеб гамачӏ речӀчӀанила васасс аздагьоялълъул ботӏролӏ. Аздагьо бугелълъуб гӀодоб кканила. Гьелълъ васассде ахӀанила: - Мун бихьинчи ватани, цоги речӀчӀе дида, - ян. Васасс абула: - Эбелалълъ дун цо гьавун вуго, цо речӏчӏараб дуеги гӀела, - ян. Аздагьо бугелълъуб хванила, васги жиндирго нухалълъ анила. Гьедин унаго, вас щванила доб сордоялълъ жиндир эбелалълъ сордо бараб гъотӀода гъоркье. Ссваканги вукӀун, вас цо дагьаб заманалълъ гьенив гӀебеде чІванила. Цо заманалдасса гьессда рагӀанила мугӀрул риххулеб гӀадаб гӀассияб гьаракь, балагьанила гьав, бачӀунеб бихьанила жинцца чІваралдассаги кӀудияб аздагьо. КӀалдиссан цӏа бугила гьелълъул бурулеб, ццунтур гӀадин багӀарлъун берал ругила, хӀур бахъун бачӀинеб бугила. Гьеб букӀанила доб чІвараб аздагьоялълъул кӀудияб бацц. Жиндир бацц чӏвараблъиги лъан, тушман валагьизеян бахъун букӀанила гьеб къватӀибе. Гьев вас вихьараб меххалълъ, аздагьоялълъ ахӀанила: - Дир бацц чІварав тушман мун вукӀине ккола, гьанже бихьила гури дицца дуе гьабулеб жо, - ян. Ххурхханила аздагьоги васги цоцалълъ. Ккун боххгун, бетӏералдассан ссверизабун, гӀодоб кьабунила васасс аздагьо. - Дир рухІ бахъарасс дир ххазинаги босе, - ян гьаракьги гьабун, хӀалалълъ хъурщун, аздагьо анила жиндирго рукӏнибе. Ххадув васги вилълъанила. Балагьанила, бугила гъваридаб цо нохъо, гӀодоре рещтӀунеб цо малиги бугила. Вилълъанила вас молодасса гӀодовеги рещтӀун, ругила цо чӀухӀарал кӀалгӀаби, щивниги чияссул сасги гьечIила. Довеххун валагьанила, гьанивеххун валагьанила, цо нуцӏцӏа бихьанила. Рагьун нуцӀцӏагун, вакканила жаниве, йигилахха цо берцинай яс. Йихьигун, гьей ясалълъухъ рокьи кканила гьессул. Гьев вихьигун, ясалълъулги кканила рокьи. Аздагьо чІвараблъиги лъачӀого, гьей ясалде кӀудияб ургъел кканила гьессул. Нагагь жал гъолда рихьани, кӀиялго чӏвалин гъолълъан йикӀанила гьей. - Ле, гӀолохъанчи, мун гьаниве кисса ккарав? Гьаб буго аздагьабазул хханассул кӀалгӀа. Мун гьанив ватани, гъолълъ мун чІвала, - ян абунила гьелълъ. - Гьебги гьелълъул баццги - кӀиябго чІван реххараб дицца, Дуда гьелълъул ургъел ккоге, мун дунгун цадахъ йилълъине хӀадурлъе, ян абунила васасс гьелда. Гьесс бицараб жоялда цин божуларогоги йикӀанила гьей, нахъа гьев васассул рагъа-рачариялдасса гьелда бичІчӀанила гьесс бицунеб жо битӀараб букӀин. - Йилълъа дурго ххеххлъи гьабун, дун гӀедегӀун вуго, дир цоги иш буго, - ян абунила гьесс. Гьедин бугони, нилӏецца гьанисса гӀарац-меседгӏаги босун лълъикӀ. Гьаб малгӀуналълъул гьаниб цӀакъ бечедаб ххазина буго, - ян абунила гьелълъ. Ццее ясги ххадув васги рилълъанила кӀалгӀабахъ тира-ссверизе. КӀикъого рукъ цӀураб жавгьар, якъут, гӀарац, месед батанила аздагьоялълъул ххазинадул. Васасс ясалда нахъеги абунила: Дир ххирияй гьудул, дун цӀакъ гӀедегӀун вуго, дир цоги кІвар бугеб иш буго, гьединлъидал гьаб ххазина босизе нилӏ нахъруссун рачӀина, гьабсагӀаталълъ нилӏ нухда рахъине ккола, - ян. Рилълъаххаянги абун, гьел кӀиялго гьенисса къватӏире лӏугьанила, нухдаги рахъанила. ЛълъикӀаланго рилълъараб меххалълъ, гьезда цо басриябго рукъ батанила нухда. ГьебсагӀат васассда ракӀалде щванила жинда бихьараб макьуги, гьеб рукъги жиндир эбел жаний йигеб вехьассул рукъ букӀин лъанила. - Гьале гьаний жаний дир эбел йиго, ан ясалдаги абун, васасс нуцӀцӏида кӀутӀанила. Гьеб заманалда гьессул эбел ретӀел чурулей йикӀанила. НуцӀцӏида кӀутӀулеб рагӀарабго, йортун ун, гьелълъ нуцӏцӏа рагьанила. Жаниве лӏугьаравго, васассда жиндирго эбел лъанила, эбелалда васги лъанила. Гьел гӀодилаго, цоцалълъ ххурхханила. лълъикӀалан меххалълъ рагӀи абизе кӀоларого ххутӏанила. ГьебсагӀат вехьассул чӀчӏужуги лъималги рачӀанила тӀаде. Гьез ххабар-кӀалалде байбихьанила, иргадал эбелалълъги васассги жиде-жидер ккараб, лӏугьараб бицанила. Къасси рокъове вехьги вачӀанила, гьессдаги бицанила ккараб-тараб. Радал гьев вас, вехьассул кинабго хъизан-агьлуги, жиндирго эбелги, гъой ясги цадахъ рачун, къватӀиве вахъанила аздагьоялълъул ххазина бугеб бакӀалде. Щибниги жо гъоркь течӀого, гьенисса тӀолго ххазинаги босанила гьез, гьаказда, чуязда, хӀамузда лъун, жалгоги рилълъанила гъов васги ясги хьихьун гӀезарурав чияссул бакӀалде ралагьун. Цо чанго къо нухдаги бан, гьел рокъоре щванила. Рукъалълъул агьлуго данде бахъун, кӀудияб роххел гьабунила, ххассго цӀакъ йохханила гъой яс, жиндир эбел ятиялдасса. Эбелги ясги лълъикӀалан меххалълъ цоцалълъ ххурххун, гӀода-чІвадулелги рукӀанила. Васги, ясги, эбелги цоцазда ратиялдасса роххун, гьел лъимал хьихьун рукӀарал чагӀаз кӀудияб бертин, квана-гьекъей гьабунила, гӀадамалги ахӀун. Гьенибго гьев васасce дой, аздагьоялда асскӀой ятарай ясги ячанила, васассул яццги вехьассул васасcе кьунила, вехьассул ясги, цо лълъикӀав васги ватун, гьессие кьунила. Анкьицца квана-гьекъей, ссухІмат-кеп букӀанила. Гьанже, ахӀа-тарал чагӀи рокъо-рокъоре араб меххалълъ, гьел лъимал хьихьун вукӀарав чиясс, жиндир бугеб боцӀцӏул цӏцӏикІкӀарассебги кьун, гьев васги ясги жиндирго лъималлъун гьарунила. Гьезул эбелги, жиндирго яццлъун гьаюн, боцӀцӏи-рикъзиги йикӀине лълъикӀаб рукъги кьун танила. waCgi yaCgi wujanila wujinzila co rosu` bexedaw xi. ;imer-beTer hezo;i guroni, cogidab Doya'ul ra]a' heSiye ?ibgo qwari;i bujinzila. Dindir ;imer hezo;i heSda kidago reje` qan bujunaanila. - boVi-riqRini pun bugoan alahaS diye, hanDe co ;imergi polebani, vaq 'ij bujinaan, dun [un {adub dir boVi KweRe, - yan abulaanila heS kidago ZuDuyalda. co sordoya', mapugi bazunarogo, qoya' daran-baRar habun, ?warab faracgi Cebe ban, <ikrabaRda wujanila hew. - hadifan femer boVi-riqRigo pezogo, alahaS diye co ;imer pun bujarabani, hebgo bopilaan diye, kwine, reTine Doya'e famal diCago habilaan, - ilan abunila heS ZuDuyalda. hedifan urGel Kun mun teRe behilaro, raza diCa duye co ZuDufagi yaxinin, ?ib ;aleb, he'nigi duye ;imer habiRegi behulayan abunila ZuDuya' heSda. duda hedin rajalde Keleb ;an bujarabani, diCa heb rafi duda abiRego abilaroanilan, janvun Tadegi wa]un, roS Dindirgo busada weganila. hanDe ZuDu `uhanila alahaSda hardeRe beTerhan alah! dur Sunduyego \aljo;i bugo, gur\a{a mun niDeda, behuleb batani, co ;imer niDeyegi pe, - yan. femerab me{a' hedin dufa-al\am habuleygi yijun, heygi piDun Kanila. heb sordoya' ZuDuyalda hadinab mapu biFanila, hey yigila ra;dal rafalda fodoy Zun. co Ramanalda, jaldib Kun co judiyab GamaSgun, ra;da`a qwaTibe baKun bazanila judiyab Xufa. he' hey fadanalda abunila, - «duCa durgo roSaSda abe alahaS doSiye biTarab sayiGat bugin hab, meter ra;dal rafaldegi wazun, hab na]e bose», — yan. mapi`go hey ekeranila heniSa roqoye, roSaSda heb XufiCa aburab Do bicuney yijanila, roS wujanila he' bicuneb Do biZularogo. co Ramanalda mapidaSa worzanila roS, co tama/ago ZuDugi yiFun, heS helda hiqanila - duye Karab ?ib& mun co tama/ago yigo guri, - yan. - diyeni rasgi hezo, duye `uharab ?ib, wi{a-{oxun Kun wugo guri mun, - an abunila he'. - duCa tunkidal, worzana dun mapidaSa, - yan abunila roSaS. hebme{alda ZuDuya' roSaSda bicanila Dindago biFarab mapu. 'ija'e batagiyangi abun, hel na]egi reganila, rohinefangi ZuDuyalde Tojab mapu bazinzila. roharab me{a', ZuDuya' abunila roSaSda - wi'a, Garin, co ra;dal rafalde waKiRe a, ?ib ;aleb, no` dida biFarab mapu uyab;un KeRegi behula guri, - yan. - mun fadal;uni? yigey, mapi` biFarab ?inab Doyalda boDiRe Kani. ;imer peRe bopani, ni`eye alahaS hadingogi peRe behula, - yan Zanila roS. kingo ZuDu TaSa yizizila, a{iraldagi wa]un roS anila helda mapi` biFarab ra;dal rafalde. ra;dal rafaldegi ?un, hew dowe-haniwe Swer-Swedulew wujanila. co RamanaldaSan balahanila, co judiyab GamaS bugila ra;dal karaxalaR bosun rafalde bazuneb. ungo, alah, hab karaxelaR bosun bazuneb Do ?ibdayan wujanila hew <ikrabi harulew. co RamanaldaSan GamaS rafalde re{un bazanila. wi'un aSjowegun, balahanila hew, bugila ?ula haburab, xango bajaldaSan kwaraRgi buFarab judiyab GamaS. - ungo-ungogi no` dir ZuDuyalda biFarab mapu biTun Kolebcin guri? bugeb& — angi abun, rizun kwaralgun, GanSida Daniwe waKanila hew - bugila{a mesedil goro fadab jigo hiTinab ;imer, co wasgi, co yasgi. hel ;imal ratarab me{a', hew kutakalda wo{anila. Dindago TaSa ba]un, {alfatgi heRda Demun, kodor hel ;imalgi Kun, wi'anila hew roqowe. jigo hiTinab ;imergi baxun, roS wazarab me{a', ZuDugi vaqgo yo{anila. - biFuli? dir mapu biTun Karab kuc, - an abunila he'. ;imalaRdaSa ro{un, irgadal kodore raxunago, co RamanaldaSan hel fodiRe `uhanila. hebme{alda ZuDuya' abunila - ni`eye hal roparal folaro, hal [a[iRegi Kola. pun muFgun, hal ;imal [a[iRariRe co ZuDufadan KweRe Kola ni`eCa, guroni hal raquCa [weRe rugo. - walah, biTarab bugilan roSaSgi abunila. femer Rengo biFizogo, heRda maduhali]go yatanila ;imer [waray co miskinay fadan. he'ulgun qoTi-qaygi habun, hel ;imal [a[iRe he'u]e punila. he'iye furab faracgi, reTel-Fitgi cogidabgi peRe Tadegi bosanila. henir ;imalgi tun, hanDe ni` ri'inin hel henire kiSa Karalali ve{eRe. co <ulanab /aharalda wujun wugo hedingo ;imer-beTer hezew co {an. Dindirgo ZuDuya' ;imer habularogo bujun, heS jiabileygi ZuDu yaxun yigo. Gorp yijaray ZuDuya'e hey ma\nigi yopuley yijun hezo. res reqani, hey TafinayiRe \aduray yijun yigo. roS qwaTiwe araw me{a', Gorp yijaray ZuDuya' Tade yaxaray kwe/go yu{uley, pabuley yijun yigo, heygi, ?ibgo roSaSdagi bicinzogo, feneKun Zoley yijanila. co RamanaldaSan hey, Tade yaxaray ZuDu ;imer habiRe untun `uhun yigo, roSgi roqow wujun hezo. hebsafatalda Gorp yijaray ZuDu yortun yigo maduhali] yijaray co reqay qorola'u]e, heldagi abunila - haGab ]a\baCa ;imer habiRe]in bugo. nagah was hawuni, hew niDer bugeb-hezeb boVul beTerhan;ungi wa]una, hedingo roSaS dun yiXan, Gob ;imadul ebel FiFun teRegicin behula. duCa abunafan farac-mesed pela diCa duye, haGab ;imer habigun, Tafinabuleb kuc qwarifun bugo, yan. - duda he'ul urGel Koge, heb diye vaq bihayab Do, - yan abunila reqay qorola'. reqay qorolaygi heygi ri'anila roqore. - hale{a duye kumeka'e zara]an yaxun yazana dun, - an abunila Gorp yijaray ZuDuya' ;imer habiRe egaray ZuDuyalda. reqay qorolay 'ija'e yazun hezey;i ;an, hey yiFiRego bopun bujinzila hey <aqira'e, kinnigi, xara qosina', raRi;anila. co RamanaldaSan he' mesedil garal fadal wasgi yasgi harunila. hebsafat zara]ana' co judiyab GanSida Danir helgi ;unila, ;imalaRul ebelalda Gorpe [warab boroFgi re{anila. heb kinabgo helda biFanila, ?ibgogi Do abizila. heb GamaSgi, a\un co-jigo biFinxigun, roqoSa qwaTibe bosun anila. hele hey reqay qorola' ra;da`e re{iRarural ;imal rugo dow xiyaSda ra;dal rafalda rataralgi. hanDe wazanila roS roqowe. hiqanila heS - ZuDu untun tun yijana, wasi? he' hawuraw, yasi?& - an. - walah, niDer judiyaw, kifan dudaSa nexanigi, ba{xun ?ib habileb, dur haGay ZuDuya' [warab boroF habuna, - yan abunila {anaSda reqay qorola'. {anaSul kutakalda Cin ba]anila, heb qoya'go roqoSa qwaTiye Gunila Gol ;imalaRul ebel. dir qismat hadinab bujun batililangi abun, hey <aqirgi yi'anila heniSa na]e. fodilago, zwadilago uney-uney yijanila hey mufrul tun, ?obal tun. baqgi TerFanila, dunyalgi beV;iRe `uhanila, Swakan tatugi [un yijun, hey yasa' \ukmu habunila co Sanafatab fadinab bajalda sordo baRe. awla]alda co GweTgi batun, ya]un heb GoTodegun, fodoy Zanila hey. rohinefan helda mapugi ?wezila, rajaldaSa ;imalgi inzila. ]a\;i re{arabgo, GoTodaSa fodoyegi re?Tun, na]egi yi'anila. vaq yaqungi yijanila hey. co RamanaldaSan hey ?wanila, kwanaRe figi biXan, fiyada Cewe Zun wugew weFaSda aSjoye. ]a\ab megeDa'ul [eraw xi wugoanila hew. yi'ine ru\gi Tafuneb bujun, he' \ukmu habunila weFaSda dahab kwen hariRe. weFaSda aSjoye ?weygun, he' abunila - judiyaw xi, vaq yaqungi yigo, kwine Dofagi hezebi? du]& - an. weFaS, qwaziniSagi ba]un, yasa'e kwine kwen punila, {adub heldagi hiqanila - mun kiSa, hanib duCa balahuleb ?ib& - an. yasa' Dindir Karab ?inab Do bicanila weFaSda. weF helda vaq gur\anila, Dindirgo roqoyegi yaxanila. roqor heSul ZuDugi jigo ;imergi rujanila, coyaw wasgi, coyay yasgi. weFaS ]iRama'agi bicanila he' Dindago bicarab {abar. weFaSgi ZuDuya'gi hey yas Didergo yas;un hayunila. 'ijalan me{ banila yasa' weFaSul bajalda, he'iye henib kamurab Dogi bujinzila. kin bugonigi hey vaq <a/man yijanila, Dindirgo jiyabgo ;imer rajaldaSa arab me{ bujunaroanila he'ul. ?ibab sordoyil fadin, piDarab me{a', mapi` riFulaanila helda Dindirgo wasgi yasgi. radal ya]arab me{a', femeray fodulaanila hey... dol ;imal rujanila raF rejaral pafi fadin, boparab kun, boparab reTun, judiyal fun razunel. {aSgo was va` ru\ bugew xi `uhunew wujanila. co qoya' qoTnor rasandilago, heSu]a co was fodanila, hebme{alda doS heSda hadin roho banila - wi'a CeweSa, qwaTu`a Do, dungun waGizogo, mun durgo ebel-emen ralahiRe ?ay unarew, hedifan vaqaw xi& - yan. wasaSda heb rafi vaq rejeda untanila, <a/mangogi roqowe wi'anila. was <a/mango wiFun, ebela' hiqanila - duye ?ib Karab, dir was, mun Daqa vaq <a/man wugo guri, - yan. wasaS helda bicanila Dinda maduhalaSul wasaS barab roho, - heb Do judiyab hereSi bugo, wore, mun helda boDuge, - yan abunila Go' heSda. wasgi dahaw fodowe wiXan `uhanila. heb sordoya'ni qaSi wasaSdagi yasaldagi - jiyaRdago mapi` biFanila Dider ebel yigeb weFaSul ruq, Didergo ebel, ebela' mapi` heRda bicanila Karab ?inab Dogi. radal worzarawgo, waCaS yaCalda bicanila Dinda biFarab mapu, yaCa'gi bicanila hebgo mapu Dindagi biFanilan. hebme{alda wasaSda biZanila Dinda ;imalaR barab roho hereSi gureb;i, inSuda aSjowegi un, heSdagi yaCaldagi bicanila Dindagogi no` biFarab mapu. hebme{alda inSuCa heSda abunila - walah, dir was, nuDer ebel-emen ?alali dida ;alaro, didani nuD ra;dal rafalda judiyab GanSida Danir ratana, - yan. heb rafarabgo, wasaSgi yasa'gi beTeraldaSa ras beTanila. - niDer ebel zago yigo, doy weFaSul doya yigo, niDilan abuni hanir ?ibgo ;alarogo, kwana-heqon, ke<alda rugo! - yan a\danila hel. RoSaSulgi ZuDuya'ulgi res qoTanila. bercinab maV bicun, ;imalaRul raj batiRabiRe `uhanila hel, heldaSani ?ibgo Do Kezila. wasaS abunila - walah, co la\Rata'gi Zelaro dun haniw, dirgo ebel yalahizogo,- yan. Dindirgo yaCgi tanila heS hel xafaRda aSjoy, Diwgi wa]anila qwaTiwe, ya dun [wela, ya;uni ebel yalahililan, ?uliyab qoTigun. mapi` ebela' ma'un bujanila wasaSda Diy yigeb bajalde wazine Koleb kucgi nu[gi. hedin;idal was, kiwnigi Zezogo, kwanazogo, heqezogo, ebel yatiRegi yiFiRegi bugeb fi/quya' Swak ;azogo, unewgo unew wujanila. co mufrul ?obal rugeb bajaldaSan qoTun unago, heSda dande bazanila anpgo beTer bugeb aRdaho. hew was dahaw \inqaraw fadin `uhanila, ?ayin abuni heSda kidanigi aRdaho biFun bujinzila. heb gurebgi, roqoSa qwaTiwe wa]unago, heS ?ibnigi yaraG cada] bosungi bujinzo. ?ibday hanDe habilayan wujago, heSda Folbo] co judiyab gamaz batanila. bosun heb gamaz reZanila wasaS aRdahoya'ul boTro`. aRdaho buge'ub fodob Kanila. he' wasaSde a\anila - mun biFinxi watani, cogi reZe dida, - yan. wasaS abula - ebela' dun co hawun wugo, co reZarab duyegi fela, - yan. aRdaho buge'ub [wanila, wasgi Dindirgo nu[a' anila. hedin unago, was ?wanila dob sordoya' Dindir ebela' sordo barab GoToda Gorpe. Swakangi wujun, was co dahab Ramana' heniw febede zwanila. co RamanaldaSa heSda rafanila mufrul ri{uleb fadab faSiyab harap, balahanila haw, bazuneb biFanila DinCa zwaraldaSagi judiyab aRdaho. jaldiSan va bugila he'ul buruleb, Cuntur fadin bafar;un beral rugila, \ur ba]un bazineb bugila. heb bujanila dob zwarab aRdahoya'ul judiyab baC. Dindir baC zwarab;igi ;an, tu/man walahiReyan ba]un bujanila heb qwaTibe. hew was wiFarab me{a', aRdahoya' a\anila - dir baC zwaraw tu/man mun wujine Kola, hanDe biFila guri diCa duye habuleb Do, - yan. {ur{anila aRdahogi wasgi coca'. Kun bo{gun, beTeraldaSan SweriRabun, fodob pabunila wasaS aRdaho. - dir ru\ ba]araS dir {aRinagi bose, - yan harapgi habun, \ala' ]ur?un, aRdaho anila Dindirgo rujnibe. {aduw wasgi wi'anila. balahanila, bugila Gwaridab co no]o, fodore re?Tuneb co maligi bugila. wi'anila was molodaSa fodowegi re?Tun, rugila co zu\aral jalfabi, ?iwnigi xiyaSul sasgi hezila. dowe{un walahanila, haniwe{un walahanila, co nuVa biFanila. rahun nuVagun, waKanila Daniwe, yigila{a co bercinay yas. yiFigun, hey yasa'u] ropi Kanila heSul. hew wiFigun, yasa'ulgi Kanila ropi. aRdaho zwarab;igi ;azogo, hey yasalde judiyab urGel Kanila heSul. nagah Dal Golda riFani, jiyalgo zwalin Go'an yijanila hey. - le, folo]anxi, mun haniwe kiSa Karaw& hab bugo aRdahabaRul {anaSul jalfa. mun haniw watani, Go' mun zwala, - yan abunila he'. - hebgi he'ul baCgi - jiyabgo zwan re{arab diCa, duda he'ul urGel Koge, mun dungun cada] yi'ine \adur;e, yan abunila wasaS helda. heS bicarab Doyalda cin boDularogogi yijanila hey, na]a hew wasaSul raGa-raxariyaldaSa helda biZanila heS bicuneb Do biTarab bujin. - yi'a durgo {e{;i habun, dun fedefun wugo, dir cogi i/ bugo, - yan abunila heS. hedin bugoni, ni`eCa haniSa farac-mesedfagi bosun 'ij. hab malfuna'ul hanib vaq bexedab {aRina bugo, - yan abunila he'. Ceye yasgi {aduw wasgi ri'anila jalfaba] tira-SweriRe. jiqogo ruq vurab Dawhar, yaqut, farac, mesed batanila aRdahoya'ul {aRinadul. wasaS yasalda na]egi abunila, dir {iriyay g'udul, dun vaq fedefun wugo, dir cogi jwar bugeb i/ bugo, hedin;idal hab {aRina bosiRe ni` na]ruSun razina, habsafata' ni` nu[da ra]ine Kola, - yan. ri'a{ayangi abun, hel jiyalgo heniSa qwaTire `uhanila, nu[dagi ra]anila. 'ijalango ri'arab me{a', heRda co basriyabgo ruq batanila nu[da. hebsafat wasaSda rajalde ?wanila Dinda biFarab mapugi, heb ruqgi Dindir ebel Daniy yigeb weFaSul ruq bujin ;anila. - hale haniy Daniy dir ebel yigo, an yasaldagi abun, wasaS nuVida juTanila. heb Ramanalda heSul ebel reTel xuruley yijanila. nuVida juTuleb rafarabgo, yortun un, he' nuVa rahanila. Daniwe `uharawgo, wasaSda Dindirgo ebel ;anila, ebelalda wasgi ;anila. hel fodilago, coca' {ur{anila. 'ijalan me{a' rafi abiRe jolarogo {uTanila. hebsafat weFaSul ZuDugi ;imalgi razanila Tade. heR {abar-jalalde baybiFanila, irgadal ebela'gi wasaSgi Dide-Dider Karab, `uharab bicanila. qaSi roqowe weFgi wazanila, heSdagi bicanila Karab-tarab. radal hew was, weFaSul kinabgo ]iRan-ahlugi, Dindirgo ebelgi, Goy yasgi cada[ raxun, qwaTiwe wa]anila aRdahoya'ul {aRina bugeb bajalde. ?ibnigi Do Gorp tezogo, heniSa Tolgo {aRinagi bosanila heR, hakaRda, xuyaRda, \amuRda ;un, Dalgogi ri'anila Gow wasgi yasgi FiFun feRaruraw xiyaSul bajalde ralahun. co xango qo nu[dagi ban, hel roqore ?wanila. ruqa'ul ahlugo dande ba]un, judiyab ro{el habunila, {aSgo vaq yo{anila Goy yas, Dindir ebel yatiyaldaSa. ebelgi yasgi 'ijalan me{a' coca' {ur{un, foda-zwadulelgi rujanila. wasgi, yasgi, ebelgi cocaRda ratiyaldaSa ro{un, hel ;imal FiFun rujaral xafaR judiyab bertin, kwana-heqey habunila, fadamalgi a\un. henibgo hew wasaSe doy, aRdahoyalda aSjoy yataray yasgi yaxanila, wasaSul yaCgi weFaSul wasaSe punila, weFaSul yasgi, co 'ijaw wasgi watun, heSiye punila. anpiCa kwana-heqey, Su\mat-ke< bujanila. hanDe, a\a-taral xafi roqo-roqore arab me{a', hel ;imal FiFun wujaraw xiyaS, Dindir bugeb boVul ViJaraSebgi pun, hew wasgi yasgi Dindirgo ;imal;un harunila. heRul ebelgi, Dindirgo yaC;un hayun, boVi-riqRigi yijine 'ijab ruqgi pun tanila.

ГЬОБО БАЛЕЛ Цо нухалълъ жиндирго къваригӀелалълъ мадугьалихъ бугеб росулӏе унев вукӀарав ГӀалида жаниб лълъимго гьечӀеб кӀкӀалахъ гьобо балел гӀадамал ратун руго. Гьезие саламги кьечӀого, довеххунги вуссун, гьезда ццевесса гӀебеде унев вукӀанила ГӀали. Аххиралда ватарав чиясс, чӀчӏезеги гьавун, ГӀалида гьикъун буго: - ГӀали! Щай дуцца нижее салам кьечӀеб, цинги квербакъагиян абичӀеб? - ан. - Дицца нужее, ахӀун гьаракьгун, салам кьуна, нужерго гьабихъе чваххулеб лълъадал хъуялълъни рагӀизе течӀо гьеб, - ан жаваб кьун буго гьесс. hobo balel co nu[a' Dindirgo qwarifela' maduhali] bugeb rosu`e unew wujaraw falida Danib 'imgo hezeb Jala] hobo balel fadamal ratun rugo. heRiye salamgi pezogo, dowe{ungi wuSun, heRda CeweSa febede unew wujanila fali. a{iralda wataraw xiyaS, ZeRegi hawun, falida hiqun bugo - fali! ?ay duCa niDeye salam pezeb, cingi kwerbaqagiyan abizeb& - an. - diCa nuDeye, a\un harapgun, salam puna, nuDergo habi]e xwa{uleb 'adal ]uya'ni rafiRe tezo heb, - an Davab pun bugo heS.

ДИДА БОЖА, ХІАМИДА БОЖУГЕ MагӀарде къваригӀелалълъ бачине хӀама биччаян вачӀанила цо къоялълъ мадугьал Мала Нассрудинихъе: - Дир хӀама жакъа рокъоб гьечӀо, - ян абунила Мала Нассрудиницца, гьебсагӀаталдани бокьоссан хӀамил гьаги рагӀанила. - ХӀама рокъоб гьечӀин гурищ мун вукӀарав, гьадаб гурищхха ахІделеб бугеб бокьоссан? - илан абунила мадугьаласс. - ЦӀакъ бицараб жоялда божуларев чи вихьула мун. ХъахӀаб бетӀералълъул дида божулев гьечӀо мун, тӀохӀоцца бетӀер квараб кинабалиго хӀамил гьаркьазда божулев вуго, - ян кӀудияб гӀайиб гьабунила мадугьалассда Мала Нассрудиницца. dida boDa, \amida boDuge mafarde qwarifela' baxine \ama biXayan wazanila co qoya' maduhal mala naSrudini]e - dir \ama Daqa roqob hezo, - yan abunila mala naSrudiniCa, hebsafataldani bopoSan \amil hagi rafanila. - \ama roqob hezin guri? mun wujaraw, hadab guri?{a a\deleb bugeb bopoSan& - ilan abunila maduhalaS. - vaq bicarab Doyalda boDularew xi wiFula mun. ]a\ab beTera'ul dida boDulew hezo mun, To\oCa beTer kwarab kinabaligo \amil harpaRda boDulew wugo, - yan judiyab fayib habunila maduhalaSda mala naSrudiniCa.

ГЪАЛБАЦІГИ, БАЦІГИ, ЦЕРГИ ГъалбацӀилги, БацӀилги, Царалги гьудул-гьалмагълъи, божа-рокьи ккун букӀанила. Гьезул гьеб гьудул-гьалмагълъи гӀемер гъварилъун букӀинчӀила. Жеги лълъикӀго цоцазул хӀал лъалароанила. Цо-цо рохьор-къватӀир данделъараб меххалълъ, хъваш-баш гьабун, гара-чІвари гьабун, ратӀалъулаанила. Цоцахъ урхъун, гьадин рукӀинчӀого, цадахъ рукӏун лълъикӀ гуродай абураб масъала гьоркьобе рехханила ГъалбацӀицца. СихӀираб Цер дагьаб кӀкІвен-кӏкІвелеб букӀанила. Цидулгун квине лълъикӀаб гуреб гени, ГъалбацІалълъулгун квани, киндай букӀинаян букӀкІ-букӀкӀахъданила. Бацӏил цӀакъ гъира бахъун, ПачахӀассул рагӀи ритӀухъ гьабунила. Чара къосараб Цер тӀад рекъечӀого гӀечӀила, - квеш-лълъикӏ, киналго разилъун, къайицадахълъи гьабунила. Цо заманалда гьезухъе лълъикӀго чан щванила, дур-дир гьабичӀого, тӀибитӀун кваназе жоги букӀунаанила. Дагьаб чан къанагӀалъанила. Цинги гьезда гьоркьоб щвараб жо бикьулеб къагӀида бакканила. Гьаб къагӀидаялълъ нилӏ ракъун ххутӀизехъин ругин, жакъа кир речІчӀунги, цӀцӏикІкӀун жо балагьичӀого чара гьечӀилан, ПачахIасс гьезде амру гьабунила. Эххере рортанила, эххеде рортанила, гьезухъе гьеб къоялълъ цо хӀамаги, цо цІцІеги, цо бурутІги щванила. Чан бикьизе ирга Бацӏида букӀанила. Гьелълъ чан гьадин бикьанила: ПачахӀассе хӏама кьунила, жиндиего цӏцІе танила, Царае бурутӏ кьунила. Пачахӏ жиндасса цӀакъ рази батилеб гӀадин, БацІ ГъалбацІалде бадибе балагьанила, ПачахӀассулни гъолда цӀакъ ццим бахъун букӀанила. Цойидассан бараб квачӀалълъ БацӀил бер бахъун рехханила. Кколеб хӀалалълъ гьаб чан дуцца бикьеян, ГъалбацӀицца Царада амру гьабунила. Гьеб рекъезабизе дида цӀакъ лъалилан, Цер кӀанцӀун тӀаде бахъанила. Царацца чан гьадин бикьанила: радал мачӀикьаго хханассе бурутІ гьечӀого гӀоларила, къадеялдеги пачахlaсce хӀама гьечӀого рес гьечӀила, нилӏедасса кӀудиябги бугелълъул, къуватабги бугелълъул, къассиялдеги цІцІегӀаги гьечӀони бегьиларила... ЦӀакъ разилъун, ПачахӀасс гьикъанила: Унго гьедигӀан берцинго гьеб бикьизе дуда кин лъараб? - ан. Бихьун-бихьун гурищ жо лъалеб, гьагъале гьагъалълъ малълъана, - ян Царацца БацӀил бер бихьизабунила. Galbavgi, bavgi, cergi Galbavilgi, bavilgi, caralgi hudul-halmaG;i, boDa-ropi Kun bujanila. heRul heb hudul-halmaG;i femer Gwari;un bujinzila. Degi 'ijgo cocaRul \al ;alaroanila. co-co roFor-qwaTir dande;arab me{a', ]wa/-ba/ habun, gara-zwari habun, raTa;ulaanila. coca] ur]un, hadin rujinzogo, cada] rujun 'ij guroday aburab mas~ala horpobe re{anila GalbaviCa. si\irab cer dahab Jwen-Jweleb bujanila. cidulgun kwine 'ijab gureb geni, Galbava'ulgun kwani, kinday bujinayan buJ-buJa]danila. bavil vaq Gira ba]un, <axa\aSul rafi riTu] habunila. xara qosarab cer Tad reqezogo fezila, - kwe/-'ij, kinalgo raRi;un, qayicada];i habunila. co Ramanalda heRu]e 'ijgo xan ?wanila, dur-dir habizogo, TibiTun kwanaRe Dogi bujunaanila. dahab xan qanafa;anila. cingi heRda horpob ?warab Do bipuleb qafida baKanila. hab qafidaya' ni` raqun {uTiRe]in rugin, Daqa kir reZungi, ViJun Do balahizogo xara hezilan, <axa\aS heRde amru habunila. e{ere rortanila, e{ede rortanila, heRu]e heb qoya' co \amagi, co Vegi, co buruTgi ?wanila. xan bipiRe irga bavida bujanila. he' xan hadin bipanila. <axa\aSe \ama punila, Dindiyego Ve tanila, caraye buruT punila. <axa\ DindaSa vaq raRi batileb fadin, bav Galbavalde badibe balahanila, <axa\aSulni Golda vaq Cim ba]un bujanila. coyidaSan barab kwaza' bavil ber ba]un re{anila. Koleb \ala' hab xan duCa bipeyan, GalbaviCa carada amru habunila. heb reqeRabiRe dida vaq ;alilan, cer janvun Tade ba]anila. caraCa xan hadin bipanila. radal mazipago {anaSe buruT hezogo folarila, qadeyaldegi <axa\aSe \ama hezogo res hezila, ni`edaSa judiyabgi buge'ul, quwatabgi buge'ul, qaSiyaldegi Vefagi hezoni behilarila... vaq raRi;un, <axa\aS hiqanila ungo hedifan bercingo heb bipiRe duda kin ;arab& - an. biFun-biFun guri? Do ;aleb, haGale haGa' ma'ana, - yan caraCa bavil ber biFiRabunila.

БАЦӏГИ КЕЧӏГИ ХIамаги, Дегӏенги, Бечеги, Хlелекоги рукӏанила гьудул-гьалмагълъиялда. Цо къоялда гьел рукIанила росдадасса дагьаб рикӏкIадаб бакӏалде рахъун расандулел. Араб лъачIого къоги ун, къасси сордо тIаде щванила. Бакъвараб rIyчl-мучIги бакIарун, гьелда цIаги гъун, цIадуда ссверухъе ракIарун, ххинлъулел рукӏанила гьел. Дагӏницца 6ицанкIаби чIвалел рукIанила, Хlелкицца кечӏ ахIулаанила, Бече гьезухъ гIенеккун букIанила, Хӏама, цIеда ссверун лӏугьун, гьелълъул тIалабалда букIанила. ЦIаялда ссверухъе къалъ-къалъун, къад къо гӏадин букIанила, дагьаб добегIан бецIцӏаб, канлъи бихьулареб сордо букIанила. Цо заманалдассан гьезда рагIанила цо гьаракь. - Вай, бецIцӏлъи щиб дунялалълъул. Квачацца холеб дун ххинлъизе биччай! - ан ахIделаго, тIаде бачIанила Бацӏ. Хӏамаги, Дегӏенги, Бечеги, Хӏелекоги цIакъ хIинкъанила, гьезни Бацӏида хIал лъазе биччачIила. - Мун гьедигIан квачан батани, бачIа дурго ххинлъизе цIадухъе, дуеги гIелин гьаниб бакӏ, - ан абунила гьез. Цӏадухъ лълъикIаб хIалалда ххинлъанила Бацӏ, цинги гьелда ракIалде щванила, тIубараб къоялълъ квине жоги щвечIого, жибго бакъун букIин. Гьазул киналдассандай кваназе байбихьила абун, лълъикIаб хIалалда ххал гьабунила гьелълъ Хӏамилги, Дагӏнилги, Бачилги, Хӏелкилги. - Щиб гьабулел нуж, ахӀулеб букӏараб кечӏги чӀчӏезе тун, дихъ ралагьун! Ворея, цо чагур кьея дихъе, - ян абунила БацӀицца. Кьунила БацӀихъе чагур. Чагуралълъул чІчӏвабзазда кӀутӀулаго, БацӀицца ахӀанила гьадин: ХӀелеко кьара буго, ЛълъикӀаб квине жо буго. Байбихьилищ гьелдассан, Далай, далай, далалай. ДегӀенги квешаб гьечӀо, Гьебги радалквен буго, Гьелдассанги бегьила Байбихьизе, далалай. Валлагь, Бечеги буго Моххмохх гӀадаб кьарияб. Къассикваний бегьила, Далай, далай, далалай. ХӀамайилан абуни, Гьеле дие къадиквен. Гьелдассан байбихьизин Далай, далай, далалай. Жиндирго хӀакъалълъулӏ БацӀицца ахӀулел кочӀол рагӀаби рагӀараб меххалълъ, рекӀелӏе бачӀараб хӀинкьиги баххчулаго, ХӀамицца абунила БацӀида: - Кьея дихъеги чагур, цо дицца ахӀулеб куц дудаги рагӀизе, - ян, цинги БацӀихъа чагурги босун, кӀутӀулаго гьелда, гьадин ахӀанила: Кина-щинабго гуреб Къадекваний бегьулеб. ЧІвалеб дур кӀал щанкІлицца, Далай, далай, далалай. ТӀаде ДагӀниццаги жубанила: БегӀерал лӏурдул тункун, Чехь диццаги бихъила, Дунги хӀинкъун чӀчӏеларо, Далай, далай. далалай. ХӀелкиццаги ахӀанила: БацӀил берал рахъила, Беццаб хӀехьлъун гьабила. БачӀа дида асскӀобе, Далай, далай, далалай. Киназухъго гӀинтӀамунги букӀун, тӀарамагъада боххуцца холаго, Бачиццаги тӀаде жубанила: Дунги нужей хӀалае ХӀадур бугин бахъине. ХӀинкъуге нуж БацӀикьа, Далай, далай, далалай. Киназго ахӀулеб кочӀол магӀнаги бичӏчӀун, БацІ хӀинкъанила, цинги гьелълъ лӏути бахъинабунила. Роххуцца холаго ххадур ахІделел, гьештӀелел ХӀамаги, ДегӀенги, ХӀелекоги, Бечеги рукӀанила. Гьелдасса ххадур гьел, БацӀиде гьабураб кечӀ ахӀизеги, рагӀизеги, цӀадухъе ракӀарулаанила зама-заманалда. bavgi kezgi \amagi, defengi, bexegi, \elekogi rujanila hudul-halmaG;iyalda. co qoyalda hel rujanila rosdadaSa dahab riJadab bajalde ra]un rasandulel. arab ;azogo qogi un, qaSi sordo Tade ?wanila. baqwarab fuz-muzgi bajarun, helda vagi Gun, vaduda Sweru]e rajarun, {in;ulel rujanila hel. dafniCa bicanjabi zwalel rujanila, \elkiCa kez a\ulaanila, bexe heRu] feneKun bujanila, \ama, veda Swerun `uhun, he'ul Talabalda bujanila. vayalda Sweru]e qa;-qa;un, qad qo fadin bujanila, dahab dobefan beVab, kan;i biFulareb sordo bujanila. co RamanaldaSan heRda rafanila co harap. - way, beV;i ?ib dunyala'ul. kwaxaCa [oleb dun {in;iRe biXay! - an a\delago, Tade bazanila bav. \amagi, defengi, bexegi, \elekogi vaq \inqanila, heRni bavida \al ;aRe biXazila. - mun hedifan kwaxan batani, baza durgo {in;iRe vadu]e, duyegi felin hanib baj, - an abunila heR. vadu] 'ijab \alalda {in;anila bav, cingi helda rajalde ?wanila, Tubarab qoya' kwine Dogi ?wezogo, Dibgo baqun bujin. haRul kinaldaSanday kwanaRe baybiFila abun, 'ijab \alalda {al habunila he' \amilgi, dafnilgi, baxilgi, \elkilgi. - ?ib habulel nuD, a\uleb bujarab kezgi ZeRe tun, di] ralahun! woreya, co xagur peya di]e, - yan abunila baviCa. punila bavi]e xagur. xagura'ul ?wabRaRda juTulago, baviCa a\anila hadin \eleko para bugo, 'ijab kwine Do bugo. baybiFili? heldaSan, dalay, dalay, dalalay. defengi kwe/ab hezo, hebgi radalkwen bugo, heldaSangi behila baybiFiRe, dalalay. walah, bexegi bugo mo{mo{ fadab pariyab. qaSikwaniy behila, dalay, dalay, dalalay. \amayilan abuni, hele diye qadikwen. heldaSan baybiFiRin dalay, dalay, dalalay. Dindirgo \aqa'u` baviCa a\ulel kozol rafabi rafarab me{a', reje`e bazarab \inqigi ba{xulago, \amiCa abunila bavida - peya di]egi xagur, co diCa a\uleb kuc dudagi rafiRe, - yan, cingi bavi]a xagurgi bosun, juTulago helda, hadin a\anila kina-?inabgo gureb qadekwaniy behuleb. zwaleb dur jal ?anjliCa, dalay, dalay, dalalay. Tade dafniCagi Dubanila beferal `urdul tunkun, xeF diCagi bi]ila, dungi \inqun Zelaro, dalay, dalay. dalalay. \elkiCagi a\anila bavil beral ra]ila, beCab \eF;un habila. baza dida aSjobe, dalay, dalay, dalalay. kinaRu]go finTamungi bujun, TaramaGada bo{uCa [olago, baxiCagi Tade Dubanila dungi nuDey \alaye \adur bugin ba]ine. \inquge nuD bavipa, dalay, dalay, dalalay. kinaRgo a\uleb kozol mafnagi biZun, bav \inqanila, cingi he' `uti ba]inabunila. ro{uCa [olago {adur a\delel, he/Telel \amagi, defengi, \elekogi, bexegi rujanila. heldaSa {adur hel, bavide haburab kez a\iRegi, rafiRegi, vadu]e rajarulaanila Rama-Ramanalda.

ЦЕРГИ ЧАКЪАЛГИ Цо нухалълъ щивниги чи гьечӀеб нухдасса гӀебеде Церги Чакъалги рекерун унел рукӀун руго. Чакъалалълъ царада гьикъун буго: - Кинал батӀи-батӀиял гӀелмаби дуцца цӀцӏаларалали бицинарищ, дир ххирияб Цер? - илан. - Дицца бащдаб гурони гӀелму цӀцӏаличӀо. Дуцца чан цӀцӏалараб? - илан гьикъун буго Царацца. - Диццани кӀигогин бащдаб цІцӏалана! — ян Царае жавабги кьун, жибго жиндиего гӀураб къагӀидаялдасса белъанхъун буго Чакъал. - Гьедин батани, мун дидасса цӏцӏодораб бугеб рагӀулахха, нухда мун дидасса ццебе-ццебе букӀине ккола, - ян сихӀираб къагӀидаялда малълъун буго Царацца. Гьел рикӀкӀаде рекерун унел рукӀун руго. Нухда гьезда дандчІван буго цо бакъараб ГъалбацІ. Гьениб Царацца Чакъалалда абун буго: - Гьа, цо кинаб бугониги сихӀруялълъе ургъе ххеххго, гурони ГъалбацӀицца нилӏ кӀиялго чӀвазе руго! — ян. Чакъал Царада гьардезе лӏугьун буго: - Дида кинаб бугониги сихӀру ургъизе кӀолеб гьечӀо. Дудаги ххвассар гьаризе кӀвечӀони, нилӏеда тӀаде гьанже хвалил сагӀат гӀунтӀана! — ян. - Бихьулищ кинаб гӀакълуялълъул бетӀергьан мун бугеб? - ан абун буго Царацца гьелда. - Биччантехха гьанже дунниги ццебе! Гьел рагӀабиги абун, Цер, Чакъалалда ццебеххунги лӏугьун, ГъалбацӀидеххун гьадин кӀалъан буго: - Къуват бугеб ГъалбацІ, Аллагьасс дур гӀумру ххалат гьабеги! Гьарула дуда, нижер дагӀбаялълъе хӀукму къотӀеян! - абун. - Ххеххго бице! - ян ццидахъего кӀалъан буго гьеб, гьел гӀалхул хӀайваназде берги щвезабун, цинги кинабдай гьезул тӀоццебе кун лълъикӀилан ракӀалдеги ккун. - Нижецца ккун буго кӀиго хӀелекоги цо гӀанкӀудул ТӀинчІги. Гьеле гьел сабаблъун нижеда гьоркьоб дагӀба ккун буго. Дицца абулеб буго хӀелкал дие рукӀине кколин, Чакъалалълъейин абуни гьел жиндиего рокьун руго. ГъалбацӀицца, жиндирго кӀалги бацІцІунаго, гьикъун буго: - Кирхха ругел гьел нужер хӀелкал? - абун. - Гьале гьанир, гӀемер рикӏкӀад гьечӀеб нохъода руго. - Балагьея, дир гьудул Цер, гьел хӀелкал дида рихьичӏого, жо ккезе гьечӀо. ХӀукму къотӀизегӀан ццебе, гьезухъ дунги балагьизе ккела. Гьединлъидал нилӏ рилълъинин гьел ругел нохъоде, - ян абун буго ГъалбацӀицца, тӀагӀам бугеб къадикванил ццебеккунго ракӀалълъе рахӀатги бачӀун. Гьенисса гӀалхул хӀайванал, гьезухъ балагьизе, рекерун ун руго нохъоде. Гьенире щвейгун, ГъалбацІ жанибе лIугьине къеркьон буго, амма каратІ цӀакъго гьитӀинаб букӀиналълъ, жибгоги жанибе борчӀизе кӀвечӀого, гьелълъ лъазабун буго: - Гьа, Чакъал, билълъа жанибеги ун, дуцца хӀелкал Дихъе къватӀире регье! - ян. БетӀер къулун, Гъалбацӏие икрамги гьабун, Чакъал паркъун нохъода жанибе тӀерхьун ун буго. Цо лахӏзат ун буго, цоги ун буго, Чакъалин абуни, кинго къватӀибе баккун гьечӀо. Гьениб Царацца абун буго: - Гьай, шайтӀан я, жанибени ана, къватӏибе бачӏунеб гьечӀохха мун! Киналго хӀелкал дуццаго кун лӏугӏизарулел ратичӀонихха, - ян. ГъалбацӀил ццин гьалаглъун буго, цинги жанибеги лӏугьун, хӀалихьатаб Чакъал къватӀибе цӀцӏаян лъазабун буго Царада. Церги гьебсагӀат нохъода жанибе кӀанцӀун ун буго, цинги гьениб, Чакъалалда асскӀоб гӀодобги чӀчӏун, гьелда гьикъун буго: - Гьа, дур иш кин бугеб, гӀакъил? - ан. Чакъалалда щибго жаваб кьезе кӀун гьечӀо, гьеб нечон буго. ГъалбацӀин абуни, Царахъ балагьун чӀчӏун букӀун буго, цинги гӀемер меххалълъ балагьун чӀчӏеялълъ бизарлъараб гъелълъ Цараде гьадин ахӀун буго: - Ле, Цер, къватӀибе лӏугьа! ЧӀалгӀанин гьанже дида нужехъ балагьун чӀчӏей! - абун. - КІваричӀин, чӀчӏун букӀа, гьудул! Нижер, Чакъалалълъулги дирги, рекъел ккун буго гьанже, ян жаваб кьуп буго Царацца. cergi xaqalgi co nu[a' ?iwnigi xi hezeb nu[daSa febede cergi xaqalgi rekerun unel rujun rugo. xaqala' carada hiqun bugo - kinal baTi-baTiyal felmabi duCa Valaralali bicinari?, dir {iriyab cer& - ilan. - diCa ba?dab guroni felmu Valizo. duCa xan Valarab& - ilan hiqun bugo caraCa. - diCani jigogin ba?dab Valana! — yan caraye Dawabgi pun, Dibgo Dindiyego furab qafidayaldaSa be;an]un bugo xaqal. - hedin batani, mun didaSa Vodorab bugeb rafula{a, nu[da mun didaSa Cebe-Cebe bujine Kola, - yan si\irab qafidayalda ma'un bugo caraCa. hel riJade rekerun unel rujun rugo. nu[da heRda dandzwan bugo co baqarab Galbav. henib caraCa xaqalalda abun bugo - ha, co kinab bugonigi si\ruya'e urGe {e{go, guroni GalbaviCa ni` jiyalgo zwaRe rugo! — yan. xaqal carada hardeRe `uhun bugo - dida kinab bugonigi si\ru urGiRe joleb hezo. dudagi {waSar hariRe jwezoni, ni`eda Tade hanDe [walil safat funTana! — yan. - biFuli? kinab faqluya'ul beTerhan mun bugeb& - an abun bugo caraCa helda. - biXante{a hanDe dunnigi Cebe! hel rafabigi abun, cer, xaqalalda Cebe{ungi `uhun, Galbavide{un hadin ja;an bugo - quwat bugeb Galbav, alahaS dur fumru {alat habegi! harula duda, niDer dafbaya'e \ukmu qoTeyan! - abun. - {e{go bice! - yan Cida]ego ja;an bugo heb, hel fal[ul \aywanaRde bergi ?weRabun, cingi kinabday heRul ToCebe kun 'ijilan rajaldegi Kun. - niDeCa Kun bugo jigo \elekogi co fanjudul Tinzgi. hele hel sabab;un niDeda horpob dafba Kun bugo. diCa abuleb bugo \elkal diye rujine Kolin, xaqala'eyin abuni hel Dindiyego ropun rugo. GalbaviCa, Dindirgo jalgi baVunago, hiqun bugo - kir{a rugel hel nuDer \elkal& - abun. - hale hanir, femer riJad hezeb no]oda rugo. - balaheya, dir hudul cer, hel \elkal dida riFizogo, Do KeRe hezo. \ukmu qoTiRefan Cebe, heRu] dungi balahiRe Kela. hedin;idal ni` ri'inin hel rugel no]ode, - yan abun bugo GalbaviCa, Tafam bugeb qadekwanil CebeKungo raja'e ra\atgi bazun. heniSa falhul \aywanal, heRu] balahiRe, rekerun un rugo no]ode. henire ?weygun, Galbav Danibe `uhine qerpon bugo, karaTni vaqgo hiTinab bujina', Dibgogi Danibe borziRe jwezogo, he' ;aRabun bugo - ha, xaqal, bi'a Danibegi un, duCa \elkal di]e qwaTire rehe! - yan. beTer qulun, Galbaviye ikramgi habun, xaqal <arqun no]oda Danibe TerFun un bugo. co la\Rat un bugo, cogi un bugo, xaqalin abuni, kingo qwaTibe baKun hezo. henib caraCa abun bugo - hay, /ayTan ya, Danibeni ana, qwaTibe bazuneb hezo{a mun! kinalgo \elkal duCago kun `ufiRarulel ratizoni{a, - yan. Galbavil Cin halag;un bugo, cingi Danibegi `uhun, \aliFatab xaqal qwaTibe Vayan ;aRabun bugo carada. cergi hebsafat no]oda Danibe janvun un bugo, cingi henib, xaqalalda aSjob fodobgi Zun, helda hiqun bugo - ha, dur i/ kin bugeb, faqil& - an. xaqalalda ?ibgo Dawab peRe jun hezo, heb nexon bugo. Galbavin abuni, cara] balahun Zun bujun bugo, cingi femer me{a' balahun Zeya' biRar;arab he' carade hadin a\un bugo - le, cer, qwaTibe `uha! zalfanin hanDe dida nuDe] balahun Zey! - abun. - jwarizin, Zun buja, hudul! niDer, xaqala'ulgi dirgi, reqel Kun bugo hanDe, - yan Dawab pun bugo caraCa.

Ж $ 1. ЖавабалълъулI ххеххлъарав, битIаралълъулI тIекълъула, лъай гьечIевгун ургъани, ургъелал гIемерлъула. $awaba:u/ {e{;araw, biTara:u/ Teq;ula, ;ay hezewgun urvani, urvelal femer;ula. 2. Жавгьар кисинибги тун, капек балагьулареб. $awhar kisinibgi tun, ka_ek balahulareb. 3. Жавгьар рощногохIдаги гвангъун бихьулеб. $awhar ro&nogo\dagi gwanvun bi%uleb. 4. Жаги – дирго, кIалги – дирго, гIаданлъиги – дирго! $agi - dirgo, jalgi - dirgo, fadan;igi - dirgo! 5. Жагьандаманалълъуб бихьинхIама кIиго шагьиде букIунебила. $ahandamana:ub bi%in\ama jigo ^ahide bujunebila. Кици буго, доба рикIкIада къайи учуз букIунеб рагIула, гъоба кибалиго къваригIанщинаб жо чIобого гIадин щолеб рагIулаян, букIунареб, щолареб жоялълъулги бицун, чияр бакI беццулев чи маххссароде ккун абулеб. Кициялълъул магIна буго - «Гьедин батани, гьениб хIамаги кIиго шагьиде щолеб батилахха», – ян абураб. kici bugo, doba riJada qayi uxu# bujuneb rafula, voba kibaligo qwarifan&inab $o zobogo fadin &oleb rafulayan, bujunareb, &olareb $oya:ulgi bicun, xiyar baj beCulew xi ma{Sarode Kun abuleb. kiciya:ul mafna bugo - «hedin batani, henib \amagi jigo ^ahide &oleb batila{a», - yan aburab. 6. Жагьилассул тIагIаталдасса гIалимчияссул макьу ххирияб. $ahilaSul TafataldaSa falimxiyaSul mapu {iriyab. 7. Жагьиллъиялдасса кIудияб мискинлъи гьечIеб. $ahil;iyaldaSa judiyab miskin;i hezeb. 8. Жагьилчи – беццав чи. $ahilxi - beCaw xi. 9. Жагьилчиясс лъай малълъун, гIалимчи вахъунарев. $ahilxiyaS ;ay ma:un, falimxi wa]unarew. 10. Жадул лIар гьекъезегIан, цIадул лIар гьекъей лълъикIаб. $adul /ar heqe#efan, `adul /ar heqey :ijab. 11. Жакъа букарараб бакI метер хъассуге. $aqa bukararab baj meter ]aSuge. 12. Жакъа гурони лъачIин, жиндасса жиндир цIцIар кIудияб букIун бугилан абурабила ХIажимурадицца. $aqa guroni ;azin, $indaSa $indir ~ar judiyab bujun bugilan aburabila \a$imuradiCa. ЗахIматаб ххалатаб нухги нахъа тун унев ХIажимурадилги гьессул муридазулги чуял ссваканила. РещтIине ссанагIатаб бакIги балагьун, гьез чуяздасса кьалал рахъанила, буртабиги ххарда тIамун, жалгоги реганила. Цадахъ босун букIараб квен-тIеххги тIагIун, ракъун-къечон ругел гьезул хIукму кканила, гIиял къавудеги ун, гIухьбузда квен гьаризе. Гьалмагъзаби жиндассаги ссвакарал гIадин рихьарав ХIажимурад живго анила гIухьбузухъе. Салам-каламалдасса ххадуб гьесс бицанила жив щивали, цинги гьаранила хъвезе цо куй кьеян. Киданиги ХIажимурад рихьичIел гIухьби гьев хIурул цIураб партал ретIарав, къечалълъ кIутIби чIучIарав гьоболассухъ щаклъигун ралагьанила. ЦIцIар рагIарав бахIарчи гьев ватиялда божичIел гIухьбузда кканила, ХIажимурадил машгьурлъиялдассан пайдаги босун, жал маххссараде кквезе вачIарав чи ватилин гьеван. Росун тIилалгун, тIаделъанила гьессде гIухьби. ХьвагIун квералгун тIад вуссарав ХIажимурадицца ккараб жо бицанила гьалмагъзабазда. Цинги вахъун гIухьбузухъе анила цо мурид. Гьесс абунила жив ХIажимурадицца витIарав чапар вугин, мурадги бугин ракъарал муридзабазе хъвезе куй бачин. ГIухьби гьессда божанила, муридассда ццебеги хъунила битIахъе хIамагIанаб куй. КъваригIелги тIубан, тIад вуссарав муридассда ХIажимурадицца абун буго - «Жакъа гурони лъачIо дида, дидасса дир цIцIар кIудияб букIин». #a\matab {alatab nu[gi na]a tun unew \a$imuradilgi heSul murida#ulgi xuyal Swakanila. re&Tine Sanafatab bajgi balahun, he# xuya#daSa palal ra]anila, burtabigi {arda Tamun, $algogi reganila. cada] bosun bujarab kwen-Te{gi Tafun, raqun-qexon rugel he#ul \ukmu Kanila, fiyal qawudegi un, fu%bu#da kwen hari#e. halmav#abi $indaSagi Swakaral fadin ri%araw \a$imurad $iwgo anila fu%bu#u]e. salam-kalamaldaSa {adub heS bucanila $iw &iwali, cingi haranila ]we#e co kuy peyan. kidanigi \a$imurad ri%izel fu%bi hew \urul `ural _artal reTaraw, qexa: juTbi zuzaraw hobolaSu] &ak;igun ralahanila. ~ar rafaraw ba\arxi hew watiyalda bo$izel fu%bu#da Kanila, \a$imuradil ma^hur;iyaldaSan _aydagi bosun, $al ma{Sarode Kwe#e wazaraw xi watilin hewan. rosun Tilalgun, Tade;anila heSde fu%bi. %wafun kweralgun Tad wuSaraw \a$imuradiCa Karab $o bicanila halmav#aba#da. cingi wa]un fu%bu#u]e anila co murid. heS abunila $iw \a$imuradiCa wiTaraw xa_ar wugin, muradgi bugin raqaral murid#aba#e ]we#e kuy baxin. fu%bi heSda bo$anila, muridaSda Cebegi ]unila biTa]e \amafanab kuy. qwarifelgi Tuban, Tad wuSaraw muridaSda \a$imuridiCa abun bugo - «$aqa guroni ;azo dida, didaSa dir ~ar judiyab bujin». 13. Жакъа гьабизе бегьулеб хIалтIи метералде тоге. $aqa habi#e behuleb \alTi meteralde toge. 14. Жакъа гьабизессеб метералде тIамуге. $aqa habi#eSeb meteralde Tamuge. 15. Жакъа гьабичIеб метералде батулареб. $aqa habixeb meteralde batulareb. 16. Жакъа дуе шагьи кьурасс метер духъа гъурущ батIа гьабулеб. $aqa duye ^ahi puraS meter du]a vuru& baTa habuleb. 17. Жакъа дур цIцIар балъго абизе кIоларесс метер тIатун абулеб. $aqa dur ~ar ba;go abi#e jolareS meter Tatun abuleb. 18. Жакъа кваназе кколеб метералде тейила, метер гьабизе кколеб жакъаго гьабейила. $aqa kwana#e Koleb meteralde teyila, meter habi#e Koleb $aqago habeyila. 19. Жакъа мун тIад велъарав метер дудаго тIад велъизе гурин. $aqa mun Tad we;araw meter dudago Tad we;i#e gurin. 20. Жакъа – цIцIалдохъан, метер – малълъухъан. $aqa - ~aldo]an, meter - ma:u]an. 21. Жакъа хвелел гIадин аххиратги гьабейила, кидаго хвеларел гIадин дуниялги гьабейила. $aqa [welel fadin a{iratgi habeyila, kidago [welarel fadin duniyalgi habeyila. 22. Жакъа херав чи вукIин дир гIайиб батанани, воре, заман аниги, нужго херлъизе чIчIоге. $aqa [eraw xi wujin dir fayib batanani, wore, #aman anigi, nu$go [er;i#e Zoge. 23. Жакъа хоно бикъарасс метер гIанкIуги бикъулеб, метер гIанкIу бикъарасс ссезе оцги бикъулеб. $aqa [ono biqaraS meter fanjugi biquleb, meter fanju biqaraS Se#e ocgi biquleb. 24. Жакъа щвараб жакъа кунев, метер щвараб метер кунев. $aqa &warab $aqa kunew, meter &warab meter kunew. 25. Жакъа шагьи бикъун, метер гъурущ бикъунила цIцIогьор вахъунев. $aqa ^ahi biqun, meter vuru& biqunila ~ohor wa]unew. 26. Жакъассеб какани, метериссеб бачIинчIого букIине бегьула. $aqaSeb kakani, meteriSeb bazinzogo bujine behula. 27. Жакъасселълъул жакъа бице, метерисселълъул метер бицине те. $aqaSe:ul $aqa bice, meteriSe:ul meter bicine te. 28. Жакъасселълъул рикъзи Аллагьасс жакъа кьолеб, метерисселълъул рикъзи метер кьолеб. $aqaSe:ul riq#i allahaS $aqa poleb, meteriSe:ul riq#i meter poleb. 29. Жал бурияб бацI лIугьинчIев, лIар ххечаб оц лIугьинчIев. $al buriyab ba` /uhinzew, /ar {exab oc /uhinzew. 30. Жалацца кквечев рачIчIалълъ кколаро. $alaCa Kwexew raZa: Kolaro. 31. Жалго гьоболассе гьабигIан квешал – гьоболлъухъ гурони, сордо баларел. $algo hobolaSe habifan kwe^al - hobol;u] guroni, sordo balarel. 32. Жалго гIезегIан лъималазе бищунго херал чагIи рокьулел, кIудиял гIейгун бищунго херал чагIи рихунел. $algo fe#efan ;imala#e bi&ungo [eral xafi ropulel, judiyal feygun bi&ungo [eral xafi ri[unel. 33. Жаниб тани – турулел, течIого бицани – ссурулел. $anib tani - turulel, tezogo bicani - Surulel. 34. Жанибе пударичIо, къватIибе бадаричIо, дицца лъимал кин хьихьилел? $anibe _udarizo, qwaTibe badarizo, diCa ;imal kin %i%ilel? Абиялълъ бицунеб буго тIабигIаталълъул. Ххасел чIчIовулI пуй-чIваялги рахъинчIони, аххиралда гIазабиги рачIони, хурги цIун бачIунареб меххалълъ, жинцца лъимал киндай хьихьилаян зигардулей йиго бессдалазул ургъел чIварай эбел. abiya: bicuneb bugo Tabifata:ul. {asel Zowu/ _uy-zwayalgi ra]inzoni, a{iralda fa#abigi razoni, [urgi `un bazunareb me{a:, $inCa ;imal kinday %i%ilayan #igarduley yigo beSdala#ul urvel zwaray ebel. 35. Жаниб тIагъур гьечIеб тIадтIагъур гIадав, жаниб гъвар-гъвар гьечIеб царгъил тIи гIадав. $anib Tavur hezeb TadTavur fadaw, $anib vwar-vwar hezeb carvil Ti fadaw. 36. Жаниве вачIунелълъул – нилIерав, къватIиве унелълъул – чиярав. $aniwe wazune:ul - ni/eraw, qwaTiwe une:ul - xiyaraw. 37. Жанир рукIун – рукъ чIунтарал, рокъор рукIун – хур чIунтарал. $anir rujun - ruq zuntaral, roqor rujun - [ur zuntaral. 38. Жанир херлъаги, хвезе кватIаги. $anir [er;agi, [we#e kwaTagi. 39. Жанисса гьодорав – гьаракь кIудияв. $aniSa hodoraw - harap judiyaw. 40. Жаниссан бан билълъунареб оц къватIиссан банги билълъунареб. $aniSan ban bi:unareb oc qwaTiSan bangi bi:unareb. 41. Жаниссан хIал хъубав гьалмагъ гьуссун тIамураб гьоялдассаги квешавила. $aniSan \al ]ubaw halmav huSun Tamurab hoyaldaSagi kwe^awila. 42. ЖахIда бугев чияссдасса ццидалаб цигицин лълъикIила. $a\da bugew xiyaSdaSa Cidalab cigicin :ijila. 43. ЖахIда лъабго жоялълъе букIине бегьула, Аллагьассе лагълъи гьабиялълъулI, ссадакъа кьеялълъулI, чияссе гIакълу кьеялълъулI. $a\da ;abgo $oya:e bujine behula, allahaSe lav;i habiya:u/, Sadaqa peya:u/, xiyaSe faqlu peya:u/. 44. ЖахIда рекIел загьруйила. $a\da rejel #ahruyila. 45. ЖахIдачияссе кидаго рахIат букIунареб. $a\daxiyaSe kidago ra\at bujunareb. 46. Жиб жакъа гурони аниб букIинчIилан абурабила хIамицца, жакъа гурони жибги тIаде ккечIилан абурабила бацIицца. $ib $aqa guroni anib bujinzilan aburabila \amiCa, $aqa guroni $ibgi Tade Kezilan aburabila ba`iCa. 47. Жибго гъагъадунила гъадицца бусен тIатинабулеб. $ibgo vavadunila vadiCa busen Tatinabuleb. 48. Жибго гьитIин – гьунар кIодо. $ibgo hiTin - hunar jodo. 49. Жибго гьитIинаб бугониги, цIцIунцIцIраялълъ ракь гьобогьуна. $iwgo hiTinab bugonigi, ~un~raya: rap hobohuna. 50. Жибго хIама бугониги, тIенкел чол гIадинаб бихьула. $ibgo \ama bugonigi, Tenkel xol fadinab bi%ula. 51. Жиб-жиб рагIиялълъул цIцIайи букIунеб. $ib-$ib rafiya:ul ~ayi bujuneb. 52. Жиб-жиб росулI гьобол лълъикIав, жиб-жиб магъилI хур лълъикIаб. $ib-$ib rosu/ hobol :ijaw, $ib-$ib mavi/ [ur :ijab. 53. Жибго-жибго бекеризе биччани, бекерун къолеб чуги батулареб, живго бицине виччани, гIайиб бугев чиги ватуларев. $ibgo-$ibgo bekeri#e biXani, bekerun qoleb xugi batulareb, $iwgo bicine wiXani, fayib bugew xigi watularew. 54. Жив анивги лъалев ватанилан абурабила ичичIалиссесс. $iw aniwgi ;alew watanilan aburabila ixizaliSeS. 55. Жив, учузаб жо босизегIан, бечедав чи гурилан абулебила жугьтIицца. $iw, uxu#ab $o bosi#efan, bexedaw xi gurilan abulebila $uhTiCa. 56. Живго веццулев – ахIмакъ, лъимал реццулев – гIабдал. $iwgo weCulew - a\maq, ;imal reCulew - fabdal. 57. Живго веццулев – цоцIцIул гIабдал, лъимал реццулев – кIицIцIул гIабдал. $iwgo weCulew - co~ul fabdal, ;imal reCulew - ji~ul fabdal. 58. Живго вокьизавулевги – живго, живго рихинавулевги – живго. $iwgo wopi#awulewgi - $iwgo, $iwgo ri[inawulewgi - $iwgo. 59. Живго – гьанив, ракI – магIарда. $iwgo - haniw, raj - mafarda. 60. Живго гъанкъизе гъветIги берцинаб бищулебила. $iwgo vanqi#e vweTgi bercinab bi&ulebila. 61. Жиндирго гурони ургъел гьабуларев вацц – вацц кколаро. $indirgo guroni urvel habularew waC - waC Kolaro. 62. Живго гьитIин – гIамал кIодо. $iwgo hiTin - famal jodo. 63. Живго гьоболлъухъ ккечIессда гьоболассул къимат лъалареб. $iwgo hobol;u] KezeSda hobolaSul qimat ;alareb. 64. Живго гIакъиллъун вихьи гIакъилассул иш гуро. $iwgo faqil;un wi%i faqilaSul i^ guro. 65. Живго гIодов ккарав гIодуларев. $iwgo fodow Karaw fodularew. 66. Живго – гIодов, ххиялал – зодор. $iwgo - fodow, {iyalal - #odor. 67. Живго гIодовегIан гьавурав гIадамаз кIодо гьавула. $iwgo fodowefan hawuraw fadama# jodo hawula. 68. Живго гIорцIцIарассда цогидалги гIорцIцIун ругилан кколелила. $iwgo for~araSda cogidalgi for~un rugilan Kolelila. 69. Живго жиндаго вихьуларессе вихьизавизе чи къваригIунев. $iwgo $indago wi%ulareSe wi%i#awi#e xi qwarifunew. 70. Живго жиндаго гIадин, чи лъаларевила. $iwgo $indago fadin, xi ;alarewila. 71. Живго жиндаго рихарав чияеги вокьуларев. $iwgo $indago ri[araw xiyaye wopularew. 72. Живго жиндассаго нечоларев чияссул пайда гьечIебила. $iwgo $indaSago nexolarew xiyaSul _ayda hezebila. 73. Живго жиндиего гIейги гIабдалассул иш буго. $iwgo $indiyego feygi fabdalaSul i^ bugo. 74. Живго жиндиего гIурав гIадамазе басралъула. $iwgo $indiyego furaw fadama#e basra;ula. 75. Живго камилав гьечIесс чи камил гьавиларо, беццав чиясс нух малълъун, нухда витIун ккеларо. $iwgo kamilaw hezeS xi kamil hawilaro, beCaw xiyaS nu[ ma:un, nu[da wiTun Kelaro. 76. Живго квешасс чи какула, чехь квешасс квен какула. $iwgo kwe^aS xi kakula, xe% kwe^aS kwen kakula. 77. Живго кIодо гьавулевги – живго, живго инжит гьавулевги – живго. $iwgo jodo hawulewgi - $iwgo, $iwgo in$it hawulewgi - $iwgo. 78. Живго нацIцIицца хварав, боцIцIи чияцца кварав. $iwgo na~iCa [waraw, bo~i xiyaCa kwaraw. 79. Живго ричIулеб кIул кIалила. $iwgo rizuleb jul jalila. 80. Живго хвелалде лъималазухъе боцIцIи кьурассда оцол лIар чохьолI къагийила. $iwgo [welalde ;imala#u]e bo~i puraSda ocol /ar xo%o/ qagiyila. Цо чиясс живго хвелалдего жиндир бугеб бечелъи-боцIцIи, лъималазда гьоркьоб бикьун, кколессе кколеб жо кодобе кьун букIун буго. Инссудассан щолеб жоялде жидер тIокIаб хьул гьечIел лъималаз гьев цIакъ язихъго тун вуго. Чара хварав эмен ургъун вуго гьадинаб хIилаялде. Гьесс балагьун буго кIудияб оцол лIар. Лъун буго щулияб гъанссиниб. Цинги, цо-цоккун лъабавго васги ахIун, щивассда балъго абун буго - «Дие мун киназдассаго вокьула. Дир гьаб гъанссиниб буго ххасс гьабун дуе кьезе цIунараб ххазина. Дун хвараб меххалълъ гьеб, лълъидаго лъазе течIого, дуего босе». Гьелдасса нахъе лъималазда гьоркьоб гьессул хIурмат цIцIикIкIун буго, цоцалълъ къаццандун, цIакъго лълъикI хьихьун вуго. Хун вуго эмен, рортун руго васал «балъгояб ххазина» босизе. Оцол лIаралда тIад инссуцца хъван ратун руго кицилъун ххутIарал гьал хъачIал рагIаби. co xiyaS $iwgo [welaldego $indir bugeb bexe;i-bo~i, ;imala#da horpob bipun, :oleSe Koleb $o kodobe pun bujun bugo. inSudaSan &oleb $oyalde $ider Tojab %ul hezel ;imala# hew `aq ya#i]go tun wugo. xara [waraw emen urvun wugo hadinab \ilayalde. heS balahun bugo judiyab ocol /ar. ;un bugo &uliyab vanSinib. cingi, co-co Kun ;abawgo wasgi a\un, &iwaSda ba;go abun bugo - «diye kina#daSago wopula. dir hab vanSinib bugo {aS habun duye pe#e `unarab {a#ina. dun [warab me{a: heb, :idago ;a#e tezogo, duyego bose». heldaSa na]e ;imala#da horpob heSul \urmat ~iJun bugo, coca: qaCandun, `aqgo :ij %i%un wugo, [un wugo emen, rortun rugo wasal «ba;goyab {a#ina» bosi#e. ocol /aralda Tad inSuCa ]wan ratun rugo kici;un {uTaral hal ]azal rafabi. 81. Живго хIалихьатасс чу какулеб, чу хIалихьатасс бо какулеб. $iwgo \ali%ataS xu kakuleb, xu \ali%ataS bo kakuleb. 82. Живго – хIуртIа, гIамал кIодолъи – зодоб. $iwgo - \urTa, famal jodo;i - #odob. 83. Живго цохIо сапаралде унессул берал мугъалда нахъаги рукIине ккола. $iwgo co\o sa_aralde uneSul beral muvalde na]agi rujine Kola. 84. Живго чадил багьаяв гьечIев – рагIи чодул багьаяв. $iwgo xadil bahayaw hezew - rafi xodul bahayaw. 85. Живго чорокасс чи вацIцIад гьавуларев. $iwgo xorokaS xi wa~ad hawularew. 86. Живго эмен лIугьинчIого, инссул къимат лъалареб. $iwgo emen /uhinzogo, inSul qimat ;alareb. 87. Жигар бахъарассе жо камулареб. $iwgo ba]araSe $o kamulareb. 88. Жигар – гIолохъанлъиялда, гIакълу – санада. $igar - folo]an;iyalda, faqlu - sanada. 89. Жеги раса-цIцIалкIу – магIида. $egi rasa-~alju - mafida. Гьаб кициялълъул магIна буго, цIияй нусалълъул хIал гьелълъ раса-цIцIалкIу хIалтIизабураб меххалълъ лъалин, жеги къо радалго бугилан абураб. hab kiciya:ul mafna bugo, `iyay nusa:ul \al he: rasa-~alju \alTi#aburab me{a: ;alin, $egi qo radalgo bugilan aburab. 90. Жидедаго гIайиб ккедал, лъимал гIодуларел. $idedago fayib Kedal, ;imal fodularel. 91. Жийго еццун, гIорцIцIуларей, гIадамал какун, чIалгIунарей. $iygo yeCun, fir~ularey, fadamal kakun, zalfunarey. 92. Жийго нуслъун йикIаго якьад рихарай, жийго якьадлъун йикIаго нус рихарай. $iygo nus;un yijago yapad ri[aray, $iygo yapad;un yijago nus ri[aray. 93. Жинда бугеб рухI бихьунила хIанчIчIидасса би баккулеб. $inda bugeb ru\ bi%unila \anZidaSa bi baKuleb. 94. Жинда гIемерал бакънал рачине лъалаанилан абурабила къоркъоцца, кIалдибе лълъим бачIун, квалквал кколаребани. $inda femeral baqnal raxine ;alaanilan aburabila qorqoCa, jaldibe :im bazun, kwalkwal Kolarebani. 95. Жинда жаниб бугеб черхх чухъида лълъикI лъала. $inda $anib bugeb xer{ xu]ida :ij ;ala. 96. Жинда кинабго лъалилан щибниги лъаларев ахIдолевила. $inda kinabgo ;alilan &ibnigi ;alarew a\dolewila. 97. Жинда рекъараб гIетI тIинкIичIони, богIол мугь тIирщулареб. $inda reqarab feT Tinjizoni, bofol muh Tir&ulareb. 98. Жиндаго бугеб нацIцI бихьуларев, чияда бугеб тIигьа гIадлъарав. $indago bugeb na~ bi%ularew, xiyada bugeb Tiha fad;araw. 99. Жиндаго маххщел гьечIеблъи лъаларев «устарги» хваги, жиндаго гIакълу гьечIеблъи лъалерев «гIакъилги» хваги. $indago ma{&el hezeb;i ;alarew «ustargi» [wagi, $indago faqlu hezeb;i ;alarew «faqilgi» [wagi. 100. Жиндагоги лъаларев, лъалареблъиги лъаларев – кIирекIарав жагьилчи. $indagogi ;alarew, ;alareb;igi ;alarew - jirejaraw $ahilxi. 101. Жиндагоги лъалев, лъалесс малълъарабги босулев – гIакъил, жиндагоги лъаларев, лъалесс малълъарабги босулев – цIцIодор, жиндагоги лъаларев, лъалесс малълъарабги босуларев – гIабдал. $indagogi ;alew, ;aleS ma:arabgi bosulew - faqil, $indagogi ;alarew, ;aleS ma:arabgi bosulew - ~odor, $indagogi ;alarew, ;aleS ma:arabgi bosularew - fabdal. 102. Жиндагоги лъаларев, лъалез малълъарабги босуларев. $indagogi ;alarew, ;ale# ma:arabgi bosularew. 103. Жиндассаго тIутIал рачахъуларесс чиядасса гьаби рачахъиларо. $indaSago TuTal raxa]ulareS xiyadaSa habi raxa]ilaro. 104. Жиндего ккараб меххалълъ – чулъун, чияде ккараб меххалълъ – хIамалъун. $indego Karab me{a: - xu;un, xiyade Karab me{a: - \ama;un. 105. Жиндие бокьулареб жо чияе гьабуларев чи – гьеле бищунго лълъикIав чи. $indiye bopulareb $o xiyaye habularew xi - hele bi&ungo :ijaw xi. 106. Жиндиего гьабураб лълъикIлъи лъаларессда гьеб лъазабуни, лъабго бессдал лъималазе гурде гьабурабгIан кири букIунебила. $indiyego haburab :ij;i ;arareSda heb ;a#abuni, ;abgo beSdal ;imala#e gurde haburabfan kiri bujunebila. 107. Жиндие гьабураб хIурмат лъалареб жо – хIамайила. $indiye haburab \urmat ;alareb $o - \amayila. 108. Жиндие как баян – Аллагь, рузманалде унгеян – илбис. $indiye kak bayan - allah, ru#manalde ungeyan - ilbis. 109. Жиндие квешлъи гьабурав гьойдацин кIочонарев. $indiye kwe^;i haburaw hoydacin joxonarew. 110. Жиндиего бокьараб жоялълъе нух дибирасс бокьаралълъусса балагьулеб. $indiyego boparab $oya:e nu[ dibiraS bopara:uSa balahuleb. 111. Жиндиего – гьакинух, цогидазе – гIонкIкIонух. $indiyego - hakinu[, cogida#e - fonJonu[. Цо мискинчияссулги росдал дибирассулги хурзал цоцада асскIор рукIанила. Цо къоялълъ хуриве арав дибирассда мискинчи вихьанила гIанххрида ганчIал речIчIулев. «Щай, гьудул, дуцца Аллагьасс бижараб рухIчIаголъи чIвалеб?» – ан мискинчияссде гIайибал гьаризе лIугьанила дибир. «ЧIвачIого кин гьаб телеб, хур кванан лIугIизабулеб буго», – ян мискинчияссги абунила. ГIемер заман иналдего, гIанххвара мискинчияссул хуриссан дибирассул хурибеххун бекерун анила. Гьеб бихьарав дибирасс - «Гьаб малгIун кибе!» – янги абун, речIчIараб ганчIицца чIван рехханила гIанххвара. - Уябги букIун буго, – ян абунила мискинчиясс, – «Жиндиего – гьакинух, цогидазе – гIонкIкIонух», – ан абураб кици. co miskinxiyaSulgi rosdal dibiraSulgi [ur#al cocada aSjor rujanila. co qoya: [uriwe araw dibiraSda miskinxi wi%anila fan{rida ganzal reZulew. «&ay, hudul, duCa allahaS bi$arab ru\zago;i zwaleb?» – an miskinxiyaSde fayibal hari#e /uhanila dibir. «zwazago kin hab teleb, [ur kwanan /ufi#abuleb bugo», – yan miskinxiyaSgi abunila. femer #aman inaldego, fan{wara miskinxiyaSul [uriSan dibiraSul [uribe{un bekerun anila. heb bi%araw dibiraS - «hab malfun kibe!» – yangi abun, reZarab ganziCa zwan re{anila fan{wara. - uyabgi bujun bugo, – yan abunila miskinxiyaS, – «$indiyego – hakinu[, cogida#e – fonJonu[», – an aburab kici. 112. Жиндиего гьечIеб гIакълу чияе кьолев «гIакъил» – жиндиего гIадлу гьабуларев хIаким. $indiyego hezeb faqlu xiyaye polew «faqil» – $indiyego fadlu habularew \akim. 113. Жиндиего гьоцIцIо гьабулеб тIалил на – гьабураб чIчIикIулеб кьужна. $indiyego ho~o habuleb Talil na – haburab Zijuleb pu$na. 114. Жиндиего жо къваригIараб меххалълъ – гьа-гьа-гьа! Нахъе кьезе ккараб меххалълъ – гьи-гьи-гьи! $indiyego $o qwarifarab me{a: – ha-ha-ha! na]e pe#e Karab me{a: – hi-hi-hi! 115. Жиндиего муч гурев, чияе хьутI гурев. $indiyego mux gurew, xiyaye %uT gurew. 116. Жиндиего чед гурев, чидае гурга гурев. $indiyego xed gurew, xidaye gurga gurew. 117. Жиндиего чед гьабуларесс чияе гурга гьабуларо. $indiyego xed habulareS xiyaye gurga habularo. 118. Жинди-жиндир цо-цо пиша букIунебила. $indi-$indir co-co _i^a bujunebila. Къверкъги гIанкъраги цадахъ гIумру гьабулел рукIанила. Цо нухалълъ гьазул хIукму кканила, гIорги бахун, дореххун ине. - Мунни лълъедон инин, дицца щиб гьабилеб? – ан ургъел чIванила гIанкъраялда. - Расги ургъел чIваге, дицца баччила мун, - ан абунила къоркъоцца. ГIорбакьулIе щвейгун, гIанкъраялълъ къоркъода ххеч къазабунила. Дуцца гьабулеб жо щиб?! – ан гьаракь борчIанила къоркъол. - Гьаб бугохха дир пиша! – ян абунила гIанкъраялълъ. - Дир пиша гьабги буго! – янги абун, къверкъ гIурул тIинде анила. qwerqgi fanqragi cada] fumru habulel rujanila. co nu[a: ha#ul \ukmu Kanila, forgi ba[un, dore{un ine. - munni :edon inin, diCa &ib habileb? – an urvel zwanila fanqrayalda. - rasgi urvel zwage, diCa baXila mun, - an abunila qorqoCa. forbapu/e &weygun, fanqraya: qorqoda {ex qa#abunila. duCa habuleb $o &ib?! – an harap borzanila qorqol. - hab bugo{a dir _i^a! – yan abunila fanqraya:. - dir _i^a habgi bugo! – yangi abun, qwerq furul Tinde anila. 119. ЖиндилI бахIарчилъи гьечIев рагъде унарев. $indi/ ba\arxi;i hezew ravde unarew. 120. Жиндир гIакълуялда рекъонила чи витIарав вукIунев (Дур гIакълуялда рекъон мун витIарав). $indir faqluyalda reqonila xi wiTaraw wujunew (dur faqluyalda reqon mun wiTaraw). 121. Жиндир заманалда гьабичIеб жо – кидаго гьабичIеб жо. $indir #amanalda habizeb $o - kidago habizeb $o. 122. Жиндир заманалда бубудичIогойила баси гIорода бараб. $indir #amanalda bubudizogoyila basi foroda barab. 123. Жиндир заманалда носоцца къотIичIеб нахъа гIощтIоцца къотIизе кколеб. $indir #amanalda nosoCa qoTizeb na]a fo&ToCa qoTi#e Koleb. 124. Жиндирабго баххчун, чияраб гьурщун. $indirabgo ba{xun, xiyarab hur&un. 125. Жиндирго гъалатIазе мукIурлъиги – кIудияб бахIарчилъи. $indirgo valaTa#e mujur;i - judiyab ba\arxi;i. 126. Жиндирго рукIниб гIанкIкIги – бахIарчи, рукъалълъул кIалтIа хIелекоги – бахIарчи. $indirgo rujnib fanJgi - ba\arxi, ruqa:ul jalTa \elekogi - ba\arxi. 127. Жиндир рукъалълъе квешав чияе лълъикIлъуларо. $indir ruqa:e kwe^aw xiyaye :ij;ularo. 128. Жиндирабго ккун чIчIарав гIадамаз рикIкIунаро. $indirabgo Kun Zaraw fadama# riJunaro. 129. Жиндирабго чехьалълъ кварав, чияраб бералълъ кварав. $indirabgo xe%a: kwaraw, xiyarab bera: kwaraw. 130. Жиндирго бадибе унеб чIалу бихьуларев, чияр бадибе унеб рас бихьулев. $indirgo badibe uneb zalu bi%ularew, xiyar badibe uneb ras bi%ulew. 131. Жиндирго бетIералълъул гIакълу – жиндирго рукъалълъул ххан. $indirgo beTara:ul faqlu - $indirgo ruqa:ul {an. 132. Жиндирго боцIцIиялълъул хIал бетIергьанчияссда лълъикI лъала. $indirgo bo~iya:ul \al beTerhanxiyaSda :ij ;ala. 133. Жиндирго гъванща бихьаниги, жиндирго гIамал бихьуларебила. $indirgo vwan&a bi%anigi, $indirgo famal bi%ularebila. 134. Жиндирго гIагIа жинццагойила бацIцIине кколеб. $indirgo fafa $inCagoyila ba~ine Koleb. 135. Жиндирго гIакълуялда божун хьвадарав нахъа пашманлъула. $indirgo faqluyalda bo$un %wadaraw na]a _a^man;ula. 136. Жиндирго гIамал бугев чияда божуларев. $indirgo famal bugew xiyada bo$ularew. 137. Жиндирго гIамал – месед, чияр гIамал – карпит. $indirgo famal - mesed, xiyar famal - kar_it. 138. Жиндирго захIматалдалъун щвараб шагьи чияр захIматалдалъун щвараб гъурщидасса кIудияб. $indirgo #a\matalda;un &warab ^ahi xiyar #a\matalda;un &warab vur&idaSa judiyab. ВукIанила эбел-инссул рахIмат кванан ругьунав, жойил къимат гьечIев цо вас. Инссуе бокьун букIана вас захIматалде ругьун гьавизе. Инссуцца васассда лъазабун буго, мунго хIалтIун балагьичIони, жинцца дуе я квен, я ретIел кьеларилан. Эбелалълъени бокьун букIчIо гьев хIалтIизе ругьунлъизавизе. Гьелълъ вас къватIиве витIун вуго, кваназе квенги кьун, кодобе гIарацги кьун. Бакъанида гьеб гIарац, «хIалтIун щвараб бугилан», инссухъе кьеянги малълъун буго. ВачIун вуго вас рокъове. - Кив вукIарав? - ХIалтIулев вукIана. Гьаб гIарацги щванахха, дада. - Мун хIалтIун щвараб гIарацалде ккарав чи гуро дун. Диени мун хIалтIизе бокьун буго, – янги абун, инссуцца гьеб гIарац цIадабе реххун буго. Реххани реххун букIаян, васассги щибго жо абун гьечIо. Гьединал хIилабаз “эмен гуккулаго”, ун буго цо анкь. Цинги эбелалълъ васассда абун буго. - НилIер къойилго цIадабе базе гIарацги гьечIо, дир вас, хIалтIизегIаги хIалтIе мун. ХIалтIун вуго вас. ХIалтIун щвараб дагьа-макъабго гIарацги инссухъе кьун буго. Инссуцца гьебги цIадабе реххулеб букIун буго. Цо къоялълъ вас инссул квералда ххурххун вуго. Жинда хIалхьезегIан гIакъубаги бихьун щвараб гIарац цIадабе щай реххулебан чIчIун вуго. Инссуцца абун буго. - Гьедин, гIакъубаги бихьунхха, дир вас, диеги гIарац щолеб! wujanila ebel-inSul ra\mat kwanan ruhunaw, $oyil qimat hezew co was. inSuye bopun bujana was #a\matalde ruhun hawi#e. inSuCa wasaSda ;a#abun bugo, mungo \alTun balahizoni, $inCa duye ya kwen, ya reTel pelarilan. ebela:eni bopun bujzo hew \alTi#e ruhun;i#awi#e. he: was qwaTiwe wiTun wugo, kwana#e kwengi pun, kodobe faracgi pun. baqanida heb farac, «\alTun &warab bugilan», inSu]e peyangi ma:un bugo. wazun wugo was roqowe. - kiw wujaraw? - \alTulew wujana. hab faracgi &wana{a, dada. - mun \alTun &warab faracalde Karaw xi guro dun. diyeni mun \alTi#e bopun bugo, – yangi abun, inSuCa heb farac `adabe re{un bugo. re{ani re{un bujayan, wasaSgi &ibgo $o abun hezo. hedinal \ilaba# “emen guKulago”, un bugo co anp. Cingi ebela: wasaSda abun bugo. - ni/er qoyilgo `adabe ba#e faracgi hezo, dir was, \alTi#efagi \alTe mun. H\alTun wugo was. \alTun &warab daha-maqabgo faracgi inSu]e pun bugo. inSuCa hebgi `adabe re{uleb bujun bugo. co qoya: qas inSul kweralda {ur{un wugo. $inda \al%e#efan faqubagi bi%un &warab farac `adabe &ay re{uleban Zun wugo. inSuCa abun bugo. - hedin, faqubagi bi%un{a, dir was, diyegi farac &oleb! 139. Жиндирго къвачIа баччуларесс чияр гьир баччулареб. $indirgo qwaza baXulareS xiyar hir baXulareb. 140. Жиндирго лъимал берцин рихьанищ – хвана хIалтIи! $indirgo ;imal bercin ri%ani& - [wana \alTi! 141. Жиндирго малъаз гIадин, мугъ хъассуларо. $indirgo ma;a# fadin, muv ]aSularo. 142. Жиндирго рагIи ккун чIчIарав гIадамаз рикIкIунаро. $indirgo rafi Kun Zaraw fadama# riJunaro. 143. Жиндирго ракь – чохьол эбел, чияр ракь – бессдал эбел. $indirgo rap - xo%ol ebel, xiyar rap - beSdal ebel. 144. Жиндирго рокъоб къадазги кумек гьабулеб. $indirgo roqob qada#gi kumek habuleb. 145. Жиндирго рокъобе гирулеб гьецIо тIадагьабила. $indirgo roqobe giruleb he`o Tadahabila. 146. Жиндирго рокъов – гIуцIцIарухъан, чияр рокъов – чумартухъан. $indirgo roqow - fu~aru]an, xiyar roqow - xumartu]an. 147. Жиндирго рокъов кинавго чи – ххан. $indirgo roqow kinawgo xi - {an. 148. Жиндирго черххалълъе гIакълу гьечIев «гIакъилассдассаги» цIунаги, жиндирго рукъалълъе гIадлу гьечIев «гIадилассдассаги» цIунаги. $indirgo xer{a:e faqlu hezew «faqilaSdaSagi» `unigi, $indirgo ruqa:e fadlu hezew «fadilaSdaSagi» `unagi. 149. Жиндирго чорххолI гьечIеб чиясс босулареб. $indirgo xor{o/ hezeb xiyaS bosulareb. 150. Жиндиргояб баххчун, чияраб гьурщун. $indirgoyab ba{xun, xiyarab hur&un. 151. Жини гIадин, хъалалъанги вукIунге, лIини гIадин, гьаналIанги вукIунге. $ini fadin, ]ala;angi wujunge, /ini fadin, hana/angi wujunge. 152. Жинццаго бицунеб – кинабго цIакъаб, чияцца бицунеб – кинабго квешаб. $inCago bicuneb - kinabgo `aqab, xiyaCa bicuneb - kinabgo kwe^ab. 153. Жинццаго бухъаралълъуве живго кколевила. $inCago bu]ara:uwe $iwgo Kolewila. Хханассул вукIаравила кIиго вас. Эбел-инссуе цIакъ вокьулев вукIаравила гьитIинав вас. КIудияв дагьав нахъе-ццеве цулев вукIаравила. Гьеб квеш букIарав кIудияв вацц ургъаравила, щиб гьабунидай эбел-инссуда гьитIинав вас рихинавизе кIвелаян. Цо къоялълъ вилълъаравила гьев инссуда асскIове, гьабурабила мацIцI. Дур гьитIинав васасс мун какулила, эмен. Дур кIалдиссан рокьукъаб махI чIвалилан гаргадулев вугила гьев. Инссуда асскIовегIан къазе, гьумер буссинабизе бегьуларилан гаргадулев вугила гьев бахьикъос. Жиндани, цIакъ берцинаб гурони, кинаб бугониги махI дудассан чIвачIила. {anaSul wujarawila jigo was. ebel-inSuye `aq wopulew wujarawila hiTinaw was. judiyaw dahaw na]e-Cewe culew wujarawila. heb kwe^ bu%araw judiyaw waC urvaravila, &ib habuniday ebel-inSuda hiTinaw was ri[inawi#e jwelayan. co qoya: wi:arawila hew inSuda aSjowe, haburabila ma~. dur hiTinaw wasaS mun kakulila, emen. dur jaldiSan ropuqab ma\ zwalilan gargadulew wugila hew. inSuda aSjowefan qa#e, humer buSinabi#e behularilan gargadulew wugila hew ba%iqos. $indani, `aq bercinab guroni, kinab bugonigi ma\ dudaSan zwazila. - ЛълъикI буго, дир вас, баркала! Метер гьабила дицца гьессулгун гара-чIвари. Мун ине бегьила, – ян абунила инссуцца. Инссухъе ахIилалде кIудияв ваццасс гьитIинассда гIезегIанго ражихIалаб квен кваназабунила. АхIанила инссуцца гьитIинав вас жиндихъего. Вугила эмен, понцIораб рахълъен гIадин, бахъун ццингун, таххбакIида гIодов чIчIун. Берал ругила цIадул цIун. «Гьанив дида ццеве чIчIа! – ян буюранила инссуцца. Гъоркьгоги ццин бахъун вугев эмен, жиндассан ражидул махI чIвани, дагьавги ццидаххинилан, вас нахъе-нахъе къалев вукIанила. Хханасс пикру гьабунила, валлагьин, кIудияв васасс бицараб жо битIараб батилин, гуревани гьав жинда асскIовегIан къаларого вукIинароанилан. Цинги гьев, щакъи-къаламги кодобе босун, хъвадаризе лIугьанила. - :ij bugo, dir was, barkala! meter habila diCa heSulgun gara-zwari. mun ine behila, – yan abunila inSuCa. inSu]e a\ilalde judiyaw waCaS hiTinaSda fefefango ra$i\alab kwen kwana#abunila. a\anila inSuCa hiTinaw was $indi]ego. wugila emen, _on`orab ra];en fadin, ba]un Cingun, ta{bajida fodow Zun. beral rugila `adul `un. «haniw dida Cewe Za! – yan buyuranila inSuCa. vorpgogi Cin ba]un wugew emen, $indaSan ra$idul ma\ zwani, dahawgi Cida{inilan, was na]e-na]e qalew wujanila. {anaS _ikru habunila, walahin, judiyaw wasaS bicarab $o biTarab batilin, gurewani haw $inda aSjowefan qalarogo wujinaroanilan. cingi hew, &aqi-qalamgi kodobe bosun, ]wadari#e /uhanila. - Ма, гьаб кагъатги босун, мун вазирассухъе а! – ян буюранила хханасс. Гьеб кагътида хъван букIарабила - «Гьаб кагъат босун вачIарав чи, щив гьев вугониги, чIвай!» – ян. Инссул тIадкъай тIубазе унев гьитIинав ваццассда, гьойда данде гIанкIкI гIадин, данде ккаравила кIудияв вацц. ЦIеххарабила киве унев вугевилан. Бицарабила гьитIинассги инссуцца вазирассухъе кагъат босун витIун унев вугилан. Инссуда живго берцин вихьизелъун, жинцца ххеххго тIубалин гьеб къваригIелилан, гьитIинав ваццассухъа бахъараб кагъатги босун, кIудияв вас вазирассухъе анила. Гьениве щун сагIаталдассан вазирасс гьессул бетIерги къотIарабила. «Ургъун гьагIде», – ян жиндирго хIамида малълъарав игьалиссессдагIан гIакълу гьечIев хханассда нахъа лъарабила кинабго. Бухъаралълъуве бухъарав кколевлъи, горбода гIащтIи лъураб меххалълъ, бичIчIарабила хханассул васассдаги. - ma, hab kavatgi bosun, mun wa#iraSu]e a! – yan buyuranila {anaS. heb kavtida ]wan bujarabila - «hab kavat bosun wazaraw xi, &iw hew wugonigi, zway!» – yan. inSul Tadqay Tuba#e unew hiTinaw waCaSda, hoyda dande fanJ fadin, dande Karawila judiyaw waC. `e{arabila kiwe unew wugewilan. bicarabila hiTinaSgi inSuCa wa#iraSu]e kavat bosun wiTun unew wugilan. inSuda $iwgo bercin wi%i#e;un, $inCa {e{go Tubalin heb qwarifelilan, hiTinaw waCaSu]a ba]arab kavatgi bosun, judiyaw was wa#iraSu]e anila. heniwe &un safataldaSan wa#iraS heSul beTergi qoTarabila. «urvun hafde», – yan $indirgo \amida ma:araw ihaliSeSdafan faqlu hezew {anaSda na]a ;arabila kinabgo. bu]ara:uwe bu]araw Kolew;i, gorboda fa&Ti ;urab me{a:, biZarabila {anaSul wasaSdagi. 154. Жинццаго веццарав чияцца какула. $inCago weCaraw xiyaCa kakula. 155. Жинццаго гьабураб жоялълъул дибирассе хIакъ букIунареб. $inCago haburab $oya:ul dibiraSe \aq bujunareb. 156. Жинццаго квани чехь унтулев, чияцца квани мугъ унтулев. $inCago kwani xe% untulew, xiyaCa kwani muv untulew. 157. Жинццаго квен кунев, кваницца живго кунев. $inCago kwen kunew, kwaniCa $iwgo kunew. 158. Жинццаго цIуничIеб къадру чияца цIунулареб. $inCago `unizeb qadru xiyaCa `unulareb. 159. Жинццагоги гьабулев, жиндиеги гьабулев. $inCagogi habulew, $indiyego habulew. 160. Жинццагоги кунареб, кунелълъеги биччалареб. $inCagogi kunareb, kune:egi biXalareb. 161. Жинцца-жинцца жиндирго гIагIа бацIцIунила рацIцIалъи лIугьунеб. $inCa-$inCa $indirgo fafa ba~unila ra~a;i /uhuneb. Мунагьал чураяв дир инссуда рагIун буго пуланав вехьассул цIакъ рацIцIа-ракъалъи цIунараб къайи-ссвери бугилан. Гьесс пикру гьабун буго, кинила гьеб вехьассул къайи-ссвериялда рацIцIалъи букIунеб? РацIцIалъи букIине бегьилила хъулухъчияссул рокъоб. Кин букIаниги, вехьассул лъималги цIцIалдокIанир цIцIалулел рукIун, багьанаги щун, эмен, цIцIалдокIаналълъул бетIер, гьезул бакIалде ун вуго. Рукъалълъул бетIергьан ватун вуго, гъансситода ццеве гIодовги чIчIун, эргъахъ (вехьассул тIил) къачIалев. Салам-каламалдасса, ххабар-кIалалдасса ххадуб, кигIан нечаниги, инссуцца гьессда бицун буго жив гьезухъе вачIиналълъул асслияб мурадги. Гьесс нуцIцIида нахъасса цIцIилицIцIги босанила, гъансситода гъоркьа рохъобахъги босанила, лълъухьа-кIучун къачIараб тIилалълъул ххведерги гъасситоде жанибе банила. Цинги, инссуда асскIов тамахбакIалда гIодовги чIчIун, гьесс абун буго, нижер анибила, Зайирбег, гьитIиназги кIудиязги – жинцца-жинцца жиндирго гIагIа бацIцIунила, гьединлъидал батилилахха нижер къавулI рацIцIалъиги букIунеб. munahal xurayaw dir inSuda rafun bugo _ulanaw we%aSul `aq ra~a-raqa;i `unarab qayi-Sweri bugilan. heS _ikru habun bugo, kinila heb we%aSul qayi-Sweriyalda ra~a;i bujuneb? ra~a;i bujine behilila ]ulu]xiyaSul roqob. kin bujanigi, we%aSul ;imalgi ~aldojanir ~alulel rujun, bahanagi &un, emen, ~aldojana:ul beTer, hezul bajalde un wugo. ruqa:ul beTerhan watun wugo, vanSitoda Cewe fodowgi Zun, erva] (we%aSul Til) qazalew. salam-kalamaldaSa, {abar-jalaldaSa {adub, kifan nexanigi, inSuCa heCda bicun bugo $iw he#u]e waxina:ul aSliyab muradgi. heS nu~ida na]aSa ~ili~gi bosanila, vanSitoda vorpa ro]oba]gi bosanila, :u%a-juxun qazarab Tila:ul {wedergi vaSitode $anibe banila. cingi, inSuda aSjow tama[bajalda fodowgi Zun, heS abun bugo, ni$er anibila, #ayirbeg, hiTina#gi judiya#gi – $inCa-$inCa $indirgo fafa ba~unila, hedin;idal batilila{a ni$er qawu/ ra~a;igi bujuneb. 162. Жинццайин урбаялда гьоцIцIо рагIизабурабан абурабила хьодоцца. $inCayin urbayalda ho~o rafi#aburaban aburabila $odoCa. 163. Жого гьечIого букарулебани, огъохъат букарилароан. $ogo hezogo bukarulebani, ovo]at bukarilaroan. 164. Жого гьечIого, нухде моххмохх реххиларилан абурабила царацца. $ogo hezogo, nu[de mo{mo{ re{ilarilan aburabila caraCa. 165. Жого гьечIого, жо букIунаро. $ogo hezogo, $o bujunaro. 166. Жого гьечIого, ссанде рахъу щваларо. $ogo hezogo, Sande ra]u &walaro. 167. Жонссокъ камураб къайи букIунареб, чакъал камураб рохь букIунареб. $onSoq kamurab qayi bujunareb, xaqal kamurab ro% bujunareb. 168. ЖужахIалълъувги цадахъ вукIине вокьиларев. $u$a\a:uwgi cada] wujine wopilarew. 169. ЖужахIалълъул цIеццаги бухIулареб жойила яхI. $u$a\a:ul `eCagi bu\ulareb $oyila ya\.

Д d 1. Давла хуриссан кьеги, хвел бусадассан кьеги. dawla [uriSan pegi, [wel busadaSan pegi. Давла хIуриссан кьеги, хIвел бусалассан кьеги. dawla \uriSan pegi, \wel busalaSan pegi. 2. Давладулал гIемерлъани, давлаги дагьаб щолебила. dawladulal femer;ani, dawlagi dahab &olebila. Давладолал гIемелани, давлаги дагьаб щонебила. dawladolal femelani, dawlagi dahab &onebila. 3. Дагь гурони гьечIони учузаб ххиралъула. dah guroni hezoni uxu#ab {ira;ula. Дагь гурони гьечIони учузаб ххиралиня. dah guroni hezoni uxu#ab {iralinya. 4. Дагьаб боцIцIи бугез риба гьабула, рибадул хIилаби лъазеги гьарун. БоцIцIи цIцIикIкIарацца даран гьабула, дарман тIагIанщинал маххссараде ккун. dahab bo~i buge# riba habula, ribadul \ilabi ;a#egi harun. bo~i ~iJaraCa daran habula, darman Tafan&inal ma{Sarade Kun. Дагьаб боцIцIи бугез риба буня, рибадол хIилаби гьадеги румо. БоцIцIи цIцIикIкIарацца даран буня, дарман вагIанщинал маххссароде ккумо. dahab bo~i buge# riba bunya, ribadol \ilabi hadegi rumo. bo~i ~iJaraCa daran bunya, darman wafan&inal ma{Sarode Kumo. 5. Дагьаб гIоларессе гIемерги гIолареб. dahab folareSe femergi folareb. Дагьаб гIенарессе гIемерги гIенареб. dahab fenareSe femergi fenareb. 6. Дагьаб кьурассе дагьабги къваригIунеб, гIемер кьурассе тIолабго къваригIунеб. dahab puraSe dahabgi qwarifuneb, femer puraSe Tolabgo qwarifuneb. Дагьаб кьурассе дагьабги къварагIинеб, гIемер кьурассе олабго къварагIинеб. dahab puraSe dahabgi qwarafineb, femer puraSe olabgo qwarafineb. 7. Дагьаб меххалълъ лагълъи баччани, гIемер меххалълъ хханлъи щолеб. dahab me{a: lav;i baXani, femer me{a: {an;i &oleb. Дагьаб меххалълъ лагъли баччани, гIемер меххалълъ хханли щонеб. dahab me{a: lavli baXani, femer me{a: {anli &oneb. 8. Дагьаб налъиялълъ – гьудулила, кIудияб налъиялълъ – тушманила. dahab na;iya: - hudulila, judiyab na;iya: - tu^manila. Дагьаб налгьиялълъ – гьудулила, кIудаб налгьиялълъ – тушманила. dahab nalhiya: - hudulila, judab nalhiya: - tu^manila. 9. Дагьаб ххарж гьабичIони, гIемер щоларо. dahab {ar$ habizoni, femer &olaro. Дагьаб ххарж бучIони, гIемер щоняро. dahab {ar$ buzoni, femer &onyaro. 10. Дагьабго жо лъазеги гIемераб жо цIцIализе кколеб. dahabgo $o ;a#egi femerab $o ~ali#e Koleb. Дагьабго жо гьадеги гIемераб жо цIцIалде ккенеб. dahabgo $o hadegi femerab $o ~alde Keneb. 11. Дагьабниги гIантлъи гъорлI гьечIев чияссул бахIарчи вахъунарев (ХIажимурадил рагIаби). dahabnigi fant;i vor/ hezew xiyaSul ba\arxi wa]unarew (\a$imuradil rafabi). Дагьабниги гIантли гъорлълъ гьечIев чияссул бахIарчи вахъинярев (ХIажимурадил рагIаби). dahabnigi fantli vor: hezew xiyaSul ba\arxi wa]inyarew (\a$imuradil rafabi). 12. Дагьабниги лълъикIлъи гъорлI гьечIеб квешлъи букIунареб. dahabgi :ij;i vor/ hezeb kwe^;i bujunareb. Дагьабниги лълъикIли гъорлълъ гьечIеб кошли букIиняреб. dahabgi :ijli vor: hezeb ko^li bujinyareb. 13. Дагьав гаргаде, гIемер хIалтIе. dahaw fargade, femer \alTe. Дагьав гаргаде, гIемер хIалтIе. dahaw fargade, femer \alTe. 14. Дагьав кIалъалессул хIалтIи гIемераб. dahaw ja;aleSul \alTi femerab. Дагьав кIалгьанессул хIалтIи гIемераб. dahaw jalhaneSul \alTi femerab. 15. Дагьалда гIей гьабуларессе гIемерабги щолареб. dahalga fey habulareSe femerabgi &olareb. Дагьалълъа гIей бунярессе гIемерабги щоняреб. daha:a fey bunyareSe femerabgi &onyareb. 16. Дагь-дагьккун баччани, мегIерги баччизе кIолеб, циндаго баччизе лIугьани, мунго молоцца ваччизе кколев. dah-dahKun baXani, mefergi baXi#e joleb, cindago baXi#e /uhani, mungo moloCa waXi#e Kolew. Дагь-дагьккумо баччани, меэрги баччде кIванеб, цендаго баччде лълъугьани, мунго молгьоцца ваччде ккенев. dah-dahKumo baXani, meergi baXde jwaneb, cendago baXde :uhani, mungo molhoCa waXde Kenew. 17. Дагь-дагьккун гъоркьан бикIани, борхатаб мегIерги ччукIун бачIунеб. dah-dahKun vorpan bijani, bor{atab mefergi Xujun bazuneb. Дагь-дагьккумо гъокьан бикIани, боркIадаб меэрги ччукIун бачIинеб. dah-dahKumo vopan bijani, borjadab meergi Xujun bazineb. 18. ДагIбадулав къела, къадар бергьина. dafbadulaw qela, qadar berhina. ДагIбадолав къела, къадар белгьла. dafbadolaw qela, qadar belhla. 19. ДагIнида чIахI-ххералълъул, гьойда ракьа-гьаналълъул гурони мацIцI бичIчIуларебила. dafniCa za\-{era:ul, hoyda rapa-hana:ul guroni ma~ biZularebila. ЦIцIализе араб бакIалдассан жиндирго эбелалълъухъе дагIницца битIун бачIараб кагъат цIцIалулеб меххалълъ, гIенеккун букIун буго гьойги. Салам-каламалдасса ххадуб кагътида хъван букIун буго исана бижараб керчаб ххарил, рокъоб жиндиего кьолеб букIараб кIалцIул, чед-ххинкIалълъул хIакъалълъулI. ЦIцIалулеб кагъатги гьоркьоб къотIизабун, гьойцца цIцIеда гьикъун буго, гьеб кагътида гьанал яги ракьа-къедалълъул хъвараб жого гьечIищилан. ГьечIилан цIцIецца абидал, пашманго гьойцца абун буго, цо рагIиги ракьа-гьаналълъул хIакъалълъулI гьечIеб гьеб кагъат цIцIаличIониги бегьилаанилан. ~ali#e arab bajaldaSan $indirgo ebela:u]e dafniCa biTun bazarab kavat ~aluleb me{a:, feneKun bujun bugo hoygi. salam-kalamaldaSa {adub kavtida ]wan bujun bugo isana bi$arab kerxab {aril, roqob $indiyego poleb bujarab jal`ul, xed-{inja:ul \aqa:u/. ~aluleb kavatgi horpob qoTi#abun, hoyCa ~eda hiqun bugo, heb kavtida hanal yagi rapa-qeda:ul ]warab $ogo hezi&ilan. hezilan ~eCa abidal, _a^mango hoyCa abun bugo, co rafigi rapa-hana:ul \aqa:u/ hezeb heb kavat ~alizonigi behilaanilan. ДагIнида чIахI-ххералълъул, гьойда ракьа-гьаналълъул гурони мацIцI бичIчIиняребила. dafniCa za\-{era:ul, hoyda rapa-hana:ul guroni ma~ biZinyarebila. ЦIцIалде араб бакIалълъассан жендерго эбелалълъухъе дагIницца битIун бачIараб кагъат цIцIалинеб меххалълъ, гIенеккун букIун буго гьойги. Салам-каламалълъасса ххадуб кагътида хъвамо букIун буго исана бижараб керчаб ххерил, рукъуб жендего кьенеб букIараб кIалцIол, чед-ххинкIалълъул хIакъалълъулълъ. ЦIцIалинеб кагъатги гьоркьоб къотIдебумо, гьойцца цIцIеда гьикъун буго, гьеб кагътида гьанал яги ракьа-къедалълъул хъвараб жого гьечIищилан. ГьечIилан цIцIецца абидал, пашманго гьойцца абун буго, цо рагIиги ракьа-гьаналълъул хIакъалълъулълъ гьечIеб гьеб кагъат цIцIалчIониги бегьлаанилан. ~alde arab baja:aSan $endergo ebela:u]e dafniCa biTun bazarab kavat ~alineb me{a:, feneKun bujun bugo hoygi. salam-kalama:aSa {adub kavtida ]wamo bujun bugo isana bi$arab kerxab {eril, ruqub $endego peneb bujarab jal`ol, xed-{inja:ul \aqa:u:. ~alineb kavatgi horpob qoTdebumo, hoyCa ~eda hiqun bugo, heb kavtida hanal yagi rapa-qeda:ul ]warab $ogo hezi&ilan. hezilan ~eCa abidal, _a^mango hoyCa abun bugo, co rafigi rapa-hana:ul \aqa:u: hezeb heb kavat ~alzonigi behlaanilan. 20. ДагIние – цIцIар, цIцIедуе – рогьо. dafniye - ~ar, ~eduye - roho. ДагIние – цIцIар, цIцIедуе – рогьо. dafniye - ~ar, ~eduye - roho. 21. ДагIнил цIцIокоги кьун, цIцIел хъвайи босулареб. dafnil ~okogi pun, ~el ]wayi bosulareb. ДагIнил цIцIокоги кьумо, цIцIел хъвайи босиняреб. dafnil ~okogi pumo, ~el ]wayi bosinyareb. 22. Дад бекарав къоролав гIадин ххутIун вугила. dad bekaraw qorolaw fadin {uTun wugila. Дад бекарав къоролав гIадин ххутIун вугила. dad bekaraw qorolaw fadin {uTun wugila. 23. Дадал къимат хведал лъала. dadal qimat [wedal ;ala. Дадал къимат хIведал гьаня. dadal qimat \wedal hanya. 24. Дадил ургъел – гIоркь ккурасс, гIиял ургъел – тIил ккурасс. dadil urvel - forp KuraS, fiyal urvel - Til KuraS. Дадил ургъел – гIокь ккурасс, гIиял ургъел – ил ккурасс. dadil urvel - fop KuraS, fiyal urvel - il KuraS. 25. Дадил роцен цIеххезе арав мискинчи гIадин. dadil rocen `e{e#e araw miskinxi fadin. Мискинабго хъизан букIанила. Гьезул цо гIакаги букIанила, рахь гьализениги, квен гьабизениги цо цIетIа лъолеб хъазанги букIанила. ЧIчIужу щар чIвазе цо дадгIаги бугебанищан зигардулей йикIанила. Цо къоялълъ гьелълъ вугIа-восун росс базаралде витIанила. Гьенисса цо гьитIинабго дадги босун, гьевги тIад вуссанила. ЧIчIужуялълъ алълъубе кигIан балебан гьикъанила. Валагьин, гьелда жанибе кигIан балебали диццаги гьикъичIин, гьадигIан балаян бичулессги бицинчIилан, мискинчи нахъ вуссун базаралде вилълъанила. Дова речIчIун, гъова речIчIун, щегI бичулев валагьанила, доб дуцца дие бичараб дадинибе кигIан балебилан гьикъанила. КIиго къолонибе лъаб балаян абунила щегI бичулессги. КIочонгутIизе - «КIиго къолонибе лъаб, кIиго къолонибе лъаб», – ан абулаго, рокъове вачIунев вукIанила мискинчи. miskinab ]i#an bujanila. he#ul co fakagi bujanila, ra% hali#enigi, kwen habi#enigi co `eTa ;oleb ]a#angi bujanila. Zu$u &ar zwa#e co dadfagi bugebani&an #igarduley yijanila. co qoya: he: wufa-wosun roS ba#aralde wiTanila. heniSa co hiTinabgo dadgi bosun, hewgi Tad wuSanila. Zu$uya: a:ube kifan baleban hiqanila. walahin, helda $anibe kifan balebali diCagi hiqizin, hadifan balayan bixuleSgi bicinzilan, miskinxi na] wuSun ba#aralde wi:anila. dowa reZun, vowa reZun, &ef bixulew walahanila, dob duCa diye bixarab dadinibe kifan balebilan hiqanila. jigo qolonibe ;ab balayan abunila &ef bixuleSgi. joxonguTi#e - «jigo qolonibe ;ab, jigo qolonibe ;ab», - an abulago, roqowe wazunew wujanila miskinxi. Цо бертин бугеб росулIе щванила гьав. Берталълъ ругел гIолохъаби меххтун, гьаглъун рукIанила. ТIаде щварав гьасс «Салам гIалайкум, кIиго къолонибе лъаб», – ан абунила. ГIолохъаби ххантIан тIаде рахъанила, гьединищин абулеб гьадинаб данделъиялде вачIарав чияссан, рак гIадин вухханила гьев. Ххадуб гьасс гьикъун буго щибиланхха жинцца абизе кколеб букIарабан. Щибилан гуреб, роххел тIасса унгегиян абизе кколаанилан малълъанила гьез. ГIемер кватIичIого, гьав цо кверкьаби ругеб бакIалде щванила. «Салам гIалайкум, роххел тIасса унгеги!» – ян ахIанила гьасс. Дур маххссараялде регIунищин жал ругеланги абун, вухханила гьав кверкьабаза рукIаразги. Щибиланхха дицца абизе кколеб букIарабан гьикъанила гьасс. Щиб гурелълъул, хварассе аххират лълъикIаб кьегиян абизе кколилан малълъанила гьазги. co bertin bugeb rosu/e &wanila haw. berta: rugel folo]abi me{tun, hag;un rujanila. Tade &waraw haS «salam falaykum, jigo qolonibe ;ab», - an abunila. folo]abi {anTan Tade ra]anila, hedini&in abuleb hadinab dande;iyalde wazaraw xiyaSan, rak fadin wu{anila hew. {adub haS hiqun bugo &ibilan{a $inCa abi#e Koleb bujarab. &ibilan gureb, ro{el TaSa ungegiyan abi#e Kolaanilan ma:anila he#. femer kwaTizogo, haw co kwerpabi rugeb bajalde &wanila. «salam falaykum, ro{el TaSa ungegi!» - yan a\anila haS. dur ma{Sarayalde refuni&in $al rugelangi abun, wu{anila haw kwerpaba#a rujara#gi. &ibilan{a diCa abi#e Koleb bujaraban hiqanila haS. &ib gure:ul, [waraSe a{irat :ijab pegiyan abi#e Kolilan ma:anila ha#gi. Кинасса абуниги рекъоларел алго кинал гIадамалилан ракIалдеги ккун, вилълъанила ав жиндирго нухда. Тайи квегъулел цо чагIи ратанила гьассда. Гьелълъ гьезие цIакъ гIакъуба кьолеб бугоанила. КIобокIун тIимугъгун, гьесс гьазда - «Салам гIалайкум, хварассе аххират лълъикIаб кьеги!» – ян абунила. Капурго хвараб хIама, дуцца аххират лълъияб кьун батагиян абизе ккани, ниж хунищ ругелан, гьезги лълъикI зуранила гьав. Щибиланхха абизе кколебан гьикъанила гьаздаги. Щибилан гуреб, гьабулеб битIагиян абизе кколилан малълъанила гьезги. Гьеле гьедин, чангояз вуххун, щванила рокъове дадил роцен цIеххезе арав мискинчи.. kinaSa abunigi reqolarel algo kinal fadamalilan rajalde Kun, wi:anila aw $indirgo nu[da. tayi kwevulel co xafi ratanila haSda. he: he#iye `aq faquba poleb bugoanila. jobojun Timuvgun, heS ha#da - «salam falaykum, [waraSe a{irat :ijab pegi!» - yan abunila. ka_urgo [warab \ama, duCa a{irat :iyab pun batagiyan abi#e Kani, ni$ [uni& rugelan, he#gi :ij #uranila haw. &ibilan{a abi#e Koleban hiqanila ha#dagi. &ibilan gureb, habuleb biTagiyan abi#e Kolilan ma:anila he#gi. hele hedin, xangoya# wu{un, &wanila roqowe dadil rocen `e{e#e araw miskinxi... Дадил рорцен цIуххуде арав мискIинчи гIадин. dadil rorcen `u{ude araw misjinxi fadin. МискIинябго ххизан букIанила. Гьезул цо гIакаги букIанила, рахь гьалдениги, квен будениги цо цIела гIенеб гъазанги букIанила. ЧIчIужу щар чIваде цо дадгIаги бугебанищиян зигардиней йикIанила. Цо къоялълъ гьелълъ вогIа-восун росс базаралълъе витIанила. Гьенисса цо гьитIинябго дадги босун, гьевги нахъвуссанила. ЧIчIужуялълъ алълъубе кагIан банебан гьикъанила. Валагьин, гьелълъа жанибе кагIан банебали диццаги гьикъчIин, гьадигIан балаян бичинессги бицчIилан, мискIинчи нахъвуссун базаралълъе вилълъанила. Дова рочIчIон, гъова рочIчIон, щегI бичинев валагьанила, доб дуцца де бичараб дадинибе кагIан банебилан гьикъанила. КIиго къолонибе гьаб балаян абунила щегI бичинессги. КIочонгутIде - «КIиго къолонибе гьаб, кIиго къолонибе гьаб», – ан абиняго, рукъуве вачIинев вукIанила мискIинчи. misjinyab {i#an bujanila. he#ul co fakagi bujanila, ra% haldenigi, kwen budenigi co `ela ;eneb va#angi bujanila. Zu$u &ar zwade co dadfagi bugebani&iyan #igardiney yijanila. co qoya: he: wofa-wosun roS ba#ara:e wiTanila. heniSa co hiTinyabgo dadgi bosun, hewgi na]wuSanila. Zu$uya: a:ube kafan baneban hiqanila. walahin, he:a $anibe kafan banebali diCagi hiqzin, hadifan balayan bixineSgi biczilan, misjinxi na]wuSun ba#ara:e wi:anila. dowa roZon, vowa roZon, &ef bixinew walahanila, dob duCa de bixarab dadinibe kafan banebilan hiqanila. jigo qolonibe hab balayan abunila &ef bixineSgi. joxonguTde - «jigo qolonibe hab, jigo qolonibe hab», - an abinyago, ruquwe wazinew wujanila misjinxi. Цо бахIарал бугеб росолълъе щванила гьав. БахIаразулълъ ругел гIолохъаби меххтун, гьаглун рукIанила. Аде щварав гьасс «Салам гIалайкум, кIиго къолонибе гьаб», – ан абунила. ГIолохъаби ххантIан аде рахъанила, гьединщийин абинеб гьадинаб данделиялълъе вачIарав чияссан, рак гIадин вухханила гьев. Ххадуб гьасс гьикъун буго щибиланхха женцца абде ккенеб букIарабан. Щибилан гуреб, роххел асса онгигиян абде ккенаанилан малълъанила гьез. ГIемер кватIчIого, гьав цо кверкьаби ругеб бакIалълъе щванила. «Салам гIалайкум, роххел асса онгиги!» – ян ахIанила гьасс. Дур маххссароялълъе рогIонщийин жал ругеланги абун, вухханила гьав кверкьабаза рукIаразги. Щибиланхха дицца абде ккенеб букIарабан гьикъанила гьасс. Щиб гурелълъул, хIварассе аххират лълъикIаб кьегиян абде ккенилан малълъанила гьазги. co ba\aral bugeb roso:e &wanila haw. ba\ara#u: rugel folo]abi me{tun, haglun rujanila. ade &waraw haS «salam falaykum, jigo qolonibe hab», - an abunila. folo]abi {anTan ade ra]anila, hedin&iyin abineb hadinab dandeliya:e wazaraw xiyaSan, rak fadin wu{anila hew. {adub haS hiqun bugo &ibilan{a $enCa abde Keneb bujarab. &ibilan gureb, ro{el aSa ongigiyan abde Kenaanilan ma:anila he#. femer kwaTzogo, haw co kwerpabi rugeb baja:e &wanila. «salam falaykum, ro{el aSa ongigi!» - yan a\anila haS. dur ma{Saroya:e rofon&iyin $al rugelangi abun, wu{anila haw kwerpaba#a rujara#gi. &ibilan{a diCa abde Keneb bujaraban hiqanila haS. &ib gure:ul, \waraSe a{irat :ijab pegiyan abde Kenilan ma:anila ha#gi. Кинасса абуниги рекъенарел алго кинал адамалилан ракIалълъеги ккумо, вилълъанила ав жендерго нугьла. Тайи квегъинел цо чи ратанила гьассда. Гьелълъ гьезе цIакъ гIакъуба кьенеб бугоанила. КIобокIун имогъгин, гьесс гьазда - «Салам гIалайкум, хIварассе аххират лълъикIаб кьеги!» – ян абунила. Капурго хIвараб хIама, дуцца аххират лълъияб кьумо батагиян абде ккани, ниж хIомощи ругелан, гьезги лълъикI зуранила гьав. Щибиланхха абде ккенебан гьикъанила гьаздаги. Щибилан гуреб, бунеб битIагиян абде ккенилан малълъанила гьезги. Гьеле гьедин, чангояз вуххун, щванила рукъуве дадил рорцен цIуххуде арав мискIинчи.. kinaSa abunigi reqenarel algo kinal adamalilan raja:egi Kumo, wi:anila aw $endergo nuhla. tayi kwevinel co xi ratanila haSda. he: he#e `aq faquba peneb bugoanila. jobojun imovgin, heS ha#da - «salam falaykum, \waraSe a{irat :ijab pegi!» - yan abunila. ka_urgo \warab \ama, duCa a{irat :iyab pumo batagiyan abde Kani, ni$ \omo&i rugelan, he#gi :ij #uranila haw. &ibilan{a abde Keneban hiqanila ha#dagi. &ibilan gureb, buneb biTagiyan abde Kenilan ma:anila he#gi. hele hedin, xangoya# wu{un, &wanila ruquwe dadil rorcen `u{ude araw misjinxi... 26. Дадил хьибил ккурав, хьагил гIоркь ккурав. dadil %ibil Kuraw, %agil forp Kuraw. Дадил хьибил ккурав, хьагил гIоркь ккурав. dadil %ibil Kuraw, %agil forp Kuraw. 27. Даимаб роххелги букIунареб, тIасса унареб ургъелги букIунареб. daimab ro{elgi bujunareb, TaSa unareb urvelgi bujunareb. Даимаб роххелги букIиняреб, асса энареб ургъелги букIиняреб. daimab ro{elgi bujinyareb, aSa enareb urvelgi bujinyareb. 28. Далалда гъоркь абизе лъалеб гIадин, мималда тIад абизеги лъазе ккола. dalalda vorp abi#e ;aleb fadin, mimalda Tad abi#egi ;a#e Kola. Кици буго «дие» – ян гурони, «ма» – ян абизе лъаларев чияссул хIакъалълъулI. «Далалда гъоркь» абураб жоялдассан бичIчIула – д-хIарпалда ххадуб рагьараб – и-хIарп букIине ккей (ди). Мималда тIад абураб рагIудассан бичIчIула – м-хIарпалда ххадуб рагьараб – а-букIине ккей (ма). kici bugo «diye» - yan guroni, «ma» - yan abi#e ;alarew xiyaSul \aqa:u/. «dalalda vorp» aburab $oyaldaSan biZula - d-\ar_alda {adub raharab - i-\ar_ bujine Key (di). mimalda Tad aburab rafudaSan biZula - m-\ar_alda {adub rahab - a-bujine Key (ma). Далалълъа гъокь абде гьанеб гIадин, мималълъа ад абдеги гьаде ккена. dala:a vop abde haneb fadin, mima:a ad abdegi hade Kena. Кици буго «де» – ян гурони, «ма» – ян абде гьанярев чияссул хIакъалълъулълъ. «Далалълъа гъокь» абураб жоялълъассан бичIчIиня – д-хIарпалълъа ххадуб рагьараб – и-хIарп букIде ккей (ди). Мималълъа ад абураб рагIолассан бичIчIиня – м-хIарпалълъа ххадуб рагьараб – а-букIде ккей (ма). kici bugo «de» - yan guroni, «ma» - yan abde hanyarew xiyaSul \aqa:u:. «dala:a vop» aburab $oya:aSan biZinya - d-\ar_a:a {adub raharab - i-\ar_ bujde Key (di). mima:a ad aburab rafolaSan biZinya - m-\ar_a:a {adub rahab - a-bujde Key (ma). 29. Дарабазде черхх ккогеги, чияр цIцIобалде рукь ккогеги. daraba#de xer{ Kogegi, xiyar ~obalde rup Kogegi. Дарабазде черхх ккогеги, чиял цIцIобалълъе рукь ккогеги. daraba#de xer{ Kogegi, xiyal ~oba:e rup Kogegi. 30. Дам-дам бугеб, чIам-чIам гьечIеб бертин гIадаб жойила. dam-dam bugeb, zam-zam hezeb bertin fadab $oyila. Дам-дам бугеб, чIам-чIам гьечIеб бахIарал гIадаб жойила. dam-dam bugeb, zam-zam hezeb ba\aral fadab $oyila. 31. Дангизеги дун дангун, донкIинейги дун тIамун (Эбелги дир юххун, гIакIаги дир бахъун). dangi#egi dun dangun, donjineygi dun Tamun (ebelgi dir yu{un, fakagi dir ba]un). Дангдеги дун дангун, донкIдейги дун тIамун (Эбелги дир кьапIун, гIакIаги дир бахъун). dangdegi dun dangun, donjdeygi dun Tamun (ebelgi dir paPun, fakagi dir ba]un). 32. Данде ккарав чи чIвараб, чанай араб гьой чIвараб. dande Karaw xi zwarab, xanay arab hoy zwarab. Данде ккарав чи чIвараб, чанай араб гьой чIвараб. dande Karaw xi zwarab, xanay arab hoy zwarab. 33. Дандежо бугони, кванил тIагIам цIцIикIкIуна, кодоб жо бугони, чияссул къадру цIцIикIкIуна. dande$o bugoni, kwanil Tafam ~iJuna, kodob $o bugoni, xiyaSul qadru ~iJuna. Дандежо бугони, кванил тIагIам цIцIикIкIиня, кодоб жо бугони, чияссул къадру цIцIикIкIиня. dande$o bugoni, kwanil Tafam ~iJinya, kodob $o bugoni, xiyaSul qadru ~iJinya. 34. Дандеяссдассан би баккани, дудассанги рахь баккулареб. dandeyaSdaSan bi baKani, dudaSangi ra% baKulareb. Дандеяссдассан би баккани, дудассанги рахь баккиняреб. dandeyaSdaSan bi baKani, dudaSangi ra% baKinyareb. 35. Дандрарал тIанчIазулгийищила дир-дурал рукIунел. dandraral Tanza#ulgiyi&ila dir-dural rujunel. Дандрарал анчIазулгищийила дир-дурал рукIинел. dandraral anza#ulgi&iyila dir-dural rujinel. 36. Далил бачун, боцIцIи чурулебила, далил бачун, боцIцIи хъвалебила. dalil baxun, bo~i xurulebila, dalil baxun, bo~i ]walebila. Далил бачун, боцIцIи чуринебила, далил бачун, боцIцIи хъванебила. dalil baxun, bo~i xurinebila, dalil baxun, bo~i ]wanebila. 37. Дарай ретIаниги – гьадабго ланжу, хIебет ретIаниги – гьадабго ланжу. daray reTanigi - hadabgo lan$u, \ebet reTanigi - hadabgo lan$u. Дарай рагьаниги – гьадабго ланжу, хIебет рагьаниги – гьадабго ланжу. daray rahanigi - hadabgo lan$u, \ebet rahanigi - hadabgo lan$u. 38. Дарай ретIаниги кIкIухIалги лъала, хIебет ретIаниги лаченги лъала. daray reTanigi Ju\algi ;ala, \ebet reTanigi laxengi ;ala. Дарай рагьаниги кIкIвагIалги гьаня, хIебет рагьаниги лаченги гьаня. daray rahanigi Jwafalgi hanya, \ebet rahanigi laxengi hanya. 39. Даран лълъикIаб маян диццаги кьураб, маян дуццаги кьураб (ма – дуе, ма – дие). daran :ijab mayan diCagi purab, mayan duCagi purab (ma - duye, ma - diye). Даран лълъикIаб маян диццаги кьураб, маян дуццаги кьураб (ма – дой, ма – де). daran :ijab mayan diCagi purab, mayan duCagi purab (ma - doy, ma - de). 40. Даран буго даран, хъатир буго хъатир. daran bugo daran, ]atir bugo ]atir. Даран буго даран, хъатир буго хъатир. daran bugo daran, ]atir bugo ]atir. 41. Даран рекIкIалълъ гьабуге, ригьин реццалълъ гьабуге. daran reJa: habuge, rihin reCa: habuge. Даран рекIкIалълъ буги, ригьин реццалълъ буги. daran reJa: bugi, rihin reCa: bugi. 42. Даран хIажатассулгун гьабе, ригьин гIел бащадазулгун гьабе. daran \a$ataSulgun habe, rihin fel ba&ada#ulgun habe. Даран хIажатассулгун буе, ригьин гIел бащадазулгун буе. daran \a$ataSulgun buye, rihin fel ba&ada#ulgun buye. 43. Даран хIилаялълъул жо буго. daran \ilaya:ul $o bugo. Даран хIилаялълъул жо буго. daran \ilaya:ul $o bugo. 44. Дараялда бозги баге, бозида дарайги баге. darayalda bo#gi bage, bo#ida daraygi bage. Дараялда безги баги, безида дарайги баги. darayalda be#gi bagi, be#ida daraygi bagi. 45. Дарманан абурассда гIажаланги абулареб, гIажалан абурассда дармананги абулареб. darmanan aburaSda fa$alangi abulareb, fa$alan aburaSda darmanangi abulareb. Дарманан абурассда гIажаланги абиняреб, гIажалан абурассда дармананги абиняреб. darmanan aburaSda fa$alangi abinyareb, fa$alan aburaSda darmanangi abinyareb. 46. Дармида гьоркьов эмен-вацц вукIунарев. darmida horpow emen-waC wujunarew. Дармила гьоркьов эмен-вацц вукIинярев. darmila horpow emen-waC wujinyarew. 47. Дармил эбел-эмен гьечIелила. darmil ebel-emen hezebila. Къокъалго рагIабаз гьадин малълъулеб буго, цо чанго чияссда цо учуз кьолеб жо данде чIванилан, цогидаздаги гьеб батуларебила, цо жо ххираго бичун унилан, киназго ххира босизеги кколаребила. qoqalgo rafaba# hadin ma:uleb bugo, co xango xiyaSda co uxu# poleb $o dande zwanilan, cogida#dagi heb batularebila, co $o {irago bixun unilan, kina#go {ira bosi#egi Kolarebila. Дармил эбел-эмен гьечIелила. darmil ebel-emen hezebila. Къокъалго рагIабаз гьадин малълъинеб буго, цо чанго чияссда цо учуз кьенеб жо данде чIванилан, цогидаздаги гьеб батиняребила, цо жо ххираго бичун энилан, кинязго ххира босдеги ккенаребила. qoqalgo rafaba# hadin ma:ineb bugo, co xango xiyaSda co uxu# peneb $o dande zwanilan, cogida#dagi heb batinyarebila, co $o {irago bixun enilan, kinya#go {ira bosdegi Kenarebila. 48. Дармицца къей – анкьил ургъел, хуруцца къей – лъагIалил ургъел, ригьнацца къей – гIумруялълъулго ургъел. darmiCa qey - anpil urvel, [uruCa qey - ;afalil urvel, rihnaCa qey - fumruya:ulgo urvel. Дармицца къей – анкьил ургъел, хIуруцца къей – гьагIалил ургъел, ригьнацца къей – гIумруялълъулго ургъел. darmiCa qey - anpil urvel, \uruCa qey - hafalil urvel, rihnaCa qey - fumruya:ulgo urvel. 49. Дару камураб унти букIунареб, багьана камураб гьересси букIунареб. daru kamurab unti bujunareb, bahana kamurab hereSi bujunareb. Дару камураб унти букIиняреб, багьана камураб гьересси букIиняреб. daru kamurab unti bujinyareb, bahana kamurab hereSi bujinyareb. 50. Даруялде черхх ккогеги, чияр цIцIобалде рукъ ккогеги. daruyalde xer{ Kogegi, xiyar ~obalde ruq Kogegi. Даруялълъе черхх ккогеги, чиял цIцIобалълъе рукъ ккогеги. daruya:e xer{ Kogegi, xiyal ~oba:e ruq Kogegi. 51. Дебул каратIгун семарай, салул каратIгун ягъарай (рохьи-жужай гьечIей). debul karaTgun semaray, salul karaTgun yavaray (ro%i-$u$ay hezey). ХъахIаб хIатIол каратIгун семарай, салул каратIгун ягъарай (рохьи-жужай гьечIей). ]a\ab \aTol karaTgun semaray, salul karaTgun yavaray (ro%i-$u$ay hezey). 52. Дибир вакъуларев, къебед вугьунарев. dibir waqularew, qebed wuhunarew. Дибир вакъинярев, къебед вогьинярев. dibir waqinyarew, qebed wohinyarew. 53. Дибирасс малълъараб гьабуге, гъосс гьабураб гьабе. dibiraS ma:arab habuge, voS haburab habe. Дибирасс малълъараб буги, гъосс бураб буе. dibiraS ma:arab bugi, voS burab buye. 54. Дибирассул бечелъи – росу кIодолъи. dibiraSul bexe;i - rosu jodo;i. Дибирассул бечели – росо кIодоли. dibiraSul bexeli - roso jodoli. 55. Дибирги къезавулей, къадиги чIчIезавулей. dibirgi qe#awulew, qadigi Ze#awuley. Дибирги къедевуней, къадиги чIчIедевуней. dibirgi qedewunew, qadigi Zedewuney. 56. Дида бихьичIеб къварилъи – ботIротIа ххенолеб гьобо. dida bi%izeb qwari;i - boTroTa {enoleb hobo. Дида бихьчIеб къварили – болола ххененеб гьиби. dida bi%zeb qwarili - bolola {eneneb hibi. 57. Дида вихьун вукIанила, вухьахъе тейила. dida wi%un wujanila, wuja]e teyila. Дида вихьун вукIанила, вухьахъе тейила. dida wi%un wujanila, wuja]e teyila. 58. Дида гъоркь лъун букIараб бакI босун вачIа. dida vorp ;un bujarab baj bosun waza. МагIарулаз гьаб кици тIамула гIадамазе жинцца щибго адаб – хIурматги гьабуларев, гIадамаздассан жиндиего хIурматги лълъикIлъиги къваригIарав чияссе. mafarula# hab kici Tamula fadama#e $inCa &ibgo adab-\urmat habularew, fadama#daSan $indiyego \urmatgi :ij;igi qwarifaraw xiyaSe. Дида гъокь гьумо букIараб бакI босун вачIа. dida vop humo bujarab baj bosun waza. Маарулаз гьаб кици тIаминя адамазе женцца щибго адаб – хIурматги бунярев, адамаздассан жендего хIурматги лълъикIлиги къварагIарав чияссе. maarula# hab kici Taminya adama#e $enCa &ibgo adab-\urmat bunyarew, adama#daSan $endego \urmatgi :ijligi qwarafaraw xiyaSe. 59. - Дида ххан кIалъана! - Щибиланхха эсс абураб? - Яре ццевесса! – ян абуна. - dida {an ja;ana! - &ibilan{a eS aburab? - yare CeweSa! - yan abuna. - Дида ххан кIалгьана! - Щибиланхха эсс абураб? - Яре ццевесса! – ян абуна. - dida {an jalhana! - &ibilan{a eS aburab? - yare CeweSa! - yan abuna. 60. Дидаги хъвагегийила, хъухьи лIугIугегийила. didagi ]wageyila, ]u%i /ufugegiyila. Дидаги хъвагигийила, хъухьи лълъугIугигийила. didagi ]wagiyila, ]u%i :ufugigiyila. 61. Дидаги букIараб бахIараб заман, махIу беканиги ккаладулареб. didagi bujarab ba\arab #aman, ma\u bekanigi Kaladulareb. Дидаги букIараб бахIараб заман, махIо беканиги галадиняреб. didagi bujarab ba\arab #aman, ma\o bekanigi galadinyareb. 62. Дидаги гурхIулев – дир чедги бикъулев. didagi gur\ulew - dir xedgi biqulew. Дидаги гурхIинев – дир чедги бикъинев. didagi gur\inew - dir xedgi biqinew. 63. Дидаго квер чIвазеян ХIава ячун йикIана, ХIавада кIиябго квер диццаго чIвазе ккана. didago kwer zwa#eyan \awa yaxun yijana, \awada jiyabgo kwer diCago zwa#e Kana. Дидаго квер чIвадеян ХIава ячун йикIана, ХIавада кIиябго квер диццаго чIваде ккана. didago kwer zwadeyan \awa yaxun yijana, \awada jiyabgo kwer diCago zwade Kana. 64. Дидасса бергьарав чи вугеб бакIалде жив вачIинарилан (вачунге - ян) абурабила хханассги. didaSa berharaw xi wugeb bajalde $iw wazinarilan (wazunge - yan) aburabila {anaSgi. Ххан ахIулев вукIун вуго гьоболлъухъ. Гьесс абун буго, гьенив жиндасса бергьунев чи ватани, вилълъинарилан. Хханассдассаги бергьунев чи вукIуневищан, релъун руго гIадамал. Гьенив хханассдасса бергьуневни чи ватун вуго, жиндие бокьарабщинаб гьабун гурони чIчIолареб гьитIинаб лъимер. {an a\ulew wujun wugo hobol;u]. heS abun bugo, heniw $indaSa berhunew xi watani, wi:inarilan. {anaSdaSagi berhunew xi wujunewi&an, re;un rugo fadamal. heniw {anaSdaSa berhunewni xi watun wugo, $indiye boparab&inab habun guroni Zolareb hiTinab ;imer. Дидасса белгьарав чи вугеб бакIалълъе жив вегьларилан (вачуги - ян) абурабила хханассги. didaSa belharaw xi wugeb baja:e $iw wehlarilan (wazugi - yan) aburabila {anaSgi. Ххан ахIинев вукIун вуго гьоболухъ. Гьесс абун буго, гьенив жендасса белгьинев чи ватани, велълъенарилан. Хханассдассаги белгьинев чи вукIиневщиян, роххун руго адамал. Гьенив хханассдасса белгьиневни чи ватун вуго, женде бокьарабщинаб бумо гурони чIчIенареб гьитIиняб гьимер. {an a\inew wujun wugo hobolu]. heS abun bugo, heniw $endaSa belhinew xi watani, we:enarilan. {anaSdaSagi belhinew xi wujinew&iyan, ro{un rugo adamal. heniw {anaSdaSa belhinewni xi watun wugo, $ende boparab&inab bumo guroni Zenareb hiTinyab himer. 65. Дие вас гьавизегIанищ букIараб бо багъаризе! diye was hawi#efani& bujarab bo bavari#e! Де вас вудегIанщи букIараб бо багъарде! de was wudefan&i bujarab bo bavarde! 66. Дие гIанкIу кьурасс бокьосса баси ана. diye fanju puraS bopoSa basi ana. Де гIанкIо кьурасс бокьосса баси ана. de fanjo puraS bopoSa basi ana. 67. Дие гIунин, ГIисае бай, баркаман. diye funin, fisaye bay, barkaman. Де гIунин, ГIисае бае, баркаман. de funin, fisaye baye, barkaman. 68. – Дие моххмохх бокьуларо дада. – Щай дир вас? – ГьечIогохха дада! - diye mo{mo{ bopularo, dada. - &ay dir was? - hezogo{a dada! – Де моххмохх бокьиняро дада. – Щимо дир вас? – ГьечIогохха дада! - de mo{mo{ bopinyaro, dada. - &imo dir was? - hezogo{a dada! 69. Дие хъвалеб чагъана, чахъабазе бачунеб наку. diye ]waleb xavana, xa]aba#e baxuneb naku. Кици буго Шамилил заманалда бижараб. Шамил-имам божулев вукIун вуго бицараб жоялда. Гьесс абулебги букIун буго, кIветIалда михъги бугев бихьинчиясс гьересси бицунебилан кколарин жиндаян. Гьессул гьеб загIипаб рахъалдассан пайдаги босун, цо-цо гIадамаз, «гьав Аллагьассда божуларо, досс как баларо», – ян имамассде мацIцIал гьарулел рукIун руго, имамассги гьезие тамихI гьабизе изну кьолеб букIун буго. Гьадин, жиндир гьан кваназелъун, имамассде мацIцI гьабурал гIадамазде гIиял бетIергьанасс абурал руго гьал рагIаби. Цогиясс абураб гьалълъулго цоги къагIидаги буго - «Диццани бала, имам, как, дир куйдуццани балеб гьечIо». kici bugo ^amilil #amanalda bi$arab. ^amil imam bo$ulew wujun wugo bicarab $oyalda. heS abulebgi bujun bugo, jweTalda mi]gi bugew bi%inxiyaS hereSi bicunebilan Kolarin $indayan. heSul heb #afi_ab ra]aldaSan _aydagi bosun, co-co fadama#, «haw allahaSda bo$ularo, doS kak balaro», - yan imamaSde ma~al harulel rujun rugo, imamaSgi he#iye tami\ habi#e i#nu poleb bujun bugo. hadin, $indir han kwana#e;un, imamaSde ma~ habural fadama#de fiyal beTerhanaS abural rugo hal rafabi. cogiyaS aburab ha:ulgo cogi qafidagi bugo - «diCani bala, imam, kak, dirni kuyduCa baleb hezo». Де хъванеб чагъана, чахъабазе бачинеб нако. de ]waneb xavana, xa]aba#e baxineb naku. Кици буго Шамилил заманалълъа бижараб. Шамил-имам божинев вукIун вуго бицараб жоялълъа. Гьесс абинебги букIун буго, кIветIалълъа михъги бугев бихьинчиясс гьересси бицинебилан ккенарин жендаян. Гьессул гьеб загIипаб рахъалълъассан пайдаги босун, цо-цо адамаз, «гьав Аллагьассда божиняро, дасс как баняро», – ян имамассде мацIцIал рунел рукIун руго, имамассги гьезе тамихI буде изну кьенеб букIун буго. Гьадин, жендер гьан кунаделун, имамассде мацIцI бурал адамазде гIиял белегьанасс абурал руго гьал рагIаби. Цогиясс абураб гьалълъулго цоги къагIидаги буго - «Диццани бала, имам, как, дир куйдуццани банеб гьечIо». kici bugo ^amilil #amana:a bi$arab. ^amil imam bo$inew wujun wugo bicarab $oya:a. heS abinebgi bujun bugo, jweTa:a mi]gi bugew bi%inxiyaS hereSi bicinebilan Kenarin $endayan. heSul heb #afi_ab ra]a:aSan _aydagi bosun, co-co adama#, «haw allahaSda bo$inyaro, daS kak banyaro», - yan imamaSde ma~al runel rujun rugo, imamaSgi he#e tami\ bude i#nu peneb bujun bugo. hadin, $ender han kunadelun, imamaSde ma~ bural adama#de fiyal belehanaS abural rugo hal rafabi. cogiyaS aburab ha:ulgo cogi qafidagi bugo - «diCani bala, imam, kak, dir kuyduCani baneb hezo». 70. Дие щиб, кин кканиги! – ян абурабила гъоркьа палугьанасс. diye &ib, kin Kanigi! - yan aburabila vorpa _aluhanaS. Де щиби, кини кканиги! – ян абурабила гъокьа палугьанасс. de &ibi, kini Kanigi! - yan aburabila vopa _aluhanaS. 71. Диего гIоло абулеб батани, чехь бихъаги, гьирдани къвачIа рекъараб бугилан абурабила гIонкIкIоцца. diyego folo abuleb batani, xe% bi]agi, hirdani qwaza reqarab bugilan aburabila fonJoCa. Дего гIоло абинеб батани, чехь бихъаги, гьирдани къвачIа ракъараб бугилан абурабила гIонкIкIоцца. dego folo abineb batani, xe% bi]agi, hirdani qwaza raqarab bugilan aburabila fonJoCa. 72. Дидасса къолей рокъой йигилан, цоясс чIчIужу юххарайила. didaSa qoley roqoy yigilan, coyaS Zu$u yu{arayila. Дидасса къеней рукъуй йигилан, цоясс чIчIужу кьапIарайила. didaSa qeney ruquy yigilan, coyaS Zu$u paParayila. 73. Дир аниб кванан, чияр доба къинлъун. dir anib kwanan, xiyar doba qin;un. Дир аниб кунан, чиял доба къелун. dir anib kunan, xiyal doba qelun. 74. Дир бадиссан ралагьизе лълъикIанила нуж гъолълъухъан абурабила рокьи ккарав гIолиласс, яс ссурукъай йигилан гIадамал гаргадидал. dir badiSan ralahi#e :ijanila nu$ vo:u]an aburabila ropi Karaw folilaS, yas Suruqay yigilan fadamal gargadilal. Дир бадиссан ралагьде лълъикIанила нуж гъалълъухъан абурабила рокьи ккарав гIолиласс, яс ссурукъай йигилан адамал гаргадидал. dir badiSan ralahde :ijanila nu$ va:u]an aburabila ropi Karaw folilaS, yas Suruqay yigilan adamal gargadilal. 75. Дир бадиссан ялагьун, дир кIалдиссан кIалъан. dir badiSan yalahun, dir jaldiSan ja;an. Дир бадиссан ялагьун, дир кIалдиссан кIалгьан. dir badiSan yalahun, dir jaldiSan jalhan. 76. Дир бикъаги, дицца бикъугеги. dir biqagi, diCa biqugegi. Дир бикъаги, дицца бикъугеги. dir biqagi, diCa biqugegi. 77. Дир вас гIезегIанищила рагъ ккезе чIчIун букIараб. dir was fe#efani&ila rav Ke#e Zun bujarab. Дир вас гIедегIанщийила рагъ ккеде чIчIомо букIараб. dir was fedefan&iyila rav Kede Zomo bujarab. 78. Дир-дуралълъул бицани, росс-лълъадул дагIба кколеб. dir-dura:ul bicani, roS-:adul dafba Koleb. Дир-дуралълъул бицани, росс-лълъадул дагIба ккенеб. dir-dura:ul bicani, roS-:adul dafba Keneb. 79. Дир инссуда цIцIарги лъун, ЦIцIор гъурулев багьадур. dir inSuda ~argi ;un, ~or vurulew bahadur. Дир энссода цIцIарги гьумо, ЦIцIор гъуринев багьадур. dir enSoda ~argi humo, ~or vurinew bahadur. 80. Дир кIал – дир тушман. dir jal - dir tu^man. Дир кIал – дир тушман. dir jal - dir tu^man. 81. Дир оц хъун батаги дицца бицунебги бичIчIулев, дида бицинеги лъалесс. dir oc ]un batagi diCa bicunebgi biZulew, dida bicinegi ;aleS. Дир оц хъомо батаги дицца бицинебги бичIчIинев, дида бицдеги гьанесс. dir oc ]omo batagi diCa bicinebgi biZinew, dida bicdegi haneS. 82. Дир рокъоб хханассул гIакълу рекъеларо, хханассул рокъоб дир гIакълу рекъеларо. dir roqob {anaSul faqlu reqelaro, {anaSul roqob dir faqlu reqelaro. Дир рукъуб хханассул гIакълу рекъенаро, хханассул рукъуб дир гIакълу рекъенаро. dir ruqub {anaSul faqlu reqenaro, {anaSul ruqub dir faqlu reqenaro. 83. Дир рукъ – дир хъала. dir ruq - dir ]ala. Дир рукъ – дир хъала. dir ruq - dir ]ala. 84. Дир хабалI дун, дур хабалI мун. dir [aba/ dun, dur [aba/ mun. ГIадамазда гьоркьор гIемер рукIуна, гьадин щай гьабулеб, додин щай гьабуларебан, жидеде кколарел жал рицунел чагIи. Гьел чIчIоларо гьал рагIаби жидеда абизегIан. fadama#da horpor femer rujuna, hadin &ay habuleb, dodin &ay habulareban, $idede Kolarel $al ricunel xafi. hel Zolaro hal rafabi $ideda abi#efan. Дир хIабалълъ дун, дур хIабалълъ мун. dir \aba: dun, dur \aba: mun. Адамазда гьоркьор гIемер рукIиня, гьадин щимо бунеб, дадин щимо буняребан, жодеде ккенарел жал рицинел чи. Гьел чIчIенаро гьал рагIаби жодеда абдегIан. adama#da horpor femer rujinya, hadin &imo buneb, dadin &imo bunyareban, $odede Kenarel $al ricinel xi. hel Zenaro hal rafabi $odeda abdefan. 85. Дир хур багъарулеб гьечIо, дур гIи багьарулеб буго. dir [ur bavaruleb hezo, dur fi baharuleb bugo. Гьаб кици буго ГьидалI бижараб. КIигояссда гьоркьоб къотIи ккун буго, цояссе хур кьезе, дандеяссги гьессие хур жаниб цIураб гIи кьезе. ГIиял хур цIезабураб меххалълъ, багъарулеб жоялълъухъ багъарулареб жо кьезе кIвеларилан, хурул бетIергьанассул рагIи хун буго. hab kici bugo hida/ bi$arab. jigoyaSda horpob qoTi Kun bugo, coyaSe [ur pe#e, dandeyaSgi heSiye [ur $anib `urab fi pe#e. fiyal [ur `e#aburab me{a:, bavaruleb $oya:u] bavarulareb $o pe#e jwelarilan, [urul beTerhanaSul rafi [un bugo. Дир хIур багъаринеб гьечIо, дур гIи багьаринеб буго. dir \ur bavarineb hezo, dur fi baharineb bugo. Гьаб кици буго Гьидалълъ бижараб. КIигояссда гьоркьоб къотIи ккомо буго, цояссе хIур кьеде, дандеяссги гьессе хIур жаниб цIураб гIи кьеде. ГIиял хIур цIедебураб меххалълъ, багъаринеб жоялълъухъ багъариняреб жо кьеде кIванярилан, хIурул белегьанассул рагIи хIомо буго. hab kici bugo hida: bi$arab. jigoyaSda horpob qoTi Komo bugo, coyaSe \ur pede, dandeyaSgi heSe \ur $anib `urab fi pede. fiyal \ur `edeburab me{a:, bavarineb $oya:u] bavarinyareb $o pede jwanyarilan, \urul belehanaSul rafi \omo bugo. 86. Дир – цIцIар, дур – бечелъи, хIама лълъицца гьекъезабулеб? dir - ~ar, dur - bexe;i, \ama :iCa heqeleb? Дир – цIцIар, дур – бечели, хIама лълъицца гьекъезабулеб? dir - ~ar, dur - bexeli, \ama :iCa heqedebuleb? 87. Дир цIцIоко – дир тушманилан абулебила царацца. dir ~oko - dir tu^manilan abulebila caraCa. Дир цIцIоко – дир тушманилан абинебила царацца. dir ~oko - dir tu^manilan abinebila caraCa. 88. Дир чухъа лIугIизегIанищила букIараб къиямассеб къо чIчIезе. dir xu]a /ufi#efani&ila bujarab qiyamaSeb qo Ze#e. МагIарулазе баянаб буго 1902 соналда цо росдал гIадамал, жакъа къиямассеб къо чIчIезе бугилан дибирасс ххабарги бицун, кIудияб хIинкъиялда гъоркь рукIин. ЦIияб чухъидасса воххун вукIарав цо гIолохъанассул рагIи жакъа нилIее кицилъун лIугьун буго. mafarula#e bayanab bugo 1902 sonalda co rosdal fadamal, $aqa qiyamaSeb qo Ze#e bugilan dibiraS {abargi bicun, judiyab \inqiyalda vorp rujin. `iyab xu]idaSa wo{un wujaraw co folo]anaSul rafi $aqa ni/eye kici;un /uhun bugo. Дир чухъа лълъугIдегIанщийила букIараб къиямассеб къо чIчIеде. dir xu]a /ufi#efani&ila bujarab qiyamaSeb qo Ze#e. Маарулазе баянаб буго 1902 соналълъа цо росдал адамал, якъад къиямассеб къо чIчIеде бугилан дибирасс ххабарги бицун, кIудаб хIинкъиялълъа гъокь рукIин. ЦIияб чухъидасса рази вукIарав цо гIолохъанассул рагIи якъад нелълъее кицилун лълъугьун буго. maarula#e bayanab bugo 1902 sona:a co rosdal adamal, yaqad qiyamaSeb qo Zede bugilan dibiraS {abargi bicun, judab \inqiya:a vop rujin. `iyab xu]idaSa ra#i wujaraw co folo]anaSul rafi yaqad ne:eye kicilun :uhun bugo. 89. Дир чIчIужу горбогьод гIадай йигилан абурабила цоясс, дирай моххмоххил гьод гIадай йигилан абурабила цогиясс. dir Xu$u gorbohod faday yigilan aburabila coyaS, diray mo{mo{il hod faday yigilan aburabila cogiyaS. КIиябго кици буго цоцазул абулел куцал. КIиялълъго бицунеб буго чIчIужу хъарссун бахъунареб горбогьод гIадай, нахърател бугей йикIине кколилан. jiyabgo kici bugo coca#ul abulel kucal. jiya:go bicuneb bugo Zu$u ]arSun ba]unareb gorbohod faday, na]ratel bugey yijine Kolilan. Дир чIчIужу горбогьод гIадай йигилан абурабила цоясс, дирай моххмоххил гьод гIадай йигилан абурабила цогиясс. dir Xu$u gorbohod faday yigilan aburabila coyaS, diray mo{mo{il hod faday yigilan aburabila cogiyaS. КIиябго кици буго цоцазул абинел куцал. КIиялълъго бицинеб буго чIчIужу хъарссун бахъиняреб горбогьод гIадай, нахърател бугей йикIде ккенилан. jiyabgo kici bugo coca#ul abinel kucal. jiya:go bicineb bugo Zu$u ]arSun ba]inyareb gorbohod faday, na]ratel bugey yijde Kenilan. 90. Дир яс ячанани, нуцал хIелеко, ячинчIого тани, цIцIукIа хIелеко. dir yas yaxanani, nucal \eleko, yaxinzogo tani, ~uja \eleko. Дир яс ячани, нуцал хIелеко, яччIого тани, цIцIукIа хIелеко. dir yas yaxani, nucal \eleko, yaxzogo tani, ~uja \eleko. 91. Дирго гуреб ишалда гьоркьобе лIугьаралълъухъ рекъонго дие гьаб! – ан абурабила маймалакалълъ. dirgo gureb i^alda horpobe /uhara:u] reqongo diye hab! - an aburabila maymalaka:. Цо нухалълъ гъотIода букIараб маймалакида, ччугIа кквезе гьинги реххун, рокъове унев ччугIихъан вихьанила. ХхантIан гъотIодасса гъоркьеги рещтIун, лълъелIа къватIибеги цIцIан, гьалълъги реххулеб букIанила гьин. Маймалакалълъул маххщелги гIечIого, гьин гьелда тIад бигъа-битун чIчIанила. Гьеб бихьанила маймалакалълъ рахIаталда толареб гIанкIкIида. Бекерунги бачIун, гьелълъ маймалакалълъул ботIролI тIил кьабанила. co nu[a: voToda bujarab maymalakida, Xufa Kwe#e hingi re{un, roqowe unew Xufi]an wi%anila. {anTan voTodaSa vorpegi re&Tun, :e/a qwaTibegi ~an, ha:gi re{uleb bujanila hin. maymalaka:ul ma{&elgi fezogo, hin helda Tad biva-bitun Zanila. heb bi%anila maymalaka: ra\atalda tolareb fabJida. bekerungi bazun, he: maymalaka:ul boTro/ Til pabanila. Дирго гуреб ишалълъа гьоркьобе лълъугьаралълъухъ рокъонго де гьаб! – ан абурабила маймалакалълъ. dirgo gureb i^a:a horpobe :uhara:u] roqongo de hab! - an aburabila maymalaka:. Цо нугьалълъ гъотIола букIараб маймалакида, джугIа ккоде гьинги реххун, рукъуве энев джугIихъан вихьанила. ХхантIан гъотIоласса гъокьеги рещтIун, лълъелълъа къватIибеги цIцIамо, гьалълъги реххинеб букIанила гьин. Маймалакалълъул маххщелги гIечIого, гьин гьелълъа ад бигъа-битун чIчIанила. Гьеб бихьанила маймалакалълъ рахIаталълъа тенареб гIанкIкIида. Бекерунги бачIун, гьелълъ маймалакалълъул бололълъ ил кьапIанила. co nuha: voTola bujarab maymalakida, Gufa Kode hingi re{un, ruquwe enew Gufi]an wi%anila. {anTan voTolaSa vopegi re&Tun, :e:a qwaTibegi ~amo, ha:gi re{uleb bujanila hin. maymalaka:ul ma{&elgi fezogo, hin he:a ad biva-bitun Zanila. heb bi%anila maymalaka: ra\ata:a tenareb fabJida. bekerungi bazun, he: maymalaka:ul bolo: il paPanila. 92. Дирго гуреб ишалда гьоркьобе лIугьаралълъухъ, рекъонго дие гьаб! – ан абунила маймалакалълъ, хIалиццаго гьинги тIасса бахъулаго. dirgo gureb i^alda horpobe /uhara:u], reqongo diye hab! - an abunila maymalaka:, \aliCago hingi TaSa ba]ulago. Дирго гуреб ишалълъа гьоркьобе лълъугьаралълъухъ, рокъонго де гьаб! – ан абунила маймалакалълъ, хIалиццаго гьинги асса бахъиняго. dirgo gureb i^a:a horpobe :uhara:u], roqongo de hab! - an abunila maymalaka:, \aliCago hingi aSa ba]inyago. 93. Дирго малъаз гIадин, дирго гьод хъассиларо. dirgo ma;a# fadin, dirgo hod ]aSilaro. Дирго малаз гIадин, дирго гьод хъассиняро. dirgo mala# fadin, dirgo hod ]aSinyaro. 94. Дирго тала бухъун йикIараяни, таргьа биххун, тIажу гьабилароан. dirgo tala bu]un yijarayani, tarha bi{un, Ta$u habilaroan. ГIурусаз Дагъистаналда кверщел гьабураб меххалълъ, гIемерал магIарулал ун руго ТуркалIе. Гьениб квешаб къоги бихьун, ракъун-къечон цо-цоял нахъ руссунги рачIун руго. Гьений язихъаб яшавалда йикIарай ЧIчIикIасса гIадамалълъул кагътидассан тIибитIараб бугилан абула гьаб кици. furusa# davistanalda kwer&el haburab me{a:, femeral mafarulal un rugo turka/e. henib kwe^ab qogi bi%un, raqun-qexon co-coyal na] ruSungi razun rugo. heniy ya#i]ab ya^awalda yijaray ZijaSa fadama:ul kavtidaSan TibiTarab bugilan abula hab kici. 95. Дирго хIалалаб боцIцIи чияеги кьеларо, чияр чурпаги бакьан гуро. dirgo \alalab bo~i xiyaye pelaro, xiyar xur_agi bapan guro. 96. Дирго хIатIал ссвакачIого, дир къваригIел тIубаларо. dirgo \aTal Swakazogo, dir qwarifel Tubalaro. 97. Дирго черхх – дунго ххан, бокьани багIараб ретIина, бокьани гIурччинаб ретIина. dirgo xer{ - dungo {an, bopani bafarab reTine, bopani furXinab reTina. 98. Дирилан абураб гьецIо кьватIана, дирилан абураб кьуру биххана (ссундулIго талихI кьечIо). dirilan aburab he`o pwaTana, dirilan aburab puru bi{ana (Sundu/go tali\ hezo). 99. Дицца абилебги дуцца абунин, дицца щибилан абилеб? diCa abilebgi duCa abunin, diCa &ibilan abileb? 100. Дицца вазуневги дун вазуневги дида чабххикьан ваккаравго лъалилан абурабила магIлиссесс. diCa wa#unewgi dun wa#unewgi dida xab{ipan waKarawgo ;alilan aburabila mafliSeS. 101. Дицца гьабилилан бахIарчилъи гьабулареб, дицца чIвалилан чи чIваларев. diCa habililan ba\arxi;i habulareb, diCa zwalilan xi zwalarew. 102. Дицца гIанкIуда бицун, гIанкIуцца къватIиб бицун. diCa fanjuda bicun, fanjuCa qwaTib bicun. 103. Дицца – ГIашурада, ГIашурацца – гIаламалда. diCa - fa^urada, fa^uraCa - falamalda. 104. Дицца дуе гIака гурони гIандадерил мугIрул ричун рукIинчIо гури, – ян абурабила гIандиссесс. diCa duye faka guroni fandaderil mufrul rixun rujinzo guri, - yan aburabila fandiSeS. Ццебе гIакаги къотIун, гьеб бичизе гIандиссев Ххунзахъ базаралде щванила. Цоясс, чахьалда квер чIван, гъвари къакъан, рачIчI цIцIан, гIакдал ххал гьабулеб букIанила. ГIандиссессги, валлагьин, рахьги гIемер кьолин, нахги гIемер бахъулин, рас тIуни, тIомолIан нах кIанцIулеб хIалалълъ кьарагоги бугилан, бецца-бетIун лъунила гIака. Анилахха гIака лълъикIабго багьаялде бичун. Нахъиссеб соналълъ добго базаралда данделъанила гIандиссевги дов гIака босаравги. - Дуцца дун гуккун вукIун вуго. Доб дур гIака я рахьдалаб батичIо, я нахулаб батичIо! – ян абунила гIакдал бетIергьанасс. - Дицца дуе, гIака гурони, гIандадерил мугIрул ричун рукIинчIо гури! – ян жаваб кьунила гIандиссесс. Cebe fakagi qoTun, heb bixi#e fandiSew {un#a] ba#aralde &wanila. coyaS xa%alda kwer zwan, vwari qaqan, raZ ~an, fakdal {al habuleb bujanila. fandiSeSgi, walahin, ra%gi femer polin, na[gi femer ba]ulin, ras Tuni, Tomo/an na[ jan`uleb \ala: paragogi bugilan, beCa-beTun ;unila faka. anila{a faka :ijabgo bahayalde bixun. na]iSeb sona: dobgo ba#aralda dande;anila fandiSewgi dow faka bosarawgi. - duCa dun guKun wujun wugo. dob dur faka ya ra%dalab batizo, ya na[ulab batizo! - yan abunila fakdal beTerhanaS. - diCa duye, faka guroni, fandaderil mufrul rixun rujinzo guri! - yan $awab punila fandiSeS. 105. Дицца – гIочIоцца, дуцца – тIилицца. diCa - fozoCa, duCa - TiliCa. 106. Дицца дуда абуна гури эбел! diCa duda abuna guri ebel! Цо росулI оцбаялълъул байрам букIанила. Ххадур рекериялълъул, кIанцIиялълъул, гьецIо реххиялълъул къеццалги рукIанила. Рекеризе кьерда чIчIарал ясазда гьоркьое кIанцIун ячIанила цо гIезегIанго гIолохъанлъудасса арай гIадан. АсскIовеги вачIун, гьелълъул вас эбел нахъе ячуней вукIанила. Эбел чIчIанила, хIалтIулI къоларей жий екерунги гIолохъанал ясаздасса бергьунилан. Васассдаги гIенеккичIого эбел асскIосса нахъе анила, гьейги, тIаждарачлихъ гурдил аххалъабиги къазарун, екеризе хIадурун чIчIун йикIанила. ГьещтIерухъанасс “Гьа!” – ян ахIигун, гьункьун ццее уней эбелалълъул цо гьаракь борчIанила. Нечарай гьей, цо кверги хьвагIун, гIадамазда гъорлIе ячIунелълъул, дандеги ун, гьелълъул васасс эбелалда абурабила кицилъун лIугьарал гьадал рагIаби. Гьаб кици тIамула жиндир иш гуреб, бажарулареб хIалтIи гьабизе лIугьарав чияссе. co rosu/ ocbaya:ul bayram bujanila. {adur rekeriya:ul, jan`iya:ul, he`o re{iya:ul qeCalgi rujanila. rekeri#e perda Zaral yasa#da horpoye jan`un yazanila co fe#efango folo]an;udaSa aray fadan. aSjowegi wazun, he:ul was ebel na]e yazuney wujanila. ebel Zanila, \alTu/ qolarey $iy yekerungi folo]anal yasa#daSa berhunilan. wasaSdagi feneKizogo ebel aSjoSa na]e anila, heygi, Ta$daraxli] gurdil a{a;abigi qa#arun, yekeri#e \adurun Zun yijanila. he&Teru]anaS "ha" - yan a\igun, hunpun Ceye uney ebela:ul co harap borzanila. nexaray hey, co kwergi %wafun, fadama#da vor/e yazune:ul, dandegi un, he:ul wasaS ebelalda aburabila kici;un /uharal hadal rafabi. hab kici Tamula $indir i^ gureb, ba$arulareb \alTi habi#e /uharaw xiyaSe. 107. Дицца дур боцIцIи бикъун букIанин, тIасса лIугьаян абулел гIемерал ратула. Ма дурго боцIцIиян цонигияв вачIунаро. diCa dur bo~ biqun bujanin, TaSa /uhayan abulel femeral ratula. ma durgo bo~iyan conigiyaw wazunaro. 108. Дицца квараб квен кунарев гьобол дир бакIалде вачIунге. diCa kwarab kwen kunarew hobol dir bajalde wazunge. 109. Дицца лал тIамизегIанищила дуниял кьерхинчIого чIчIун букIарабилан абурабила гIандисселълъ. diCa lal Tami#efani&ila duniyal per[inzogo Zun bujarabilan aburabila fandiSe:. 110. Дицца тIинчI цо гьабула, гъалбацIалълъулни тIинчI гьабула! – ян абурабила гъалбацIалълъ царада. diCa Tinz co habula, valba`a:ulni Tinz habula! - yan aburabila valba`a: carada. ГъалбацIалълъ тIинчI гьабунила. Рахьи базе гъалбацIалълъухъе гIемерал гьалбал унел рукIанила. Билълъанила гьенибе церги. - ГIемерал гьалбал гьанире унел рихьидал, дидани ккун букIана гъалбацIалълъ гIемерал тIанчIи гьарун ратилилан, – абунила царацца, бер-ракIго щвечIого. - Дицца тIинчI цо гьабула, гъалбацIилни тIинчI гьабула! Дуцца гIадин, царатIинчI гьабуларо! – ян жаваб кьунила гъалбацIалълъ. valba`a: Tinz habunila. ra%i ba#e valba`a:u]e femeral halbal unel rujanila. bi:anila henibe cergi. - femeral halbal hanire unel ri%idal, didani :un bujana valba`a: femeral Tanzi harun ratililin, - abunila caraCa, ber-rajgo &wezogo. - diCa Tinz co habula, valba`ilni Tinz habula! duCa fadin, caraTinz habularo! - yan $awab punila valba`a:. 111. Дицца царада малълъун, царацца рачIчIалда малълъун. diCa carada ma:un, caraCa raZalda ma:un. 112. Диццаго босараб бас-басараб тIил, дидаго кьабураб аххир замана! diCago bosarab bas-basarab Til, didago paburab a{ir #amana! 113. Диццаго еццичIей лълъицца еццилей! Вокьулесс ячинчIей лълъицца ячиней! diCago yeCizey :iCa yeCiley? wopuleS yaxinzey :iCa yaxiney! 114. Диццани как бала, Имам, дир куйдузни баларохха. diCani kak bala, imam, dir kuydu#ni balaro{a. 115. Доб заманалълъул кьурди лIугIидал, гьанже заманалълъул кьурди гьабизе кколеб. dob #amana:ul purdi /ufidal, han$e #amana:ul purdi habi#e Koleb. 116. Добассан цIулакьо бегьичIони, аниссан моххмоххалги регьуларел. dobaSan `ulapo behizoni, aniSan mo{mo{algi rehularel. Хьиндалав жиндирго къваригIелалълъ ГIандиве вачIун вукIанила. РещтIанила гьоболассухъ. Хъваш-баш гьабун бахъингун, хьиндаласс абунила, валлагьин, гьаб гIорцIенги гIамаликъаб жо букIун, нужее росулел цIулакьодул цIурал ххулжал кьолода нахъа разе ссанагIалъи ккечIилан. Гьобол тIовитIулелълъул, гIандиссессги абунила, валлагьин, гьеб дур гIорцIен цIакъ тIурузаб жо бугелълъул, дур хъизан-лъималазе ритIизе ракIалда рукIарал моххмоххал ритIичIого толел ругилан. %indalaw $indirgo qwarifela: fandiwe wazun wujanila. re&Tanila hobolaSu]. ]wa^-ba^ habun ba]ingun, %indalaS abunila, walahin, hab for`engi famaliqab $o bujun, nu$eye rosulel `ulapodul `ural {ul$al poloda na]a ra#e Sanafa;i Kezilan. hobol TowiTule:ul, fandiSeSgi abunila, walahin, heb dur for`en `aq Turu#ab $o buge:ul, dur ]i#an-;imala#e riTi#e rajalda rujaral mo{mo{al riTizogo tolel rugilan. 117. Добго гьороб добго гьури (гьерссихъанассде). dobgo horob dobgo huri (herSi]anaSde). 118. Дове цадахъ босун уневги вихьичIила, добе щвезабизе уневги вихьичIила. dowe cada] bosun unewgi wi%izila, dobe &we#abi#e unewgi wi%izila. 119. Добе цадахъ щибниги босулеб гьечIолъи бихьизе, жиндир кверал мусруялдасса къватIире раккун теян васигат гьабун букIарабила ЧIчIикIасса Парзуласс. dobe cada] &ibnigi bosuleb hezo;i bi%i#e, $indir kweral musruyaldaSa qwaTire raKun teyan wasifat habun bujarabila ZijaSa _ar#ulaS. 120. Довеялълъул нахъахъан, нахъеялълъул ццевехъан. doweya:ul na]a]an, na]eya:ul Cewe]an. 121. Долого бекьараб хуралдасса квер босе. dologo beparab [uraldaSa kwer bose. 122. Доморун вега, долого вахъа. domorun wega, dologo wa]a. 123. ДугIа цIцIалун гIородасса хIама нахъе инаро, нилI гIодун гIонкIкIоцца къвачIа букъичIого теларо. dufa ~alun forodaSa \ama na]e inaro, ni/ fodun fonJoCa qwaza buqizogo telaro. 124. ДугIаялдасса богIол хуралълъе ракго рекъолебила. dufayaldaSa bofol [ura:e rakgo reqolebila. 125. Дуда гуребги мегеж дагIнидаги букIуна (дуда гурелги, михъал катидаги рукIуна). duda gurebgi mefe$ dafnidagi bujuna (duda gurelgi, mi]al katidagi rujuna). 126. Дуда рагIа, дида бихьа. duda rafa, dida bi%a. 127. Дуда хIама батила мучIдузда гогьдарулеб, кIкIалахъ гъалбацI бихьила гьекъезе лълъим щолареб. duda \ama batila muzdu#da gohdaruleb, Jala] valba` bi%ila heqe#e :im &olareb. 128. Дуда цо лъала, царада кIиго лъала. duda co ;ala, carada jigo ;ala. 129. Дуда ццин бугони, дандеяссдаги ццурараб гьоло гуреб букIунеб. duda Cin bugoni, dabdeyaSdagi Curarab holo gureb bujuneb. 130. Дуда чехь батани, чияда мугъ гуребила бугеб. duda xe% batani, xiyada muv gurebila bugeb. 131. Дудаго бихьараб – битIараб, чияда бихьараб – гьересси. dudago bi%arab - biTarab, xiyada bi%arab - hereSi. 132. Дудаго бичIчIулареб жо чияда бичIчIизабизе лIугьунге. dudago biZulareb $o xiyada biZi#abi#e /uhunge. 133. Дудаго гьечIеб чаран чияда лъолареб. dudago hezeb xaran xiyada ;olareb. 134. Дудаго мунго мекъи вукIин лъалеб гьечIони, лъалез бицаралда божа. dudago mungo meqi wujin ;aleb hezoni, ;ale# bicaralda bo$a. 135. Дудаго натI букIаго, чияда бугеб рокьо борцунге. dudago naT bujago, xiyada bugeb ropo borcunge. 136. Дудаго тIил кьабизегIан чIчIайила кьурдизе. dudago Til pabi#efan Zayila purdi#e. 137. Дудасса цо къоялълъ цIцIикIкIарассда цо къоялълъ цIцIикIкIун лъалебила. dudaSa co qoya: ~iJaraSda co qoya: ~iJun ;alebila. 138. Дудего къварилъи бачIани, бетIер борххун ккве, цогидазде бачIани, дализе биччай. dudego qwari;i bazani, beTer bor{un Kwe, cogida#de bazani, dali#e biXay. 139. Дуе вокьулессе мунги вокьулев, дуда рихарассда мунги рихунев. duye wopuleSe mungi wopulew, duda ri[araSda mungi ri[unew. 140. Дуе гуро, гважи, дицца вагIза гьабун букIараб! duye guro, gwa$i, diCa waf#a habun bujarab! Ракъдалал къоялги рачIун, руччаби цIцIад гьаризе къватIире рахъун рукIанила. Дибирасс гьезда абунила, ссадакъаги кьуни, цIцIад баялда ракI чIчIараб букIунилан. Руччабазда цадахъ йикIарай дибирассул чIчIужу ссадакъаде рикьизе панкъал гьарулей йикIанила. Рокъове вачIарав дибирасс гьелда цIехханила гьедигIан гIемерал панкъал щай гьарулел ругелан. ЧIчIужуялълъги абунила, дуццаго абичIищила, ссадакъа кьуни, цIцIад бай хIакъаб бугилан. - Дуе гуро, гважи, дицца вагIза гьабун букIараб, цогидазе гьабун букIана! – ян ахIдезе лIугьанила дибир чIчIужуялде. raqdalal qoyalgi razun, ruXabi ~ad hari#e qwaTire ra]un rujanila. dibiraS he#da abunila, Sadaqagi puni, ~ad bayalda raj Zarab bujunila. ruXaba#da cada] yijaray dibiraSul Zu$u Sadaqade ripi#e _anqal haruley yijanila. roqowe wazaraw dibiraS helda `e{anila hedifan femeral _anqal &ay harulel rugelan. Zu$uya:gi abunila, duCago abizi&ila, Sadaqa puni, ~ad bay \aqab bugilan. - duye guro, gwa$i, diCa waf#a habun bujarab, cogida#e habun bujana! - yan a\de#e /uhanila dibir Zu$uyalde. 141. Дуе гьабурассе гьабе, ХIункърае кьурассе кье. duye haburaSe habe, \unqraye puraSe pe. 142. Дуе кеп буго – дир рекIелI къан буго. duye ke_ bugo - dir reje/ qan bugo. 143. Дуе лълъикIлъи гьабурассе квешлъиги гьабуге, нигIматал кьурассе нагIанаги кьоге. duye :ij;i haburaSe kwe^;igi habuge, nufmatal puraSe nafanagi poge. 144. Дуе маххссара буго гьеб, дие гажи буго. Дур маххссара батани, дирги гажи гуребхха duye ma{Sara bugo heb, diye ga$i bugo. dur ma{Sara batani, dirgi ga$i gureb{a. 145. Дуе пайда бахинилан хханассда асскIовеги къаге, дуде хIапиларилан гьойда тIадеги унге. duye _ayda ba[inilan {anaSda aSjowe qage, dude \a_ilarilan hoyda Tadegi unge. 146. Дуе шагьи кьурассе дуццаги гIабаси кье. duye ^ahi puraSe duCagi fabasi pe. 147. Дуего бокьулареб жо чияеги гьабуге, чияр боцIцIуда берги лъоге. duyego bopulareb $o xiyayegi habuge, xiyar bo~uda bergi ;oge. 148. Дуеяли Щура инараллъун тезеги бокьилаан, бокьанщинаб лълъие щолеб? duyeyali &ura inaral;un te#egi bopilaan, bopan&inab :iye &oleb? 149. ДулI гьечIеб гьунаралдалъун мун веццулев чи – дур тушман. du/ hezeb hunaralda;un mun weCulew xi - dur tu^man. 150. ДулIго гьечIеб реццалдасса цIуне, мун веццизе бегьула дур квешлъи лъаларого. du/go hezeb reCaldaSa `une, mun weCi#e behula dur kwe^;i ;alarogo. 151. ДулIго гьечIеб ритIухълъи чиялI балагьизе лIугьунге. du/go hezeb riTu];i xiya/ balahi#e /uhunge. 152. Думдумалълъ чIамчIам лIугIизабуни, чIамчIамалда ххадур рахъине ккола. dumduma: zamzam /ufi#abuni, zamzamalda {adur ra]ine Kola. 153. Дун гьавунин, гIунилан пайда щвечIеб ракьалълъе, дир берал къанщунилан мукъссанлъиги ккеладай. dun hawunin, funilan _ayda &wezeb rapa:e, dir beral qan&unilan muqSan;igi Keladay. 154. Дун гьадигIан гIезегIан ссахIил мунагь гьабичIо, жакъа къватIий яхъиндал къолол мунагь гьабуна. dun hadifan fe#efan Sa\il munah habizo, $aqa qwaTiy ya]indal qolol munah habuna. 155. Дун гъоркье реххе, дир вас, кьватIараб бакI гIодоб тункиларедухъ. dun vorpe re{e, dir was, pwaTarab baj fodob tunkilaredu]. 156. «Дун гIадалав! Дун гIадалав!» – ан цояв кьурдулевила. «Дудассаги дун гIадалав!» – ан цогияв кьурдулевила. «dun fadalaw! dun fadalaw!» - an coyaw purdulewila. «dudaSagi dun fadalaw!» - an cogiyaw purdulewila. 157. «Дун гIадалав! Дун гIадалав!» – ан чи гIадаллъуларевила, гIада-гIадалал жал гьарун гурони. «dun fadalaw! dun fadalaw!» - an xi fadal;ularewila, fada-fadalal $al harun guroni. 158. Дун гIадамазда рекъолареб куцхха. Дида рекъоларелги чанги ратила. dun fadama#da reqolareb kuc{a. dida reqolarelgi xangi ratila. 159. Дун жанив тIамураб лъабабго моцIцIги лъебералда цо-цо къо бугеб ккана. dun $aniw Tamurab ;ababgo mo~gi ;eberalda co-co qo bugeb Kana. 160. Дун кваналарилан чIчIарай ясалълъ басидул бетIер кварабила. dun kwanalarilan Zaray yasa: basidul beTer kwarabila. 161. «Дун кибе? Дун кибе?» – ян букIунебила талихI, аххирги рощногохIде кколебила. «dun kibe? dun kibe?» - yan bujunebila tali\, a{irgi ro&nogo\de Kolebila. 162. Дун лълъидассаго хIинкъуларо, дидасса хIинкъулев чи цониги гьечIелълъул. dun :idaSago \inqularo, didaSa \inqulew xi conigi heze:ul. 163. Дун нечезе чи гурила, зобалI хвезе хур гурила. dun nexe#e xi gurila, #oba/ [we#e [ur gurila. 164. Дун ссверухъе ссверулеб ссурмадарайдул гурде, дун кIичIухъе кIичIулеб кIичI багIараб буртина. dun Sweru]e Sweruleb Surmadaraydul gurde, dun jizu]e jizuleb jiz bafarab burtina. 165. Дун хвараб меххалълъ гIодуге, гIаданлъи дие чIаго вукIаго гьабе. dun [warab me{a: foduge, fadan;i diye zago wujago habe. 166. Дун хвелилан давлаялда ххадув чи унарев, дун тIадго кквелилан цIцIогьор къватIиве вахъунарев. dun [welilan dawlayalda {aduw xi unarew, dun Tadgo Kwelilan ~ohor qwaTiwe wa]unarew. 167. Дун хIежалде инилан абурабила мочол мугьалълъ. dun \e$alde inilan aburabila moxol muha:. 168. Дун цIцIалацца бацIуге, кIалцIуцца бацIеян абулебила чоцца. dun ~alaCa ba`uge, jal`uCa ba`eyan abulebila xoCa. 169. Дун чияда хъваларила, дида чиги хъвагейила. dun xiyada ]walarila, dida xigi ]wageyila. 170. Дун, чIвадарухъан гурони, маххул къебед букIинчIо гуриян абурабила бацIицца. dun, zwadaru]an guroni, ma{ul qebed bujinzo guriyan aburabila ba`iCa. БацIида рохьил рацIцIалъуда кваналеб цо беричаб, цIакъ кьарияб хIама батанила. Бохханила бацI. ХIамида ссверун лIугьун, кьурданила гьеб. Цинги гьабсагIат жинцца дуда тIасса цIцIоко бахъилилан лъазабунила гьелда. ХIамицца абунила - «БетIерчIахъаяб бацI! ЦIакъ кIудияб къварилъиялда буго дун! Дир нахъиссеб щинкIилалда магI къан буго. Бегьиларищ, гьеб магIги бахъун, дир къварилъи бигьа гьабизе? Цинги бахъе дидасса цIцIокоги. Дуего кириги щвелин. Валлагьин, дур чакар гIадаб гьанада цадахъ кириги щвани, цIакъго лълъикI букIиниланги абун, бацI хIамил щинкIилалълъухъ балагьизе лIугьанила. Бугеб рухIги бакIарун, хIамицца кIиябго мал бацIил ботIрода басандизабунила. ЧIаго-гIатIго гьенисса нахъе борчIараб бацIицца жиндаго абунила - «Щай дие кколареб жо тIаде босизе букIараб? Дун, чIвадарухъан гурони, маххул къебед букIинчIо гури!». ba`ida ro%il ra~a;uda kwanaleb co berixab, `aq pariyab \ama batanila. bo{anila ba`. \amida Swerun /uhun, purdanila heb. cingi habsafat $inCa duda TaSa ~oko ba]ililan ;a#abunila helda. \amiCa abunila - «beTerza]ayab ba`! `aq judiyab qwari;iyalda bugo dun! dir na]iSeb &injilalda maf qan bugo. behilari&, heb mafgi ba]un, dir qwari;i biha habi#e? cingi ba]e didaSa ~okogi. duyego kirigi &welin. walahin, dur xakar fadab hanada cada] kirigi &wani, `aqgo :ij bujinilan abun, ba` \amil &injila:u] balahi#e /uhanila. bugeb ru\gi bajarun, \amiCa jiyabgo mal ba`il boTroda basandi#abunila. zago-faTgo heniSa na]e borzarab ba`iCa $indago abunila, - &ay diye Kolareb $o Tade bosi#e bujarab? dun zwadaru]an guroni, ma{ul qebed bujinzo guri!» 171. Дунго-дунан вукIунев чи чияе вокьуларев. dungo-dunan wujunew xi xiyaye wopularew. 172. Дунилан абуге, нилIилан абе, дирилан абуге, нилIерилан абе. dunilan abuge, ni/ilan abe, dirilan abuge, ni/erilan abe. 173. Дуниял балкан бугила, гьелдасса бер гIорцIцIуларелги гьаби ругила. duniyal balkan bugila, heldaSa ber for~ularelgi habi rugila. 174. Дуниял бихьун, гIакълу щола, гIадамал рихьун, боцIцIи щола. duniyal bi%un, faqlu &ola, fadamal ri%un, bo~i &ola. 175. Дуниял буго бетIергьанчиясс бачухъе билълъунеб хIама гIадаб жо. duniyal bugo beTerhanxiyaS baxu]e bi:uneb \ama fadab $o. 176. Дуниял буго, бокьани гIуцIцIулеб, бокьани биххулеб, лъималазул ясикIабазул рукъ гIадинаб жо. duniyal bugo, bopani fu~uleb, bopani bi{uleb, ;imala#ul yasijaba#ul ruq fadinab $o. 177. Дуниял буго гьобо гIадин тирулеб жо. duniyal bugo hobo fadin tiruleb $o. 178. Дуниял гьабизе гIакълуги кьеги, аххират гьабизе иманги кьеги. duniyal habi#e faqlugi pegi, a{irat habi#e imangi pegi. 179. Дуниял гьабизе ккани, я рокьи букIине ккола, я жахIда букIине ккола. duniyal habi#e Kani, ya ropi bujine Kola, ya $a\da bijine Kola. 180. Дуниял гьабизе лъаларессе дуниял жужахIила. duniyal habi#e ;alareSe duniyal $u$a\ila. 181. Дуниял гьабичIессул гIумру гьардохъанлъиялда унеб. duniyal habizeSul fumru hardo]an;iyalda uneb. 182. Дуниял – гIакълу, гIадан – матIу. duniyal - faqlu, fadan - maTu. 183. Дуниял-гIалам Мала Нассрудиницца маххссараде ккурабила, Мала Нассрудин мутагIилзабаз маххссараде ккуравила. duniyal-falam mala naSrudiniCa ma{Sarode Kurabila, mala naSrudin mutafil#aba# ma{Sarade Kurawila. Мала Нассрудиницца гьитIинабго хIуржаялълъуре гьоболлъухъ ахIун рукIун руго мутагIилзаби. Квен кваназе гьезухъе кьун рукIун руго цIакъго ххалатал гIучIал. «Эбелалълъул хIила бергьун, ххинкIал гIиссин гьарунила, лъималазул макру цIцIикIкIун, кIи-кIи цадахъ чIван кванилан» абухъего, мутагIилзабазги гьанивеххун вугесс довеххун вугессда кIалдиб лъун буго квен, довеххун вугессги гьанивеххун вугессда кIалдиб лъун буго. mala naSrudiniCa hiTinabgo \ur$aya:ure hobol;u] a\un rujun rugo mutafil#abi. kwen kwana#e he#u]e pun rujun rugo `aqgo {alatal fuzal. «ebela:ul \ila berhun, {injal fiSin harunila, ;imala#ul makru ~iJun, ji-ji cada] zwan kwanilan» abu]ego, mutafil#aba#gi haniwe{un wugeS dowe{un wufeSda jaldib ;un bugo kwen, dowe{un wugeSgi haniwe{un wugeSda jaldib ;un bugo. 184. Дуниял-гIаламалълъ гIиял гьан квиндал, жидерго гьан квараб гьагаб зуригат. duniyal-falama: fiyal han kwindal, $idergo han kwarab hagab #urigat. Цо росулI букIун буго цо насслу, жалго жиделIго рагъулел, цоцаз чIвалел. Гьезда гьоркьой яхъарай гIакъилай цо гIаданалълъ жиндирго гIагарлъиялде гьадин абун буго. co rosu/ bujun bugo co naSlu, $algo $ide/go ravulel, coca# zwalel. he#da horpoy ya]aray faqilay co fadana: $indirgo fagar;iyalde hadin abun bugo. 185. Дуниял-гIаламги гIуцIцIун, рукIкIен гIицIцIго ххутIарабила, цIцIилицIцI нуцIцIида нахъе ккарабила. duniyal-falamgi fu~un, ruJen fi~go {uTarabila, ~ili~ nu~ida na]e Karabila. 186. Дуниял – гIатIидаб, гIадамассул ракI – къваридаб. duniyal - faTidab, famaSul raj - qwaridab. 187. Дуниял гIондокь буго, заман бихьун хисулеб. duniyal fondop bugo, #aman bi%un [isuleb. 188. Дуниял кварав, канлъи бихьарав. duniyal kwaraw, kan;i bi%araw. 189. Дуниял къваридассе къаникь лъей рахIат буго, рахIат хвараб черххалълъе хабалIго хIалхьи буго. duniyal qwaridaSe qanip ;ey ra\at bugo, ra\at [warab xer{a:e [aba/go \al%i bugo. 190. Дуниял лълъикIаб жо бугоан, бищун анищан ккараб меххалълъ анибго тезе кколаребани. duniyal :ijab $o bugoan, bi&un ani&an Karab me{a: anibgo te#e Kolarebani. 191. Дуниял – муъминчияссе гвенд. duniyal - mu'minxiyaSe gwend. 192. Дуниял ссверун вуссарав дун – дида нух малълъулев мун. duniyal Swerun wuSaraw dun - dida nu[ ma:ulew mun. 193. Дуниял ххалеб ххадиро, ххараб цIцIалкIулеб цIцIалкIу. duniyal {aleb {adiro, {arab ~aljuleb ~alju. 194. Дуниялалълъул аххир битIаги, аххираталълъул авал битIаги. duniyala:ul a{ir biTagi, a{irata:ul awal biTagi. 195. Дуниялалълъул боцIцIи бугониги – балагь, гьечIониги – балагь. duniyala:ul bo~i bugonigi - balah, hezoni - balah. 196. Дуниялалълъул квешлъи – къасси роцIцIун, къад кьерхин, чахъдал квешлъи – ххасало къинлъи. duniyala:ul kwe^;i - qaSi ro~un, qad per[in, xa]dal kwe^;i - {asalo qin;i. 197. Дуниялалълъул рагIал гьечIеб, гIелмуялълъул аххир гьечIеб. duniyala:ul rafal hezeb, felmuya:ul a{ir hezeb. 198. Дуниялалълъул талихI – ригьнал талихI, аххираталълъул талихI – хабал талихI. duniyala:ul tali\ - rihnal tali\, a{irata:ul tali\ - [abal tali\. 199. Дуниялалълъул ургъелги – мискинчияссе, аххираталълъул гIазабги – мискинчияссе. duniyala:ul urvelgi - miskinxiyaSe, a{irata:ul fa#abgi - miskinxiyaSe. 200. Дуниялалълъул ххан – ххалкъалълъул лагъ. duniyala:ul {an - {alqa:ul lav. 201. Дуниял-гIаламалълъул жо бикъулев цIцIогьор, цIцIогьорассул рокъосса жо бикъулев Къебед. duniyal-falama:ul $o biqulew ~ohor, ~ohoraSul roqoSa $o biqulew qebed. 202. Дунял – бакъуцца, чи – гIакълуялълъ. dunyal - baquCa, xi - faqluya:. 203. Дунял квананиги гIорцIцIичIев, гIор гьекъаниги, къеч хьвачIев. dunyal kwananigi for~izew, for heqanigi, qex %wazew. 204. Дунял цIезе бокьараб рагIи, гIинтIе къулун щурулеб. dunyal `e#e boparab rafi, finTe qulun &uruleb. 205. Дунялалда бищунго берцинал жал жиндир кIартил гIундул ругилан абурабила хIамицца. dunyalalda bi&ungo bercinal $al $indir jartil fundul rugilan aburabila \amiCa. 206. Дунялалда гьечIелани сарсахъал, ракъун-къечон ххутIилаан ялтахъал. dunyalalda hezelani sarsa]al, raqun-qexon {iTilaan yalta]al. 207. Дунялалда нигIматал цIакъго гIемерал руго, бищунго лълъикIаб нигIмат ритIухъай чIчIужу йиго. dunyalalda nifmatal `aqgo femeral rugo, bi&ungo :ijab nifmat riTu]ay Zu$u yigo. 208. Дунялалълъул боцIцIи цIцIамхIалаб лълъим гIадинаб жойила, кигIан гьекъаниги къеч буссунареб. dunyala:ul bo~i ~am\alab :im fadinab $oyila, kifan heqanigi qex buSunareb. 209. Дунялалълъул чIаголъи – канлъи, канлъулги чIаголъи – чIчIужу. dunyala:ul zago;i - kan;i, kan;ulgi zago;i - Zu$u. 210. Дур амру кIодолъула, дуцца лълъикIлъи гьабуни. dur amru jodo;ula, duCa :ij;i habuni. 211. Дур берал рагьаразул кIал къаге. dur beral rahara#ul jal qage. 212. Дур вуцIцIунчIчIей бичIчIичIессда дуцца бицарабги бичIчIулареб. dur wu~unZey biZizeSda duCa bicarabgi biZulareb. 213. Дур гьудул щиван бице, мунго щив чиян бицунге (чи гьикъуге, гьудулассухъ ралагье). dur hudul &iwan bice, mun &iw xiyan bicunge (xi hiquge, hudulaSu] ralahe). 214. Дур гIакълуялда рекъон, мун витIарав вуго. dur faqluyalda reqon, mun wiTaraw wugo. 215. Дур гIакълуялълъул бащдаб мадугьалассухъги бугеб. dur faqluya:ul ba&dab maduhalaSu]gi bugeb. 216. Дур къватIги – дур рукъ. dur qwaTgi - dur ruq. 217. Дур къвачIа бихьеян абуни, гьардохъанги чIухIулевила. dur qwaza bi%eyan abuni, hardo]angi zu\ulewila. 218. Дур кIутIбуз кквечIеб рагIи чияр кIалалълъ кквеларо. dur juTbu# Kwezeb rafi xiyar jala: Kwelaro. 219. - Дур лълъади кинай йигей? - Гьелълъул эбел кинай ятаниги, гьединай йиго. - dur :adi kinay yigey? - he:ul ebel kinay yatanigi, hedinay yigo. 220. Дур мацIцI – дурго тушман. dur ma~ - durgo tu^man. 221. Дур пикруялда рекъон кьурдулеб жо данде чIвани, дур талихI. dur _ikruyalda reqon purduleb $o dande zwani, dur tali\. 222. Дур рагIи – дур роцен. dur rafi - dur rocen. 223. Дур ракIалълъул паххрулъи, дур гъанссазул рацIцIалъи. dur raja:ul _a{ru;i, dur vanSa#ul ra~a;i. 224. Дур рекIелI ургъел батани, гьудулассе бикье, гьесс бащадаб тIасса босизе. dur reje/ urvel batani, hudulaSe bipe, heS ba&adab TaSa bosi#e. 225. Дур рокъоб чияцца хханлъи гьабизеги биччаге, чияр рокъоб хханлъи дуццагоги гьабуге. dur roqob xiyaCa {an;i habi#egi biXage, xiyar roqob {an;i duCagogi habuge. 226. Дур роххел батани, ахIун бицунге – пашманал гIадамалги ратизе бегьула. Дур пашманлъи батани, гьебги баххче – гьелълъ гIадамазул роххел хвезабизе бегьула. dur ro{el batani, a\un bicunge - _a^manal fadamalgi rati#e behula. dur _a^man;i batani, hebgi ba{xe - he: fadama#ul ro{el [we#abi#e behula. 227. Дур тушманасс дур гьудулассдассанги пайда босулеб. dur tu^manaS dur hudulaSdaSangi _ayda bosuleb. 228. Дур ургъел гьабуларессдеххун ургъелги бикьуге, мун вокьуларессул кумекалде хьулги лъоге. dur urvel habulareSde{un urvelgi bipuge, mun wopulareSul kumekalde %ulgi ;oge. 229. Дур ххазина бугеб ракьалда жаниб бухъичIого тани, батизе гьечIеб. dur {a$ina bugeb rapalda $anib bu]izogo tani, bati#e hezeb. ВукIаравила гIакъилав эмен. Гьесс живго хвелалде абун таралила нилIее кицилъун ххутIарал гьал рагIаби. Эмен хун ххадуб, росс-лълъадиялълъ гIемер бухъарабила пастIан-къоно, цIцIикIкIарабила бачIен. Бухъарабила ах, чIахIалъарабила пихъ. КигIанни бухъаниги, батичIебила аз ххиял гьабулеб букIараб гIарац – ххазина. ЛълъикIго ресги рекъараб, рукъги бечелъараб меххалълъ, росс-лълъадиялда чIалгIарабила, кидаго батулареб ххазинаялде хьул лъун, рухъарулел рукIин. Жалгоги мискинлъизе квер бараб, бачIенги дагьлъараб меххалълъ бичIчIарабила гьезда инссуцца ххазинайилан ссунда абулеб букIарабали. wujarawila faqilaw emen. heS $iwgo [welalde abun taralila ni/eye kici;un {uTaral hal rafabi. emen [un {adub, roS-:adiya: femer bu]arabila _asTan-qono, ~iJarabila bazen. bu]arabila a[, za\a;arabila _i]. kifanni bu]anigi, batizebila a# {iyal habuleb bujarab farac - {a#ina. :ijgo resgi reqarab, ruqgi bexe;arab me{a:, roS-:adiyalda zalfarabila, kidago batulareb {a#inayalde %ul ;un, ru]arulel rujin. $algogi miskin;i#e kwer barab, bazengi dah;arab me{a: biZarabila he#da inSuCa {a#inayilan Sunda abuleb bujarabali. 230. Дур хIакъирлъи бичIчIанани, гIодулев мун вуцIцIинаро, бахIарчилъи дулI батани, меххтел дуцца гьекъеларо. dur \aqir;i biZanani, fodulew mun wu~inaro, ba\arxi;i du/ batani, me{tel duCa heqelaro. 231. Дур хIал дицца бихьилаанила, хIарщукъали, гьадаб Аллагьассул тушман гьаваялда гьечIебани. dur \al diCa bi%ilaanila, \ar&uqali, hadab allahaSul tu^man hawayalda hezebani. ЦIцIум букIун буго гьаваялда. ГIанкIкI букIун буго, гьелдассаги хIинкъун, тIепун чIчIун. Нахъассан бачIун, къоркъоцца гьелда хIанчIун буго. Чара хвараб гIанкIкIицца къоркъода гьедин абун буго. ~um bujun bugo hawayalda. fanJ bujun bugo, heldaSagi \inqun, Te_un Zun. na]aSan bazun, qorqoCa helda \anzun bugo. xara [warab fanJiCa qorqoda hedin abun bugo. 232. Дур цабзаз кквечIеб чияр кIутIбуз кколареб. dur cab#a# Kwezeb xiyar juTbu# Kolareb. 233. Дур цо гьересси бихьанищ – хвана мун. dur co hereSi bi%ani& - [wana mun. 234. Дур цIцIар ахIичIого, «ия», – ян жаваб кьоге. dur ~ar a\izogo, «iya», - yan $awab poge. 235. Дур чи гьавулев – дун, дун чорок гьавулев – мун. dur xi hawulew - dun, dun xorok hawulew - mun. 236. Дур чияссдеххун кинаб бербалагьи бугониги, гьединабго дудеххунги букIунеб. dur xiyaSde{un kinab berbalahi bugonigi, hedinabgo dude{ungi bujuneb. 237. Дураб бихьун – дираб, дираб бихьун – дураб. durab bi%un - dirab, dirab bi%un - durab. 238. Дурго берал рагьаразул кIал къалареб. durgo beral rahara#ul jal qalareb. 239. Дурго гуреб ишги кодобе босугейила, дурабго реххунги тогейила. durgo gureb i^gi kodobe bosugeyila, durabgo re{ungi togeyila. 240. Дурго гIайибал раххчун, чиярал къватIир чIваге. durgo fayibal ra{xun, xiyar qwaTir zwage. 241. Дурго гIайибалги берда ццере тун, чияр гIайибазда ххадув лIугьунге. durgo fayibalgi berda Cere tun, xiyar fayiba#da {aduw /uhunge. 242. Дурго гIакълу гIечIони, гIакъилгун ургъе. durgo faqlu fezoni, faqilgun urve. 243. Дурго загIиплъи тушманассе бицунареб. durgo #afi_;i tu^manaSe bicunareb. 244. Дурго къимат гьабизе бокьани, чияр къимат дуццаги гьабе. durgo qimat habi#e bopani, xiyar qimat duCagi habe. 245. Дурго кIал – дурго тушман. durgo jal - durgo tu^man. 246. Дурго кIалалълъ кквечIеб чияр кIутIбуз кколареб. durgo jala: Kwezeb xiyar juTbu# Kolareb. 247. Дурго мацIцI – мунго чIвалеб бацI. durgo ma~ - mungo zwaleb ba`. 248. Дурго лълъикIлъи чияцца бицине те, чияцца гьабураб лълъикIлъи дуццаго бице. durgo :ij;i xiyaCa bicine te, xiyaCa haburab :ij;i duCago bice. 249. Дурго малъацца гIадин, дурго мугъ хъассулареб, хъизамалда асскIоб гIадин, рекIел чIоло битIулареб. durgo ma;aCa fadin, durgo muv ]aSulareb, ]i#amalda aSjob fadin, rejel zolo biTulareb. 250. Дурго мацIцI – дуего гъалбацI. durgo ma~ - duyego valba`. 251. Дурго мацIцI – дурго тушман. durgo ma~ - durgo tu^man. 252. Дурго мацIцI мунго чIвалеб бацIила. durgo ma~ mungo zwaleb ba`ila. 253. Дурго мунагьал чиядеги реххуге, дурго хъублъи чиядаги бацIцIинабуге. durgo munahal xiyadegi re{uge, durgo ]ub;i xiyadagi ba~inabuge. 254. Дурго рагIад кIодолъун бихьуге. durgo rafad jodo;un bi%uge. 255. Дурго рагIи ккун чIчIоге, дандеяссухъги гIин тIаме. durgo rafi Kun Zoge, dandeyaSu]gi fin Tame. 256. Дурго рачIчIалзухъ балагьун, гIегIеде, хIелеко! durgo raZal#u] balahun, fefede, \eleko! 257. Дурго рокъов гьобол гIадинги вукIунге, гьоболлъухъ дурго рокъов гIадинги вукIунге. durgo roqow hobol fadingi wujunge, hobol;u] durgo roqow fadingi wujunge. 258. Дурго тIивунибе гурони, дурго гел бегьуге. durgo Tiwunibe guroni, durgo gel behuge. 259. Дурго хIатIазда бачине кIолареб юргъа чияр хIатIазда бачинабизе кIолареб. durgo \aTa#da baxine jolareb yurva xiyar \aTa#da baxinabi#e jolareb. 260. Дурго чедги босун, чияр гIияде унге. durgo xedgi bosun, xiyar fiyade unge. 261. Дурго чодаги бараххщун, чияр чу рекIунге. durgo xodagi bara{&un, xiyar xu rejunge. 262. Дургояб чвантиниб лъун, чияр кванде хьул лъоге. durgoyab xwantinib ;un, xiyar kwande %ul ;oge. 263. Дургун бакъан рекъоларессулгун къайицадахълъи гьабуге. durgun baqan reqolareSulgun qayicada];i habuge. 264. Дурцц вищизе ккани ясги къваригIуна, нус йищизе ккани васги къваригIуна. durC wi&i#e Kani yasgi qwarifuna, nus yi&i#e Kani wasgi qwarifuna. 265. Дурццассда божараб къо цIа гъун бухIаги! durCaSda bo$arab qo `a vun bu\agi! 266. Дурццассул вас лIугьинчIев, нусалълъул яс лIугьинчIей. durCaSul was /uhinzew, nusa:ul yas /uhinzey. 267. Дурццассул хIал лъазе, хIехь ццебе реххе. durCaSul \al ;a#e, \e% Cebe re{e. 268. Духъа бекани – боцIцIудасса, дихъа бекани – чIаголъигьечI! du]a bekani - bo~udaSa, di]a bekani - zago;ihez! 269. Дуцца бухIе, гважи, дицца бухIе! duCa bu\e, gwa$i, diCa bu\e! Кици буго къарум маххссараде ккураб. ЧIчIужуялълъ ражи гьабун буго, лъабго цIулакьоги бекун. Гьеб хIехьезе кIвечIев россассги бекун буго, гьелълъие квешезе, гьелълъго бекарабгIан. kici bugo qarum ma{Sarade Kurab. Zu$uya: ra$i habun bugo, ;abgo `ulapogi bekun. heb \e%e#e jwezew roSaSgi bekun bugo, he:iye kwe^e#e, he:go bekarabfan. 270. Дуцца гьабуни, дуеги гьабулеб. duCa habuni, duyegi habuleb. 271. Дуцца дие мусру босизе лъабго гъурущ кьолебани, нилI кIиялго бащалъилаанилан абурабила мискинчиясс бечедав Парзулассда. duCa diye musru bosi#e ;abgo vuru& polebanu, ni/ jiyalgo ba&a;ilaanilan aburabila miskinxiyaS bexedaw _ar#ulaSda. 272. Дуцца кигIан мехх балебилан гьикъарабила тIомода, нахуда гьикъейилан абурабила тIомоцца. duCa kifan me{ balebilan hiqarabila Tomoda, na[uda hiqeyila aburabila TomoCa. 273. Дуцца кьечIони, дуеги кьолареб, дуцца гьабичIони, дуеги гьабулареб. duCa pezoni, duyegi polareb, duCa habizoni, duyegi habulareb. 274. Дуцца ккурасс мунги кколев, дуцца тарасс мунги толев. duCa KuraS mungi Kolew, duCa taraS mungi tolew. 275. Дуцца рорцараб роцада мунги ворцунев. duCa rorcarab rocada mungi worcunew. 276. Дуцца чи кIодо гьавуни мунги кIодолъулев, гьевги кIодолъулев, дуцца чи хIакъир гьавуни нуж кIиялго хIакъирлъулел. duCa xi jodo hawuni mungi jodo;ulew, hewgi jodo;ulew, duCa xi \aqir hawuni nu$ jiyalgo \aqir;ulel. 277. – Дуцца щиб кваналеб? duCa &ib kwanaleb? – Бакъ. baq. – Дуцца щиб гьекъолеб? duCa &ib heqoleb? – Бакъ. baq. – Дуцца щиб ретIунеб? duCa &ib reTuneb? – Бакъ. baq. 278. Дуцца эмен кваназавураб щурминиссан, васасс мунги кваназавулев. duCa emen kwana#awurab &urminiSan, wasaS mungi kwana#awulew. Росс-лълъади, цадахъ гIодорги чIчIун, кIудияб къагIидаялда кваналел рукIун руго. Херав эмен, щурминибе дагьа-макъаб квенги реххун, батIаго толев вукIун вуго. Цо къоялълъ херассул васассда жиндирго вас цо хъорщол кесек буцIулев ватун вуго. Щиб гьабулев вугеван инссуцца гьикъараб меххалълъ, васасс жаваб кьун буго, мун херлъарав меххалълъ, кIудадаего гIадин, дуеги квен кьезе щурун гьабулев вугилан. НилIецца гьабун, нилIее гьабун, иргадул жо букIун бугин гьаб дуниялилан, гьеб къоялдасса нахъе васасс херав инссул адаб-хIурмат цIунун буго. roS-:adi, cada] fodorgi Zun, judiyab qafidayalda kwanalel rujun rugo. [eraw emen, &urminibe daha-maqab kwengi re{un, baTago tolew wujun wugo. co qoya: [eraSul wasaSda $indirgo was co ]or&ol kesek bu`ulew watun wugo. &ib habulew wugewan inSuCa hiqarab me{a:, wasaS $awab pun bugo, mun ]er;araw me{a:, judadayego fadin, duyego kwen pe#e &urun habulew wugilan. ni/eCa habun, ni/eye habun, irgadul $o bujun bugin hab duniyalilan, heb qoyaldaSa na]e wasaS [eraw inSul adab-\urmat `unun bugo. 279. Дуццаго бекьана, дуццаго лъилъе. duCago bepana, duCago ;i;e. 280. Дуццаго бухъаралълъуве мунго кколев. duCago bu]ara:uwe mungo Kolew. 281. Дуццаго веццуге, чияцца веццизегIан чIчIа. duCago weCuge, xiyaCa weCi#efan Za. 282. Дуццаго гьабичIони, дур ургъел цогидазги гьабулареб. duCago habizoni, dur urvel cogida#gi habulareb. 283. Дуццаго гьабураб лълъикIлъи кIочене те, дуего гьабураб лълъикIлъи кIочон тоге. duCago haburab :ij;i joxene te, duyego haburab :ij;i joxon toge. 284. Дуццаго дудаго зинкIкIе, чияда зинкIкIани кин букIунебали лъазе. duCago dudago #inJe, xiyada #inJani kin bujunebali ;a#e. 285. Дуццаго нахъе бацIцIине кколеб жо туге. duCago na]e ba~ine Koleb $o tuge. 286. Дуццаго цIетIе реххичIел ххинкIал хIарччинисса ралагьуге. duCago `eTe re{izel {injal \arXiniSa ralahuge. 287. Дуццаго чед тIохьтIол кун, чияе ролIул кье. duCago xed To%Tol kun, xiyaye ro/ul pe.

Э e 1. Эбел гьечIев вукIунаревила, яцц гьечIев ватуларевила. ebel hezew wujunarewila, yaC hezew watularewila. 2. Эбел-инссуе гьабураб хъулухъ – дуего нухде бараб тIехх. ebel-inSuye haburab ]ulu] - duyego nu[de barab Te{. 3. Эбел-инссуе жалго кигIан рокьулел рукIаралали лъазе, лъимер щвечIого, щивниги хогегийила. ebel-inSuye $algo kifan ropulel rujaralali ;a#e, ;imer &wezogo, &iwnigi [ogegiyila. 4. Эбел-инссуе кьураб гIакъуба – дурго нухде бан тараб заз. ebel-inSuye purab faquba - durgo nu[de ban tarab #a#. 5. Эбел-инссуе нужецца гьабураб, нужер лъималаз нужееги гьабулеб. ebel-inSuye nu$eCa haburab, nu$er ;imala# nu$eyegi habuleb. 6. Эбел-инссул адабгьечI жужахIалълъул тIинде реххулевила. ebel-inSul adabhez $u$a\a:ul Tinde re{ulewila. 7. Эбел-инссул бечелъиялълъила лъимал хвезарулел. ebel-inSul bexe;iya:ila ;imal [we#arulel. 8. Эбел-инссул дуцца гьабулеб адаб – дурго лъималаздассан дуего щвезессеб давла. ebel-inSul duCa habuleb adab - durgo ;imala#daSan duyego &we#eSeb dawla. 9. Эбел-инссул ракI – лъималазда, лъималазул ракI – гьаваялда. ebel-inSul raj - ;imala#da, ;imala#ul raj - hawayalda. 10. Эбел-инссул талихIги талихIкъосинги лъималазулIила букIунеб. ebel-inSul tali\gi tali\qosingi ;imala#u/ila bujuneb. 11. Эбел-инссул хIурмат тарав ххалкъалълъе басралъула. ebel-inSul \urmat taraw {alqa:e basra;ula. 12. Эбел йигей ясалълъул къаданижо борххатаб. ebel yigey yasa:ul qadani$o bor{atab. 13. Эбел йихьун яс йосе, мицIцIир бихьун ххам босе. ebel yi%un yas yose, mi~ir bi%un {am bose. 14. Эбел йихьун яс яче, эмен вихьун дурцц гьаве. ebel yi%un yas yaxe, emen wi%un durC hawe. 15. Эбел лълъикIай гурейила ячуней, жийго лълъикIайила. ebel :ijay gureyila yaxuney, $iygo :ijayila. 16. Эбел ракI-ракIалълъ гIодулей, ххутIарал ххвалие гIодулел. ebel raj-raja: foduley, {uTaral {waliye fodulel. 17. Эбел-лъимал тIезарулебги – мацIцI, росс-лълъади ратIа гьарулебги – мацIцI. ebel-;imal Te#arulebgi - ma~, roS-:adi raTa harulebgi - ma~. 18. Эбел-лъималазда гьоркьоб ккараб рагIи – гIурччинаб ххарде ккараб гIазу. ebel-;imala#da horpob Karab rafi - furXinab {arde Karab fa#u. 19. Эбел разилъичIого, яс чIчIужулъун ячунге. ebel ra#i;izogo, yas Zu$u;un yaxunge. 20. Эбел хвараб кьегIер кьурде бахунебила. ebel [warab pefer purde ba[unebila. 21. Эбел цадахъал – царгъинире, эбел гьечIел – къватIире. ebel cada]al - carvinire, ebel hezel - qwaTire. 22. Эбел ясандухъан йигони, яс кьурдухъан йикIуна. ebel yasandu]an yigoni, yas purdu]an yijuna. 23. Эбел-эмен разияб лъимер – лIугIи гьечIеб ххазина. ebel-emen ra#iyab ;imer - /ufi hezeb {a#ina. 24. Эбел-эмен ххер гьарулелги – лъимал, бахIар гьарулелги – лъимал. ebel-emen {er harulelgi - ;imal, ba\ar harulelgi - ;imal. 25. Эбел-ясалда гьоркьобги меседил баргъич биларабила. ebel-yasalda horpobgi mesedil barvix bilarabila. 26. Эбелаб балагь бачIунгеги, ракъул къали кIутIугеги. ebelab balah bazungegi, raqul qali juTugegi. 27. Эбелаб росуги инссулаб нухги кIочонгейила. ebelab rosugi inSulab nu[gi joxongeyila. 28. Эбелалда ургьиссанго гурев гьекъолдухъан вахъунев, жакъа парччи гьекъон, метер хъаба гьекъонила. ebelalda urhiSango gurew heqoldu]an wa]unew, $aqa _arXi heqon, meter ]aba heqolebila. 29. Эбелалълъ гьавичIевги вацц гIемер вукIунев. ebela: hawizewgi waC femer wujunew. 30. Эбелалълъ еццарай ячунгейила, авал-къоноялълъ еццарай ячейила. ebela: yeCaray yaxungeyila, awal-qonoya: yeCaray yaxeyila. 31. Эбелалълъ еццичIей лълъицца еццилей? Вокьулесс ячинчIей лълъицца ячиней? ebela: yeCizey :iCa yeCiley? wopuleS yaxinzey :iCa yaxiney? 32. Эбелалълъ малълъун гуро милъиршоялълъ бусен гьабулеб, инссуцца малълъун гуро устарассул вас устар лIугьунев. ebela: ma:un guro mi;ir^oya: busen habuleb, inSuCa ma:un guro ustaraSul was ustar /uhunew. 33. Эбелалълъе васги вукIине кколев бахIарчи, ясалълъе россги вукIине кколев. ebela:e wasgi wujine Kolew ba\arxi, yasa:e roSgi wujine Kolew. 34. Эбелалълъе ясги вугев дун, ясалълъе россги вугев дун. ebela:e yasgi wugew dun, yasa:e roSgi wugew dun. 35. Эбелалълъул квешай ясги якьадалълъул лълъикIай нусги йикIунарей. ebela:ul kwe^ay yasgi yapada:ul :ijay nusgi yijunarey. 36. Эбелалълъул ракI – васассул каранда, васассул ракI – ЦIцIоралълъул мугIрузда. ebela:ul raj - wasaSul karanda, wasaSul raj - ~ora:ul mufru#da. 37. Эбелалълъул ракI лъималазда лъалебани, гьей егараб бакIалда тIад квер бахъун гурони, кьижилароанила. ebela:ul raj ;imala#da ;alebani, hey yegarab bajalda Tad kwer ba]un guroni, pi$ilaroanila. – Эбелалълъул рокъой бакъ унеб бугин, Балъида цIцIал кIутIе, бахIар руччаби. - Бакъараб чехьалда къоно чIван бугин, Бакъуда цIцIал кIутIе, малаикзаби. Кицилъун лIугьарал гьал рагIаби ТIелекь росулI рижун руго. Хур нуцалчияссул букIун буго. Росдал руччаби гьессие жидеда тIадаб къо гьабулел, гьессул чIахIиял хурзал лъилъулел рукIун руго. Бакъ гIебеде балагьун бихьараб меххалълъ, хъантIарав нуцалчиясс руччабазда гьадал рагIаби абун руго. Ракъуцца хIалги гьабун, къо кидадай инаян ругел руччабазги нуцалчияссул чара хвараб гьадаб жаваб кьун буго. - ebela:ul roqoy baq uneb bugin, ba;ida ~al juTe, ba\ar ruXabi. - baqarab xe%alda qono zwan bugin, baquda ~al juTe, malaik#abi. kici;un /uharal bujun bugo. rosdal ruXabi heSiye $ideda Tadab qo habulel, heSul za\iyal [ur#al ;i;ulel rujun rugo. baq febede balahun bi%arab me{a:, ]anTaraw nucalxiyaS ruXaba#da hadal rafabi abun rugo. raquCa \algi habun, qo kidaday inayan rugel ruXaba#gi nucalxiyaSul xara [warab hadab $awab pun bugo. 38. Эбелалълъул рокьи ккечIони, ясалълъе росс щоларев. ebela:ul ropi Kezoni, yasa:e roS &olarew. 40. Эбелалълъул рокьи ккун, яс кьурайила, инссул рокьи ккун, васассе ячарайила. ebela:ul ropi Kun, yas purayila, inSul ropi Kun, wasaSe yaxarayila. 41. Эбелалълъул хIила бергьун, ххинкIал гIиссин гьарунила, лъималазул макру цIцIикIкIун, кIи-кIи цадахъ квананила. ebela:ul \ila berhun, {injal fiSin harunila, ;imala#ul makru ~iJun, ji-ji cada] kwananila. 42. Эбелалълъул цого жо – царгъиниве гъецIеро. ebela:ul cogo $o - carviniwe ve`ero. 43. Эбелалълъул цIцIалкIил гьаракь рагIулареб бакIалда сордо баларев «багьадур». ebela:ul ~aljil harap rafulare bajalda sordo balarew «bahadur». 44. Эбелалълъул цIцIалкIил гьаракь рагIулареб бакIалда сордо баларев вас, хIамил рачIчI ккуниги, кверда пинкь бахъуней къоролалълъуй яс. ebela:ul ~aljil harap rafulareb bajalda sordo balarew was, \amil raZ Kunigi, kwerda _inp ba]uney qorola:ul yas. 45. Эбелалълъухъ гIенеккуларел ВатIаналълъеги мутIигIлъуларел. ebela:u] feneKularel waTana:egi muTif;ularel. 46. Эбелалълъухъ гIин тIамуларей ясалълъ чияхъги гIин тIамиларо. ebela:u] fin Tamularey yasa: xiya]gi fin Tamilaro. 47. Эбелги ясги – расаги гIункIкIги, нусги якьадги – ракьаги нусги. ebelgi yasgi - rasagi funJgi, nusgi yaoadgi - rapagi nusgi. 48. Эбелдахъан – асс, инссухъан – къо. ebelda]an - aS, inSu]an - qo. 49. Эбелдахъан гIагарлъиялълъул гурхIел цIцIикIкIарабила. ebelda]an fagar;iya:ul gur\el ~iJarabila. 50. Эбеллъун яхъине – бигьаяб жо, эбеллъи гьабизе – захIматаб жо. ebel;un ya]ine - bihayab $o, ebel;i habi#e - #a\matab $o. 51. Эбел-эмен лъималазе алжаналълъул кавабийила. ebel-emen ;imala#e al$ana:ul kawabiyila. 52. Эбел-эмен рукIунелила кидадай лъимал кIудиял гIелаян, лъимал рукIунелила кидадай гьел хвелаян. ebel-emen runelila kidaday ;imal judiyal felayan, ;imal rujunelila kidaday hel [welayan. 53. Эгъе кьуранани кьолбое гIолев, кьурун вуссанани росдае гIолев. eve puranani polboye folew, purun wuSanani rosdaye folew. 54. Элтир бихьун кьегIер хъве, гIала бихьун чу босе. eltir bi%un pefer ]we, fala bi%un xu bose. 55. Эмен беццав, вацц гIинкъав. emen beCaw, waC finqaw. 56. Эмен васаб, вас эменаб къайи-ссвериялдасса цIунагийила. emen wasab, was emenab qayi-SweriyaldaSa `unagiyila. 57. Эмен вукIаго – бессдалал, росс вукIаго – къоролай. emen wujago - beSdalal, roS wujago - qorolay. 58. Эмен гъоркье реххараб гьегь мунгоги херлъилалде нахъе цIуне. emen vorpe re{arab heh mungogi [er;iyalde na]e `une. Хханассул бюрухъ букIун буго хIалтIул гIумруялдасса арал херал эбел-эмен, гьагьинирги лъун, кьурсса гъоркье реххеян. Гьедин киназго реххулелги рукIун руго. Цо херай эбел гъоркье реххулеб меххалълъилан бицен буго, гьелълъ васассда гьарарабила - «Ворехха, дир вас, хIатIил кьватIараб бакI тункиларедухъ реххе», – ян. Эмен реххулеб меххалълъ, гьесс гьабураб васигат батIияб буго. «Ворехха, дир вас, – ан абун буго гьесс, – херлъарав меххалълъ мунгоги реххизе, гьаб гьегь нахъе цIунун те!» {anaSul buyuru] bujun bugo \alTul fumruyaldaSa aral [eral ebel-emen, hahinirgi ;un, purSa vorpe re{eyan. hedin kina#go re{ulelgi rujun rugo. co [eray vorpe re{uleb me{a:ilan bicen bugo, he: wasaSda hararabila - «wore{a, dir was, \aTil pwaTarab baj tunkilaredu] re{e», - yan. emen re{uleb me{a:, heS haburab wasigat baTiyab bugo. «wore{a, dir was, - an abun bugo heS, - [er;araw me{a: mungogi re{i#e, hab heh na]e `unun te!» Инссуда цIакъ ракIги гурхIун, жинццаго эмен реххарав гIадин, жиндир васасс живги реххизе вукIиналълъул ххиялги гьабун, гьесс эмен гъоркье реххун гьечIо. Хханассдасса балъго, нахъарокъов тун, хьихьун вуго. Хханзабазул букIараб гIадаталда рекъон, цо хханасс гIадамал гъоркье ралев хханассе цо оц битIун бачIун буго. Кагътида хъван букIун буго, гьаб оцол хIалалабги хIарамабги гьан батIа гьабизе лъани, жинцца дуе пуланаб росуги кьелила, лъачIони, цо росу дуцца диеги кьезе кколилан. inSuda `aq rajgi gur\un, $inCago emen re{araw fadin, $indir wasaS $iwgi re{i#e wujina:ul {iyalgi habun, heS emen vorpe re{un hezo. {anaSdaSa ba;go, na]aroqow tun, %i%un wugo. {an#aba#ul bujarab fadatalda reqon, co {anaS fadamal vorpe ralew {anaSe co oc biTun bazun bugo. kavtida ]wan bujun bugo, hab ocol \alalabgi \aramabgi han baTa habi#e ;ani, $inCa duye _ulanab rosugi pelila, ;azoni, co rosu duCa diyegi pe#e Kolilan. Жиндирго ххалкъги данде гьабун, хханасс гьеб суалалда тIад ургъизе лъабго къо кьун буго. Нахъа рокъов ваххчизавурав инсуцца гьикъун буго, щайин жакъа хханасс ххалкъ данде гьабун букIарабилан. Васассги бицун буго хханассда чIван бугеб кIудияб ургъалил. Инссуцца васассда малълъун буго, дуцца абейила хханассда, гьеб оцги хъун, гIадамал кваназарейин, цаби рикIкIараб гьанги, гIодобе реххизе биччачIого, цо бакIалде бакIаризе гьабейилан. Цинги гьеб гьанги битIейин дов хханассухъе, дуцца нижее битIараб оцода гьабгощинаб гьан хIарамаб батанин, хIалалабщинаб нижеццаги кванилан. $indirgo {alqgi dande habun, {anaS heb sualalda Tad urvi#e ;abgo qo pun bugo. na]a roqow wa{xi#awuraw inSuCa hiqun bugo, &ayin $aqa {anaS {alq dande habun bujarabilan. wasaSgi bicun bugo {anaSda zwan bugeb judiyab urvalil. inSuCa wasaSda ma:un bugo, duCa abeyila {anaSda, heb ocgi ]un, fadamal kwana#areyin, cabi riJarab hangi, fodobe re{i#e biXazogo, co bajalde bajari#e habeyilan. cingi heb hangi biTeyin dow {anaSu]e, duCa ni$eye biTarab ocoda habgo&inab han \aramab batanin, \alalab&inab ni$eCa kwanilan. Хханасс лъабго къоялдассан ххалкъ данде гьабун буго. Жаваб кьезе кIолев чи гьадав ваххчарав инссул вас гурони ватун гьечIо. Киназго гьев гIолохъанчияссул жаваб битIараблъун рикIкIун буго. Гьесс абухъе гьабураб меххалълъ, гьезул хханги дандияссдасса бергьун вуго. {anaS ;abgo qoyaldaSan {alq dande habun bugo. $awab pe#e jolew xi hadaw wa{xaraw inSul was guroni watun hezo. kina#go hew folo]anxiyaSul $awab biTarab;un riJun bugo. heS abu]e haburab me{a:, he#ul {angi dandiyaSdaSa berhun wugo. Нахъе-нахъеги рачIарал гьададиналго гъваридал суалазе гIакъилал жавабал гьавго васасс кьураб меххалълъ, ххан щаклъун вуго, чIчIезабун буго, гьав гIолохъанчиясс ургъарал жавабал гьал гурин, гьалда жаниб жив ххадув гъолареб цо хIикмат батизе кколилан. na]e-na]egi razaral hadadinalgo vwaridal suala#e faqilal $awabal hawgo wasaS purab me{a:, {an &ak;un wugo, Ze#abun bugo, haw folo]anxiyaS urvaral $awabal hal gurin, halda $anib $iw {aduw volareb co \ikmat bati#e Kolilan. АсскIовеги ахIун, хханасс гIолохъанчияссда абун буго, гьал захIматал суалазе жавабал кьей дур гьунар гуреблъи лъалин дида, щив гIакъиласс дуда гьал жавабал малълъулел ратаниги, гьев щив чиян жинда бицеян. ГIолохъанчиясс кинабго жо битIун бицун буго. aSjowegi a\un, {anaS folo]anxiyaSda abun bugo, hal #a\matal suala#e $awabal pey dur hunar gureb;i ;alin dida, &iw faqilaS duda hal $awabal ma:ulel ratanigi, hew &iw xiyan $inda biceyan. folo]anxiyaS kinabgo $o biTun bicun bugo. Гьеб меххалълъ хханассда бичIчIун буго, хханлъи цIунизе ккани, гIумру бихьарал, хIалбихьи бугел херал, гIакъилал гIадамал къваригIунел рукIин. ЦIияб буюрухъ кьун буго - «Херал эбел-эмен гъоркьеги реххуге, гьезул хIурматги цIуне», – ян. heb me{a: {anaSda biZun bugo, {an;i `uni#e Kani, fumru bi%aral, \albi%i bugel [eral, faqilal fadamal qwarifunel rujin. `iyab buyuru[ pun bugo - «[eral ebel-emen vorpegi re{uge, he#ul \urmatgi `une», - yan. 59. Эмен гьечIессдасса, эбел гьечIев цIцIикIкIун бессдалавила. emen hezeSdaSa, ebel hezew ~iJun beSdalawila. 60. Эмен гьечIессул кIудияв эмен валагьуге. emen hezeSul judiyaw emen walahuge. 61. Эмен гьобол гIадав чи, рукъалълъул хIал эбелалда лълъикI лъала. emen hobol fadaw xi, ruqa:ul \al ebelalda :ij ;ala. 62. Эмен къолохъан вугони, вас кьурдухъан вахъуневила. emen qolo]an wugoni, was purdu]an wa]unewila. 63. Эмен къваригIунареб къо бачIунареб. emen qwarifunareb qo bazunareb. 64. Эмен лълъикIассдасса живго лълъикIав лълъикI, эбел лълъикIалдасса яс лълъикIай лълъикI. emen :ijaSdaSa $iwgo :ijaw :ij, ebel :ijaldaSa yas :ijay :ij. 65. Эмен рихарав васассда живгоги рихунев. emen ri[araw wasaSda $iwgogi ri[unew. 66. Эмен цин кваналев, эбел кIицIцIул кваналей, лъимал лъабцIцIул кваналел. emen cin kwanalew, ebel ji~ul kwanaley, ;imal ;ab~ul kwanalel. 67. Эменлъи гьабурассе васлъи гьабе, ваццлъи гьабурассе ваццлъи гьабе. emen;i haburaSe was;i habe, waC;i haburaSe waC;i habe. 68. Эххебе араб гIор нахъ буссунареб. e{ebe arab for na] buSunareb. 69. Эххебе араб лълъецца гьобо хIалтIулареб. e{ebe arab :eCa hobo \alTulareb. 70. Эххебе битIараб хIетIе сабаблъунги кколебила росс-лълъадиялда гьоркьоб рагIи. e{ebe biTarab \eTe sabab;ungi Kolebila roS-:adiyalda horpob rafi. 71. ЭххеберегIел гьечIеб эххедерегIел букIунареб. e{eberefel hezeb e{ederefel bujunareb. 72. Эххеде валагьарав гIодов ххутIаравила, гIодове валагьарав вахъун ккаравила. e{ede walaharaw fodow {uTarawila, fodowe walaharaw wa]un Karawila. 73. Эххеде ваханагIан гьури кутакаб. e{ede wa[anafan huri kutakab. 74. Эххеде йорххани рокьи бугилан абула, гIодое къулани къинай йигилан абула. e{ede yor{ani ropi bugilan abula, fodoye qulani qinay yigilan abula. 75. Эххеде мохъалълъ – чотIахъан, чи гьечIелълъув – багьадур. e{ede mo]a: - xoTa]an, xi heze:uw - bahadur. 76. Эххеде реххараб тIагъур гIодобе бачIинегIанги бихьинчияссе хIалхьи лълъикIаб. e{ede re{arab Tavur fodobe bazinefangi bi%inxiyaSe \al%i :ijab. 77. Эххеде реххараб тIагъур гIодобе бачIинегIанги чияссул бахIарчилъи лIугьунеб. e{ede re{arab Tavur fodobe bazinefangi xiyaSul ba\arxi;i /uhuneb. 78. Эххеде унелълъул, нахъвуссине ккеялълъулги хIисаб гьабе. e:ede une:ul, na]wuSine Keya:ulgi \isab habe. 79. Эххедераялълъ – чотIацIакъ, чияр рокъов – саххават. e{ederaya: - xoTa`aq, xiyar roqow - sa{awat.

Й y 1. «Юргъа бачани, бетIергьанчихвад, мун чияцца рекIуна». yurva baxani, beTerhanxi[wad, mun xiyaCa rejuna. Мискинав магIарулассул букIун буго лълъикIаб тайичу. Гьеб лIугьун буго юргъа бачине. Кицилъун лIугьарал гьадал рагIабиги абун, мискинчиясс тайичу тамахлъизегIан бухун буго. miskinaw mafarulaSul bujun bugo :ijab tayixu. heb /uhun bugo yurva baxine. kici;un /uharal hadal rafabigi abun, miskinxiyaS tayixu tama[;i$efan bu[un bugo. 2. Юргъаялълъ – чу, ишалълъ – чи. yurvaya: - xu, i^a: - xi. 3. Я гьанив гурев, я дова гурев. ya haniw gurew, ya dowa gurew. 4. Я гIарцул чванта цIела, я салул гвангвара цIела. ya farcul xwanta `ela, ya salul gwangwara `ela. 5. Я гIурул рагIал, я мугIрул ракьан. ya furul rafal, ya mufrul rapan. КIартIулилIа вачIарав гьобол вукIаравила. Хханасс гьессда гьикъарабила кив мун чIчIелев, кинаб бакI дуе бокьилебан. Гьесс тIасса рищаралила магIарул ххалкъалда гьоркьор абилъун ххутIарал гьадал бакIал. jarTuli/a wazaraw hobol wujarawila. {anaS heSda hiqarabila kiw mun Zelew, kinab baj duye bopileban. heS TaSa ri&aralila mafarul {alqa#da horpor abi;un {uTaral hadal bajal. 6. Я зурзур те, я квен те. ya #ur#ur te, ya kwen te. 7. Я къали чIвай, я зурма пуй. ya wali zway, ya #urma _uy. 8. Якьадалълъ лълъухьизе нусалълъ тун, нусалълъ лълъухьизе якьадалълъ тун. yapada: :u%i#e nusa: tun, nusa: :u%i#e yapada: tun. 9. Я хIама хвела, я ххан хвела. ya \ama [wela, ya {an [wela. 10. Я мими гурев, я дуду гурев. ya mimi gurew, ya dudu gurew. 11. Я нилIерго хIал, я хIалае чи. ya ni/ergo \al, ya \alaye xi. 12. Я ракьа гуреб, я гьан гуреб. ya rapa gureb, ya han gureb. 13. Я тIинай кIудияй гIела, я кIудиялълъул росс хвела. ya Tinay judiyay fela, ya judiya:ul roS [wela. 14. Я хваралълъ гурев, я гIуралълъ гурев. ya [wara: gurew, ya fura: gurew. 15. Я ццее гурей, я нахъа гурей. ya Ceye gurey, ya na]a gurey. 16. Я ццудунав вас лълъикIав, я хъукьав вацц лълъикIав. ya Cudunaw was :ijaw, ya ]upaw waC :ijaw. 17. Я чехь цIцIалтараб квен, я квер цIцIалтараб мухь. ya xe% ~altarab kwen, ya kwer ~altarab mu%. 18. Я чи хIинкъулеб черхх, я чиякьа хIинкъулареб ракI. ya xi \inquleb xer{, ya xiyapa \inqulareb raj. 19. Ябуялда юргъачу белъулеб, юргъачуялда ябучу белъулеб. yabuyalda yurvaxu be;uleb, yurvaxuyalda yabuxu be;uleb. 20. Ябуялълъ ябу кколеб, бидаялълъ бида кколеб. yabuya: yabu Koleb, bidaya: bida Koleb. 21. Ярагъ борчинеги мун нечолелълъул, Дуе тIил къотIизе дун кие иней? Чода рекIинеги мун хIинкъулелълъул, Дуй хIама босизе дун кие иней? yarav borxinegi mun nexole:ul, duye Til qoTi#e dun kiye iney? xoda rejinegi mun \inqule:ul, duy \ama bosi#e dun kiye iney? 22. Ярагъ борчинеги чи къваригIуна, чода рекIинеги вас къваригIуна. yarav borxinegi xi qwarifuna, xoda rejinegi was qwarifuna. 23. Ярагъ гьечIого чанаве арав, чан щвечIого вуссуна. yarav hezogo xanawe araw, xan &wezogo wuSuna. 24. Ярагъ гьечIого чи вагъуларо. yarav hezogo xi wavularo. 25. Ярагъ гIумруялълъ борчунеб, цо къоялълъ къваригIунеб. yarav fumruya: borxuneb, co qoya: qwarifuneb. 26. Ярагъ къеда бай, къалам кодоб ккве. yarav qeda bay, qalam kodob Kwe. 27. Ярагъ лъалиниб цIуне, рагIи гIаданиб цIуне. yarav ;alinib `une, rafi fadanib `une. 28. Ярагъги борчине, чуги рекIинейин вас гьавулев. yaravgi borxine, xugi rejineyin was hawulew. 29. Яргъил кьвагьиялдасса квартIил кIутIи берцинаб. yarvil pwahiyaldaSa kwarTil juTi bercinab. 30. Яргъил рагъ букIунареб, кIиябго рахъалдассан би баккулареб. yarvil rav bujunareb, jiyabgo ra]aldaSan bi baKulareb. 31. Яргъицца цояв чIвалевила, мацIцIицца анцIгояв чIвалевила. yarviCa coyaw zwalewila, ma~iCa an`goyaw zwalewila. 32. Яс абизе рачIарал жидерго бечелъиялълъул бицине лIугьиндал, инссуцца абурабила - «Гьеб гIолеб батани, лълъидассаго лълъикI гьай хьихьизе дидаги кIола». yas abi#e razaral $idergo bexe;iya:ul bicine /uhindal, inSuCa aburabila - «heb foleb batani, :idaSago :ij hay %i%i#e didagi jola». 33. Яс абураб соналълъ васгун кIалъаге, яс унеб нухдаги чIчIоге. yas aburab sona: wasgun ja;age, yas uneb nu[dagi Zoge. 34. Яс гьайилалде дурцц гьавуге, гьезул къадар Аллагьассда гурони лъаларо. yas hayilalde durC hawuge, he#ul qadar allahaSda guroni ;alaro. 35. Яс гьаюраб къоялдасса нахъе къайи босарай эбелалълъул ражихо камун батарабила. yas hayurab qoyaldaSa na]e qayi bosaray ebela:ul ra$i[o kamun batarabila. 36. Яс гьаюраб къоялълъ чехь бухIулеб, гIураб къоялълъ рукъ бухIулеб. yas hayurab qoya: xe% bu\uleb, furab qoya: ruq bu\uleb. 37. Яс гьечIей эбел, унти чIварабго холейила. yas hezey ebel, unti zwarabgo [oleyila. 38. Яс гIейгун гIеретI бекулеб гIадат. yas feygun fereT bekuleb fadat. 39. Яс йичуге, нус йосуге. yas yixuge, nus yosuge. 40. Яс йокьун дурцц вокьулев, нус рихун вас рихунев. yas yopun durC wopulew, nus ri[un was ri[unew. 41. Яс цIцIодорай лIугьаги, вас лумияв лIугьаги. yas ~odoray /uhagi, was lumiyaw /uhagi. 42. Яс цIунизе вас тоге, гIи цIунизе бацI тоге. yas `uni#e was toge, fi `uni#e ba` toge. 43. Яс юххичIей эбелалълъ накаби руххизе кколел. yas yu{izey ebela: nakabi ru{i#e Kolel. 44. Яс эбелалда, вас инссуда релълъаралила лIугьунел. yas ebelalda, was inSuda re:aralila /uhunel. 45. Яс эбелалда релълъарай яче, чу гIалаялда релълъараб босе. yas ebelalda re:aray yaxe, xu falayalda re:arab bose. 46. Ясалдасса лълъикIай нус йикIинеги бегьулей, васассдасса лълъикIав дурцц вукIинеги бегьулев. yasaldaSa :ijay nus yijinegi behuley, wasaSdaSa :ijaw durC wujinegi behulew. 47. Ясалълъе рагIи бициналде дурцц сапаралълъ цадахъ ккезаве. yasa:e rafi bicinalde durC sa_ara: cada] Ke#awe. 48. Яхине кьуру гуреб, кьурдизе майдан гуреб. ya[ine puru gureb, purdi#e maydan gureb. 49. ЯхI бичун чед босуге, чилъи бичун багьа босуге. ya\ bixun xed bosuge, xi;i bixun baha bosuge. 50. ЯхI бугессе дуниялги хоб. ya\ bugeSe duniyal [ob. 51. ЯхI бугей лълъади россассдасса бергьинаро. ya\ bugey :adi roSaSdaSa berhinaro. 52. ЯхI гьечIессул цIцIобалде ккогеги, цIцIоб гьечIессул кверщаликье ккогеги. ya\ hezeSul ~obalde Kogegi, ~ob hezeSul kwer&alipe Kogegi. 53. ЯхI цIецца бухIулареб, гIакълу гIоралълъ унареб. ya\ `eCa bu\ulareb, faqlu fora: unareb. 54. ЯхIалълъ къо реххугеги, къуваталълъ некь реххугеги. ya\a: qo re{ugegi, quwata: nep re{ugegi. 55. ЯхIги рухIги – бащадаб жо. ya\gi ru\gi - ba&adab $o. 56. ЯхI-намус гьечIев нусго бечедассдасса намус бугев цо мискинчиго лълъикI. ya\-namus hezew nusgo bexedaSdaSa namus bugew co miskinxigo :ij. 57. Яццалълъул ракI – ваццгун, ваццассул ракI – рохьоб. yaCa:ul raj - waCgun, waCaSul raj - ro%ob. 58. Ячеян дуда гьардезе ккогеги, ячIаян мун гьардезе ккогеги. yaxeyan duda harde#e Kogegi, yazayan mun harde#e Kogegi. 59. ЯчинегIан «эбелхвад», ячун ххадуй «мунгохвад». yaxinefan «ebel[wad», yaxun {aduy «mungo[wad» 60. Ячудасса нусалълъ вакьадассде дадайилан абулебила, дагьаб ххадуб дандамадилан абулебила. yaxudaSa nusa: wapadaSde dadayilan abulebila, dahab {adub dandamadilan abulebila. 61. Ячун щваралдасса ячIун щварай лълъикIила. yaxun &waraldaSa yazun &waray :ijila. 62. Ячунги ячуней лълъади, ячIунги ячуней лълъади. yaxungi yaxuney :adi, yazungi yaxuney :adi. 63. Ячуней мекълъугеги, ячIуней тIекълъугеги. yaxuney meq;ugegi, yazuney Teq;ugegi. 64. ЯчIунелълъул – «далалай», дун толелълъул – «вабабай». yazune:ul - «dalalay», dun tole:ul - «wababay».