МАККАЛГИ ЧАНАХЪАНГИ РикӀкӀада авлахъалда бугеб хӀорихъе чан гьабизе гӀемер хьвадулаанила цо Чанахъан. ГӀемер меххалълъ хӀорил рагӀалдаги вегун, цониги чанги бачӀунарого, вукӀанила гьев. Цо заманалдассан боржун бачӀанила лъабго микки. ГӀодор чӀчӏун рахъиналдего, гьезда гьоркьосса цо Миккиялълъ, рикӀкӀадегӀан боржунги ун, ххалатаб гӀучІги босун бачӀун, берцинго цо бакӀалда лъунила. Лълъим гьекьезе бачӀараб Миккиялълъ гьабураб жоялда гӀажаиблъи гьабун, Чанахъан туманкӀ кьвагьизе кватӀанила. Маккал роржун анила. Чанахъан маккал чӀчӏун рукӀараб бакӀалде ваккизе вилълъанила. ГӀучІ лъун бугила лълъелӏ, ракъдада кӀалги базабун. Гьелдассан билълъун ракъдадеххун бачӀунеб цо ЦӀцӏунцІцӏраги бугоанила. Чанахъанас гьелда дагьабги гӀажаиблъи гьабунила, жинццагоги маккал чІвачӀолъиялдасса цӀакъ вохханила. Гьелдасса нахъе макказде чан гьаби реххун танила гьесс. maKalgi xana]angi riJada awla]alda bugeb \ori]e xan habiRe femer Fwadulaanila co xana]an. femer me{a' \oril rafaldagi wegun, conigi xangi bazunarogo, wujanila hew. co RamanaldaSan borDun bazanila ;abgo miKi. fodor Zun ra]inaldego, heRda horpoSa co miKiya', riJadefan borRungi un, {alatab fuzgi bosun bazun, bercingo co bajalda ;unila. 'im heqeRe bazarab miKiya' haburab Doyalda faDaib;i habun, xana]an tumanj pwahiRe kwaTanila. maKal rorDun anila. xana]an maKal Zun rujarab bajalde waKiRe wi'anila. fuz ;un bugila 'e`, raqdada jalgi baRabun. heldaSan bi'un raqdade{un bazuneb co VunVragi bugoanila. xana]anaS helda dahabgi faDaib;i habunila, DinCagogi maKal zwazo;iyaldaSa vaq wo{anila. heldaSa na]e maKaRde xan habi re{un tanila heS.

ХІАМАГИ ГІАНКІКӏГИ Киналго гӀалхул хӀайваназ жиде-жидеего гьудулзаби тӀасса рищулаго, ХӀамицца жиндиего гьудуллъун ГӀанкІкӏ бищанила. - Дицца гьудуллъун мун бищиялълъе ккараб гӀила буго дур гӀундул ххалатал рукӀин. ГӀундул ххалатал киналго хӀайванал бахӀарзал рукӀуна, - ян чӀухӀун абунила ХӀамицца ГӀанкӀкӏида. ГӀанкІкӏги цӀакъго бохханила. КӀиязго цадахъ лӏугьун, тӀубараб къоялълъ ГӀанкӀкӏиццаги ХӀамиццаги гӀурччинаб авлахъалдасса ххер кванила, цӏцӏорораб иццдасса лълъим гьекъанила, цинги рилълъун, дагьаб меххалълъ хӀухьбахъизеян, цо кӀудияб генугъотӀода гъоркь реганила. Гьел кьижулеб гӀадаб заманалълъ, гъотӀол каралълъа бортун бачӀун, цо гени битӀун ГӀанкӀкӏил ботӀролӏ щванила. Гьеб параялда, чІваркьизарун бералгун, цин эххеде кӀанцIанила ГӀанкІкӏ, цинги, гьеб рахъ-мухъго тун, лӏутун анила рохьобеххун. Ххадуб балагьунги букӀун, ХІамицца абунила: - ВахІ, ГӀанкІкӏ гьудуллъун бищи дир кӀудияб гъалат! ккун буго, гӀундул ххалатал щинал бахӀарзал рукӀунел рукӀун гьечӀо, - ян. \amagi fanJgi kinalgo fal[ul \aywanaR Dide-Dideyego hudulRabi TaSa ri?ulago, \amiCa Dindiyego hudul;un fanJ bi?anila. - diCa hudul;un mun bi?iya'e Karab fila bugo dur fundul {alatal rujin. fundul {alatal kinalgo \aywanal ba\arRal rujuna, - yan zu\un abunila \amiCa fanJida. fanJgi vaqgo bo{anila. jiyaRgo cada] `uhun, Tubarab qoya' fanJiCagi \amiCagi furXinab awla]aldaSa {er kwanila, Vororab iCdaSa 'im heqanila, cingi ri'un, dahab me{a' \uFba]iReyan, co judiyab genuGoToda Gorp reganila. hel piDuleb fadab Ramana', GoTol kara'a bortun bazun, co geni biTun fanJil boTro` ?wanila. heb <arayalda, zwarpiRarun beralgun, cin e{ede janvanila fanJ, cingi, heb ra]-mu]go tun, `utun anila roFobe{un. {adub balahungi bujun, \amiCa abunila - wa\, fanJ hudul;un bi?i dir judiyab GalaT Kun bugo, fundul {alatal ?inal ba\arRal rujunel rujun hezo, - yan.

КИНАЛ КІУДИЯЛ? Цо нухалда Мала Нассрудинида гьудул-гьалмагъзабаз гьикъанила: - Ваццги мунги кинал нужер кӀудиял? - ан. - Гъоркьиссала инссуцца абулеб рагӀун букӀана дидасса вацц цо соналълъ кӀудияв вугилан. Гьелдасса нахъени цо лъагӀел тӀубана. Гьанже, дир хӀисабалда, ниж кӀиялго ращадал рукӀине ккола, - ян абунила Мала Нассрудиницца. kinal judiyal co nu[alda mala naSrudinida hudul-halmaGRabaR hiqanila - waCgi mungi kinal nuDer judiyal& - an. - GorpiSala inSuCa abuleb rafun bujana didaSa waC co sona' judiyaw wugilan. heldaSa na]eni co ;afel Tubana. hanDe, dir \isabalda, niD jiyalgo ra?adal rujine Kola, - yan abunila mala naSrudiniCa.

ЩУДУКІАЙ ЙикӀанила, йикӀинчӀила, ЩудукӀалълъул щуго яс йикӀанила. Цо къоялълъ ЩудукӀалълъ ясазе карщ гьабунила. Гьеб чӀчӏикӀизе гъудал ратичӀила. Пайда гьечӀилан, ЩудукӀай гъудазе цӀул къотӀизе рохьое анила. Рохьое унаго, гьелда данде кканила цо БацІ. БацІицца гьикъанила: - Кие мун уней йигей? - ан. - Дунали рохьое уней йиго. Верехха, дуцца гьадал дир лъимал квине гурин! Рахан нуцӀцӏагин таралин дицца гьел, - анги абун, ЩудукӀай рохьое ялагьун анила. Гьеб рагӀаги дир гӀиндаян, БацІ, боххиялълъ, лъабцӀцӏул кӀанцӀун, ЩудукӀалълъул рагьде щванила. - ЩудукӀалълъул щуго яс, нуцӀцӏа ричӀе, эбелхвадал! - ан ахӀанила. - Рагьиларо, мун нижер эбел гуро, нижер эбел баргъичазул килщал цӀурай, курхьабазул гъажал цӀурай йикӀана, - ян абунила ясаз. Цинги БацӀицца, рохьобеги ун, пенкьелодул курхьаби гьарунила, макъаридул баргъичал гьарунила. ТӀадбуссун лъималазул кӀалтӀе щванила. НуцӀцӏил картӀиниссан баргъичалги, курхьабиги рихьун тун ххадуб, ясаз БацІ жанибе биччан танила. Жанибе борчӀарабго, БацӀицца цо яс мокърукь яххчанила, цо яс ссанкӀида нахъа къазаюнила, цояй рохъдолӏ къазаюнила, кӀиго яс кванила. ЩудукӀалълъул гьацӀцӏул, нахул, хьодол хъуби рукӀанила, гьелги чӀчӏикӀанила. ТӀири течӀого карщги чӀчӏикӀанила, кутакалда чехьги цӀун, БацІ цо бакӀалда бегизе анила. Гьениб рахӀаталда кьижанила. ЩудукӀай рокъое юссанила: цониги яс гьечӀила. - ЩудукӀалълъул щуго яс, кир ругел, эбелхвадал! - ан ахІданила. Дун гьаний йигоян цояй ссанкӀида нахъассан ахІданила. Дун гьаний йигилан цояй мокърукьан, цояй рохъдолӏан ахІданила. КӀигояй тӀагӀун ятанила. ГӀоданила, йортанила, чӀичӀиданила, хъвагӀданила, хъерщеданила, тӀирщаданила. Карщалде йортани, карщ гьечӀила, нахуде, гьоцӀцӏоялде якканила - гьебги гьечIила. Чараги бухӀун, чуриги бухӀун ххутӀанила. БацӀие гьабизе кӀолеб щибниги жо бугебани, ясалго кІваричӀоанилан, ЩудукӀай кьвагьулей, юхӀулей йикӀанила. Щудукӏалде асскӀобе зигара гьабун Цер бачӀанила. Гьелълъ ЩудукӀалда абунила, Бацӏие хӀила жинцца гьабилин, жиндие тӀатӀулӏ ххинкӀалги гьаруни, квасул бусенги тӀамунийилан. ЩудукӀайги гьелда рекъанила. Къассаде ЩудукӀалълъ ясазеги жиндиегоги тӀатӀулӏ ххинкӀал гьарунила, Царае тӀорччол ххинкӀал гьарунила. ХхинкӀал кунеб меххалълъ, Цер ххинкӀазул лълъахь-лълъахьи бугилан зигарданила, гьеб дурго ца-кӀалалълъул чӀахӀалъиялълъул жо бугилан, ЩудукӀалълъги абунила. Регизе мехх щванила. Яхъун ЩудукӀалълъ Царае зазил бусен тӀамунила. Ясазеги жиндиегоги квас-квасул бусен тӀамунила. Цер, бусен хӀенчолеб бугилан, зигарданила. ЩудукӀалълъ гьеб дурго ракьа-гьаналълъул чӀахӀалъиялълъ бугеб жо бугилан абунила. Абухъего, гьеб гьедин батизе бегьулилан, зигара тун, Цер кьижанила. Радал Цер къватӀибе бахъанила, БацӀида ххадуб лӏугьанила. Рохьоб добе баккун, гьанибе баккун, Бацӏ балагьанила. АсскӀобе билълъун, гара-чІваранила. Гьадин-гьадинан гьоркьоб гьудул-гьалмагълъи ккезабунила, цо хъещтӀезе ун лълъикӀ гуродаян тӀаделъанила. БацІ цӀакъ букӀкӀуркӀахъданила. Чехьги цӀун букӀаго, хъещтӀезего щай абун зигарданила. Жибго бегун букӀун, Царал ххабар-кӀалалълъухъ гӀенеккун чӀчӏезе бокьун букӏанила БацӀие. Цер кинго тӀасса бичӀичӀила, хъещтӀезе бачанила. Цин рахъун чӀчӏун хъещтӀанила, гьанже гӀодор чӀчӏун хъещтӀон лълъикӀин, гьанже «мукӀусгъей» гьабун лълъикӀилан, Царацца батӀи-батӀиял къагӀидаби малълъанила. Бищун ссанагӀатаб куц ккарабго, Цер БацӀида гъоркье кӀущанила. Бацӏ цӀцӏералда рекӀун ххутӀанила. Гьебмеххалълъ Цер, - махил росе, миккил росеян ахІданила. Щудукӏай тӀилалгун, гӀурдулгун тӀаделъанила. БацӀида гӀадалӏ цо тӀил банила, магӀарзухъан цояй яс къватӀие кӀанцӀун ячӀанила, цоги банила - цоги кӀанцӀун ячӀанила. Гьагъадин балаго, хьодол, нахул, гьацӀцӏул хъуби, карщ турхьиялда къватӀире ралел рукӀанила. Ццим буссунарого, ЩудукӀай кьабулейго-кьабулей йикӀанила. БацӀиде цӀакъго хӀал кканила. Бахъун туркӀанила, цӀцӏороде кӀудияб тӀомги бахъун бачӀанила, БацІги борчӀанила. БацІ борчӀарабго, Цер лӏутанила - БацІ ххадуб бортанила. Цер цо картӀинибе борчӀун унеб букӀанила, БацӀихъе рачӏчӏ кквезе щванила гьелълъул. Царацца гьебмеххалълъ БацӀиде ахӀанила: - Дир рачІчӏ кквезе щвечӀеб жо! КӀалдиб тӀурччи ккураб жо! - ян. - Вагь! Дир кӀалдибе ккараб жо рачІчӏ гуреб, тӀурччидай, - ан, БацӀицца кӀал гьакӀкӀанила. Цер тӀубан картӀинибе борчӀанила. Квараб щинабги магӀарзухъан бачӀун, Церги кодосса борчӀун ххутӀанила БацІ. Нахъе балагьалдасса цӀунагиян, ясалги данде рачун, ЩудукӀайги танила. ?udujay yijanila, yijinzila, ?uduja'ul ?ugo yas yijanila. co qoya' ?uduja' yasaRe kar? habunila. heb ZijiRe Gudal ratizila. <ayda hezilan, ?udujay GudaRe vul qoTiRe roFoye anila. roFoye unago, helda dande Kanila co bav. baviCa hiqanila - kiye mun uney yigey& - an. - dunali roFoye uney yigo. were{a, duCa hadal dir ;imal kwine gurin! ra[an nuVagin taralin diCa hel, - angi abun, ?udujay roFoye yalahun anila. heb rafagi dir findayan, bav, bo{iya', ;abVul janvun, ?uduja'ul rahde ?wanila. - ?uduja'ul ?ugo yas, nuVa rize, ebel[wadal! - an a\anila. - rahilaro, mun niDer ebel guro, niDer ebel barGixaRul kil?al vuray, kurFabaRul GaDal vuray yijana, - yan abunila yasaR. cingi baviCa, roFobegi un, <enpelodul kurFabi harunila, maqaridul barGixal harunila. TadbuSun ;imalaRul jalTe ?wanila. nuVil karTiniSan barGixalgi, kurFabigi riFun tun {adub, yasaR bav Danibe biXan tanila. Danibe borzarabgo, baviCa co yas moqrup ya{xanila, co yas Sanjida na]a qaRayunila, coyay ro]do` qaRayunila, jigo yas kwanila. ?uduja'ul haVul, na[ul, Fodol ]ubi rujanila, helgi Zijanila. Tiri tezogo kar?gi Zijanila, kutakalda xeFgi vun, bav co bajalda begiRe anila. henib ra\atalda piDanila. ?udujay roqoye yuSanila, conigi yas hezila. - ?uduja'ul ?ugo yas, kir rugel, ebel[wadal! - an a\danila. Dun haniy yigoyan coyay Sanjida na]aSan a\danila. dun haniy yigilan coyay moqrupan, coyay ro]do`an a\danila. jigoyay Tafun yatanila. fodanila, yortanila, zizidanila, ]wafdanila, ]er?edanila, Tir?adanila. kar?alde yortani, kar? hezila, na[ude, hoVoyalde yaKanila - hebgi hezila. xaragi bu\un, xurigi bu\un {uTanila. baviye habiRe joleb ?ibnigi Do bugebani, yasalgo jwarizoanilan, ?udujay pwahuley, yu\uley yijanila. ?udujalde aSjobe Rigara habun cer bazanila. he' ?udujalda abunila, baviye \ila DinCa habilin, Dindiye TaTu` {injalgi haruni, kwasul busengi Tamuniyilan. ?udujaygi helda reqanila. qaSade ?uduja' yasaRegi Dindiyegogi TaTu` {injal harunila, caraye TorXol {injal harunila. {injal kuneb me{a', cer {injaRul 'aF-'aFi bugilan Rigardanila, heb durgo ca-jala'ul za\a;iya'ul Do bugilan, ?uduja'gi abunila. regiRe me{ ?wanila. ya]un ?uduja' caraye RaRil busen Tamunila. yasaRegi Dindiyegogi kwas-kwasul busen Tamunila. cer, busen \enxoleb bugilan, Rigardanila. ?uduja' heb durgo rapa-hana'ul za\a;iya' bugeb Do bugilan abunila. abu]ego, heb hedin batiRe behulilan, Rigara tun, cer piDanila. radal cer qwaTibe ba]anila, bavida {adub `uhanila. roFob dobe baKun, hanibe baKun, bav balahanila. aSjobe bi'un, gara-zwaranila. hadin-hadinan horpob hudul-halmaG;i KeRabunila, co ]e?TeRe un 'ij gurodayan Tade;anila. bav vaq buJurja]danila. xeFgi vun bujago, ]e?TeRego ?ay abun Rigardanila. Dibgo begun bujun, caral {abar-jala'u] feneKun ZeRe bopun bujanila baviye. cer kingo TaSa bizizila, ]e?TeRe baxanila. cin ra]un Zun ]e?Tanila, hanDe fodor Zun ]e?Ton 'ijin, hanDe «mujusGey» habun 'ijilan, caraCa baTi-baTiyal qafidabi ma'anila. bi?un Sanafatab kuc Karabgo, cer bavida Gorpe ju?anila. bav Veralda rejun {uTanila. рebme{a' cer, - ma[il rose, miKil roseyan a\danila. ?udujay Tilalgun, furdulgun Tade;anila. bavida fada` co Til banila, mafarRu]an coyay yas qwaTiye janvun yazanila, cogi banila - cogi janvun yazanila. haGadin balago, Fodol, na[ul, haVul ]ubi, kar? turFiyalda qwaTire ralel rujanila. Cim buSunarogo, ?udujay pabuleygo-pabuley yijanila. bavide vaqgo \al Kanila. ba]un turjanila, Vorode judiyab Tomgi ba]un bazanila, bavgi borzanila. bav borzarabgo, cer `utanila - bav {adub bortanila. cer co karTinibe borzun uneb bujanila, bavi]e raZ KweRe ?wanila he'ul. caraCa hebme{a' bavide a\anila - dir raZ KweRe ?wezeb Do! jaldib TurXi Kurab Do! - yan. - wa\! dir jaldibe Karab Do raZ gureb, TurXiday, - an, baviCa jal haJanila. cer Tuban karTinibe borzanila. kwarab ?inabgi mafarRu]an bazun, cergi kodoSa borzun {uTanila bav. na]e balahaldaSa vunagiyan, yasalgi dande raxun, ?udujaygi tanila.

Катил тавбу Цо заманалда Кету чӏчӏун буго, гьанжелъагӏан гьабуралдаги рекӏекълъун, тавбуги гьабун, хӏежалде ина абун, ццебе басандулеб букӏаниги гӏонкӏкӏохъги балагьуларого. Гӏункӏкӏазул ххан бихьизе бокьун бугилан кӏалъан буго Кету. Гӏункӏкӏаз гьеб иш хханассда бицун буго. Хханасс хӏалбихьиялълъе кӏиго гӏункӏкӏ ццебе битӏун буго. Ццебе чахьикьан хьваданиги Катицца гьезие расги гьабун гьечӏо. Гьанже тӏаде жибго хханги ун буго. Катицца абун буго: Дун хӏежалде ине буго, эбел-эмен, васал, лъимал чӏварал ратила, тӏассалӏугьинаризе гӏункӏкӏал данде ракӏаризе ккун руго, - ян. Гӏункӏкӏал ракӏарун руго. Картӏинисса баккун, цо Гӏонкӏкӏоцца абун буго: Михъал добго катил руго, божуларо дун, - ан. Гьебги абун, Гӏункӏкӏ нахъе тӏерхьун ун буго. Катицца, тӏадги речӏчӏун, ххутӏарал гӏункӏкӏалги гъурун руго. katil tawbu co Ramanalda ketu Zun bugo, hanDe;afan haburaldagi rejeq;un, tawbugi habun, \eDalde ina abun, Cebe basanduleb bujanigi fonJo]gi balahularogo. funJaRul {an biFiRe bopun bugilan ja;an bugo ketu. funJaR heb i/ {anaSda bicun bugo. {anaS \albiFiya'e jigo funJ Cebe biTun bugo. Cebe xaFipan Fwadanigi katiCa heRiye rasgi habun hezo. hanDe Tade Dibgo {angi un bugo. katiCa abun bugo dun \eDalde ine bugo, ebel-emen, wasal, ;imal zwaral ratila, TaSa`uhinariRe funJal dande rajariRe Kun rugo, - yan. funJal rajarun rugo. karTiniSa baKun, co fonJoCa abun bugo. mi]al dobgo katil rugo, boDularo dun, - an. hebgi abun, funJ na]e TerFun un bugo. katiCa, Tadgi reZun, {uTaral funJalgi Gurun rugo.

ЧІЧӏЕГІЕРГЪЕДУГИ МАЛА НАССРУДИНГИ Цо нухалда къватӀисса вачӀунаго, Мала Нассрудинида ватула цоцалълъ вагъулев кӀиго вас. Гьезда гьоркьоб ккараб жо бугоан цо чӀчӏегӀергъеду. Лъималазда гьоркьоб масслихӀатги гьабун, гьезие цо гъурущ гӀарацги кьун, Мала Нассрудиницца чӀчӏегӀергъеду жиндиего бачанила. Кодоб ккун гъедугун, рокъове унаго, цойидассанго Мала Нассрудинил кодоссаги боржун, чӀчӏегӀергъеду нухлул ракьанда бугеб цо гӀакдал мугъзада рещтӀанила. - Балагьея гьаб дир гъадил гьунаралълъухъ, гьалълъ ккураб кӀудияб чан бихьулищ, хӀалчӀахъад букӀун бугогури гьаб лъазего лъачӀого, - ян Мала Нассрудин цӀакъ вохханила, бигьа гьавун асскӀовеги ун, чӀчӏегӀергъедуги кодобе бачанила, жиндир лочноцца ккураб чаниланги абун, гӀакаги бачун рокъове щванила. ЛълъикӀалан меххалълъ росулӏги ссверун, аххиралдаги гӀакдал бетӀергьан Мала Нассрудинил дове кканила, жиндир гӀака нахъе кьеян лӏугьанила. - Дур кисса букӀунеб гьаб? Нилӏер анкьумумуздассанго батараб гӀадат буго ккураб чан чанахъан бетӀергьанаблъун букӀунеб. Дицца жакъа дир гъеду биччан букӀана, гьебги ун, гӀакдада тӀад рещтӀана, къанги гьеб ккуна. Дида мунги лъаларо, дур гӀакаги лъаларо, дир гъадицца ккураб чан дир буго. ГӀемераб заманалда дагІбадун руго гьел, аххиралдаги иш ккун буго диваналде. Диван гьабулев чиясс, ахӏизеги ахӏун, Мала Нассрудинида абун буго: - БетӀергьанчияссул гӀака нахъе щай кьолареб дуцца? - ян. - БетӀерчӀахъаяв диванбег, нилӏер талихӀалълъ гьабсагӀат гьанив чиги гьечӀин, цо дихъ гӀенеккизе бегьиларищ? Гьагъаб гӀакдал цо моцІцӏалълъ бечӀчӀараб рахьдал анцӏго гилавка нахул бахъула. Щибаб моцІцӏалълъ щу-щу гилавка нахул кьела дуе, кӀвеларищ гӀака дие кколедухъ хӀукму къотӀизе? Диванбег воххун, ххинлъун лӏугьанила, чӀобого щолеб бугеб нахуде цӀакъ хьул лъунила. - Вилълъа, гьанже мун нах хӀадур гьабизе рокъове а, цогидаб жо дицца рекъезабилин, абунила гьесс. Мала Нассрудинги анила. Цо чанго къоялдассан диванбегицца ахӀанила диван гьабизе Мала Нассрудинги гӀакдал бетӀергьанги. ГӀелму-къануназул тӀахьаз гьадин бицунеб бугиланги абун, диванбегасс гӀака Мала Нассрудиние ккезабунила. Гьабизе чараги тӀагӀун, гӀакдал бетӀергьанги рокъове анила. Къо анила, анкь анила, моцӏцӏ анила, Мала Нассрудинихъа диванбегассе бачӀунеб жо щибго гьечӀила. Аххирги гьесс чи витӀун анила Мала Нассрудинихъе, нах босун вачӀаян абун. Мала Нассрудиницца цо хъабаги босун, гӀакдал чІчӏверул цӀезабунила гьеб, кӀалтӀа кӀиго килщицца биццат нахги чІванила. Босун гьеб диванбегассухъе щвезабунила. - Мала Нассрудин, дуда кӀочене гурин ххадуссеб моцІцӏалълъги аб нах босун вачӀине, - ян абунила гьесс. - Бетӏерчӏахъаяв диванбег, дуда щибго ургъел ккоге, щибаб моцІцӏалълъ гьадинабго нахул цо-цо хъаба босун вачӀине вугев дун дуе, - янги абун, Мала Нассрудин рокъове вилълъанила. Мала Нассрудин араб меххалълъ, диванбегасс жиндаго асскӀобегӀан хъабаги цӀцӏан, килщицца нах квине байбихьанила. Цо-кӀицӀцӏул кӀалдибе босарабго, цо тамашаяб тӀагӀам букӀин бичӏчӀанила нахудасса. Гьабго щибдаян, лълъикІго жанибегӀан килищги бегьун, къватӀибе нах бахъулев вукӀарав гьессул кверал гӀакдал чІчӏверул цӀунила. ГӀемер цӀакъ ццин бахъиналълъ, диванбег вугелълъувго кӀанцӀанила, гьебсагӀат Мала Нассрудин ахӀизе чи витӀанила. Мала Нассрудин кватӀичӀого тӀаде щванила. Диванбегасс гьессда абунила: - Я, гъарин Мала Нассрудин, гьанже дида гӀакдал чІчӏвери квинабиялдейищ дур иш ккун бугеб? - ан. Мала Нассрудиницца абунила: - Валлагь, бетӀерчӀахъаяв диванбег, дицца гуро дуда гьеб гӀакдал чІчӏвери квинабулеб бугеб, дуццаго кунеб буго гьеб. КӀиабизеги, гьеб квине гьанже гуро дуцца байбихьараб, доле доб дир чӀчӏегӀергъеду хъарчигъалъунги гӀака гьелълъ ккураб чанлъунги рикӀкӀине хӀукму къотӀараб къоялдасса нахъе кунеб буго дуцца гьеб, - ан. ZeferGedugi mala naSrudingi co nu[alda qwaTiSa wazunago, mala naSrudinida watula coca' waGulew jigo was. heRda horpob Karab Do bugoan co ZeferGedu. ;imalaRda horpob maSli\atgi habun, HeRiye co Guru? faracgi pun, mala naSrudiniCa ZeferGedu Dindiyego baxanila. kodob Kun Gedugun, roqowe unago, coyidaSango mala naSrudinil kodoSagi borDun, ZeferGedu nu[lul rapanda bugeb co fakdal muGRada re?Tanila. - balaheya hab dir Gadil hunara'u], ha' Kurab judiyab xan biFuli?, \alza]ad bujun bugoguri hab ;aRego ;azogo, - yan mala naSrudin vaq wo{anila, biha hawun aSjowegi un, ZeferGedugi kodobe baxanila, Dindir loxnoCa Kurab xanilangi abun, fakagi baxun roqowe ?wanila. 'ijalan me{a' rosu`gi Swerun, a{iraldagi fakdal beTerhan mala naSrudinil dowe Kanila, Dindir faka na]e peyan `uhanila. - dur kiSa bujuneb hab& ni`er anp~umumuRdaSango batarab fadat bugo Kurab xan xana]an beTerhanab;un bujuneb. diCa Daqa dir Gedu biXan bujana, hebgi un, fakdada Tad re?Tana, qangi heb Kuna. dida mungi ;alaro, dur fakagi ;alaro, dir GadiCa Kurab xan dir bugo. femerab Ramanalda dafbadun rugo hel, a{iraldagi i/ Kun bugo diwanalde. diwan habulew xiyaS, a\iRegi a\un, mala naSrudinida abun bugo - beTerhanxiyaSul faka na]e ?ay polareb duCa& - yan. - beTerza]ayaw diwanbeg, ni`er tali\a' habsafat haniw xigi hezin, co di] feneKiRe behilari?& haGab fakdal co moVa' beZarab raFdal anvgo gilawka na[ul ba]ula. ?ibab moVa' ?u-?u gilawka na[ul pela duye, jwelari? faka diye Koledu] \ukmu qoTiRe& diwanbeg wo{un, {in;un `uhanila, zobogo ?oleb bugeb na[ude vaq Ful ;unila. - wi'a, hanDe mun na[ \adur habiRe roqowe a, cogidab Do diCa reqeRabilin, abunila heS. mala naSrudingi anila. co xango qoyaldaSan diwanbegiCa a\anila diwan habiRe mala naSrudingi fakdal beTerhangi. felmu-qanunaRul TaFaR hadin bicuneb bugilangi abun, diwanbegaS faka mala naSrudiniye KeRabunila. habiRe xaragi Tafun, fakdal beTerhangi roqowe anila. qo anila, anp anila, moV anila, mala naSrudini]a diwanbegaSe bazuneb Do ?ibgo hezila. a{irgi heS xi wiTun anila mala naSrudini]e, na[ bosun wazayan abun. mala naSrudiniCa co ]abagi bosun, fakdal Zwerul veRabunila heb, jalTa jigo kil?iCa biCat na[gi zwanila. bosun heb diwanbegaSu]e ?weRabunila. - mala naSrudin, duda joxene gurin {aduSeb moVa'gi ab na[ bosun wazine, - yan abunila heS. - beTerza]ayaw diwanbeg, duda ?ibgo urGel Koge, ?ibab moVa' hadinabgo na[ul co-co ]aba bosun wazine wugew dun duye, - yangi abun, mala naSrudin roqowe wi'anila. mala naSrudin arab me{a', diwanbegaS Dindago aSjobefan ]abagi Van, kil?iCa na[ kwine baybiFanila. co-jiVul jaldibe bosarabgo, co tama/ayab Tafam bujin biZanila na[udaSa. habgo ?ibdayan, 'ijgo Danibefan kili?gi behun, qwaTibe na[ ba]ulew wujaraw heSul kweral fakdal Zwerul vunila. femer vaq Cin ba]ina', diwanbeg wuge'uwgo janvanila, hebsafat mala naSrudin a\iRe xi wiTanila. mala naSrudin kwaTizogo Tade ?wanila. diwanbegaS heSda abunila - ya, Garin mala naSrudin, hanDe dida fakdal Zweri kwinabiyaldeyi? dur i/ Kun bugeb& - an. mala naSrudiniCa abunila - walah, beTerza]ayaw diwanbeg, diCa guro duda heb fakdal Zweri kwinabuleb bugeb, duCago kuneb bugo heb. jiabiRegi, heb kwine hanDe guro duCa baybiFarab, dole dob dir ZeferGedu ]arxiGa;ungi faka he' Kurab xan;ungi riJine \ukmu qoTarab qoyaldaSa na]e kuneb bugo duCa heb, - an.

МЕКЪИ ККАНА Жиндирго рукІниб букӀанила цо БацІ. Гьелълъ рукъ киданиги я бацӀцӀунароанила, я къачӀалароанила. Гьеб кидаго басраго, чорокго, биххун ине хӀадурго букӀунаанила. Цо къоялда БацӀил рукъалда асскӀоссан унеб букӀараб Пил лъачӀого тунканила гьеб рукъалда, рукъги дагьабго гьетӀараб гӀадин лӏугьанила. - Мун дида тӀассалӏугьа, дихъа гьеб иш лъачӀого ккана. ГьабсагӀат къачӀалеб дицца дур гьеб рукъ, - ан абунила Пилалълъ. Пилалълъул устарлъиялълъе маххщел букӀанила. Босун квартӀа-гъецІгун, магӀалгун цо сагӀаталда жаниб гъоркь букӀаралдассаги щулаго къачӀан кьунила Пилалълъ жиндихъа гьетӀун букӀараб БацӀил рукъ. «Агьа! Балагьараб меххалълъ, гьаб Пил дидасса хӀинкъулеб батизе ккола, гьалълъ цин дида гьарана жинда тӀассалӏугьайилан, цинги дир рукъги къачӀана гьалълъ. Дицца гьаб тӀамила дие цӀияб рукъ гьабизе. ХӀинкъулеб бугелдасса нахъе гьалълъул рес щиб дицца абураб жо гьабичӀого», - ян пикру гьабунила БацӀицца, цинги ахІданила Пилалде: - ЧІчӏая! Дуда ракӀалдейщ кколеб гьедин бигьа-бихъаго мун дидасса борчӀилилан. Цо рахъалде кӀичӀизабураб дир рукъалълъул тӀох битӀизабизе, доба-гьаниб кӀиго-лъабго магӀги кьабун, дур хӀалтӀи лӏугӀарабиланищ дуда ккараб! Гуро, лӏугӀуларо! Дуцца дие цӀияб мина бан кьезе ккола, гурони дицца дуда ракь квинабизе буго. Ххеххлъи гьабея, ссундухъ балагьун мун бугебали! - ян. БацӀил рагӀаби рагӀараб меххалълъ, Пилалълъ, щибго жавабги кьечӀого, хапун ккун бакьулӏаги, БацІ анила реххун гьениб гӀагардаго букӀараб цо махІцараб лълъим бугеб хӀоринибе. Цинги ун, БацӀил рукъалда тӀад жибгоги гӀодоб чӀчӏанила. - Гьале дуе цӀияб рукъ, - анги абун, Пил апила. - Гьалълъул магІна кинго дида бичӏчӀуларо. Цин доб, дидассаги хӀинкъун, жинда тӀассалӏугьайилан гьарделеб букӀана, цинги ххадубин абуни, бихьулищхха долълъ гьабун тараб жо. Валлагь, бичӀчӀуларо дида гьалълъул магӀна, - ян абунила БацӀицца. meqi Kana Dindirgo rujnib bujanila co bav. he' ruq kidanigi ya baVunaroanila, ya qazalaroanila. heb kidago basrago, xorokgo, bi{un ine \adurgo bujunaanila. co qoyalda bavil ruqalda aSjoSan uneb bujarab <il ;azogo tunkanila heb ruqalda, ruqgi dahabgo heTarab fadin `uhanila. - mun dida TaSa`uha, di]a heb i/ ;azogo Kana. habsafat qazaleb diCa dur heb ruq, - an abunila <ila'. <ila'ul ustar;iya'e ma{?el bujanila. bosun kwarTa-Gevgun, mafalgun co safatalda Danib Gorp bujaraldaSagi ?ulago qazan punila <ila' Dindi]a heTun bujarab bavil ruq. «aha! balaharab me{a', hab <il didaSa \inquleb batiRe Kola, ha' cin dida harana Dinda TaSa`uhayilan, cingi dir ruqgi qazana ha'. diCa hab Tamila diye viyab ruq habiRe. \inquleb bugeldaSa na]e ha'ul res ?ib diCa aburab Do habizogo», - yan <ikru habunila baviCa, cingi a\danila <ilalde - Zaya! duda rajaldeyi? Koleb hedin biha-bi]ago mun didaSa borzililan. co ra]alde jiziRaburab dir ruqa'ul To[ biTiRabiRe, doba-hanib jigo-;abgo mafgi pabun, dur \alTi `ufarabilani? duda Karab! guro, `ufularo! duCa diye viyab mina ban peRe Kola, guroni diCa duda rap kwinabiRe bugo. {e{;i habeya, Sundu] balahun mun bugebali! - yan. bavil rafabi rafarab me{a', <ila', ?ibgo Dawabgi pezogo, [a<un Kun bapu`agi, bav anila re{un henib fagardago bujarab co ma\carab 'im bugeb \orinibe. cingi un, bavil ruqalda Tad Dibgogi fodob Zanila. - hale duye viyab ruq, - angi abun, <il anila. - ha'ul mafna kingo dida biZularo. cin dob, didaSagi \inqun, Dinda TaSa`uhayilan hardeleb bujana, cingi {adubin abuni, biFuli?{a do' habun tarab Do. walah, biZularo dida ha'ul mafna, - yan abunila baviCa.

РАЛЪДАЛ ЧУ ВукӀанила, вукӀинчӀила цо пачахІ, пачахӀассул лъабго васги вукӀанила. Щибаб къоялълъ радал гьел инссухъе тӀаде унаанила, щибдай гьесс абила, щибдай гьесс малълъилаян лъазе. Цо къоялълъ тӀаде аралълъур, гьезда эмен ватанила накІкӏул парча тӀад бигъарав гӀадин, цӀакъ пашманго. «Дуе лӏугьараб щиб, рагӀараб квешаб ххабарищ, тӀаде гӀунтӀараб кIудияб балагьищ, щай мун къварилъун вугев?» - ян гьикъанила гьез гьессда. РагӀараб квешаб ххабарги гурин, тӀаде гӀунтӀараб кӀудияб балагьги гьечӀин, дун ургъалилӏе реххараб жо бугин араб къасси дида бихьараб макьуян абунила инссуцца. БитӀун ралъдалӏа къватӀибе бакъ баккулеб гӀужалълъ, бакъалда ххадуб ралъад рагӀалде цо гӀазухъахӀаб чу кӀанцӀанин, бер къанщизегӀан меххалълъ лъабцӀцӏул дунялги ссверун, гьеб нахъеги ралъдалӏе тӀерхьун анин, гьелда ххадуб ралъдал тӀиналде бортун араб гӀадин, дир ракІги лӏугьанин. Гьаб дир улкаялдасса, тӏолго дунялалдасса дир ракӀ анин, гьеб макьу бихьаралдасса нахъеян макьуги бицун, гӀенеккун чӀчӏанила пачахІ. Гьеб чода ххадур ниж ина, я эб батун, я хун, кӀиялълъулго цояб лӏугьинчӀого ниж нахъруссинарин, рекӀанила лъабавго вас чода, цо-цо чу ххадуб цӀцӏанги бачанила, квине гьуинаб, босизе тӀутӀаб (бигьаяб) щинаб жоги тӀадкъан, кьабунила гьанже гьез. Лъабабилеб къоялълъул къалъул гӀужалда гьел щванила нух лъабиде бикьулеб бакӀалде. Нухбикьуда чІван зани бугила, зонода хъван бугила: «Кваранаб нухалълъги, квегӏаб нухалълъги арассе щибго хӀинкъи гьечӀо, гьоркьохъеб нухалълъ арав я хвела, я, талихІ кьун, нахъвуссина», - ян. КӀудияв вацц кваранаб нухалълъ валагьанила, гьоркьохъев квегӀалълъ валагьанила, гьитӀинасс битӀухъе бацӏанила. Киве мун, хвел-рахъин лъалареб нухалълъ унев, нижер цояссда ххадув вилълъаян, ахІданила гьессде ваццал. КІваричӀин, Бичасс хъвараб букӀине батилин, талихӏги гьорол къоялълъ хӀелкил рачІчӏ гӀадаб жойин, щиб лъалеб дидеххун хъвалебниги, а нужго, Бичассул цӀцӏобгун дун вуссинчӀони, лӏугьа-бахъараб инссудаги бицеян, жаваб кьунила гьитӀинасс. ГӀемераб дагӀба-къецц ваццазги гьабичӀила, кьабун бухъизабун, гьевги анила. Вилълъанила гьев, вилълъанила, гӀемерав вилълъанила, дагьав вилълъанила, къасси вилълъанила, къад вилълъанила, нилӏер мегӀер цо танила, чияр мегӀер кӀиго танила, гванзал рохьал къотӀанила, гъваридал кӀкӀалал тиранила, щванила гьев цо заманалдассан цӀакъ ризаб, гъамилараб, кидаго гӀощтӀол гьаракь рагӀичӀеб цо рохьове. Ссверданила гьев гьенив, анкьицца ссверданила, моцӀцӏицца ссверданила, кӀиго, лъабго, ункъо моцӀцӏицца ссверданила, я гӀадамассул лъалкӀ гурила, я гӀадамассул рукӀел гурила, я рохьосса къватӀибе нух гурила. Вакъанила гьев, къечанила, тӏад ретӏараб ретӀел хохонила, гъоркь рекӏараб чу хванила, яргъида кьаву чІванила, рухІалдасса хьул къотӀанила. Гьеб хӀалалда вукӀаго, цо къоялълъ гьессда гӀадамассул цо лъалкӏ батанила. Натӏ гӀеблъуда бугила гьелълъул, лъабго натӀ ххалалъуда бугила, натӀиццаниги ракьулӏе унги бугила. «Хвани - хвезеги, вахъани вахъинеги», - ян абун, вилълъанила гьев лъалкӀда ххадув. РохьтӀагӀалиде щванила, балагьанила: цӀцӏанбитӀараб авлахъ бугила, авлахъ бакьулӏ зобалазде араб анкьго хъала бугила, хъулби ссверун маххул хьопалълъ хьухьараб чармил гарас (гӏер) бугила, гарас рикӀкӀун тӀад къазабун гӀадамассул бетӀерги бугила. Щванила гьев рагьтӀе. Жаниве лӏугьанила: йигила гъассда гӀодойикӀун цо залимай, мокърукь тункулей гӀадай чӀчӏужугӀадан. Вортун ун, гьесс гьелълъул керен кӀалдиб чІванила. - Мун дир васлъана гьанже, дун дур эбеллъана, гуревани, дицца гьадин гьавилаан, - инги абун, кӀихӀи тӀезеги тӀун, рохъдолӏги ччуччун, кӀкӀун биччан танила гьелълъ гъассда букӀараб кету. Цинги гьелълъ васассда гьикъанила: - Мун щиб мухъалълъул чи, кисса вачӀарав, къваригӀел щиб? - ан. Жиндирго къваригӀел букӀа, нухда лӏугьа-бахъараб букӀа - кинабго жо бацІцІад гьабун бицанила асс. - Анкьго вас вугев дир, анкьавгоги нартав, щибаб къоялълъ чанаре хьвадула гьел, жакъаги ун руго, нахъруссине меххги щун буго гьезие. Мун гьаб цогъронивниги ваххчун вукӀа, гурони, вихьун ххадув гьез мун теларо, дур мурадлъун бугеб жо дицца гьезда гьикъила, цояссданиги лъачIого ххутӀилареб батилин гьеб, - илан абунила хъартицца. Цогъронив васги ваххчанила, рагьтӀа руруй бахъанила. РачӀанила нартал. Щивассул гъажалда лъун чинаридул гъветІ бугила, щибаб гъотӀода цо-цо чанаоцги бугила. РагьтӀе щвараб меххалълъ, гӀодор кьабун, тӀахьтӀи гӀадин, гъутӏби гъуранила гьез, хьаг лъеян эбелалдеги ахІданила. Гьаби гӀадин, ссентӀолаго, лӏугьанила анкьавго вас жаниве: «Гӏадамассул махІ буго, гӀадамассул махІ буго», - ян абулаго. - Нуж тӀурунищ, гьаглъунищ, - ан семанила гьезде эбел, - кисса букӀунеб гьаниб гӀадамассул махІ, кир-кирниги ссвердулаго, нужедего бахун батила эб. Белъун гьанги лъунила эбелалълъ гьазда ццебе, асскӀобго цо рукъ гӀанаб чӀагӀдал рагІги чӀчӏезабунила. Кванан, гьекъон рахъараб меххалълъ, эбелалълъ гьезда гьикъанила: - Ралъдалӏан къватӀибе бачӀунеб, бер къанщизегӀан меххалълъ лъабцӀцӏул дунял ссверулеб чу бугищ? - ан. Анлӏавго кӀудияв нартав кӀалъачӀого чӀчӏанила. Бищун гьитӀинасс абунила: - Бугеб, эбел, гьединаб чу, гьелълъул бетӀергьанчиги ралъдал тӀиналда вугев ралъдал пачахІ. Щибаб къоялълъ, ралъдалӏан бакъ баккулеб гӀужалълъ ракъдаде кӀанцӀула гьеб чу. Бер къанщизегӀан сагӀаталълъ лъабцӀцӏул дунялги ссверула гьелълъ, ралъад рагӀалда бугеб цо рахьдал хӀоринибги чвердон, салуда тӀад гебегахъдизеги гебегахъдула. Зобалазде гӀаркьалаби риччараб цо чинари бугеб, гьелда тӏогьиб гьеб чода лъолеб меседил кьилиги, гьелда балеб гӀарцул чолорхъоги бугеб, - ан. - Гӏелин гьанже, кьижа, ссваканги ратилин, - ан абунила эбелалълъ васазда. Веганила, кьижанила анкьавго нартав. Гьелълъ гъов вас цогъронисса къватӀиве вачанила, ретӀине ретӀелги кьунила гьессие, рекӀине чуги кьунила, базе ярагъги кьунила, къваригӀараб щинаб жоги кьун, ралъдахъе нухги бихьизабун, анила валагьизавун. Эбелалда гьитӀинав нартасс доб чол ххабар бицунаго, кинабго жо гьессда рагӀун букӀанила. Гьанже вилълъанила гьев, кьабанила, щванила ралъдал рагӀалде. РагӀалда цо гвенд бухъанила гьесс, гьениве лӏугьун, бер къанщичӀого, сордоги борчӀанила. Рогьалил хъахІлъиги банила, ралъдалӏан къватӀибе бакъ баккулеб букӀанила, бакъалда ххадубго цун, ралъад рагӀалде чуги кӀанцӀанила. Бер къанщизегӀан меххалълъ лъабцӀцӏул дуниялги ссверун, рахьдал хӀоринибги чвердон, ралъдал рагӀалда салуда тӀад гебегахъдизе лӏугьанила гьеб. Тирщун тӀадеги вахъун, борохь гӀадин жеманила вас гьелълъул горбода, лъабцӀцӏул хъахӀилаб зобалда тункуледухъ, эххеде кӀанцӀанила чу, лъабцӀцӏул гӀодоб речӀчӀун, чІчӏегІераб ракь ссородизабунила, кинго биччачӀила васасс ккураб габур. - Бергьана мун дидасса, гьанже дун дурлъана, дида кьилиги лъе, чӀолохъжоги бай, тӀад мунгоги рекӀа, - ян абунила чоцца. ГъотӀодасса босун кьилиги лъунила гьелда гьесс, чӀолохъжоги банила, тӀад живгоги рекӀанила. - Дуцца щиб малълъилеб гьанже, дицца щиб гьабилеб? - ян гьикъанила чоцца васассда. - Ваче дун дир инссул улкаялде, - ян абунила васасс. Боржунеб жоялълъул гӀадаб рилълъин бачанила чоцца. Рилълъанила гьел, рилълъанила, тӀерхьун бакъги анила, рукӀкӀанила, бецІцӏлъанила, лахІчӀчӏегІераб сордолъанила. ГьебсагӀаталълъ нахъеги гвангъун анила зоб-ракь. Абго щиб, гӀаламат абун, ццеве валагьанила вас: цӀцӏанбитӀараб, балагьани, бер ссвакалеб авлахъ бугила, бакьулӏ кунчӀулеб цо жо бугила, жибго бакъуцца гӀадин гьел канлъи биччалеб бугила. Щванила гьел гьелде тӀаде, бугила меседил хӀули. - Босилищ дицца гьаб, босиларищ? - ан гьикъанила васасс чода. - Босаниги, рекӀекълъизе вуго мун, босичӀониги ракӏ бухӀизе буго дур, - ан абунила чоцца. БосичӀониги, рекӀекълъулеб, босаниги ракӀ бухӀулеб гьеб босунго лълъикӀин абун, тӀогърода хӀулиги къазабун, вилълъанила гьев. Щванила цо шагьаралде. Шагьар ссверун галан бугила, каваби къан ругила, жаниве лӏугьине дунялалда бакӀ гурила. Шагьаралълъул рагӀалда цо ицц батун, гьенив рещтӀанила вас. Чоцца гьессда абунила: - Дуцца гьанже дун ххарда кваназе биччай. КъваригӀараб меххалълъ, гьаракь гьабе дуцца, анкьго мегӀер бегун добеххун бугониги, бер къанщизегӀан, дун дуда ццебе чӀчӏезе буго, - ян. Биччанила гьесс чу. Гъоркь тӀенкги тӀамун, къаданиб кьилиги лъун, тӀад буртинаги бан, тӀогъродасса бахъун, меседил хӀулиги кисиниб лъун, кьижанила гьев, гӀемераб меххалълъ кьижичӀев чи гӀадин. Къад гӀадин, сордо гвангъун бихьидал, доб шагьаралълъул ххалкъ цӀакъ хӀинкъанила, пачахӀассухъе кӀанцӀанила, гьаб щиб гӀаламат абун. Гьездассаги цӀакъ живго пачахІги хӀинкъанила. Гьесс ссверун хъаравуллъи тӀамунила, рогьинегӀан кьижичӀила. Рогьараб меххалълъ, нусго чи витӀанила, рекӀа-рорчун, шагьар тун къватӀире. Жеги ворчӀичӀого ватанила гьезда гьев вас. Тунка-гӀусун вахъинавунила, пачахӀассухъе вачанила. - Мун щив, дур росу-ракь, кисса щварав, кинав чи мун? - ан гьикъанила пачахӀасс. - Дидагоцин лъаларо дун киссаяли, гьадинго чӀалгӀаде дунял ссверулев чи вуго дун, ан абунила васасс. - Гьаб араб сордоялълъ дунял гьададин гвангъиялълъе гӀила щибали лъалищ дуда, мун къватӀивги вукӀанин? - илан гьикъанила пачахӀасс. - Гьелълъул гӀаламат гьаб буго, - ян абун, кисинисса бахъун, меседил хӀули кьунила гьесс пачахIассухъе. ГӀадамасс бицун бажарулареб, дунял бижаралдасса кидаго гӀадамассул ккечӀеб гӀассияб рокьи кканила пачахӀассул доб хӀули тӀасса бортараб рухІчӀаголъиялълъухъ. - Кисса балагьунги, гьаб хӀули тӀасса бортараб рухІчӀаголъи щвезабе дуцца дихъе, гурони, дицца дур бетӀер къотӀун реххила, - ян абунила пачахӀасс. Жиндие гьерессилъиларедухъ, эбелалълъул рахь хӀарам гьабун, гьедизеги гьавунила пачахӀасс гьев. ГӀодобе бетӀерги къулизабун, вилълъанила вас. Шагьар тун къватӀиве щвараб меххалълъ, цо гӀассияб гьаракь гьабунила гьесс. Кисса бачӏарабали лъачӏого, ццебе чӀчӏанила хъахӀаб чу. - Дур пашманлъи щиб, къваралъи щиб? - ан гьикъанила чоцца васассда. Гьессги бицанила пачахӀассулгун лӏугьа-бахъараб жо. - Расги къварилъуге мун, гьелдасса бигьаяб нилӏее щиб букӀунеб. Гъоб дун жаниб чвердараб хӀор лъалищ дуда? Ралъдал пачахӀассул лъабго яс йиго, щибаб къоялълъ къалъуде бакъ бахараб гӀужалълъ, маккаллъун рахъун рачун, рагӀалда жидерго макказул тӀомалги тӀасса рахъун, гъоб хӀоринир чвердола гъол. Бищун гьитӀиналдасса бортараб хӀули буго гъоб нилӏеда батараб хӀули. ХӀор ссверун ругел хъархъазулӏ ваххчун вукӀа мун, жанире дол лӏугьараб меххалълъ, кӀутӀун босун, лъороб лъе дуцца бищун гьитӀиналълъул тӀом. Лълъедон рагӀалдеги ячӀун, гьелълъ дуда гьарила тӀом нахъе кьеян. КигӀан гьараниги, дуцца гьеб кьоге, мун гьелълъухъ гӀенеккуге. Цинги дуцца абураб гьабичӀого, дуда ххадуй йилълъинчӀого, гьелълъул чара букӀине гьечӀо, - ян абунила чоцца. РекӀанила вас, цин кӀанцӀаралълъ чоцца хӀорихъе щвезавунила. Хъархъазда гьоркьов ваххчанила гьев. Къалъул гӀужалда ссурссуриялда бачӀун, хӀорил рагӀалда лъабго микки рещтӀанила. ТӀасса макказул тӀомалги рахъун, нур гӀадал мусудул лӏугьун, рукъун гьел хӀоринире анила. КӀанцӀун вахъун, лъороб къазабунила васасс бищун гьитӀиналълъул тӀом. Лълъедон рагӀалдеги ячӀун, гьитӀинай яс гьарданила гьессда тӀом нахъе кьеян. КигӀан гьараниги, гӀенеккичӀила гьев, балагьичӀила. Жиде-жидер тӀомалги ретӀун, йоржун анила кӀияйго кӀудияй яцц. Гьезда ххадуй ахІданила гьитӀинай: - Нужедасса ятӀалъулей йиго, дун гьанже гьаний ххутӀулей йиго. Дир къайи лъураб гъамассгӀаги нужецца гьанибе щвезабе, - ян. ЛъабцӀцӏул чу кӀанцӀизегӀан нахъруссунги рачӀун, хӀорил рагӀалда зар гӀанассеб маржаналълъул гъамассги лъун, йоржун хъахӀилаб зодое тӀерхьун анила кӀияйго яцц. Дицца ретӀел ретӀинегӀан, довеххун вуссаян абунила ясалълъ васассда. Гьабан абизе лъалареб, гвангъараб цо тамашаяб ретӀелги ретӀун, чӀчӏанила гьей гьессда ццее. Нахъа ясги лъун, рекӀанила вас чода. - Кие дуцца дун ячуней йигей? - ан гьикъанила ясалълъ. - Гьаб нилӏеда ццебе бугеб шагьар бихьулищ дуда, гьаб шагьаралълъул пачахlaсce кьезе ячуней йиго дицца мун, - ан абунила гьасс. - Гьессие кьечӀого, дуццаго кин ячунарей дун, - ан абунила ясалълъги. Васасс жиндиргоги пачахӀассулги лӏугьа-бахъараб къисса бицанила. Гьелълъул бицунаго, гьел шагьаралълъул рагӀалде щванила. Гьенибе чуги биччан, ячун ясгун, пачахӀассухъе анила гьев. Ясалда бер чІварабго, зар-заргӀанассеб гӀунила пачахӀассул кӀиябго бер, мегеж тӀуртӀуданила, цаби цоцазда кьабунила, щибго рагӀи нахъе тӀамичӀого, яс ячине къассд гьабунила гьесс. - Мун гӀадав херассе дун ячӀунаро, къого сон барав гӀолохъанлъун вахъа мун, гьебмеххалълъ ячӀина дун дуе, - ян абунила ясалълъ. - Араб гӀумру дицца кин нахъбуссинабулеб? - абунила пачахIасс. - Шагьаралълъул рагӀалда кӀикъоялда анцІго натӏ гъварилъуда бугеб гвенд бухъизабе дуцца. Гьеб гвенд рацІцІадал багӀарал гӀачиязул рахьдал цӀезабун, гьелда жанив чвердани, къого сон барав гӀолохъанчилъун вахъина мун, - ан абунила ясалълъ. - Дир улкаялдаго ратиларо гьеб гвенд рахьдал цӀезабизегӀан гӀемерал багӀарал гӀачи, - ян абунила пачахӀасс. - Ма гьаб, - ан абун, ясалълъ, кисинисса бахъун, цо гьитӀинаб квербацІцІ кьунила пачахӀассухъе. - Гьабги босун, цо чи витӀе дуцца гьаб нилӏеда ццебе бугеб магӀарде. ТӀогьиве вахараб меххалълъ, гьеб хьвагӀеян абе дуцца гьессда, гьаб мухъго цӀелебин багӀарал гӀачиязул. ТӀолго шагьар гвенд бухъизе тӀамунила пачахIасс. Цо чи, квербацІцІги кьун, магӀарде витӀанила. ТӀогьиве вахараб меххалълъ, хьвагӀанила гьесс квербацӏцӏ - рохьаздасса, мугӀруздасса - азарго батӀи-батӀияб бакӏалдасса, гӀергӀедулаго, кӀанцІанила багӀарал гӀачи шагьаралълъул рагӀалде. РечӏчӀанила ясалълъ гьел, цӀунила гвенд. Цинги хӀинкъанила пачахІ, кІвечӀила жаниве лӏугьине. - Раче гьанире цо бищун херал росс-лълъади, - ян абунила ясалълъ. Вачун вачӀанила нусго сон барав гӀадав, къуларав, беразда канлъи бихьуларев цо чиги эхӀединайго чӀчӏужуги. Рукъизарунила ясалълъ гьел гвандинир къого сон барав гӀолохъанчилъун херав вахъанила, анцӀила щуго сон барай яс-гӀаданлъун херайги яхъанила. Тӏокӏав дове-гъовего балагьичIого, кӀанцӀун виччан танила пачахӏ гвандиниве - тӀухьи гӀадин, тӀиналдеги ун, гьабсагӀатги вугила гьенив. Лълъикӏ букӀаян доб шагьаралълъул агьлуялдаги абун, вахун чодеги, нахъа ясги рекӀинаюн, тӀуризабунила васасс хъахӀаб чу. Щванила цо шагьаралде. Базаралде вилълъанила гьев, къваригӀараб-тараб жо босизе. Ватанила жиндирго кӀудияв вацц: хохораб, магъкьаххараб ретӀелги ретӀун, бадисса кьерги ун, бетӀербахъиялълъе чед бичулев вугила. Рохханила, къочаранила цоцазда гьел, бицанила цоцазда жиде-жидер лӏугьа-бахъараб иш. РетӀине ретӀел босанила гьесс ваццассе, рекӀине чу кьунила, базе ярагъ букӀинабунила, цадахъ вачанила. Цо заманалдассан, унаго, щванила гьел цо росулӏе. Анила гьел базаралде - ватанила гьоркьохъев ваццги: дунялалда дарманги къосун, къасабчияссда ццеве хъазахълъун чӀчӏун, гьан бичулев ватанила гьессда гьев. Босанила гьессиеги къваригӀан щинаб жо. Цадахъ гьевги вачун, вилълъанила гьанже лъабавго вацц, цадахъ ясги йигила гьезда. Чӏор битӀун, инссул улкаялде балагьун рачӀунел ругила гьел. КӀудиял ваццазул гьанже жахІда кканила гьитӀинассдеххун. «Нилӏ дунялалдаго кин рукӀунел, инссуда кин рихьулел, руччабазда кин рихьулел, я нилӏго хвезе ккун руго рокъоре щвезегӀан, ялъуни гьав тӀагӀинавизе ккун вуго нилӏецца», - ян гаргаданила гьел. Гьоркьохъев ваццасс абунила: - Нилӏеда ццебе лъабкъого натӀ гъварилъуда бугеб, жаниб лълъимги бакъвараб цо гвенд буго, гьелда тӀаде щолаго, нилӏецца ваццассда абун лълъикӏ, рачӏа чуял тӀамизеян. ТӀамун унаго, гьоркьовеги ккезавун, витӀун гвендалде тӀаде вачина нилӏецца гьев, чуги живгоги гьениве жаниве реххун ина, - ян. КӀиявго вацц гьелда рекъанила. Гвендалде тӀаде щолаго, гьессда ваццаз абунила: - РачӀа чуял тӀамизин, - илан. Велъанхъулаго, гьесс абунила: - Бер къанщизегӀан меххалълъ лъабцӀцӏул дунял ссверулеб дир чугун нужер чуял кин рекерулел? - ан. КІваричӀин, дур чол бекеригӀаги бихьилеб батила нижедаян абун, гьез лъабассго чуял тӀамунила. Гьоркьовеги ккезавун, битӀун гвендалде тӀаде вачанила гьез гьев. ТӀаде щвараб меххалълъ, чІвараб магӀ гӀадин хъахӀаб чуги чӀчӏанила, дегӀенасса жаниве реххун васги анила. Гьанже гьессул чу кквезе рортанила кӀудиял ваццал квер бегьулаго, берзукьа тӀерхьун анила чу. Ячун ясгун, рилълъанила гьанже гьел. Щванила инссул шагьаралде. Сида жаний ясги тӀамун, тӀад хъаравуллъиги тун, рилълъанила гьел инссухъе тӀаде. Цо гьерссида тӀад анцІго рекъезабунила, анцІгоялда тӀад нусго лъунила, дуда макьилӏ бихьараб чуги дуниялалдаго гьечӀеб жо букӀун бугин, зобалда гъоркь, ракьалда тӀад, ниж щвечӀеб, нижецца хъирщичӀеб бакӀги ххутӀичӀин, я гьеб чу бихьарав, я лъалев, я рагӀарав щивниги инсан нижеда ватичӀин абун рекъезабунила. Чуго кІваричӀин дие, нужер гьитӀинав вацц киве араван гьикъанила инссуцца. Гьез абунила: - Унгеян ахІдолел нижги тун, цо квешаб, хӀинкъараб нухалълъ ана гъов, тӏокӀалълъ вихьичӀо нижеда, хваравги лъаларо, вахъаравги лъаларо, - ян. Эмен цӀакъ пашманлъанила, шагьаралдаго рукъ рикІкӀун, магӀу лъунила, улкаялълъго чӀчӏегІер банила. Гьанже кӀиявго ваццасс дой яс мукӀур гьайизе тӀаде хьвадизаюнила цо къоролай, дие ячӀаян цоясс, дие ячӏаян цогиясс. Гъой ясалълъ лъазабунила, чадилги гьаналги базар гьабулел чагӀазе дун ячӀунароян. Дун ячунев чи дидаго лъала, нужго цӀцӏодор рукӀаян. Балагьун йикӀанила гьей цо къоялълъ сивул гордуниссан, кӀиябго берги гьелдеххун буссинабун, хъахӀаб чу бугила авлахъалда жен-жедулеб. Гьелълъ гъолде квер хьвагӀанила - горда гъоркье бачӀанила чу. Дур бетӀергьанчи кив вугеван гьикъанила гьелълъ. - Гвандиниве реххун вугеблъи лъаларищ дуда, - ян абунила чоцца. - Гьев тӀаде вахъизе сабабго букӀунарищан гьикъанила гьелълъ. - Цояб бетӀералда кӀичӀги гъун, лъабкъого натӀ ххалалъуда бугеб квар реххе дуцца дир горбоде, - ян абунила чоцца, - кӀичӀицца дир габур ккуни, вахъила дицца гъов тӀаде. Ясалда асскӀоб квар батичӀила, ракьанчІван жиндирго гъалалги къотӀун, кьуранила гьелълъ лъабкъого натӀ ххалалъуда бугеб квар. Цояб бетӀералда кӀичӏги бан, анила гъоб чоде реххун. Хапун ккунила кӀичӀицца чол габур. ТӀуранила хъахӀаб чу гьенисса, щванила гвенд бугеб бакӀалде тӀаде. Бегьанила жанибе квар, ккунила васасс гъоб, туркӀанила гьелълъ, вахъун вачӀанила тӀаде вас. Тириго чода рекӀанила гъов, боржараб хӀинчІчӏ гӀадин, щванила гьел шагьаралде. Ваццазда гьев вачӀунев вихьанила, цояв бакъбаккуде тӀуранила, цояв бакътӀерхьуде лӏутанила, гьабсагӀатги унелго-унел ругила. ХӀассил, пачахІ вохханила, ххалкъ бертаде жубанила, васасс яс ячанила. Гьелда дир маргьаги лӏугӀарабхха! ra;dal xu wujanila, wujinzila co <axa\, <axa\aSul ;abgo wasgi wujanila. ?ibab qoya' radal hel inSu]e Tade unaanila, ?ibday heS abila, ?ibday heS ma'ilayan ;aRe. co qoya' Tade ara'ur, heRda emen watanila naJul <arxa Tad biGaraw fadin, vaq <a/mango. «duye `uharab ?ib, rafarab kwe/ab {abari?, Tade funTarab Judiyab balahi?, ?ay mun qwari;un wugew&» - yan hiqanila heR heSda. rafarab kwe/ab {abargi gurin, Tade funTarab judiyab balahgi hezin, dun urGali`e re{arab Do bugin arab qaSi dida biFarab mapuyan abunila inSuCa. biTun ra;da`a qwaTibe baq baKuleb fuDa', baqalda {adub ra;ad rafalde co faRu]a\ab xu janvanin, ber qan?iRefan me{a' ;abVul dunyalgi Swerun, heb na]egi ra;da`e TerFun anin, helda {adub ra;dal Tinalde bortun arab fadin, dir rajgi `uhanin. hab dir ulkayaldaSa, Tolgo dunyalaldaSa dir raj anin, heb mapu biFaraldaSa na]eyan mapugi bicun, feneKun Zanila <axa\. heb xoda {adur niD ina, ya eb batun, ya [un, jiya'ulgo coyab `uhinzogo niD na]ruSinarin, rejanila ;abawgo was xoda, co-co xu {adub Vangi baxanila, kwine huinab, bosiRe TuTab (bihayab) ?inab Dogi Tadqan, pabunila hanDe heR. ;ab~abileb qoya'ul qa;ul fuDalda hel ?wanila nu[ ;abide bipuleb bajalde. nu[bipuda zwan Rani bugila, Ronoda ]wan bugila - «kwaranab nu[a'gi, kwefab nu[a'gi araSe /ibgo \inqi hezo, horpo]eb nu[a' araw ya [wela, ya, tali\ pun, na]wuSina», - yan. judiyaw waC kwaranab nu[a' walahanila, horpok]ew kwefa' walahanila, hiTinaS biTu]e bavanila. kiwe mun, [wel-ra]in ;alareb nu[a' unew, niDer coyaSda {aduw wi'ayan, a\danila heSde waCal. jwarizin, bixaS ]warab bujine batilin, tali\gi horol qoya' \elkil raZ fadab Doyin, ?ib ;aleb dide{un ]walebnigi, a nuDgo, bixaSul Vobgun dun wuSinzoni, `uha-ba]arab inSudagi biceyan, Dawab punila hiTinaS. femerab dafba-qeC waCaRgi habizila, pabun bu]iRabun, hewgi anila. wi'anila hew, wi'anila, femeraw wi'anila, dahaw wi'anila, qaSi wi'anila, qad wi'anila, ni`er mefer co tanila, xiyar mefer jigo tanila, gwanRal roFal qoTanila, Gwaridal Jalal tiranila, ?wanila hew co RamanaldaSan vaq riRab, Gamilarab, kidago fo?Tol harap rafizeb co roFowe. Swerdanila hew heniw, anpiCa Swerdanila, moViCa Swerdanila, jigo, ;abgo, unqgo moViCa Swerdanila, ya fadamaSul ;alj gurila, ya fadamaSul rujel gurila, ya roFoSa qwaTibe nu[ gurila. waqanila hew, qexanila, Tad reTarab reTel [o[onila, Gorp rejarab xu [wanila, yarGida pawu zwanila, ru\aldaSa Ful qoTanila. heb \alalda wujago, co qoya' heSda fadamaSul co ;alj batanila. naT feb;uda bugila he'ul, ;abgo naT {ala;uda bugila, naTiCanigi rapu`e ungi bugila. «[wani - [weRegi, wa]ani wa]inegi», - yan abun, wi'anila hew ;aljda {aduw. roFTafalide ?wanila, balahanila, VanbiTarab awla] bugila, awla] bapu` RobalaRde arab anpgo ]ala bugila, ]ulbi Swerun ma{ul Fo<a' FuFarab xarmil garas (fer) bugila, garas riJun Tad qaRabun fadamaSul beTergi bugila. ?wanila hew rahTe. Daniwe `uhanila, yigila GaSda fodoyijun co Ralimay, moqrup tunkuley faday ZuDufadan. wortun un, heS he'ul keren jaldib zwanila. - mun dir was;ana hanDe, dun dur ebel;ana, gurewani, diCa hadin hawilaan, - ingi abun, ji\i TeRegi Tun, ro]do`gi XuXun, Jun biXan tanila he' GaSda bujarab ketu. cingi he' wasaSda hiqanila - mun ?ib mu]a'ul xi, kiSa wazaraw, qwarifel ?ib& - an. Dindirgo qwarifel buja, nu[da `uha-ba]arab buja - kinabgo Do baVad habun bicanila aS. - anpgo was wugew dir, anpawgogi nartaw, ?ibab qoya' xanare Fwadula hel, Daqagi un rugo, na]ruSine me{gi ?un bugo heRiye. mun hab coGroniwnigi wa{xun wuja, guroni, wiFun {aduw heR mun telaro, dur murad;un bugeb Do diCa heRda hiqila, coyaSdanigi ;azogo {uTilareb batilin heb, - ilan abunila ]artiCa. coGroniw wasgi wa{xanila, rahTa ruruy ba]anila. razanila nartal. ?iwaSul GaDalda ;un xinaridul GweT bugila, ?ibab GoToda co-co xanaocgi bugila. rahTe ?warab me{a', fodor pabun, TaFTi fadin, GuTbi Guranila heR, Fag ;eyan ebelaldegi a\danila. habi fadin, SenTolago, `uhanila anpawgo was Daniwe, - «fadamaSul ma\ bugo, fadamaSul ma\ bugo», - yan abulago. - nuD Turuni?, hag;uni?, - an semanila heRde ebel, - kiSa bujuneb hanib fadamaSul ma\, kir-kirnigi Swerdulago, nuDedego ba[un batila eb. be;un hangi ;unila ebela' haRda Cebe, aSjobgo co ruq fanab zafdal rafgi ZeRabunila. kwanan, heqon ra]arab me{a', ebela' heRda hiqanila - ra;da`an qwaTibe bazuneb, ber qan?iRefan me{a' ;abVul dunyal Sweruleb xu bugi?& - an. an`awgo judiyaw nartaw ja;azogo Zanila. bi?un hiTinaS abunila - bugeb, ebel, hedinab xu, he'ul beTerhanxigi ra;dal Tinalda wugew ra;dal <axa\. ?ibab qoya', ra;da`an baq baKuleb fuDa' raqdade janvula heb xu. ber qan?iRefan safata' ;abVul dunyalgi Swerula he', ra;ad rafalda bugeb co raFdal \orinibgi xwerdon, saluda Tad gebega]diRegi gebega]dula. RobalaRde farpalabi riXarab co xinari bugeb, helda Tohib heb xoda ;oleb mesedil piligi, helda baleb farcul xolor]ogi bugeb, - an. - felin hanDe, piDa, Swakangi ratilin, - an abunila ebela' wasaRda. weganila, piDanila anpawgo nartaw. he' Gow was coGroniSa qwaTiwe waxanila, reTine reTelgi punila heSiye, rejine xugi punila, baRe yaraGgi punila, qwarifarab ?inab Dogi pun, ra;da]e nu[gi biFiRabun, anila walahiRawun. ebelalda hiTinaw nartaS dob xol {abar bicunago, kinabgo Do heSda rafun bujanila. hanDe wi'anila hew, pabanila, ?wanila ra;dal rafalde. rafalda co gwend bu]anila heS, heniwe `uhun, ber qan?izogo, sordogi borzanila. rohalil ]a\;igi banila, ra;da`an qwaTibe baq baKuleb bujanila, baqalda {adubgo cun, ra;ad rafalde xugi janvanila. ber qan?iRefan me{a' ;abVul duniyalgi Swerun, raFdal \orinibgi xwerdon, ra;dal rafalda saluda Tad gebega]diRe `uhanila heb. tir?un Tadegi wa]un, boroF fadin Demanila was he'ul gorboda, ;abVul ]a\ilab Robalda tunkuledu], e{ede janvanila xu, ;abVul fodob reZun, Zeferab rap SorodiRabunila, kingo biXazila wasaS Kurab gabur. - berhana mun didaSa, hanDe dun dur;ana, dida piligi ;e, zolo]Dogi bay, Tad mungogi reja, - yan abunila xoCa. GoTodaSa bosun piligi ;unila helda heS, zolo]Dogi banila, Tad Diwgogi rejanila. - duCa ?ib ma'ileb hanDe, diCa ?ib hileb& - yan hiqanila xoCa wasaSda. - waxe dun dir inSul ulkayalde, - yan abunila wasaS. borDuneb Doya'ul fadab ri'in baxanila xoCa. ri'anila hel, ri'anila, TerFun baqgi anila, ruJanila, beV;anila, la\Zeferab sordo;anila. hebsafata' na]egi gwanGun anila Rob-rap. abgo ?ib, falamat abun, Cewe walahanila was, VanbiTarab, balahani, ber Swakaleb awla] bugila, bapu` kunzuleb co Do bugila, Dibgo baquCa fadin hel kan;i biXaleb bugila. ?wanila hel helde Tade bugila mesedil \uli. - bosili? diCa hab, bosilari?& - an hiqanila wasaS xoda. - bosanigi, rejeq;iRe wugo mun, bosizonigi raj bu\iRe bugo dur, an abunila xoCa. bosizonigi, rejeq;uleb, bosanigi raj bu\uleb heb bosungo 'ijin abun, ToGroda \uligi qaRabun, wi'anila hew. ?wanila co /aharalde. /ahar Swerun galan bugila, kawabi qan rugila, Daniwe `uhine dunyalalda baj gurila. /ahara'ul rafalda co iC batun, heniw re?Tanila was. xoCa heSda abunila - duCa hanDe dun {arda kwanaRe biXay. qwarifarab me{a', harap habe duCa, anpgo mefer begun dobe{un bugonigi, ber qan?iRefan, dun duda Cebe ZeRe bugo, - yan. biXanila heS xu. Gorp Tenkgi Tamun, qadanib piligi ;un, Tad burtinagi ban, ToGrodaSa ba]un, mesedil \uligi kisinib ;un, piDanila hew, femerab me{a' piDizew xi fadin. qad fadin, sordo gwanGun biFidal, dob /ahara'ul {alq vaq \inqanila, <axa\aSu]e janvanila, hab ?ib falamat abun. heRdaSagi vaq Diwgo <axa\gi \inqanila. heS Swerun ]arawul;i Tamunila, rohinefan piDizila. roharab me{a', nusgo xi wiTanila, reja-rorxun, /ahar tun qwaTire. Degi worzizogo watanila heRda hew was. Tunka-fusun wa]inawunila, <axa\aSu]e waxanila. - mun ?iw, dur rosu-rap, kiSa ?waraw, kinaw xi mun& - an hiqanila <axa\aS. - didagocin ;alaro dun kiSayali, hadingo zalfade dunyal Swerulew xi wugo dun, an abunila wasaS. - hab arab sordoya' dunyal hadadin gwanGiya'e fila ?ibali ;ali? duda, mun qwaTiwgi wujanin& - ilan hiqanila <axa\aS. - he'ul falamat hab bugo, - yan abun, kisiniSa ba]un, mesedil \uli punila heS <axa\aSu]e. fadamaS bicun baDarulareb, dunyal biDaraldaSa kidago fadamaSul Kezeb faSiyab ropi Kanila <axa\aSul dob \uli TaSa bortarab ru\zago;iya'u]. - kiSa balahungi, hab \uli TaSa bortarab ru\zago;i ?weRabe duCa di]e, guroni, diCa dur beTer qoTun re{ila, - yan abunila <axa\aS. Dindiye hereSi;ilaredu], ebela'ul raF \aram habun, hediRegi hawunila <axa\aS hew. fodobe beTergi quliRabun, wi'anila was. /ahar tun qwaTiwe ?warab me{a', co \aSiyab harap habunila heS. kiSa bazarabali ;azogo, Cebe Zanila ]a\ab xu. - dur <a/man;i ?ib, qwara;i ?ib& - an hiqanila xoCa wasaSda. heSgi bicanila <axa\aSulgun `uha-ba]arab Do. - rasgi qwari;uge mun, heldaSa bihayab ni`eye ?ib bujuneb. Gob dun Danib xwerdarab \or ;ali? duda& ra;dal <axa\aSul ;abgo yas yigo, ?ibab qoya' qa;ude baq ba[arab fuDa', maKal;un ra]un raxun, rafalda Didergo maKaRul Tomalgi TaSa ra]un, Gob \orinir xwerdola Gol. bi?un hiTinaldaSa bortarab \uli bugo Gob ni`eda batarab \uli. \or Swerun rugel ]ar]azu` wa{xun wuja mun, Danire dol `uharab me{a', juTun bosun, ;orob ;e duCa bi?un hiTina'ul Tom. 'edon rafaldegi yazun, he' duda harila Tom na]e peyan. kifan haranigi, duCa heb poge, mun he'u] feneKuge. cingi duCa aburab habizogo, duda {aduy yi'inzogo, he'ul xara bujine hezo, - yan abunila xoCa. rejanila was, cin janvara' xoCa \ori]e ?weRawunila. ]ar]aRda horpow wa{xanila hew. qa;ul fuDalda SurSuriyalda bazun, \oril rafalda ;abgo miKi re?Tanila. TaSa maKaRul Tomalgi ra]un, nur fadal musudul `uhun, ruqun hel \orinire anila. janvun wa]un, ;orob qaRabunila wasaS bi?un hiTina'ul Tom. 'edon rafaldegi yazun, hiTinay yas hardanila heSda Tom na]e peyan. kifan haranigi, feneKizila hew, balahizila. Dide-Dider Tomalgi reTun, yorDun anila jiyaygo judiyay yaC. heRda {aduy ak\danila hiTinay - nuDedaSa yaTa;uley yigo, dun hanDe haniy {uTuley yigo. Dir qayi ;urab GamaSfagi nuDeCa hanibe ?weRabe, - yan. ;abVul xu janviRefan na]ruSungi razun, \oril rafalda Rar fanaSeb marDana'ul GamaSgi ;un, yorDun ]a\ilab Rodoye TerFun anila jiyaygo yaC. diCa reTel reTinefan, dowe{un wuSayan abunila yasa' wasaSda. haban abiRe ;alareb, gwanGarab co tama/ayab reTelgi reTun, Zanila hey heSda Ceye. na]a yasgi ;un, rejanila was xoda. - kiye duCa dun yaxuney yigey& - an hiqanila yasa'. - hab ni`eda Cebe bugeb /ahar biFuli? duda, hab /ahara'ul <axa\aSe peRe yaxuney yigo diCa mun, - an abunila haS. - heSiye pezogo, duCago kin yaxunarey dun, - an abunila yasa'gi. wasaS Dindirgogi <axa\aSulgi `uha-ba]arab qiSa bicanila. he'ul bicunago, hel /ahara'ul rafalde ?wanila. henibe xugi biXan, yaxun yasgun, <axa\aSu]e anila hew. yasalda ber zwarabgo, Rar-RarfanaSeb funila <axa\aSul jiyabgo ber, megeD TurTudanila, cabi cocaRda pabunila, ?ibgo rafi na]e Tamizogo, yas yaxine qaSd habunila heS. - mun fadaw [eraSe dun yazunaro, qogo son baraw folo]an;un wa]a mun, hebme{a' yazina dun duye, - yan abunila yasa'. - arab fumru diCa kin na]buSinabuleb& - abunila <axa\aS. - /ahara'ul rafalda jiqoyalda anvgo naT Gwari;uda bugeb gwend bu]iRabe duCa. heb gwend raVadal bafaral faxiyaRul raFdal veRabun, helda Daniw xwerdani, qogo son baraw folo]anxi;un wa]ina mun, - an abunila yasa'. - Dir ulkayaldago ratilaro heb gwend raFdal veRabiRefan femeral bafaral faxi, - yan abunila <axa\aS. - ma hab, - an abun, yasa', kisiniSa ba]un, co hiTinab kwerbaV punila <axa\aSu]e. - habgi bosun, co xi wiTe duCa hab ni`eda Cebe bugeb mafarde. Tohiwe wa[arab me{a', heb Fwafeyan abe duCa heSda, hab mu]go velebin bafaral faxiyaRul. Tolgo /ahar gwend bu]iRe Tamunila <axa\aS. co xi, kwerbaVgi pun, mafarde wiTanila. Tohiwe wa[arab me{a', Fwafanila heS kwerbaV - roFaRdaSa, mufruRdaSa - aRargo baTi-baTiyab bajaldaSa, ferfedulago, janvanila bafaral faxi /ahara'ul rafalde. reZanila yasa' hel, vunila gwend. cingi \inqanila <axa\, jwezila Daniwe `uhine. - raxe hanire co bi?un [eral roS-'adi, - yan abunila yasa'. waxun wazanila nusgo son baraw fadaw, qularaw, beraRda kan;i biFularew co xigi e\edinaygo ZuDugi. ruqiRarunila yasa' hel gwandinir qogo son baraw folo]anxi;un [eraw wa]anila, anvila ?ugo son baray yas-fadan;un [eraygi ya]anila. Tojaw dowe-Gowego balahizogo, janvun wiXan tanila <axa\ gwandiniwe - TuFi fadin, Tinaldegi un, habsafatgi wugila heniw. 'ij bujayan dob /ahara'ul ahluyaldagi abun, wa[un xodegi, na]a yasgi rejinayun, TuriRabunila wasaS ]a\ab xu. ?wanila co /aharalde. baRaralde wi'anila hew, qwarifarab-tarab Do bosiRe. watanila Dindirgo judiyaw waC, [o[orab, maGpa{arab reTelgi reTun, badiSa pergi un, beTerba]iya'e xed bixulew wugila. ro{anila, qoxaranila cocaRda hel, bicanila cocaRda Dide-Dider `uha-ba]arab i/. reTine reTel bosanila heS waCaSe, rejine xu punila, baRe yaraG bujinabunila, cada] waxanila. co RamanaldaSan, unago, ?wanila hel co rosu`e. anila hel baRaralde - watanila horpo]ew waCgi, dunyalalda darmangi qosun, qasabxiyaSda Cewe ]aRa];un Zun, han bixulew watanila heSda hew. bosanila heSiyegi qwarifan ?inab Do. cada] hewgi waxun, wi'anila hanDe ;abawgo waC, cada] yasgi yigila heRda. zor biTun, inSul ulkayalde balahun razunel rugila hel. judiyal waCaRul hanDe Da\da Kanila hiTinaSde{un. «ni` dunyalaldago kin rujunel, inSuda kin riFulel, ruXabaRda kin riFulel, ya ni`go [weRe Kun rugo roqore ?weRefan, ya;uni haw TafinawiRe Kun wugo ni`eCa», - yan gargadanila hel. horpo]ew waCaS abunila - ni`eda Cebe ;abqogo naT Gwari;uda bugeb, Danib 'imgi baqwarab co gwend bugo, helda Tade ?olago, ni`eCa waCaSda abun 'ij, raza xuyal TamiReyan. Tamun unago, horpowegi KeRawun, wiTun gwendalde Tade waxina ni`eCa hew, xugi Diwgogi heniwe Daniwe re{un ina, - yan. jiyawgo waC helda reqanila. Gwendalde Tade ?olago, heSda waCaR abunila - raza xuyal TamiRin, - ilan. we;an]ulago, heS abunila - ber qan?iRefan me{a' ;abVul dunyal Sweruleb dir xugun nuDer xuyal kin rekerulel& - an. jwarizin, dur xol bekerifagi biFileb batila niDedayan abun, heR ;abaSgo xuyal Tamunila. horpowegi KeRawun, biTun gwendalde Tade waxanila heR hew. Tade ?warab me{a', zwarab maf fadin ]a\ab xugi Zanila, defenaSa Daniwe re{un wasgi anila. hanDe heSul xu KweRe rortanila judiyal waCal kwer behulago, berRupa TerFun anila xu. yaxun yasgun, ri'anila hanDe hel. ?wanila inSul /aharalde. sida Daniy yasgi Tamun, Tad ]aravul;igi tun, ri'anila hel inSu]e Tade. co herSida Tad anvgo reqeRabunila, anvgoyalda Tad nusgo ;unila, duda mapi` biFarab xugi duniyalaldago hezeb Do bujun bugin, Robalda Gorp, rapalda Tad, niD ?wezeb, niDeCa ]ir?izeb bajgi {uTizin, ya heb xu biFaraw, ya ;alew, ya rafaraw ?iwnigi insan niDeda watizin abun reqeRabunila. xugo jwarizin diye, nuDer hiTinaw waC kiwe arawan hiqanila inSuCa. heR abunila - ungeyan a\dolel niDgi tun, co kwe/ab, \inqarab nu[a' ana Fow, Toja' wiFizo niDeda, [warawgi ;alaro, wa]arawgi ;alaro, - yan. emen vaq <a/man;anila, /aharaldago ruq riJun, mafu ;unila, ulkaya'go Zefer banila. hanDe jiyawgo waCaS doy yas mujur hayiRe Tade FwadiRayunila co qorolay, diye yazayan coyaS, diye yazayan cogiyaS. Goy yasa' ;aRabunila, xadilgi hanalgi baRar habulel xafaRe dun yazunaroyan. Dun yaxunew xi didago ;ala, nuDgo Vodor rujayan. balahun yijanila hey co qoya' siwul gorduniSan, jiyabgo bergi helde{un buSinabun, ]a\ab xu bugila awla]alda Den-Deduleb. he' Golde kwer Fwafanila - gorda Gorpe bazanila xu. dur beTerhanxi kiw wugewan hiqanila he'. - gwandiniwe re{un wugeb;i ;alari? duda, - yan abunila xoCa. - hew Tade wa]iRe sababgo bujunari?an hiqanila he'. - coyab beTeralda jizgi Gun, ;abqogo naT {ala;uda bugeb kwar re{e duCa dir gorbode, - yan abunila xoCa, - jiziCa dir gabur Kuni, wa]ila diCa Gow Tade. yasalda aSjob kwar batizila, rapanzwan Dindirgo Galalgi qoTun, puranila he' ;abqogo naT {ala;uda bugeb kwar. coyab beTeralda jizgi ban, anila Gob xode re{un. {a<un Kunila jiziCa xol gabur. Turanila ]a\ab xu heniSa, ?wanila gwend bugeb bajalde Tade. behanila Danibe kwar, Kunila wasaS Gob, turjanila he', wa]un wazanila Tade was. Tirigo xoda rejanila Gow, borDarab \inZ fadin, ?wanila hel /aharalde. waCaRda hew wazunew wiFanila, coyaw baqbaKude Turanila, coyaw baqTerFude `utanila, habsafatgi unelgo-unel rugila. \aSil, <axa\ wo{anila, {alq bertade Dubanila, wasaS yas yaxanila. helda dir marhagi `ufarab{a!

ВАРАНИ ГУККАРАБ КУЦ Рукӏанила, рукинчӏила, цо нохъода гьалмагълъиялда чӏчӏун, бетIербахъиялълъе цо Гъалбацӏги, Циги, Церги, Цакьуги, Гӏангурги, Гъедуги. Рукӏанила гьел, щибаб къоялълъ чанареги ун, кепалда бетӏербахъулел. Цо къоялда гьезул нохъодул рагьтӏассан гӏебеде анила варанабазул къокъа. Гьездасса цояб, хӏетӏе унтун, билълъине кIвечӏого, авлахъалда ххутӏун букӏанила. Царада бихьанила гъоб; гьеб бортун анила Гъалбацӏида бицине, гьадин цо варани ххутӏун бугин, билълъине кӏвечӏого абун. Гьанже Гъалбацӏицца гъолълъухъе битӏун буго Цер: «Мун гъолълъухъе а, щибниги ххиянатги гьабиларин, нилӏер гьалмагълъиялда чӏчӏезе бачӏаян абе», - ян. Царацца абунила Варанида: — Нижер бетӏергьанасс ахӏулеб буго мун, щибниги ххиянатги гьабиларин, цадахъ бетӏербахъиялълъе чӏчӏезе бачӏаян. РескъотIараб бакӏалде ккун бугелълъул, ун буго гьеб нохъоде Гъалбацӏихъе. Гъалбацӏицца Варанида гӏемераб ххабарги бицун буго: — Мун ххер кунеб жо буго, ниж гьан кунел жал руго, кӏиязулго данде ккеларилан ккун батила дуда. Щибниги ххияналъи гьабизе гьечӏо, воре, мун щибго хӏинкъуге, — ян. Гьедин цадахъ рукӏун руго гьал таманаб меххалълъ. Цо къоялълъ Гъалбацӏ, чанабе араб меххалълъ, Пилгун багъизе ккун, цӏакъ квеш лълъукъ-лълъукъун бачӏун буго. Чан гьабизе кӏоларого, босада бегун букӏанила. Гьелълъие квине гӏураб чан гьабизе гьездаги кӏоларого, хвезе дагьалълъ ххутӏун буго Гъалбацӏ. Гьанже Царацца абунила Гъалбацӏида: - Нилӏее гӏураб гьанги батила, гъоб Варанигӏаги чӏван лълъикӏ, - ян. Гъалбацӏ кинго разилъун гьечӏо: — Дицца рагӏи кьуна, ххиянат гьабизе гьечӏо, - ян. Нахъеги ун буго Цер, нижецца дуде гӏайиб щвезе теларо абун, кье нижее изну доб чӏвазе. Кинго кьун гьечӏо гьелълъ изну. Нахъеги, лъабабилеб нухалълъги бачӏун буго Цер Гъалбацӏихъе, нижецца гьадинаб тадбир ургъун бугила дуде щибго гӏайиб щолареб. Дицца абилин долда, нилӏ киналго ракӏарараб бакӏалдеги ахӏун: нилӏер бетӏергьан хвезехъин бугин, нилӏер умумузул гӏадат букӏанин, бо биххизабизегӏан, нусгоги хвезе кьолеб, нусгояв хвезегӏан, анцӏго хвезе кьолеб, анцӏго холев вукӏани, цояв хвезе кьолев, нилӏеда гьоркьосса цояв хвезе бегьилаян. Гьелълъие дир гӏураб хӏила бугин, мун разилъеян гьарун буго Царацца. Аххир Гъалбацӏицца абун буго, гьеб жибго разилъани, дунги рази бугин, гурони гьечӏилан. Гьанже цо къоялълъ, киналго гьалмагъзабиги ракӏарун, Царацца бицун буго жинццаго Гъалбацӏие бицараб умумузул кици. Гьебмеххалълъ Цакьуцца абун буго нужецца дун кунин, дицца дирго би хӏалал гьабилин нужейилан. Бацӏиццаги абун буго: «Мун кун, цонигияб гӏорцӏцӏуларо, гьедигӏан гьитӏинаб дур гьан чамалълъе щолеб?» Дун кунилан абун лӏугьун буго Бацӏ. Бацӏил гьан квани, ниж киналго хвеларищан, цонигияб разилъичӏила. Дун кун, дун разияб бугоян бахъанила гӏангур. Белъине кӏолареб дур гьан лълъицца кунеб, гьеб белъунаго, цӏул тӏагӏинабилин, рохьобе нухги гӏазуцца къан бугебин, тӏаде бортун, семизе лӏугьун руго Бацӏги Циги. Асскӏобе бачӏун, Вараницца абун буго: — Щай нуж рагъулел, гӏезегӏан кӏудияб къаркъалаги буго дир, гьуинаб гьанги буго дир, киназего гӏезеги гӏела, дицца дир би хӏалал гьабула нужее, дун кун, - ан. Битӏараб бугин абун, Царацца киналго тӏаде разарун, гъоб Варани, цо лахӏзаталда жаниб тӏутӏу-хъухъун рехханила. warani guKarab kuc rujanila, rujnzila, co no]oda halmaG;iyalda Zun, beTerba]iya'e co Galbavgi, cigi, cergi, capugi, fangurgi, Gedugi. rujanila hel, ?ibab qoya' xanaregi un, ke<alda beTerba]ulel. co qoyalda heRul no]odul rahTaSan febede anila waranabaRul qoqa. heRdaSa coyab, \eTe untun, bi'ine jwezogo, awla]alda {uTun bujanila. carada biFanila Gob, heb bortun anila Galbavida bicine, hadin co warani {uTun bugin, bi'ine jwezogo abun. hanDe GalbaviCa Go'u]e biTun bugo cer - «mun Go'u]e a, ?ibnigi {iyanatgi habilarin, ni`er halmaG;iyalda ZeRe bazayan abe», - yan. caraCa abunila waranida — niDer beTerhanaS a\uleb bugo mun, ?ibnigi {iyanatgi habilarin, cada] beTerba]iya'e ZeRe bazayan. resqoTarab bajalde Kun buge'ul, un bugo heb no]ode Galbavi]e. GalbaviCa waranida femerab {abargi bicun bugo — mun {er kuneb Do bugo, niD han kunel Dal rugo, jiyaRulgo dande Kelarilan Kun batila duda. ?ibnigi {iyana;i habiRe hezo, wore, mun ?ibgo \inquge, — yan. hedin cada] rujun rugo hal tamanab me{a'. co qoya' Galbav, xanabe arab me{a', <ilgun baGiRe Kun, vaq kwe/ 'uq-'uqun bazun bugo. xan habiRe jolarogo, bosada begun bujanila. he'iye kwine furab xan habiRe heRdagi jolarogo, [weRe daha' {uTun bugo Galbav. hanDe caraCa abunila Galbavida - ni`eye furab hangi batila, Gob waranifagi zwan 'ij, - yan. Galbav kingo raRi;un hezo — diCa rafi puna, {iyanat habiRe hezo, - yan. na]egi un bugo cer, niDeCa dude fayib ?weRe telaro abun, pe niDeye iRnu dob zwaRe. kingo pun hezo he' iRnu. na]egi, ;ab~abileb nu[a'gi bazun bugo cer Galbavi]e, niDeCa hadinab tadbir urGun bugila dude ?ibgo fayib ?olareb. diCa abilin dolda, ni` kinalgo rajararab bajaldegi a\un, ni`er beTerhan [weRe]in bugin, ni`er umumuRul fadat bujanin, bo bi{iRabiRefan, nusgogi [weRe poleb, nusgoyaw [weRefan, anvgo [weRe poleb, anvgo [olew wujani, coyaw [weRe polew, ni`eda horpoSa coyaw [weRe behilayan. he'iye dir furab \ila bugin, mun raRi;eyan harun bugo caraCa. a{ir GalbaviCa abun bugo, heb Dibgo raRi;ani, dungi raRi bugin, guroni hezilan. hanDe co qoya', kinalgo halmaGRabigi rajarun, caraCa bicun bugo DinCago Galbaviye bicarab umumuRul kici. hebme{a' capuCa abun bugo nuDeCa dun kunin, diCa dirgo bi \alal habilin nuDeyilan. baviCagi abun bugo - «mun kun, conigiyab forVularo, hedifan hiTinab dur han xama'e ?oleb&» dun kunilan abun `uhun bugo bav. bavil han kwani, niD kinalgo [welari?an, conigiyab raRi;izila. dun kun, dun raRiyab bugoyan ba]anila fangur. be;ine jolareb dur han 'iCa kuneb, heb be;unago, vul Tafinabilin, roFobe nu[gi faRuCa qan bugebin, Tade bortun, semiRe `uhun rugo bavgi cigi. aSjobe bazun, waraniCa abun bugo — ?ay nuD raGulel, feRefan judiyab qarqalagi bugo dir, huinab hangi bugo dir, kinaRego feRegi fela, diCa dir bi \alal habula nuDeye, dun kun, - an. biTarab bugin abun, caraCa kinalgo Tade raRarun, Gob warani, co la\Ratalda Danib TuTu-]u]un re{anila.

КЪАЙИЦАДАХЪАЛ РукӀанила, рукӀинчӀила цо Церги, Циги, БацІги. Къайицадахъаллъун рукӀун, гьезул бекьаризе цо гамушги букӀанила. Кутнада гьадаб гамушги бан, МукӀучихханассул ракьалда рекьарулел рукӀанила ихдал гьел. Рекьи лӏугӀараб меххалълъ квинеян абун, гьез цо хъаба нахулги, цо хъаба гьацӀцӏулги, цо хъаба урбадулги танила рохьоб жидерго къавуда баххчун. Рокъор ругел цӏцӏорорагӏаз рахӀат хвезабун букӀанила Царал. Гьабизе хӀила ургъулаго, кӀиго-лъабгониги къо банила гьалълъ. Цо къоялълъ, тӀадран рекьарулаго, гьезда асскӀоссан цо чи унев вукӀанила, ахӀулаго кечІгун, гьазухъги валагьулаго. Цицца гьикъанила: - Ялъачи, гьадав чиго щибизе ахІдолев, - ан. Дун инагури цӀеххезе гьабсагӀатанги абун, бортун анила Цер. Ццевесса чиги тӀерхьанила, ххадуб Церги тӀагӀанила. Цо заманалдассан баккун бачӀанила Цер, бигьа гьабун, цӀакъ ургъелги ккун. - Щиб лӏугьараб, щай ургъел чІвараб? - ан гьикъанила Цицца. - Лӏугьараб жони нилӏ киналго роххизе гӀадинаб буго, диде тӀадени ккараб намус буго кӀудияб, - ан жаваб гьабунила Царацца. - ВахІ, нилӏ киналго роххулеб, мун пашманлъулеб жо щиб гьеб, - ан абунила БацӀицца. - Нилӏер гьав Мукучихханассе вас гьавун вугин абун, роххел бицине витIун вукӀун вуго гьадав чи, гьев васассда цӀцӏар лъезе дунги ахӀулеб буго. Гьанже, гьессда лъезе цӀцӏар батуларого, дир яхӀ хун буго. Лъаларо, инего инчӀогойищ чӀчӏелебали, - ян жаваб кьунила гьелълъ. - Воре, воре, инчӀого бегьиларо; гъоссул ракьги бекьун, цӀцӏар лъезе ахӀараб меххалълъ, инчӀого бегьулеб жо гуро, - ян абунила БацӀиццаги Циццаги. Хьвархьвалаго анила Цер гьезда бихьулебгӀан бакӀалдассан. ГохІги бегун, хъархъазулӏе ккейгун, кӀваралълъ бекеранила гьеб. Рокъобе щварабго, Цер лӏугьанила, рагьун хъубигун, гьоцӀцӏо-нах чӏчӏикӀизе. ЛълъикӀ лъабалдаго тӀассаги чӀчӏикӀун, нахъеги щула гьарун кӀалтӀа бегун, гьелги тун, билълъанила нахъбуссун, ахӀулаго кечІгун. Гьеб тӀаде щварабго, цӀехханила Циццаги БацӀиццаги цӀцӏар щибин лъурабилан. - КӀалтӀубахъ абун лъуна, ян абунила Царацца, щибниги нечечӀого. ЦӀакъ лълъикӀаб цӀцӏар лъун бугин абун, хващтӀан рекьаризе лӏугьанила. Нахъияб къоялълъ балагьулеб букӀанила Цер рахъ-рахъалде. Вихьанила гьелда цІакъго рикӏкӀадассан унев цо чи. Валлагь, гьадав чиги дида ххадув вачӀунев чи вугоянги абун, бекеранила Цер, Циги БацІги ххадур ралагьунги тун. ГохІда нахъаги тирун, нахъбуссун бачӀанила Цер. МукӀучихханассе цоги вас гьавун рагӀула, гьессдаги цӀцӏар лъезе кколеб буго диццаян ххабар бачӀун буго хханассдассан абун, цӀакъ ине бокьуларого гӀадин, зигардизе лӏугьанила Цер. ИнчӀого бегьилароян абун, Циццаги БацӀиццаги балагьизабунила Цер. Бурбудулаго анила Цер, бокьулареб ххвелги гьабун, гохӀде нахъени щварабго, ххазабунила гьелълъ. Рокъобе щвейгун, рагьанила гьелълъ лъабабго хъабаялълъул кӀал, лӏугьанила чӀчӏикӀаризе. Танкан бакьулӏалдассаги эххе ккезарунила хъуби. АхӀулаго кечӀгун, билълъанила гьеб бигьа гьабун къайцадахъазде асскӀобе. ТӀаде щвейгун, гьез цӀехханила гьелда цӀцӏар щибин лъурабилан. - Бакьхен абун лъуна, - ян жаваб гьабунила гьелълъ. Лъабабилеб нухалълъ анила Цер, гьадавго МукӀучихханассул васассул багьанаги бачун. Лъабабилеб нухалълъ Царацца лъабабго хъаба бацІцӀад гьабун гӀодоб лъунила. Нахъбуссун бачӀун, къайцадахъаз щиб цӀцӏар лъурабилан, цӀеххараб меххалълъ, абунила гьелълъ хханассул васассда цӀцӏар ТӀагӀен абун лъунин. Рекьиги лӏугӀун, паракъалъун, рилълъанила гьел рокъоре. Цидаги БацӀидаги ракӀалда бугила, гӀодобе биччан ракӀгин, гьоцІцӏо-нах, урба чӀчӏикӀизе, киндай гьеб хӀилаялдасса чӀвачӀого борчӀилебан, Царада ракӀалдаги бугила. Щванила рокъоре, росанила ццере хъуби, ругила чӀан-чӀорого! Квалквадулел гъол рукӀаго, Царацца тӀурун биччан танила. Ххадур ралагьун къайцадахъалги ххутӀанила. qayicada]al rujanila, rujinzila co cergi, cigi, bavgi. qayicada]al;un rujun, heRul bepariRe co gamu/gi bujanila. kutnada hadab gamu/gi ban, mujuxi{anaSul rapalda reparulel rujanila i[dal hel. reji `ufarab me{a' kwineyan abun, heR co ]aba nahulgi, co ]aba haVulgi, co ]aba urbadulgi tanila roFob Didergo qawuda ba{xun. roqor rugel VororafaR ra\at [weRabun bujanila caral. habiRe \ila urGulago, jigo-;abgonigi qo banila ha'. co qoya', Tadran reparulago, heRda aSjoSan co xi unew wujanila, a\ulago kezgun, haRu]gi walahulago. ciCa hiqanila - ya;axi, hadaw xigo ?ibiRe a\dolew, - an. dun inaguri ve{eRe habsafatangi abun, bortun anila cer. CeweSa xigi TerFanila, {adub cergi Tafanila. co RamanaldaSan baKun bazanila cer, biha habun, vaq urGelgi Kun. - ?ib `uharab, ?ay urGel zwarab& - an hiqanila ciCa. - `uharab Doni ni` kinalgo ro{iRe fadinab bugo, dide Tadeni Karab namus bugo judiyab, - an Dawab habunila caraCa. - wa\, ni` kinalgo ro{uleb, mun <a/man;uleb Do ?ib heb, - an abunila baviCa. - ni`er haw mukuxi{anaSe was hawun wugin abun, ro{el bicine wiTun wujun wugo hadaw xi, hew wasaSda Var ;eRe dungi a\uleb bugo. hanDe, heSda ;eRe Var batularogo, dir ya\ [un bugo. ;alaro, inego inzogoyi? Zelebali, - yan Dawab punila he'. - wore, wore, inzogo behilaro, GoSul rapgi bepun, Var ;eRe a\arab me{a', inzogo behuleb Do guro, - yan abunila baviCagi ciCagi. FwarFwalago anila cer heRda biFulebfan bajaldaSan. go\gi begun, ]ar]aRu`e Keygun, jwara' bekeranila heb. roqobe ?warabgo, cer `uhanila, rahun ]ubigun, hoVo-na[ ZijiRe. 'ij ;abaldago TaSagi Zijun, na]egi ?ula harun jalTa begun, helgi tun, bi'anila na]buSun, a\ulago kezgun. heb Tade ?warabgo, ve{anila ciCagi baviCagi Var ?ibin ;urabilan. - jalTuba] abun ;una, yan abunila caraCa, ?ibnigi nexezogo. vaq 'ijab Var ;un bugin abun, [wa?Tan repariRe `uhanila. na]iyab qoya' balahuleb bujanila cer ra]-ra]alde. wiFanila helda vaqgo riJadaSan unew co xi. walah, hadaw xigi dida {aduw wazunew xi wugoyangi abun, bekeranila cer, cigi bavgi {adur ralahungi tun. go\da na]agi tirun, na]buSun bazanila cer. mujuxi{anaSe cogi was hawun rafula, heSdagi Var ;eRe Koleb bugo diCayan {abar bazun bugo {anaSdaSan abun, vaq ine bopularogo fadin, RigardiRe `uhanila cer. inzogo behilaroyan abun, ciCagi baviCagi balahiRabunila cer. burbudulago anila cer, bopulareb {welgi habun, go\de na]eni ?warabgo, {aRabunila he'. roqobe ?weygun, rafanila he' ;ababgo ]abaya'ul jal, `uhanila ZijariRe. tankan bapu`aldaSagi e{e KeRarunila ]ubi. a\ulago kezgun, bi'anila heb biha habun qayicada]aRde aSjobe. Tade ?weygun, heR ve{anila helda Var ?ibin ;urabilan. - baphen abun ;una, - yan Dawab habunila he'. ;ab~abileb nu[a' anila cer, hadawgo mujuxi{anaSul wasaSul bahanagi baxun. ;ab~abileb nu[a' caraCa ;ababgo ]aba baVad habun fodob ;unila. na]buSun bazun, qayicada]aR ?ib Var ;urabilan, ve{arab me{a', abunila he' {anaSul wasaSda Var Tafen abun ;unin. repigi `ufun, <araqa;un, ri'anila hel roqore. cidagi bavidagi rajalda bugila, fodobe biXan rajgin, hoVo-na[, urba ZijiRe, kinday heb \ilayaldaSa zwazogo borzileban, carada rajaldagi bugila. ?wanila roqore, rosanila Cere ]ubi, rugila zan-zorogo! kwalkwadulel Gol rujago, caraCa Turun biXan tanila. {adur ralahun qayicada]algi {uTanila.

Церги бакьучги Церги бакьучги рукIанила кIудиял гьалмагъзаби. Гьал цо сордоялълъ чанаре анила, гьазухъе щванила цо моххмоххги. Гьаз хIукму гьабунила гьаб бищун ракъараб заманалде нахъе тезе. Гьедин гьабги нахъе тун рукIаго, цо заманалдассан царацца абунила: – РачIа гьадаб моххмохх бищун цIакъаб макьу бихьаразе кьезе, – ян. Реганила кьижизе, бакьучалълъ бачIинахъего, кьижун биччан танила. Гьаб кьижарабго бахъун царацца моххмохх кванила. Бакъараб бакьучида гIемер меххалълъ кьижизе кIвечIила. Гьалълъ, тункун церги бахъине гьабун, абунила: – Гьа, бице дуда бихьараб макьу. Царацца абунила: – Цин дуцца бице. – Дида хханассул васассе чIчӏужу ячунеб бертин бихьана, гьениб гIемер кепалда гьекъолел, кваналел рукIана, кьолеб батIи-батIияб кунеб жоги букIана, – ян бицанила бакьучицца. Царацца абунила: – Гьеле гьедин берталълъ мун букIинги лъан, дицца мун кьижараб меххалълъ моххмохх кун букIана. Мискин бакьучалълъ гьелде данде абунила: – Бихъагихха дур чехь, дуцца макьил бицараб меххалълъго щаклъун букIараб дун, цощинаб хIила гьабизехъинцин батичIонийинхха гьаб болъоницца, – ян. Макьилӏ кванараб квеналдалъун бакьучалълъул чехь гIорцIцӏичIила, гьаб гъарин, бакъуцца хвезе дагьалълъ ххутIанила. Ххадубги бакьучицца царада абунила: – Гьалмагъзабазда гьоркьоб гуребги жидерго эбел-инссуда гьоркьобцин царацца хIила гьабулилан рагIун букIана, гьанже дир гьелда ракIчIчӏана. Жакъа къоялдасса нахъе тIокIаб дун дуда бихьизе гьечIо, дида мун бихьулареб гIадин, тIокIаб нилӏеда гьоркьоб гьудуллъиги гьечIо, дургун гьудуллъи гьабизегIан гьойдулгун гьудуллъи гьаби гIезегIан лълъикI. Гьанже цер гIодизе, ахIдезе лӏугьанила, мун гIадинаб лълъикIаб гьудулги батIалъун дида дунялалда букIине кIоларилан. Гьелдасса ххадуб гьалълъ гьедун рагIи кьунила жакъа къоялдасса нахъе жинцца бакьуч бакъун теларин, жибго бакъун букIанигийилан. Царае гьалълъулгун гьудуллъи тIезе бокьун букIинчIила, щайгурелълъул гьеб цадахъ гьечIого жиндиего гIураб квен батизе гьалда кIолеб букIинчIила. ГIабдал бакьучги гьалълъул рагIуда божанила, гьанжессаги гьалълъулгун гьудуллъиялда чIчӏанила. Гьелдасса ххадуб анлӏго-анкьго къоялълъ нахъасса къотIичIого квине жо балагьулелги рукIун, гьазда цо гьанал кесек батанила, кутакалда ссвакарал гьал цо нохъода кьижанила. Макьилӏ бакьуч цо рахIат хун лӏугьанила, гьаб, рагьун бергун, балагьанила, бугила царацца гьеб гьанал кесекги кун, гIорцIцӏичIеб меххалълъ босун бакьучил чахьалда каратIги бахъун, гьалълъул бакьал ххарцIунел. КIанцIун тIаде бахъанила бакьуч. – Дуцца гьабулеб жо щиб?! – ан ахIанила. – ГьанжелълъагIан дуцца гьабураб жо гьадингояб жо букIана, гьанже дие гьабураб жоялда данде ккун! Гьанже дицца мун кибе кIанцIаниги тезе гьечIо! Ццебе цер тIуранила, ххадуб бакьуч бортанила, гьедин унел гьал цо кьурул рагIалде щванила. Царацца рачӏчI ццебеххун хьвагIанила, рачIчӏалда ххадуб хапулаго бакьуч кьурулӏа гъоркье реххун анила, гIодобги речIчIун, бетIер бихъанила. TIacсa гьоркьеги балагьун, царацца абунила: – Гьанже балагьилин, – абун. Гьадинги абун, цер ахIулаго кечIгун, анила.

Борхьилги царалги къисса Борохьги церги кӏудиял гьудулзаби рукӏанила. Царацца абунила: - Гьаб бакӏ лълъикӏаб бакӏ гьечӏо, гьаниб кваназе жоги тӏагӏун буго, рачӏа гӏор бахун дореххун ине. - Дида гӏор бахине кӏоларо гури, - ян абунила борхьицца. - Бачӏа, мун дир горбода жемде, дицца баччила мун, - ан абунила цинги царацца. Горбода жемун борохьгун, цер лӏугьанила гӏурулӏе. Гьеб борхьил ракӏквешлъи букӏанила царадеххун. Гӏурул бакьулӏе щвейгун, борхьицца габурги дандекъан цер гъанкъизабизе къассд гьабунила. Гьеб меххалълъ царацца абунила: - Гьадигӏан лълъикӏал гьудулзаби, цоязда цоязул гьумерги бихьичӏого холел ругохха. Борхьицца жиндирго бетӏер ццебе баккизе гьабунила. Царацца абунила бихьулеб гьечӏилан. Борихьицца бетӏер дагьабги цӏцӏикӏкӏун ццебе баккизе гьабунила. Царацца хапун кӏалалълъ ккун, чӏамунила борхьил бетӏер. Гӏурул доб рахъалда салуда тӏад борохьги лъун, гъоркье квачӏ бегьун битӏизеги гьабун, абунила: - Гьадин битӏараб бокьула дие гьудул.

КЕТУГИ ЦЕРГИ Цо чияссул букӀарабила Кету. Гьесс гьеб, рохьобеги бачун, гьениб реххун тун буго. Гьессда чӀалгӀун букӀун буго гъоб Кету, гӀемер цӀцӏогьодун. Рохьоб, хӀал лъалареб бакӀалда, хӀинкъадго хьвада-чІвадулеб букӀараб Катида данделъун буго цо Цер. Кету бихьараб меххалълъ, Цер цӀакъ тамашалъун ххутӀун буго: кигӀан меххалълъ рохьоб хьваданиги, дида гьадинаб рухІчӀаголъи бихьун букӀинчӀилан, гӀажаиблъи гьабун буго. - Мун щиб, цӀцӏар щиб дуда? - ян гьикъанила Царацца. Михъалги кьурун, Катицца абунила: - Дун буго рохьил ххан КетугӀали, - ян. - Дир добе гьоболлъухъ билълъа мун, - ан абунила Царацца. Гьелда разилъун, Кету Царахъе гьоболлъухъ анила. Гьелдасса ххадур гьел кӀиялго цадахъ гӀумру гьабизе лӏугьанила. Цо къоялълъ Цер чанабе анила, Кетуги рокъоб тун. Царада рохьоб цо БацІ данделъанила. - Мун киб букӀараб, Цер? - ан гьикъанила БацӀицца. - Гьанже дун россассе ун йиго, — ян абунила Царацца. - Щив, гъарин, гьев дур росс? - ан гьикъанила БацӀицца. - КетугӀали абун буго цо рохьазул ххан, - ан бицанила Царацца. - Цо гьелълъухъ балагьизе бегьуларищ дун? – ан гьикъанила БацӀицца. - Валлагь, бегьула, щай бегьулареб. ЦӀакъ ццидалаб жони бугохха эб, дир бетӀергьанчи. Цощинаб ццим бахъун, гьелълъ мун кун тезеги бегьула, - ян абунила Царацца. - БачӀунеб батани гьеб бихьизе, гьелълъие цо лълъикӀаб сайигъатги босунгӀаги бачӀахха. Гьелдасса ххадуб рохьоб Царада данделъун буго Ци. - Мун киб букӀараб, Цер? - ан гьикъанила Цицца. - Гьанже дун россассе ун йиго. - Лълъие мун россассе арай, Цер? - КетугӀали абулев рохьалълъул хханассе ун йиго дун россассе. - Гьелълъухъ балагьизе бегьуларищ, гъарин, Цер? - Бегьула, щай бегьулареб, цӀакъ ццидалаб жони буго гьеб. Гьелълъие цо сайигъат босунгӀаги бачӀине ккелахха, гурони, гьелълъ мун ццидакье кун тезеги бегьула, ян абунила Царацца. БацӀицца сайигъаталълъе цо куй бачун бачӀанила. Цицца цадахъго цо оц бачӀанила. Гьеб сайигъат-саламгун рачӀун, Циги БацІги кӀалтӀа чӀчӏун рукӀанила, Царадаги Катидаги тӀаде лӏугьине изну тӀалаб гьабун. Гьебмеххалълъ цо ГӀанкІкӏ букӀанила хъархъида гъорлӏ баххчун, цинги гьеб лахІзаталда гьенисса тӀурун биччан танила. Гьелда ххадуб Ци ахІдон буго: - Царадаги Катидаги абе, гьанир гьалбал ругин балагьун чӀчӏун, изну тӀалаб гьабулел, - ан. Циццаги БацӀиццаги, цо хьвараб бакӀалде лӏугьун, чӀчӏезе къассд гьабунила. Ци цо гъотӀодеги бахун чӀчӏанила, БацІ Цида гьарданила жибги баххчизе цо гӀамал гьабеян абун. Цицца абунила, гъоб хъархъилълъе жанибе лӏугъун, баххчун чӀчӏахха мунгиян. Гъоркьеги лӏугъун, Цицца гьеб Бацӏ баххчараб хъархъиде тӀаде цо дагъал тӀанхал рехханила, жибгоги нахъеги гъотӀоде бахун чӀчӏанила. Гьезул бараб ругьел ГӀанкӏкӏицца Царадеги Катидеги щвезабунила, гьалбал рачӀун ругилан бицанила. Гьалбадериде данде Церги Кетуги къватӀире рачӀанила. Цида бищун ццере рихьанила гьел къватӀире рачӀунел. «Вабабай, Царал россассул гьитӀинлъи», ян абунила БацӀида гьелълъ. КъватӀибе бачӀарабго Кету, оцода тӀад речІчӀанила, мигӀав, мигӀав, мигӀав абун, гьеб тӀутӀузе лӏугьанила. Вабабай, ункъго циялълъе гӀолеб оц цо Катие гӀезехъин гьечӏо, кигӀан чехь хъантӀараб жо аб бугебан ракӀалде кканила Цида. Гьебмеххалълъ БацӀиеги бокьанила гьеб Катицца гьабулеб жоялълъухъ балагьизе. ТӀамахги багъа-бакаризе гьабун, бигьа гьабун, гӀундулги гъуцӀизарун, бакканила БацІ. Тӏамах багъарарабго, гӀункӏкІ бугилан ккун, Кету кӀанцӀун анила БацӀиде тӀаде. БацІ тӀурун биччан танила. БацӀидасса хӀинкъун, Кету гъотӀоде тӀаде ххарун анила. ГъотӀода букӀараб Ци, хӀинкъун, Кету жинде тӀаде бачӀунеб бугилан ккун, хъатамасан гъоркье кӀанцӀанила. Гьеб куцалда гьоболлъухъ рачӀарал БацІги Циги лӏутун анила. - Вере, ккве, вере ккве, Ци, - ян ахІдолеб Церги букӀанила. Гьелдасса нахъе рохьоб букӀараб щинаб рухІчӀаголъи Царадассаги Катидассаги хӀинкъулаанила. Ал кӀиялго абуни, сайигъаталълъе бачӀараб куйги оцги кун, кепалда рукӀанила. ketugi cergi co xiyaSul bujarabila ketu. heS heb, roFobegi baxun, henib re{un tun bugo. heSda zalfun bujun bugo Gob ketu, femer Vohodun. roFob, \al ;alareb bajalda, \inqadgo Fwada-zwaduleb bujarab katida dande;un bugo co cer. ketu biFarab me{a', cer vaq tama/a;un {uTun bugo, kifan me{a' roFob Fwadanigi, dida hadinab ru\zago;i biFun bujinzilan, faDaib;i habun bugo. - mun ?ib, Var ?ib duda& - yan hiqanila caraCa. mi]algi purun, katiCa abunila - dun bugo roFil {an ketufali, - yan. - dir dobe hobol;u] bi'a mun, - an abunila caraCa. helda raRi;un, ketu cara]e hobol;u] anila. heldaSa {adur hel jiyalgo cada] fumru habiRe `uhanila. co qoya' cer xanabe anila, ketugi roqob tun. carada roFob co bav dande;anila. - mun kib bujarab, cer& - an hiqanila baviCa. - hanDe dun roSaSe un yigo, — yan abunila caraCa. - ?iw, Garin, hew dur roS& - an hiqanila baviCa. - ketufali abun bugo co roFaRul {an, - an bicanila caraCa. - co he'u] balahiRe behulari? dun& – an hiqanila baviCa. - walah, behula, ?ay behulareb. vaq Cidalab Doni bugo{a eb, dir beTerhanxi. co?inab Cim ba]un, he' mun kun teRegi behula, - yan abunila caraCa. - bazuneb batani heb biFiRe, he'iye co 'ijab sayiGatgi bosunfagi baza{a. heldaSa {adub roFob carada dande;un bugo ci. - mun kib bujarab, cer& - an hiqanila ciCa. - hanDe dun roSaSe un yigo. - 'iye mun roSaSe aray, cer& - ketufali abulew roFa'ul {anaSe un yigo dun roSaSe. - he'u] balahiRe behulari?, Garin, cer& - behula, ?ay behulareb, vaq Cidalab Doni bugo heb. he'iye co sayiGat bosunfagi bazine Kela{a, guroni, he' mun Cidape kun teRegi behula, yan abunila caraCa. baviCa sayiGata'e co kuy baxun bazanila. ciCa cada]go co oc bazanila. heb sayiGat-salamgun razun, cigi bavgi jalTa Zun rujanila, caradagi katidagi Tade `uhine iRnu Talab habun. hebme{a' co fanJ bujanila ]ar]ida Gor` ba{xun, cingi heb la\Ratalda heniSa Turun biXan tanila. helda {adub ci a\don bugo - caradagi katidagi abe, hanir halbal rugin balahun Zun, iRnu Talab habulel, - an. ciCagi baviCagi, co Fwarab bajalde `uhun, ZeRe qaSd habunila. ci co GoTodegi bahun Zanila, bav cida hardanila Dibgi ba{xiRe co famal habeyan abun. ciCa abunila, Gob ]ar]i'e Danibe `uhun, ba{xun Za{a mungiyan. Gorpegi `uhun, ciCa heb bav ba{xarab ]ar]ide Tade co dahal Tan[al re{anila, Dibgogi na]egi GoTode ba[un Zanila. heRul barab ruhel fanJiCa caradegi katidegi ?weRabunila, halbal razun rugilan bicanila. halbaderide dande cergi ketugi qwaTire razanila. cida bi?un Cere riFanila hel qwaTire razunel. «wababay, caral roSaSul hiTin;i», - yan abunila bavida he'. qwaTibe bazarabgo ketu, ocoda Tad reZanila, mifaw, mifaw, mifaw abun, heb TuTuRe `uhanila. wababay, unqgo ciya'e foleb oc co katiye feRe]in hezo, kifan xeF ]anTarab Do ab bugeban rajalde Kanila cida. hebme{a' baviyegi bopanila heb katiCa habuleb Doya'u] balahiRe. Tama[gi baGa-bakariRe habun, biha habun, fundulgi GuviRarun, baKanila bav. Tama[ baGararabgo, funJ bugilan Kun, ketu janvun anila bavide Tade. bav Turun biXan tanila. bavidaSa \inqun, ketu GoTode Tade {arun anila. GoToda bujarab ci, \inqun, ketu Dinde Tade bazuneb bugilan Kun, ]atamasan Gorpe janvanila. heb kucalda hobol;u] razaral bavgi cigi `utun anila. - were, Kwe, were Kwe, ci, - yan a\doleb cergi bujanila. heldaSa na]e roFob bujarab ?inab ru\zago;i caradaSagi katidaSagi \inqulaanila. al jiyalgo abuni, sayiGata'e bazarab kuygi ocgi kun, ke<alda rujanila.

Гь h 1. Гьа, гьобол! Же, лъимал! ha, hobol! $e, ;imal! Гьа, гьобол! Же, гьимал! ha, hobol! $e, himal! 2. Гьаб дуниял ссверун ссвердарав дида годекIаниб буго месед батулеб. hab duniyal Swerun Swerdaraw dida godejanib bugo mesed batuleb. Гьаб дунял ссверун ссвердарав дида годекIаниб буго месед батинеб. hab dunyal Swerun Swerdaraw dida godejanib bugo mesed batineb. 3. Гьаб дуниялалда ххадур нилI рилълъани гурони, дунял ххадуб цIцIазе нилIеда кIолареб. hab duniyalalda {adur ni/ ri:ani guroni, duniyal {adub ~a#e ni/eda jolareb. Гьаб дунялалда ххадур нилълъ рилълъани гурони, дунял ххадуб цIцIаде нелълъеда кIваняреб. hab dunyalalda {adur ni/ ri:ani guroni, dunyal {adub ~ade ne:eda jwanyareb. 4. Гьаб кIочон тараб бихьугегийила. hab joxon tarab bi%ugegiyila. Гьоболассул бакIалде щведал, гьессул хъизан ятун йиго чIчIегIерги бан. Щиб-кинан цIеххедал, гьелълъ бицун буго росс хванилан. Гьоболасс зигараги бан, жиндирго пашманлъи загьир гьабун буго. Гьелълъ данде - «Гьаб кIочон тараб бихьугеги!» – ян абун буго. Гьоболассда ракIалде ккун буго гьалдасса кIудиябгийищин чияссда пашманлъи-къварилъи бихьулеб. hobolaSul bajalde &wedal, heSul ]i#an yatun yigo Zefergi ban. &ib-kinan `e{edal, he: bicun bugo roS [wanilan. hobolaS #igaragi ban, $indirgo _a^man;i #ahir habun bugo. he: dande - «hab joxon tarab bi%ugegi!» - yan abun bugo. hobolaSda rajalde Kun bugo haldaSa judiyabgiyi&in xiyaSda _a^man;i-qwari;i bi%uleb. КIиго соналдассан гьоболассул бакIалде щвейдал, гьезул жакъа – метер чIчIужу ячинеян вукIарав васги хун ватун вуго. Гьоболасс васассул эбелалда зигара бан буго. Гьанжессаги гьелълъ додинго, гьаб кIочон тараб бихьугегиян, жаваб кьун буго. ВахIин, гьалдассаги кIудиябгийищин чияссда къварилъи бихьулебан гIажаиблъи гьабун буго гьанжеги гьоболасс. jigo sonaldaSan hobolaSul bajalde &weydal, he#ul $aqa - meter Zu$u yaxineyan wujaraw wasgi [un watun wugo. hobolaS wasaSul ebelalda #igara ban bugo. han$eSagi he: dodingo, hab joxon tarab bi%ugegiyan, $awab pun bugo. wa\in, haldaSagi judiyabgiyi&in xiyaSda qwari;i bi%uleban fa$aib;i habun bugo han$egi hobolaS. Цо кIиго соналдассан нахъеги ккун вуго гьав добго росулIе. ЦIакъ къваридго, пашманго ятун йиго гьоболассул лълъади. Щиб ккарабан гьоболасс гьикъилалде, гьелълъ абун буго - «Гьанже бихьана, вацц, дида доб кинабго кIочараб! Я кваназе квен гьечIо, я гьеб босизе бакI гьечIо! co jigo sonaldaSan na]egi Kun wugo haw dobgo rosu/e. `aq qwaridgo, _a^mango yatun yigo hobolaSul :adi. &ib Karaban hobolaS hiqilalde, he: abun bugo - «han$e bi%ana, waC, dida dob kinabgo joxarab! ya kwana#e kwen hezo, ya heb bosi#e baj hezo. ХхантIан тIадеги вахъун, гьобол азбаралдеги ун, хIобода бухьун букIараб жиндирго чу хъун буго. Гьелълъул гьанги гьоболассул лълъадуеги цогидал ракъаразеги бикьун буго. {anTan Tadegi wa]un, hobol a#baraldegi un, \oboda bu%un bujarab $indirgo xu ]un bugo. he:ul hangi hobolaSul :aduyegi cogidal raqara#egi bipun bugo. Гьаб кIочон тараб бихьугегийила. hab joxon tarab bi%ugegiyila. Гьоболассул бакIалълъе щодал, гьессул ххизан ятун йиго чIчIегIерги бамо. Щиби-кинан цIуххудал, гьелълъ бицун буго росс хIванилан. Гьоболасс зигараги бамо, жендерго пашмали загьир бумо буго. Гьелълъ данде - «Гьаб кIочон тараб бихьугеги!» – ян абун буго. Гьоболассда ракIалълъе ккомо буго гьалълъасса кIудабгищийин чияссда пашмали-къварили бихьинеб. hobolaSul baja:e &odal, heSul {i#an yatun yigo Zefergi bamo. &ibi-kinan `u{udal, he: bicun bugo roS \wanilan. hobolaS #igaragi bamo, $endergo _a^mali #ahir bumo bugo. he: dande - «hab joxon tarab bi%ugegi!» - yan abun bugo. hobolaSda raja:e Komo bugo ha:aSa judabgi&iyin xiyaSda _a^ma;i-qwarili bi%ineb. КIиго соналълъассан гьоболассул бакIалълъе щодал, гьезул якъад – метер чIчIужу ячдеян вукIарав васги хIомо ватун вуго. Гьоболасс васассул эбелалълъа зигара бамо буго. Гьанджессаги гьелълъ дадинго, гьаб кIочон тараб бихьугегиян, джаваб кьумо буго. ВахIин, гьалълъассаги кIудабгийищин чияссда къварили бихьинебан гIажаибли бумо буго гьанджеги гьоболасс. jigo sona:aSan hobolaSul baja:e &odal, he#ul yaqad - meter Zu$u yaxdeyan wujaraw wasgi \omo watun wugo. hobolaS wasaSul ebela:a #igara bamo bugo. hanGeSagi he: dadingo, hab joxon tarab bi%ugegiyan, Gawab pumo bugo. wa\in, ha:aSagi judabgiyi&in xiyaSda qwarili bi%ineban fa$aibli bumo bugo hanGegi hobolaS. Цо кIиго соналълъассан нахъеги ккомо вуго гьав дабго росолълъе. ЦIакъ къваридго, пашманго ятун йиго гьоболассул лълъади. Щиби ккарабан гьоболасс гьикълалълъер, гьелълъ абун буго - «Гьандже бихьана, вацц, дида доб кинябго кIочараб! Я кунаде квен гьечIо, я гьеб босде бакI гьечIо! co jigo sona:aSan na]egi Komo wugo haw dabgo roso:e. `aq qwaridgo, _a^mango yatun yigo hobolaSul :adi. &ibi Karaban hobolaS hiqla:er, he: abun bugo - «hanGe bi%ana, waC, dida dab kinyabgo joxarab! ya kunade kwen hezo, ya heb bosde baj hezo. ХхантIан адеги вахъун, гьобол азбаралълъеги омо, хIобола бухьун букIараб жендерго чу хъомо буго. Гьелълъул гьанги гьоболассул лълъадоеги цогидал ракъаразеги бикьун буго. {anTan adegi wa]un, hobol a#bara:egi omo, \obola bu%un bujarab $endergo xu ]omo bugo. he:ul hangi hobolaSul :adoyegi cogidal raqara#egi bipun bugo. 5. Гьаб кIочон тараб бихьугегиян абурабила гирун унеб бетIералълъ. (Гьеб кIочон тарабги щибдай букIунаян ххадув валагьарассда бетIер цIадабе кколеб бихьарабила). hab joxon tarab bi%ugegiyan aburabila girun uneb beTera:. (heb joxon tarabgi &ibday bujunayan {aduw walaharaSda beTer `adabe Koleb bi%arabila). Гьаб кIочон тараб бихьугегиян абурабила гирун энеб бел'эралълъ. (Гьеб кIочон тарабги щибидай букIиня ян ххадув валагьарассда белэр цIадабе ккенеб бихьарабила). hab joxon tarab bi%ugegiyan aburabila girun eneb bel'era:. (heb joxon tarabgi &ibiday bujunya yan {aduw walaharaSda bel'er `adabe Keneb bi%arabila). 6. Гьаб лълъади ячинги, лъимал гьариги Лъаларезда ккола цIакъаб жо гIадин, ГIумруялълъ гьездассан бихьараб канлъи Цо къоялълъ гьез кьураб кьогIлъиялълъ чIвала. hab :adi yaxingi, ;imal harigi ;alare#da Kola `aqab $o fadin, fumruya: he#daSan bi%arab kan;i co qoya: he# purab pof;iya: zwala. Гьаб лълъади ячиги, гьимал руйги Гьанярезда ккена цIакъаб жо гIадин, ГIурмуялълъ гьездассан бихьараб канцIа Цо къоялълъ гьез кьураб кьогIлиялълъ чIваня. hab :adi yaxigi, himal ruygi hanyare#da Kena `aqab $o fadin, furmuya: he#daSan bi%arab kan`a co qoya: he# purab pofliya: zwanya. 7. Гьабги добги ххабар щай, лълъикIаб ретIе, лълъикIаб кванай. habgi dobgi {abar &ay, :ijab reTe, :ijab kwanay. Гьабги дабги ххабар ссундуе, лълъикIаб регьее, лълъикIаб коне. habgi dabgi {abar Sunduye, :ijab reheye, :ijab kone. 8. Гьабе, цинги гьури киссан бугебалиги лъай. habe, cingi huri kiSan bugebali ;ay. Буе, ценги гьури киссан бугебалиги гьае. buye, cengi huri kiSan bugebali haye. 9. Гьаби рагъулел ратани, гьардохъаби роххулелила. habi ravulel ratani, hardo]abi ro{ulelila. Гьуби рагъинел ратани, гьердехъаби роххинелила. hubi ravinel ratani, herde]abi ro{inelila. 10. Гьабигьан вакъуларев, кочIохъан гIорцIцIуларев. habihan waqularew, kozo]an for~ularew. Гьибигьан вакъинярев, кочIохъан гIорцIцIинярев. hibihan waqinyarew, kozo]an for~inyarew. 11. Гьабигьанассда гьабил дваргъи рагIулареб, дабагъчияссда дабгъил махI чIвалареб. habihanaSda habil dwarvi rafulareb, dabavxiyaSda dabvil ma\ zwalareb. Гьибигьанассда гьабил дваргъи рагIиняреб, дабагъчияссда дабгъил махI чIваняреб. hibihanaSda habil dwarvi rafinyareb, dabavxiyaSda dabvil ma\ zwanyareb. 12. Гьабигьанассул чед кIудияб, чанахъанассул гьан кIудияб. habihanaSul xed judiyab, xana]anaSul han judiyab. Гьибигьанассул чед кIудаб, чанахъанассул гьан кIудаб. hibihanaSul xed judab, xana]anaSul han judab. 13. Гьабигьанассухъе гьоко къачIазеги унге, къебедассухъе ретIел букъизеги унге. habihanaSu]e hoko qaza#egi unge, qebedaSu]e reTel buqi#egi unge. Гьибигьанассухъе гьорко къачIадеги онги, къебедассухъе рел'эл букъдеги онги. hibihanaSu]e horko qazadegi ongi, qebedaSu]e rel'el buqdegi ongi. 14. Гьабида гIентIеро базеги маххщелила къваригIунеб. habida fenTero ba#egi ma:&elila qwarifuneb. Гьибида гIентIеро бадеги маххщелила къварагIинеб. hibida fenTero badegi ma:&elila qwarafineb. 15. Гьабие магъало гурей, корое баркала гурей. habiye mavalo gurey, koroye barkala gurey. Гьибие магъало гурей, корое баркала гурей. hibiye mavalo gurey, koroye barkala gurey. 16. Гьабизе бигьалъулеб – биххизе захIмалъулеб (ригьин). habi#e biha;uleb - bi{i#e #a\ma;uleb (rihin). Буде бигьалинеб – биххде захIмалинеб (ригьин). bude bihalineb - bi{de #a\malineb (rihin). 17. Гьабизе бокьани, кIолареб хIалтIиги букIунареб, тезе бокьани, тезе кIолареб гIамалги букIунареб. habi#e bopani, jorareb \alTigi bujunareb, te#e bopani, te#e jolareb famalgi bujunareb. Буде бокьани, кIваняреб хIалтIиги букIиняреб, теде бокьани, теде кIваняреб гIамалги букIиняреб. bude bopani, jwanyareb \alTigi bujinyareb, tede bopani, tede jwanyareb famalgi bujinyareb. 18. Гьабизе бокьани, кIоларебги лъаларебги жо букIунареб. habi#e bopani, jolarebgi ;alarebgi $o bujunareb. Буде бокьани, кIваняребги гьаняребги жо букIиняреб. bude bopani, jwanyarebgi hanyarebgi $o bujinyareb. 19. Гьабизе гьитIинаб, бицаде кIудияб жойила гIаданлъи. habi#e hiTinab, bicade judiyab $oyila fadan;i. Буде гьитIиняб, бицаде кIудаб жойила аданли. bude hiTinyab, bicade judab $oyila adanli. 20. Гьабизе – дие, квине – дуе. habi#e - diye, kwine - duye. Буде – де, конде – дой. bude - de, konde - doy. 21. Гьабизе жо тIагIарасс гIомо борлIулебила. habi#e $o TafaraS fomo bor/ulebila. Буде жо вагIарасс гIомо борлълъинебила. bude $o wafaraS fomo bor:inebila. 22. Гьабизе захIмалъулеб, биххизе бигьалъулеб. habi#e #a\ma;uleb, bi{i#e biha;uleb. Буде захIмалинеб, биххде бигьалинеб. bude #a\malineb, bi{de bihalineb. 23. Гьабизе – Каримие, кваназе – ГIашурае. habi#e - karimiye, kwana#e - fa^uraye. Буде – Каримие, кунаде – ГIашурае. bude - karimiye, kunade - fa^uraye. 24. Гьабизе лъалеб гьечIони, лъалессда гьикъе, баччизе кIолеб гьечIони, кIибикьун босе. habi#e ;aleb hezoni, ;aleSda hiqe, baXi#e joleb hezoni, jibipun bose. Буде гьанеб гьечIони, гьанессда гьикъе, баччде кIванеб гьечIони, кIибикьун босе. bude haneb hezoni, haneSda hiqe, baXde jwaneb hezoni, jibipun bose. 25. Гьабизе лъарассе – квасул дуниял, кваназе лъарассе – нахул дуниял. habi#e ;alareSe - kwasul duniyal, kwana#e ;alareSe - na[ul duniyal. Буде гьарассе – квасул дунял, кунаде гьарассе – нагьул дунял. bude halareSe - kwasul dunyal, kunade halareSe - nahul dunyal. 26. Гьабизеги лъа, кваназеги лъа. habi#egi ;a, kwana#egi ;a. Будеги гьа, кунадеги гьа. budegi ha, kunadegi ha. 27. Гьабизеги лъалев, квинеги лъалев. habi#egi ;alew, kwinegi ;alew. Будеги гьанев, кунадеги гьанев. budegi hanew, kunadegi hanew. 28. Гьабизеги лъаларей, лъазабизеги бокьуларей. habi#egi ;alarey, ;a#abi#egi bopularey. Будеги гьанярей, гьадебудеги бокьинярей. budegi hanyarey, hadebudegi bopinyarey. 29. Гьабизеги лъаларей, кваназеги лъаларей. habi#egi ;alarey, kwana#egi ;alarey. Будеги гьанярей, кунадеги гьанярей. budegi hanyarey, kunadegi hanyarey. 30. Гьабизессеб тарав, тезессеб гьабурав. habi#eSeb taraw, te#eSeb haburaw. Будессеб тарав, тедессеб бурав. budeSeb taraw, tedeSeb buraw. 31. Гьабил гIентIеро гIадин гIемерги гаргадуге, хIехь гIадин вуцIцIунги чIчIоге. habil fenTero fadin, femergi gargaduge, \e% fadin wu~ungi Zoge. Гьибил гIентIеро гIадин гIемерги гаргадуги, хIехь гIадин вуцIцIунги чIчIоги. hibil fenTero fadin, femergi gargadugi, \e% fadin wu~ungi Zogi. 32. Гьабил кIатIкIатIалълъгIанги кIал данде бачунарей. habil jaTjaTa:fangi jal dande baxunarey. Гьибил кIатIкIатIалълъгIанги кIал данде бачинярей. hibil jaTjaTa:fangi jal dande baxinyarey. 33. Гьабил хIал гьабигьанассда лълъикI лъала, богол хIал богогьанассда лълъикI лъала. habil \al habihanaSda :ij ;ala, bogol \al bogohanaSda :ij ;ala. Гьибил хIал гьибигьанассда лълъикI гьаня, богол хIал богогьанассда лълъикI гьаня. hibil \al hibihanaSda :ij hanya, bogol \al bogohanaSda :ij hanya. 34. Гьабихъ вугев вакъуларо, корохъ вугев вугьунаро. habi] wugew waqularo, koro] wugew wuhunaro. 35. Гьабихъ ххунеб жо – ролI, кваналеб жо – тIахьди. habi] {uneb $o - ro/, kwanaleb $o - Ta%di. Гьибихъ ххунеб жо – ролълъ, кунинеб жо – туцIцI. hibi] {uneb $o - ro:, kunineb $o - tu~. 36. Гьабихъа хъанда гIадин. habi]a ]anda fadin. Бакъараб хъанда гьабихъе арабила, гьобо чIчIикIанигIаги цодагьаб мадар ккелилан хьулалда. Гьабил нуцIцIаги рахан батун, гьеб чараги хун, нахъбуссине ккарабила. baqarab ]anda habi]e arabila, hobo Zijanifagi codahab madar Kelilan %ulalda. habil nu~agi ra[an batun, heb xaragi [un, na]buSine Karabila. Гьибихъа хъанда гIадин. hibi]a ]anda fadin. Бакъараб хъанда гьибихъе арабила, гьиби чIчIикIанигIаги цодагьаб мадар ккелилан хьулалълъа. Гьибил нуцIцIаги рахIан батун, гьеб чараги хIомо, нахъбуссде ккарабила. baqarab ]anda hibi]e arabila, hibi Zijanifagi codahab madar Kelilan %ula:a. hibil nu~agi ra\an batun, heb xaragi \omo, na]buSde Karabila. 37. Гьабихъги къвачIа нах бахараб рекъолилан абулебила гIонкIкIоцца. habi]gi qwaza na[ ba[arab reqolilan abulebila fonJoCa. Гьибихъги къвачIа нагь бахъараб рекъенилан абинебила гIонкIкIоцца. hibi]gi qwaza nah ba]arab reqenilan abinebila fonJoCa. 38. Гьабихъего ссверулеб дуниял, чадихъего бекулеб. habi]ego Sweruleb duniyal, xadi]ego bekuleb. Гьибихъего ссверинеб дунял, чодохъего бекинеб. hibi]ego Swerineb dunyal, xodo]ego bekineb. 39. ГьабичIеб жоялълъул цIцIар рагIулареб. habizeb $oya:ul ~ar rafulareb. БучIеб жоялълъул цIцIар рагIиняреб. buzeb $oya:ul ~ar rafinyareb. 40. ГьабичIезе гьечIилан магъилI хIанчIчIиги ахIдолелила. habize#e hezilan mavi/ \anZigi a\dolelila. БучIезе гьечIилан мигъилълъ хIанчIчIиги ахIданила. buze#e hezilan mivi: \anZigi a\danila. 41. ГьабичIого теялдасса кватIун гьабиги лълъикIаб. habizogo teyaldaSa kwaTun habigi :ijab. БучIого теялълъасса кватIун буйги лълъикIаб. buzogo teya:aSa kwaTun buygi :ijab. 42. ГьабичIони букIунареб, кквечIони батулареб. habizoni bujunareb, Kwezoni batulareb. БучIони букIиняреб, ккочIони батиняреб. buzoni bujinyareb, Kozoni batinyareb. 43. ГьабичIониги гIолеб гьабуни, гьабизе кколеб ххутIулеб. habizoni foleb habuni, habi#e Koleb {uTuleb. БучIониги гIенеб буни, буде ккенеб ххутIинеб. buzoni feneb buni, bude Keneb {uTineb. 44. ГьабсагIаталълъайищ, дагьаб нахъайищ? habsafata:ayi&, dahab na]ayi&? КIиго вацц вукIун вуго, гьитIинав бечедав, кIудияв мискинав. Бечедасс мискинассул сан гьабулеб букIун гьечIо. КIиявго цоцалълъ барщунги рукIун руго. Бечедассул рукIун руго цадахъ квана-гьекъолел, жидеде гьессул божи бугел гIемерал гьудулзаби. jigo waC wujun wugo. hiTinaw bexedaw, judiyaw miskinaw. bexedaS miskinaSul san habuleb bujun hezo. jiyawgo coca: bar&ungi rujun rugo. bexedaSul rujun rugo cada] kwana-heqolel, $idede heSul bo$i bugel femeral hudul#abi. Цо къоялълъ гьитIинав ваццассул чIчIужуялълъ россассда абун буго - «Ваццги нахъегIан тун, дуцца чадил гьудулзаби ццере кколел руго. Цинги, дуде къо ккани, дуе вацц гурони ватизе гьечIо. Дуе бокьани, цо хIал бихьизеги бегьила» – ян. Росс хIал бихьизе разилъун вуго. co qoya: hiTinaw waCaSul Zu$uya: roSaSda abun bugo - «waCgi na]efan tun, duCa xadil hudul#abi Cere Kolel rugo. cingi, dude qo Kani, duye waC guroni wati#e hezo. duye bopani, co \al bi%i#egi behila» - yan. roS \al bi%i#e ra#i;un wugo. Цо кIудияб дегIенги хъун, гьез гьелълъул къулагIиялда мусрал ран руго. Цинги киналго гьудулзабазда лъазабун буго - «Къасси нижехъа, тоххаб жо ккун, цо чи хун вуго. Гьев тIагIинавизе кумек къваригIун буго». Щивасс цо-цо багьанаги батун, гьудулзаби чухьарлъун руго. co judiyab defengi ]un, he# he:ul qulafiyalda musral ran rugo. cingi kinalgo hudul#aba#da ;a#abun bugo - «qaSi ni$e]a, to{ab $o Kun, co xi [un wugo. hew Tafinawi#e kumek qwarifun bugo». &iwaS co-co bahanagi batun, hudul#abi xu%ar;un rugo. Ваццассда лъазабураб меххалълъ, гьесс гьикъун буго - «ГьабсагIаталълъайищ, дагьаб нахъайищ?» – ан. waCaSda ;a#aburab me{a:, heS hiqun bugo - «habsafata:ayi&, dahab na]ayi&?» - an. «ГьабсагIаталълъа, – ан абураб меххалълъ, гьев бер къанилалде тIаде щун вуго, - Жаназаги диде борххун, нуж параххалъе, гьалда гьабизе кколеб жо дицца гьабила», – ян абун буго гьесс. «habsafata:a, - an aburab me{a:, hew ber qanilalde Tade &un wugo, - $ana#agi dide bor{un, nu$ _ara{a;e, halda habi#e Koleb $o diCa habila», - yan abun bugo heS. Баччун къулагIигун кIудияв вацц унеб меххалълъ, гьитIинасс абун буго - «Жаназа гуро гьаб, къулагIи буго. Дуеги дур хъизаналълъеги хIалаллъаги гьеб». baXun qulafigun judiyaw waC uneb me{a:, hiTinaS abun bugo - «$ana#a guro hab, qulafi bugo. duyegi dur ]i#ana:egi \alal;agi heb». ГьабсагIалълъащи, дагьаб нахъащи? habsafa:a&i, dahab na]a&i? КIиго вацц вукIун вуго, гьитIиняв бечедав, кIудав мискIиняв. Бечедасс мискIиняссул сан бунеб букIун гьечIо. КIиявго цоцалълъ барщунги рукIун руго. Бечедассул рукIун руго цадахъ куна-гьекъенел, жодеде гьессул божи бугел гIемерал гьудулзаби. jigo waC wujun wugo. hiTinyaw bexedaw, judaw misjinyaw. bexedaS misjinyaSul san buneb bujun hezo. jiyawgo coca: bar&ungi rujun rugo. bexedaSul rujun rugo cada] kuna-heqenel, $odede heSul bo$i bugel femeral hudul#abi. Цо къоялълъ гьитIиняв ваццассул чIчIужуялълъ россассда абун буго - «Ваццги нахъегIан томо, дуцца чодол гьудулзаби ццере кконел руго. Ценги, дуде къо ккани, дой вацц гурони ватде гьечIо. Дой бокьани, цо хIал бихьдеги бегьла» – ян. Росс хIал бихьде разилун вуго. co qoya: hiTinyaw waCaSul Zu$uya: roSaSda abun bugo - «waCgi na]efan tomo, duCa xodol hudul#abi Cere Konel rugo. cengi, dude qo Kani, doy waC guroni watde hezo. doy bopani, co \al bi%degi behla» - yan. roS \al bi%de ra#ilun wugo. Цо кIудаб дегIенги хъомо, гьез гьелълъул къулагIиялълъа мусрал рамо руго. Ценги кинялго гьудулзабазда гьадебумо буго - «Къасси нежехъа, тоххаб жо ккомо, цо чи хIомо вуго. Гьев вагIдевуде кумак къварагIун буго». Щивасс цо-цо багьанаги батун, гьудулзаби чухьалун руго. co judab defengi ]omo, he# he:ul qulafiya:a musral ramo rugo. cengi kinyalgo hudul#aba#da ;adebumo bugo - «qaSi ne$e]a, to{ab $o Komo, co xi \omo wugo. hew wafdewude kumak qwarafun bugo». &iwaS co-co bahanagi batun, hudul#abi xu%alun rugo. Ваццассда гьадебураб меххалълъ, гьесс гьикъун буго - «ГьабсагIалълъащи, дагьаб нахъащи?» – ан. waCaSda hadeburab me{a:, heS hiqun bugo - «habsafa:a&i, dahab na]a&i?» - an. «ГьабсагIалълъа, – ан абураб меххалълъ, гьев бер къалалълъер аде щомо вуго, - Джаназаги диде абебосун, нуж параххале, гьалълъа буде ккенеб жо дицца була», – ян абун буго гьесс. «habsafa:a, - an aburab me{a:, hew ber qala:er ade &omo wugo, - Gana#agi dide adebocun, nu$ _ara{ale, ha:a bude Keneb $o diCa bula», - yan abun bugo heS. Баччун къулагIигин кIудав вацц энеб меххалълъ, гьитIинясс абун буго - «Джаназа гуро гьаб, къулагIи буго. Дойги дур ххизаналълъеги хIалалаги гьеб». baXun qulafigin judaw waC eneb me{a:, hiTinyaS abun bugo - «Gana#a guro hab, qulafi bugo. doygi dur {i#ana:egi \alalagi heb». 45. Гьабулаго бекулебила дуниял, кваналаго биххулебила дуниял. habulago bekulebila duniyal, kwanalago bi{ulebila duniyal. Буняго бекинебила дунял, куниняго биххинебила дунял. bunyago bekinebila dunyal, kuninyago bi{inebila dunyal. 46. Гьабулаго-гьабулагойила гьабида гIентIеро базе лъараб. habulago-habulagoyila habida fenTero ba#e ;arab. Буняго-бунягойила гьибила гIентIеро баде гьараб. bunyago-bunyagoyila hibila fenTero bade harab. 47. Гьабулеб данде билълъаги. habuleb dande bi:agi. Бунеб данде билълъаги. buneb dande bi:agi. 48. Гьабулеб жо гьабун бахъинегIан, инсанассул гIакълу гьаваялде унебила. habuleb $o habun ba]inefan, insanaSul faqlu hawayalde unebila. Бунеб жо бумо бахъдегIан, инсанассул гIакълу гьаваялълъе энебила. buneb $o bumo ba]defan, insanaSul faqlu hawaya:e enebila. 49. Гьабулеб жо чияр лълъикIаб, чияда рекъонгутIизе мун лълъикIав. habuleb $o xiyar :ijab, xiyada reqonguTi#e mun :ijaw. Бунеб жо чиял лълъикIаб, чияда рокъонгутIде мун лълъикIав. buneb $o xiyal :ijab, xiyada roqonguTde mun :ijaw. 50. Гьабулеб кверзухъе билълъаги, кунеб рекIехъе билълъаги. (Гьабулелълъе квер битIаги, кунелълъе чехь битIаги). habuleb kwer#u]e bi:agi, kuneb reje]e bi:agi. (habule:e kwer biTagi, kune:e xe% biTagi). Бунеб кверзухъе билълъаги, конеб рокIехъе билълъаги. (Бунелълъе квер битIаги, конелълъе чехь битIаги). buneb kwer#u]e bi:agi, koneb roje]e bi:agi. (bune:e kwer biTagi, kone:e xe% biTagi). 51. Гьабулеб щинабги гьабун, «МархIаба!» – ян абуниги, «Ма, хIама!» – ян абуниги – цого жо. habuleb &inabgi habun, «mar\aba!» - yan abunigi, «ma, \ama!» - yan abunigi - cogo $o. Бунеб щинябги бумо, «МархIаба!» – ян абуниги, «Ма, хIама!» – ян абуниги – цого жо. buneb &inyabgi bumo, «mar\aba!» - yan abunigi, «ma, \ama!» - yan abunigi - cogo $o. 52. Гьабулелълъуб гуреб рацIцIалъи букIунеб, цIунулелълъубин. habule:ub gureb ra~a;i bujuneb, `unule:ubin. Бунелълъуб гуреб рацIцIали букIинеб, цIунинелълъубин. bune:ub gureb ra~ali bujineb, `unine:ubin. 53. Гьабун куцараб квер, кванан куцараб чехь. habun kucarab kwer, kwanan kucarab xe%. Бумо куцураб квер, кунан куцураб чехь. bumo kucurab kwer, kunan kucurab xe%. 54. Гьабун тараб ишалда пашманлъун ххайир гьечIо, ххадур ракIал гIодиялълъ хварав чи вахъинаро. habun tarab i^alda _a^man;un {ayir hezo, {adur rajal fodiya: [waraw xi wa]ilaro. Бумо тараб ишалълъа пашмалун ххайир гьечIо, ххадур ракIал гIодиялълъ хIварав чи вахъиняро. bumo tarab i^a:a _a^malun {ayir hezo, {adur rajal fodiya: \waraw xi wa]inyaro. 55. Гьабунго гьабунила гьидалIессул гъваца лIугьараб. habungo habunila hida/eSul vwaca /uharab. Бумого бунила гьидалълъессул гъваца лълъугьараб. bumogo bunila hida:eSul vwaca :uharab. 56. ГьабунгутIи – кIарчанлъи, кIунгутIи – хIалихьалъи. habunguTi - jarxan;i, junguTi - \ali%a;i. БумогутIи – кIарчали, кIомогутIи – хIалихьали. bumoguTi - jarxali, jumoguTi - \ali%ali. 57. Гьабуни батула, балагьани щола. habuni batula, balahani &ola. Буни батиня, балагьани щоня. buni batinya, balahani &onya. 58. Гьабуни букIунеб жо буго кеп. habuni bujuneb $o bugo ke_. Буни букIинеб жо буго кеп. buni bujineb $o bugo ke_. 59. Гьабуни рацIцIалъи хIамибокьобги букIунеб, гьабичIони хханассул кIалгIабахъги букIунареб. habuni ra~a;i \amibopobgi bujuneb, habizoni {anaSul jalfaba]gi bujunareb. Буни рацIцIали хIамибокьобги букIинеб, бучIони хханассул кIалгIабахъги букIиняреб. buni ra~ali \amibopobgi bujineb, buzoni {anaSul jalfaba]gi bujinyareb. 60. Гьабуниги гIолареб дуниял, гьабичIони кин гIолеб? habunigi folareb duniyal, habizoni kin foleb? Буниги гIенареб дунял, бучIони кини гIенеб? bunigi fenareb dunyal, buzoni kini feneb? 61. Гьабун щинаб хIалтIи лълъил битIун кколеб, гьарун щинал лъимал лълъие ххутIулел? habun &inab \alTi :il biTun Koleb, harun &inal ;imal :iye {uTulel? Бумо щиняб хIалтIи лълъили битIун ккенеб, румо щинял гьимал лълъее ххутIинел? bumo &inyab \alTi :ili biTun Keneb, rumo &inyal himal :eye {uTinel? 62. Гьабураб бадиб чIвайги – хIалихьалъийила. haburab badib zwaygi - \ali%a;iyila. Бураб бардиб чIвайги – хIалихьалийила. burab bardib zwaygi - \ali%aliyila. 63. Гьабураб гурони батулареб, таралълъ нилIеде мугъ реххулеб. haburab guroni batulareb, tara: ni/ede muv re{uleb. Бураб гурони батиняреб, таралълъ нелълъеде могъ реххинеб. burab guroni batinyareb, tara: ne:ede mov re{ineb. 64. Гьабураб гIамал тезегIан, вижараб росу толеб. haburab famal te#efan, wi$arab rosu toleb. Бураб гIамал тедегIан, вижараб росо тенеб. burab famal tedefan, wi$arab roso teneb. 65. Гьабураб кваниеги бежараб чадиеги чи камуларев. haburab kwaniyegi be$arab xadiyegi xi kamularew. Бураб куниеги бежараб чодоеги чи каминярев. burab kuniyegi be$arab xodoyegi xi kaminyarew. 66. Гьабураб лълъикIлъи бадиб чIвалареб. haburab :ij;i badib zwalareb. Бураб лълъикIли бардиб чIваняреб. burab :ijli bardib zwanyareb. 67. Гьабурабго квинчIони, квинчIого ххутIула. haburabgo kwinzoni, kwinzogo {uTula. Бурабго кончIони, кончIого ххутIиня. burabgo konzoni, konzogo {uTinya. 68. Гьабурасс какулеб, кварасс беццулеб. haburaS kakuleb, kwaraS beCuleb. Бурасс какинеб, кварасс беццинеб. buraS kakineb, kwaraS beCineb. 69. Гьабурассда гьабураб чIчIаги, бикъарассда бикъараб чIчIаги. haburaSda haburab Zagi, biqaraSda biqarab Zagi. Бурассда бураб чIчIаги, бикъарассда бикъараб чIчIаги. buraSda burab Zagi, biqaraSda biqarab Zagi. 70. Гьабурассе гьабураб батула, гьабичессе гьабичеб батула (Гьабурассе – гьабураб, гьабичIессе – гьабичIеб). haburaSe haburab batula, habizeSe habizeb batula (haburaSe - haburab, habizeSe - habizeb). Бурассе бураб батиня, бучессе бучеб батиня (Бурассе – бураб, бучIессе – бучIеб). buraSe burab batinya, buzeSe buzeb batinya (buraSe - burab, buzeSe - buzeb). 71. Гьабурассе гьабураб бетIер лъуралълъуб батулеб. haburaSe haburab beTer ;ura:ub batuleb. Бурассе бураб бел'эр гьуралълъуб батинеб. buraSe burab bel'er hura:ub batineb. 72. Гьабурассе гьабураб бецIизе цо къоги – нусго сон, нусго сонги – цо къо. haburaSe haburab be`i#e co qogi - nusgo songi, nusgo congi - co qo. Бурассе бураб бецIде цо къоги – нусго сон, нусго сонги – цо къо. buraSe haburab be`de co qogi - nusgo songi, nusgo congi - co qo. 73. Гьабурассул гьабураб гьойдаги лъалебила. haburaSul haburab hoydagi ;alebila. Гьой букIарабила нухда бегун. Цо нухлуласс гьелда гьикъарабила нухда бегунгIаги мун щиб гьабулебилан. Гьойцца жаваб кьурабила лълъикIавги квешавги чи лъазе бегун бугилан. КIал гIемерав нухлулав, нухда бегунищин лълъикIавги квешавги чи лъалевилан, велъун вуго. Гьойцца жаваб кьун буго. - У, гьедин лъала! ЛълъикIав чи, дида цо рагIицин абичIого, жиндирго нухда уна. Квешав чиясс я гамачI речIчIула, я тIил кьабула. Цо-цо мун гIадинав кколареб жоялълъул ургъалида вукIунев чиясс гьел дуцца гIадинал суалалги кьола. hoy bujarabila nu[da begun. co nu[lulaS helda hiqarabila nu[da begunfagi mun &ib habulebilan. hoyCa $awab purabila :ijawgi kwe^awgi xi ;a#e begun bugilan. jal femeraw nu[lulaw, nu[da beguni&in :ijawgi kwe^awgi xi ;alewilan, we;un wugo. hoyCa $awab pun bugo. - u, hedin ;ala! :ijaw xi dida raficin abizogo $indirgo nu[da una. kwe^aw xiyaS ya gamaz reZula, ya Til pabula. co-co mun fadinaw Kolareb $oya:ul urvalida wujunew xiyaS hel duCa fadinal sualalgi pola. Бурассул бураб гьойдаги гьанебила. buraSul burab hoydagi hanebila. Гьой букIарабила нугьла бегун. Цо нугьлуласс гьелълъа гьикъарабила нугьла бегунгIаги мун щиби бунебилан. Гьойцца джаваб кьурабила лълъикIавги кошавги чи гьаде бегун бугилан. КIал гIемерав нугьлулав, нугьла бегунщийин лълъикIавги кошавги чи гьаневилан, воххун вуго. Гьойцца джаваб кьумо буго. - Э, гьедин гьаня! ЛълъикIав чи, дида цо рагIицин абчIого, жендерго нугьла эна. Кошав чиясс я гамачI речIчIиня, я ил кьапIиня. Цо-цо мун гIадинав ккенареб жоялълъул ургъалида вукIинев чиясс гьел дуцца гIадинал суалалги кьена. hoy bujarabila nuhla begun. co nuhlulaS he:a hiqarabila nuhla begunfagi mun &ibi bunebilan. hoyCa Gawab purabila :ijawgi ko^awgi xi hade begun bugilan. jal femeraw nuhlulaw, nuhla begun&iyin :ijawgi ko^awgi xi hanewilan, wo{un wugo. hoyCa Gawab pumo bugo. - e, hedin hanya! :ijaw xi dida raficin abzogo $endergo nuhla ena. ko^aw xiyaS ya gamaz reZinya, ya il paPinya. co-co mun fadinaw Kenareb $oya:ul urvalida wujinew xiyaS hel duCa fadinal sualalgi pena. 74. Гьабурассе – ссахIила, ссванххарассе – гьирила. haburaSe - Sa\ila, Swan{araSe - hirila. Бурассе – ссахIила, ссванххарассе – гьирила. buraSe - Sa\ila, Swan{araSe - hirila. 75. Гьабурассул квералда лъалеб, кварассул кIалалда лъалеб. haburaSul kweralda ;aleb, kwaraSul jalalda ;aleb. Бурассул квералълъа гьанеб, кварассул кIалалълъа гьанеб. buraSul kwera:a haneb, kwaraSul jala:a haneb. 76. Гьабухъе букIунеб жо – гIадат, куцахъе букIунеб жо – черхх. habu]e bujuneb $o - fadat, kuca]e bujuneb $o - xer{. Бухъе букIинеб жо – гIадат, куцухъе букIинеб жо – черхх. bu]e bujineb $o - fadat, kucu]e bujineb $o - xer{. 77. Гьабухъе букIунеб жойила дуниял. habu]e bujuneb $oyila duniyal. МагIарулаз гьаб кици гIунтIизабула Шагь-ГIабасиде. mafarula# hab kici funTi#abula ^ah fabaside. Гьесс хъван букIарабила гьаб дуниял, лълъицца кин гьабуниги, гьабухъе букIунеб жо бугилан. Гьеб бихьарабила цо гIолохъанчияссда. Цинги гьесс шагьассде кагъат хъварабила, дур ваццассул вас вачIунев вугин, данде вахъаян. heS ]wan bujarabila hab duniyal, :iCa kin habunigi, habu]e bujuneb $o bugilan. heb bi%arabila co folo]anxiyaSda. cingi heS ^ahaSde kavat ]warabila, dur waCaSul was wazunew wugin, dande wa]ayan. Шагьассул чара хванила. Дир васги гьечIо, ваццассул васги гьечIо, гьасс бицунеб жого щибилан виххун ххутIанила. Аххирги, жого гьечIеб жо гьаб батиларилан, чукъа-рахьангун «ваццассул васассда» данде вахъанила. ^ahaSul xara [wanila. dir was hezo, waCaSul wasgi hezo, haS bicuneb $o &ibilan wi{un {uTanila. a{irgi, $ogo hezeb $o hab batilarilan, xuqa-ra%angun «waCaSul wasaSda» dande wa]anila. ВачIанила цо гIадатияв гIолохъанчиги гьессул гьалмагълъиги. Шагьасс хIал лъазе течIила, кIудияб хIурматалда гьобол жиндирго кIалгIаялде вачанила. Гьоболлъи-хIурматалдасса ххадуб, асскIосса чагIиги нахъе ритIун, шагьасс гьессда гьикъанила. wazanila co fadatiyaw folo]anxigi heSul halmav;igi. ^ahaS \al ;a#e tezila, judiyab \urmatalda hobol $indirgo jalfayalde waxanila. hobol;i-\urmataldaSa {adub, aSjoSa xafigi na[e riTun, ^ahaS heSda hiqanila. - Ле, мунго кинав гIабдал, шагь маххссараде кколев? Дир ваццги гьечIо, ваццассул васги гьечIо! Васасс къокъаб жаваб кьунила. - le, muhgo kinaw fabdal, ^ah ma{Sarode Kolew? dir waCgi hezo, waCaSul wasgi hezo! - Дуцца хъван батана гьабухъе букIунеб жо бугила дуниял. Диццаги гьелда рекъон гьабулеб буго... - duCa ]wan batana habu]e bujuneb $o bugila duniyal. diCagi helda reqon habuleb bugo... Шагьассда гьессда абизе жо батичIила. Ваццассул вас жиндирго вазирлъун толев вугилан ххалкъалдаги лъазабун, гьеб балъголъи гьесс чиядасса баххчанила. Гьессдасса лълъикIав вазир Шагь-ГIабасил вукIинчIевила. ^ahaSda heSda abi#e $o batizila. waCaSul was $indirgo wa#ir;un tolew wugilan {alqaldagi ;a#abun, heb ba;go;i heS xiyadaSa ba{xanila. heSdaSa :ijaw wa#ir ^ah fabasil wujinzewila. Бухъе букIинеб жойила дунял. bu]e bujineb $oyila dunyal. Маарулаз гьаб кици гIунтIдебуня Шагь-ГIабасиде. maarula# hab kici funTdebunya ^ah fabaside. Гьесс хъвамо букIарабила гьаб дунял, лълъицца кини буниги, бухъе букIинеб жо бугилан. Гьеб бихьарабила цо гIолохъанчияссда. Ценги гьесс шагьассде кагъат хъварабила, дур ваццассул вас вачIинев вугин, данде вахъаян. heS ]wamo bujarabila hab dunyal, :iCa kini bunigi, bu]e bujineb $o bugilan. heb bi%arabila co folo]anxiyaSda. cengi heS ^ahaSde kavat ]warabila, dur waCaSul was wazinew wugin, dande wa]ayan. Шагьассул чара хIванила. Дир васги гьечIо, ваццассул васги гьечIо, гьасс бицинеб жого щибилан виххун ххутIанила. Аххирги, жого гьечIеб жо гьаб батларилан, чукъа-рахьангин «ваццассул васассда» данде вахъанила. ^ahaSul xara \wanila. dir was hezo, waCaSul wasgi hezo, haS bicineb $o &ibilan wi{un {uTanila. a{irgi, $ogo hezeb $o hab batlarilan, xuqa-ra%angun «waCaSul wasaSda» dande wa]anila. ВачIанила цо гIадатияв гIолохъанчиги гьессул гьалмагълиги. Шагьасс хIал гьаде течIила, кIудаб хIурматалълъа гьобол жендерго кIалгIаялълъе вачанила. Гьоболи-хIурматалълъасса ххадуб, гъунисса чиги нахъе ритIун, шагьасс гьессда гьикъанила. wazanila co fadatiyaw folo]anxigi heSul halmavligi. ^ahaS \al hade tezila, judab \urmata:a hobol $endergo jalfaya:e waxanila. hoboli-\urmata:aSa {adub, vuniSa xigi na[e riTun, ^ahaS heSda hiqanila. - Ле, мунго киняв абдал, шагь маххссароде кконев? Дир ваццги гьечIо, ваццассул васги гьечIо! Васасс къокъаб джаваб кьунила. - le, muhgo kinyaw abdal, ^ah ma{Sarode Konew? dir waCgi hezo, waCaSul wasgi hezo! wasaS qoqab Gawab punila. - Дуцца хъвамо батана бухъе букIинеб жо бугила дунял. Диццаги гьелълъа рокъон бунеб буго... - duCa ]wamo batana bu]e bujineb $o bugila dunyal. diCagi he:a roqon buneb bugo... Шагьассда гьессда абде жо батчIила. Ваццассул вас жендерго вазирлун тенев вугилан ххалкъалълъаги гьадебумо, гьеб балголи гьесс чиядасса баххчанила. Гьессдасса лълъикIав вазир Шагь-ГIабасил вукIчIевила. ^ahaSda heSda abde $o batzila. waCaSul was $endergo wa#irlun tenew wugilan {alqa:agi hadebumo, heb balgoli heS xiyadaSa ba{xanila. heSdaSa :ijaw wa#ir ^ah fabasil wujzewila. 78. Гьаваялда рекъон черхх биччан тани, таманал балагьал хIехьезе ккола. hawayalda reqon xer{ biXan tani, tamanal balahal \e%e#e Kola. Гьаваялълъа рокъон черхх биччан тани, таманал балагьал хIуккуде ккена. hawaya:a roqon xer{ biXan tani, tamanal balahal \uKude Kena. 79. Гьавизеги вас лълъикIав, росонибги ролI лълъикIаб. hawi#egi was :ijaw, rosonibgi ro/ :ijab. Вудеги вас лълъикIав, росонибги ролълъ лълъикIаб. wudegi was :ijaw, rosonibgi ro: :ijab. 80. Гьавудила – гIорцIцIила, гIодов чIчIела – вакъила. hawudila - for~ila, fodow Zela - waqila. Вудадила – гIорцIцIла, гIодов чIчIела – вакъла. wududila - for~la, fodow Zela - waqla. 81. Гьавунщинав васассул ХIажимурад вахъунарев. hawun&inaw wasaSul \a$imurad wa]unarew. Вумощиняв васассул ХIажимурад вахъинярев. wumo&inyaw wasaSul \a$imurad wa]inyarew. 82. Гьагаб гьой рачIчIгун багъулеб. hagab hoy raZgun baguleb. Гьагаб гьой рачIчIгин багъинеб. hagab hoy raZgin bagineb. 83. Гьагав чи чан къолоде? hagaw xi xan qolode? Гьагав чи чан къолоде? hagaw xi xan qolode? 84. Гьагасс гьор бухIулеб, гогьасс чу чIвалеб. hagaS hor bu\uleb, gohaS xu zwaleb. Гьагасс гьор бухIинеб, гогьасс чу чIванеб. hagaS hor bu\ineb, gohaS xu zwaneb. 85. Гьагьал – МухIамалълъуй, хIама – нижелълъуй. hahal - mu\ama:uy, \ama - ni$e:uy. Гьагьал – МухIумалълъуй, хIама – нежелълъуй. hahal - mu\uma:uy, \ama - ne$e:uy. 86. Гьагьикь вукIарассе чухъа щведал, хъубабищин, бацIцIадабищилан гьикъарабила. hahip wujaraSe xu]a &wedal, ]unani&in, ba~adabi&ilan hiqarabila. Гьагьикь вукIарассе чухъа щодал, хъубабщийин, бацIцIадабщийилан гьикъарабила. hahip wujaraSe xu]a &odal, ]unan&iyin, ba~adab&iyilan hiqarabila. 87. Гьагьинибе лълъим тIоге, тIаргъинибе мугь баге. hahinibe :im Toge, Tarvinibe muh bage. Гьагьинибе лълъим тIоге, тIаргъинибе мугь баге. hahinibe :im Toge, Tarvinibe muh bage. 88. ГьагIигун хIамил гьуърул чучулел, гьересси бициндал мацIцIихъанассул керен чучулеб. hafigun \amil hu'rul xuxulel, hereSi bicindal ma~i]anaSul keren xuxuleb. ГьагIигин хIамил гьуърул чучинел, гьересси бицун мацIцIихъанассул керен чучинеб. hafigun \amil hu'rul xuxinel, hereSi bicun ma~i]anaSul keren xuxineb. 89. ГьагIизе лъанщинаб хIамаги гуро, мимидарабщинаб кетоги гуро. hafi#e ;an&inab \amagi guro, mamadarab&inab ketogi guro. ГьагIде гьамощиняб хIамаги гуро, мимидарабщиняб кетоги гуро. hafde hamo&inyab \amagi guro, mamadarab&inyab ketogi guro. 90. ГьагIу ххун, мучариги зарал гьечIо. hafu {un, muxarigi #aral hezo. ГьагIо ххумо, мучариги зарал гьечIо. hafo {umo, muxarigi #aral hezo. 91. Гьадабаго зоб буго, зоб бакьулIго бакъ буго, Баххуе даруги дагьайги кьижи буго. hadabago #ob bugo, #ob bapu/go baq bugo, ba{uye darugi dahaygi pi$i bugo. «Гьадин битIараб бокьула дие гьудул!» «hadin biTarab bopula diye hudul!» Сапаралълъ унаго, царалги борхьилги гьудуллъи ккарабила. Гьез гIор бахине кколеб букIанила. Борохь чIчIанила жинда лълъим лъаларилан. Царацца абунила жиндир габуралда жемейин, жинцца бахъилин мун доб рахъалде. sa_ara: unago, caralgi bor%ilgi hudul;i Karabila. he# for ba[ine Koleb bujanila. boro% Zanila $inda :im ;alarilan. caraCa abunila $indir gaburalda $emeyin, $inCa ba]ilin mun dob ra]alde. ГIор бакьулIе щвейгун, борхьицца цер гъанкъизе ххиял гьабунила. Царацца гьелда абунила. for bapu/e &weygun, bor%iCa cer vanqi#e {iyal habunila. caraCa helda abunila. - Гьабгощинаб меххалълъ цадахъги рукIун, цоцазда гьумерги бихьичIогойищхха нилI ратIалъилел? - habgo&inab me{a: cada]gi rujun, coca#da humergi bi%izogoyi&{a ni/ raTa;ilel? - Ма, балагье! – ян бегьун бачIанила борхьицца жиндирго бетIер. - ma, balahe! - yan behun bazanila bor%iCa $indirgo beTer. Ххапун кIалдибеги бачун, чIчIинтIун рехханила царацца гьелълъул бетIер. {a_un jaldibegi baxun, ZinTun re{anila caraCa he:ul beTer. Цинги, кIиябго рахъалълъ ишанги ккун, чIор гIадин салтIа борохьги битIизабун, царацца гьадал рагIаби абуралила. (БитIун хьвадарабани, гьадин битIизабизе ккелароан). cingi, jiyabgo ra]a: i^angi Kun, zor fadin salTa boro%gi biTi#abun, caraCa hadal rafabi aburabila. (biTin %wadarabani, hadin biTi#abi#e Kelaroan). Гьадабаго зоб буго, зоб бакьолълъго бакъ буго, Баххуе даруги дагьайги кьижи буго. hadabago #ob bugo, #ob bapo:go baq bugo, ba{uye darugi dahaygi pi$i bugo. «Гьадин битIараб бокьиня де гьудул!» «hadin biTarab bopinya de hudul!» Сапаралълъ энаго, царалги борхьилги гьудули ккарабила. Гьез гIор бахъде ккенеб букIанила. Борохь чIчIанила женда лълъин гьанярилан. Царацца абунила жендер габуралълъа жемейин, женцца бахълин мун даб рахъалълъе. sa_ara: unago, caralgi bor%ilgi huduli Karabila. he# for ba[de Keneb bujanila. boro% Zanila $enda :in hanyarilan. caraCa abunila $ender gabura:a $emeyin, $enCa ba]lin mun dab ra]a:e. ГIор бакьолълъе щвейгун, борхьицца цер гъанкъде ххиял бунила. Царацца гьелълъа абунила. for bapo:e &weygun, bor%iCa cer vanqde {iyal bunila. caraCa he:a abunila. - Гьабгощинаб меххалълъ цадахъги рукIун, цоцазда гьомерги бихьчIогощихха нилълъ баланилел? - habgo&inab me{a: cada]gi rujun, coca#da homergi bi%zogo&i{a ni: balanilel? - Ма, балагье! – ян бегьун бачIанила борхьицца жендерго бел'эр. - ma, balahe! - yan behun bazanila bor%iCa $endergo bel'er. ХхапIун кIалдибеги бачун, чIчIинтIун рехханила царацца гьелълъул бел'эр. {a_un jaldibegi baxun, ZinTun re{anila caraCa he:ul bel'er. Ценги, кIиябго рахъалълъ ишанги ккумо, чIор гIадин сала борохьги битIдебумо, царацца гьадал рагIаби абуралила. (БитIун хьвадарабани, гьадин битIдебуде ккелароан). cengi, jiyabgo ra]a: i^angi Kumo, zor fadin sala boro%gi biTdebumo, caraCa hadal rafabi aburabila. (biTin %wadarabani, hadin biTdebude Kelaroan). 92. Гьадин гьабун, дада хварав, додин гьабун, баба хварай. hadin habun, dada [waraw, dodin habun, baba [waray. Гьадин бумо, дада хIварав, дадин бумо, баба хIварай. hadin bumo, dada \waraw, dadin bumo, baba \waray. 93. Гьадин чIчIун иш тIубаларо, тIохда чIчIун бечелъиларо. hadin Zun i^ Tubalaro, To[da Zun bexe;ilaro. Гьай, гьерссихъаналълъул гьерссихъан! – ан абурабила царацца тIанчIида. hay herSi]ana:ul herSi]an! - an aburabila caraCa Tanzida. МагIардаги регун, гъоба кIкIалахъ чIахI-къулалда рекIараб цIадухъ ралагьун рукIанила церги тIинчIги. Царацца хьалбал роркьулеб ххвел гьабулеб букIанила. mafardagi regun, voba Jala] za\-qulalda rejarab `adu] ralahun rujanila cergi Tinzgi. caraCa %albal rorpuleb {wel habuleb bujanila. - Дуцца гьабулеб жо щиб, эбел? – ан цIехханила царатIинчIалълъ. - duCa habuleb $o &ib ebel? - an `e{anila caraTinza:. - Гъоба-а-а кIкIалахъ бугеб цIаялълъ хьалбал роркьулеб буго, дир гьитIин! - voba-a-a Jala] bugeb `aya: %albal rorpuleb bugo dir hiTin! Цодагьаб заманалдассан царатIинчI, эххедеги кIанцIун, гIодоб речIчIанила. codahab #amanaldaSan caraTinz e{edegi jan`un fodob reZanila. - Дуе щиб лIугьараб?! – ан бихха-ххочун лIугьанила цер. - duye &ib /uharab?! - an bi{a-{oxun /uhanila cer. - Гьа-а-а-гъаб цIадул хIенехI дитIе бортана! – ян абунила, бер къапичIого, тIинчIалълъ, гъобе ккалахъе квачIги битIун. - ha-a-a-vab `adul \ene\ diTe bortana! - yan abunila ber qa_izogo Tinza:, vobe Jala]e kwazgi biTun. - Гьай гьерссихъаналълъул гьерссихъан! – ан абунила царацца тIанчIида. - hay herSi]ana:ul herSi]an! - an abunila caraCa Tanzida. Гьадин чIчIомо иш обаняро, огьла чIчIомо бечелиняро. hadin Zomo i^ obanyaro, ohla Zomo bexelinyaro. Гьай, гьерссихъаналълъул гьерссихъан! – ан абурабила царацца анчIида. hay herSi]ana:ul herSi]an! - an aburabila caraCa anzida. Маардаги регун, гъоба кIкIалахъ чIахI-къулалълъа ракIараб цIадухъ ралагьун рукIанила церги энчIги. Царацца хьалбал роркьинеб ххвел бунеб букIанила. maardagi regun, voba Jala] za\-qula:a rajarab `adu] ralahun rujanila cergi enzgi. caraCa %albal rorpineb {wel buneb bujanila. - Дуцца бунеб жо щиби, эбел? – ан цIуххунила цараэнчIалълъ. - duCa buneb $o &ibi ebel? - an `u{unila caraenza:. - Гъоба-а-а кIкIалахъ бугеб цIаялълъ хьалбал роркьинеб буго, дир гьитIин! - voba-a-a Jala] bugeb `aya: %albal rorpineb bugo dir hiTin! Цодагьаб заманалълъассан цараэнчI, эххедеги кIанцIун, гIодоб рачIчIанила. codahab #amana:aSan caraenz e{edegi jan`un fodob raZanila. - Дой щиби лълъугьараб?! – ан бихха-ххочун лълъугьанила цер. - doy &ibi :uharab?! - an bi{a-{oxun :uhanila cer. - Гьа-а-а-гъаб цIадол хIенехI диле бортана! – ян абунила, бер къапIчIого, энчIалълъ, гъобе ккалахъе квачIги битIун. - ha-a-a-vab `adol \ene\ dile bortana! - yan abunila ber qaPzogo enza:, vobe Jala]e kwazgi biTun. - Гьай гьерссихъаналълъул гьерссихъан! – ан абунила царацца анчIида. - hay herSi]ana:ul herSi]an! - an abunila caraCa anzida. 94. Гьакида квер рокъобго чIвай. hakida kwer roqobgo zway. Гьиркила квер рукъубго чIвае. hirkila kwer ruqubgo zwaye. 95. Гьакидасса тIутI бачахъеян абурабила лъарагIасс (Гьиридасса тIутI бачахъе). hakidaSa TuT baxa]eyan aburabila ;arafaS (hiridaSa TuT baxa]e). Кициялълъ абулеб буго, кигIан гьитIинаб жоялълъулги жинда рекъараб цIцIайи букIунила, гьелда тIад гьелълъул бакIлъиялда рекъараб захIматги унилан. kiciya: abuleb bugo, kifan hiTinab $oya:ulgi $inda reqarab ~ayi bujunila, helda Tad he:ul baj;iyalda reqarab #a\matgi unilan. Гьиркиласса тIутI бачахъеян абурабила гьарагIасс (Гьиридасса тIутI бачахъе). hirkilaSa TuT baxa]eyan aburabila harafaS (hiridaSa TuT baxa]e). Кициялълъ абинеб буго, кагIан гьитIиняб жоялълъулги женда ракъараб цIцIай букIинила, гьелълъа ад гьелълъул бакIлиялълъа ракъараб захIматги энилан. kiciya: abineb bugo, kafan hiTinyab $oya:ulgi $enda raqarab ~ay bujinila, he:a ad he:ul bajliya:a raqarab #a\matgi enilan. 96. Гьакил бетIергьанассул бакъаналда рекъонила гьелда рекIарасс кечI ахIизе кколеб. hakil beTerhanxiyaSul baqanalda reqonila helda rejaraS kez a\i#e Koleb. Гьиркил белегьанассул макъаналълъа рокъонила гьелълъа ракIарасс кечI ахIде ккенеб. hirkil belehanxiyaSul maqana:a roqonila he:a rajaraS kez a\de Keneb. 97. Гьакил юк чодаги лъоге, чол гьир хIамидаги баге. hakil yuk xodagi ;oge, xol hir \amidagi bage. Гьиркил юк чолаги гьоги, чол гьир хIамилаги баги. hirkil yuk xolagi hogi, xol hir \amilagi bagi. 98. Гьакълил гьудул къо ккедал ватуларевила. haqlil hudul qo Kedal watularewila. Гьекълил гьудул къо ккедал ватиняревила. heqlil hudul qo Kedal watinyarewila. 99. Гьакълил рокъоб чехьги къай, чияр рокъоб берги къай. haqlil roqob xe%gi qay, xiyar roqob bergi qay. Гьекълил рукъуб чехьги къае, чиял рукъуб берги къае. heqlil ruqub xe%gi qaye, xiyal ruqub bergi qaye. 100. Гьакълицца гIадаллъулареб бетIер букIунаребила, кIалцIуцца ццулъулареб чу букIунаребила. haqliCa fadal;ulareb beTer bujunarebila, jal`uCa Cu;ulareb xu bujunarebila. Гьекълицца гIадалиняреб бел'эр букIиняребила, кIалцIоцца ццулиняреб чу букIиняребила. heqliCa fadalinyareb bel'er bujinyarebila, jal`oCa Culinyareb xu bujinyarebila. 101. Гьакълицца чехь бихъуларо, бетIер бихъула. haqliCa xe% bi]ularo, beTer bi]ula. Гьекълицца чехь бихъиняро, бел'эр бихъиня. heqliCa xe% bi]inyaro, bel'er bi]inya. 102. Гьакълиццайин бахIарчи чIвалев, чIагIдаццайин цагъур чIехьолеб. haqliCayin ba\arxi zwalew, zafdaCayin cavur ze%oleb. Гьекълиццайин бахIарчи чIванев, чIагIдаццайин цугъур чIехьенеб. heqliCayin ba\arxi zwanew, zafdaCayin cuvur ze%eneb. 103. Гьал мугIрул цIураб гIиги гIалах цIураб боцIцIиги бугебани дир! – илан абунила цоясс. – Гьел чIвазе бацIлъун дунги вугевани! – ян абурабила цогиясс. hal mufrul `urab figi fala{ `urab bo~igi bugebani dir! - ilan abunila coyaS, - hel zwa#e ba`;un dungi wugewani! - yan aburabila cogiyaS. Гьал муърул цIураб гIиги гIалах цIураб боцIцIиги бугебани дир! – илан абунила цоясс. – Гьел чIваде бацIлун дунги вугевани! – ян абурабила цогиясс. hal mu'rul `urab figi falah `urab bo~igi bugebani dir! - ilan abunila coyaS, - hel zwade ba`lun dungi wugewani! - yan aburabila cogiyaS. 104. Гьал роццал нахъа рукIаго, кире рахъаниги, нилIер бусен махIцинчIого букIинарилан абурабила гъадицца тIанчIазда. hal roCal na]a rujago, kire ra]anigi, ni/er busen ma\cinzogo bujinarilan aburabila vadiCa Tanza#da. ГъадитIанчIаз эбелалда абурабила, нилIер бусенги махIцун бугин, цоги бакIалде рахъани бокьилаанилан. Гъадиццаги тIанчIазе гьадинаб жаваб кьун бугила. vadiTanza# ebelalda aburabila, ni/er busengi ma\cun bugin, cogi bajalde ra]ani bopilaanilan. vadiCa Tanza#e hadinab $awab pun bugila. Гьал роццал нахъа рукIаго, кере рахъаниги, нелълъер босен махIцчIого букIинярилан абурабила гъадицца анчIазда. hal roCal na]a rujago, kere ra]anigi, ne:er bosen ma\czogo bujinyarilan aburabila vadiCa anza#da. ГъадианчIаз эбелалълъа абурабила, нелълъер босенги махIцун бугин, цоги бакIалълъе рахъани бокьлаанилан. Гъадиццаги анчIазе гьадинаб джаваб кьумо бугила. vadiTanza# ebela:a aburabila, ne:er bosengi ma\cun bugin, cogi baja:e ra]ani boplaanilan. vadiCa anza#e hadinab Gawab pumo bugila. 105. Гьалагаб чол кIал бицца белъунеб, гьагав чияссул бетIер чияцца буххулеб. halagab xol jal biCa be;uneb, hagaw xiyaSul beTer xiyaCa bu{uleb. Гьалагаб чол кIал бицца белгьинеб, гьагав чияссул бел'эр чияцца буххинеб. halagab xol jal biCa belhineb, hagaw xiyaSul bel'er xiyaCa bu{ineb. 106. Гьалго берал къвакани, щвела цоги вокьулев, Гьалго кьунссрул кIичIани, восила лагачергес. halgo beral qwakani, &wela cogi wopulew, halgo punSrul jizani, wosila lagaxerges. Гьалго берал къвакани, щоня цоги вокьинев, гьалго кьунссрул кIичIани, восла лагачергес. halgo beral qwakani, &onya cogi wopinew, halgo punSrul jizani, wosla lagaxerges. 107. Гьалдасса къваридаб къо бачIунгеги. haldaSa qwaridab qo bazungegi. Гьалълъасса къваридаб къо бегьугеги. ha:aSa qwaridab qo behugegi. 108. Гьалдолебго-гьалдолеб хьагги буго, хьандолевго-хьандолев россги вуго. haldolebgo-haldoleb %aggi bugo, %andolewgo-%andolew roSgi wugo. Гьалденебго-гьалденеб хьагги буго, хьанденевго-хьанденев россги вуго. haldenebgo-haldeneb %aggi bugo, %andenewgo-%andenew roSgi wugo. 109. Гьалие – цIцIад, цIцIолбое – бакъ. haliye - ~ad, ~olboye - baq. Гьолое – цIцIад, цIцIолбое – бакъ. holoye - ~ad, ~olboye - baq. 110. Гьалмагъ кьучIчIав ккве, гьудул божарав ккве. halmav puZaw Kwe, hudul bo$araw Kwe. Гьалмагъ кьучIчIав ккое, гьудул божарав ккое. halmav puZaw Koye, hudul bo$araw Koye. 111. Гьалмагъзабазул цолъи – ххазинадул мегIер. halmav#aba#ul co;i - {a#inadul mefer. Гьалмагъзабазул цоли – ххазинадол меэр. halmav#aba#ul coli - {a#inadol meer. 112. Гьалмагъзаби гIемер рукIуна, гьудул цо гурони вукIунаро. halmav#abi femer rujuna, hudul co guroni wujunaro. Гьалмагъзаби гIемер рукIиня, гьудул цо гурони вукIиняро. halmav#abi femer rujinya, hudul co guroni wujinyaro. 113. Гьалмагъассул хIал сапаралде цадахъ ккедал лъалеб. halmavaSul \al sa_aralde cada] Kedal ;aleb. 114. Гьан бичун чед босуге, чи вихьун рагIи бицунге. han bixun xed bosuge, xi wi%un rafi bicunge. Гьан бичун чед босуги, чи вихьун рагIи бицуги. han bixun xed bosugi, xi wi%un rafi bicugi. 115. Гьан букIана – цIа щвечIо, цIа букIана – гьан щвечIо. han bujana - `a &wezo, `a bujana - han &wezo. Гьан букIана – цIа щочIо, цIа букIана – гьан щочIо. han bujana - `a &ozo, `a bujana - han &ozo. 116. Гьан квараб чудкицца чехьищ бихъараб, чед квараб гъадицца берищ бахъараб? han kwarab xudkiCa xe%i& bi]arab, xed kwarab vadiCa beri& ba]arab? Гьаб кици бухьинабула ххунздерил ххан Баххубикал эбел Хъистаманида. hab kici bu%inabula {un#deril {an ba{ubikal ebel ]istamanida. Тобтида Баххубикал васал ГIумахханги Нуцалхханги чIванилан бициндал, гьелълъ абуралила кицилъун ххутIарал гьадал рагIаби. tobtida ba{ubikal wasal fuma{angi nucal{angi zwanilan bicindal, he: aburabila kici;un {uTaral hadal rafabi. Гьан квараб чудкицца чехьщи бихъараб, чед квараб гъадицца берщи бахъараб? han kwarab xudkiCa xe%&i bi]arab, xed kwarab vadiCa ber&i ba]arab? Гьаб кици бухьдебуня ххунздерил ххан Баххубикал эбел Хъистаманида. hab kici bu%debunya {un#deril {an ba{ubikal ebel ]istamanida. Тобтида Баххубикал васал ГIумахханги Нуцалхханги чIванилан бициндал, гьелълъ абуралила кицилун ххутIарал гьадал рагIаби. tobtida ba{ubikal wasal fuma{angi nucal{angi zwanilan bicindal, he: aburabila kicilun {uTaral hadal rafabi. 117. Гьан кибе араб, гьагIу? han kibe arab, hafu? Гьан кебе араб, гьагIо? han kebe arab, hafo? 118. Гьан кколареб чу биче, рукъ кколарей чIчIужу йиччай. han Kolareb xu bixe, ruq Kolarey Zu$u yiXay. Гьан ккенареб чу биче, рукъ кконярей чIчIужу йиччае. han Kenareb xu bixe, ruq Konyarey Zu$u yiXaye. 119. Гьан кьурасс чехь бихъарабила, чед кьурасс бер бахъарабила. han puraS xe% bi]arabula, xed puraS ber ba]arabila. Гьан кьурасс чехь бихъарабила, чед кьурасс бер бахъарабила. han puraS xe% bi]arabula, xed puraS ber ba]arabila. 120. Гьан махIцани цIцIам щвала, цIцIам махIцани щиб щвалеб? han ma\cani ~am &wala, ~am ma\cani &ib &waleb? Гьан махIцани цIцIам щваня, цIцIам махIцани щиби щванеб? han ma\cani ~am &wanya, ~am ma\cani &ibi &waneb? 121. Гьан тамахаб лълъикIаб, гьудул къвакIарав лълъикIав. han tama[ab :ijab, hudul qwajaraw :ijaw. Гьан тамагьаб лълъикIаб, гьудул къвакIарав лълъикIав. han tamahab :ijab, hudul qwajaraw :ijaw. 122. Гьан тIуни ссудуларессулгунги, ссап тIуни бухIуларессулгунги гьудуллъи гьабуге. han Tuni SudulareSulgungi, Sa_ Tuni bu\ulareSulgungi hudul;i habuge. Гьан тIуни ссудунярессулгунги, ссап тIуни бухIинярессулгунги гьудули буги. han Tuni SudunyareSulgungi, Sa_ Tuni bu\inyareSulgungi huduli bugi. 123. Гьан чIалгIарасс чIер квине кколеб. han zalfaraS zer kweni Koleb. Гьан чIаргIарасс чIер конде кконеб. han zarfaraS zer konde Koneb. 124. Гьан щвечIецца гьагIу ххуй (бугелда ракI рази гьабе абураб магIна). han &wezeCa hafu {uy (bugelda raj ra#i habe aburab mafna). Гьан щочIецца гьагIо ххуе (бугелълъа ракI рази буе абураб магIна). han &ozeCa hafo {uye (buge:a raj ra#i buye aburab mafna). 125. Гьанада асскIор лъарагIассул кверал рухье, цIулада асскIор магIарулассул кверал рухье. hanada aSjor ;arafaSul kweral ru%e, `ulada aSjor mafarulaSul kweral ru%e. Гьанала гъунир гьарагIассул кверал рухье, цIулада гъунир маарулассул кверал рухье. hanala vunir harafaSul kweral ru%e, `ulada vunir maarulaSul kweral ru%e. 126. Гьанада кьабураб рокьода унтулеб. hanada paburab ropoda untuleb. Гьанала кьапIараб рокьола унтинеб. hanala paParab ropola untineb. 127. Гьанае гьан бокьаги, гьоркьобе бил тIамаги. hanaye han bopagi, horpobe bil Tamagi. Гьанае гьан бокьаги, гьоркьобе бил тIамаги. hanaye han bopagi, horpobe bil Tamagi. 128. Гьанал божи гьечIеб чадил гIагарлъи чи къваригIараб къоялълъ батулареб hanal bo$i hezeb xadil fagar;i xi qwarifarab qoya: batulareb. (Гьанал гIагарлъи гьечIеб чадил гIагарлъи – чи къваригIаралълъуб батулареб жо). (hanal fagar;i hezeb xadil fagar;i - xi qwarifara:ub batulareb $o). Гьанал божи гьечIеб чодол гIагали чи къварагIараб къоялълъ батиняреб hanal bo$i hezeb xodol fagali xi qwarafarab qoya: batinyareb. (Гьанал гIагали гьечIеб чодол гIагали – чи къварагIаралълъуб батиняреб жо). (hanal fagali hezeb xodol fagali - xi qwarafara:ub batinyareb $o). 129. Гьанал гIарщ тIолареб, тIоххол гIарщ батулареб. hanal far& Tolareb, To{ol far& batulareb. Гьанал гIарщ тIенареб, оххол гIарщ батиняреб. hanal far& Tenareb, o{ol far& batinyareb. 130. Гьанацца гурони гьан кколареб, кьолбоцца гурони гъветI кколареб. hanaCa guroni han Kolareb, polboCa guroni vweT Kolareb. Гьанацца гурони гьан ккенареб, кьолбоцца гурони гъветI кконяреб. hanaCa guroni han Kenareb, polboCa guroni vweT Konyareb. 131. Гьанацца гIорцIцIичIев рокьоцца гIорцIцIуларев. hanaCa for~izew ropoCa for~ularew. Гьанацца гIорцIцIчIев рокьоцца гIорцIцIинярев. hanaCa for~zew ropoCa for~inyarew. 132. ГьанжелъизегIан гIодилаандай эбел дун? han$e;i#efan fodilaanday ebel dun? КIудияв гIурав меххалълъ васасс эбелалда гьикъанила щиб гьабулагойин жиндир бер бахъараб. Эбелалълъ гьессда бицанила. judiyaw furaw me{a: wasaS ebelalda hiqanila &ib habulagoyin $indir ber ba]arab. ebela: heSda bicanila. - Цо къоялълъ, мун жеги гьитIинго вугев меххалълъ, жиндихъе кIвекьмахх кьейилан гIодулев вукIана мун. Диццаги кьуна. Цинги, яццгун васандулаго, бадиб кIвекьмаххалълъул гIагги тункун, бахъанахха дур бер. - co qoya:, mun $egi hiTingo wugew me{a:, $indi]e jwepma{ peyilan fodulew wujana mun. cingi diCagi puna{a. cingi, yaCgun wasandulago, badib jwepma{a:ul faggi tunkun, ba]ana{a dur ber. Васасс абуралила кицилъун лIугьарал гьадал рагIаби. wasaS aburabila kici;un /uharal hadal rafabi. ГьанджелдегIан гIодлаандай эбел дун? hanGeldefan fodlaanday ebel dun? КIудав гIурав меххалълъ васасс эбелалълъа гьикъанила щиби булагойин жендер бер бахъараб. Эбелалълъ гьессда бицанила. judaw furaw me{a: wasaS ebela:a hiqanila &ibi bulagoyin $ender ber ba]arab. ebela: heSda bicanila. - Цо къоялълъ, мун жеги гьитIинго вугев меххалълъ, жендехъе кIвецIмахх кьейилан гIодинев вукIана мун. Диццаги кьуна. Ценги, яццгин васандиняго, бардиб кIвецӏмаххалълъул гIакIги тункун, бахъанахха дур бер. - co qoya:, mun $egi hiTingo wugew me{a:, $ende]e jwe`ma{ peyilan fodinew wujana mun. cingi diCagi puna{a. cengi, yaCgin wasandinyago, bardib jwe`ma{a:ul fajgi tunkun, ba]ana{a dur ber. Васасс абуралила кицилун лълъугьарал гьадал рагIаби. wasaS aburabila kicilun :uharal hadal rafabi. 133. Гьаниб батараб те, доба батараб ккве. hanib batarab te, doba batarab Kwe. МагIарулалълъ россассе уней ясалда малълъула жидер рокъоб букIараб гIадат, кигIан лълъикIаб букIараб батаниги, те, россассул рокъоб рекъолеб, дозул батараб гIадат гьабеян. mafarula: roSaSe uney yasalda ma:ula $ider roqob bujarab fadat, kifan :ijab bujarab batanigi, te, roSaSul roqob reqoleb, do#ul batarab fadat habeyan. Гьаниб батараб те, доба батараб ккое. hanib batarab te, doba batarab Koye. Маарулалълъ россассе эней ясалълъа малълъиня жодер рукъуб букIараб гIадат, кагIан лълъикIаб букIараб батаниги, те, россассул рукъуб рекъенеб, дазул батараб гIадат буеян. maarula: roSaSe eney yasa:a ma:inya $oder ruqub bujarab fadat, kafan :ijab bujarab batanigi, te, roSaSul ruqub reqeneb, da#ul batarab fadat buyeyan. 134. Гьанив кулассев вугониги, Кулав ххан вугодила дун. haniw kulaSew wugonigi, kulaw {an wugodila dun. Гьанив кулассев вугониги, Кулав ххан вугодила дун. haniw kulaSew wugonigi, kulaw {an wugodila dun. 135. Гьанисса Гьоноде гьаналI гьурщаби, Гьонодасса нахъе хъабхъилI гьурщаби. haniSa honode hana/ hur&abi, honodaSa na]e ]ab]i/ hur&abi. Кици буго ххунздерилги гьонодиссезулги нуцабазул гьоркьоблъиялдассан бижараб. Гьел кIиялго гIагарал нуцабазул Ххунзахъ ругел рукIана бечедал, Гьонода ругел рукIана мискинал. Ххунзахъа Гьоноде битIулеб сайигъат букIунеб букIун буго бечедаб. Гьонодасса Ххунзахъе битIулеб букIунеб букIун буго дагьаб мискинаб. Гьал рагIаби кицилъун хIалтIизарула бащалъи гьечIеб кIиго сайигъаталда гьоркьоб. kici bugo {un#derilgi honodiSe#ulgi nucaba#ul horpob;iyaldaSan bi$arab. hel jiyalgo fagaral nucaba#ul {un#a] rugel rujana bexedal, honoda rugel rujana miskinal. {un#a]a honode biTuleb sayivat bujuneb bujun bugo bexedab. honodaSa {un#a]e biTuleb bujuneb bujun bugo dahab miskinab. hal rafabi kici;un \alTi#arula ba&a;i hezeb jigo sayivatalda horpob. Гьанисса Гьоноде гьаналълъ гьурщаби, Гьонодасса нахъе хъабхъилълъ гьурщаби. haniSa honode hana: hur&abi, honodaSa na]e ]ab]i: hur&abi. Кици буго ххунздерилги гьонодиссезулги нуцабазул гьоркьолиялълъассан бижараб. Гьел кIиялго гIагарал нуцабазул Ххунзахъ ругел рукIана бечедал, Гьонода ругел рукIана мискIинял. Ххунзахъа Гьоноде битIинеб сайигъат букIинеб букIун буго бечедаб. Гьонодасса Ххунзахъе битIинеб букIинеб букIун буго дагьаб мискIинаб. Гьал рагIаби кицилун хIалтIдеруня бащали гьечIеб кIиго сайигъаталълъа гьоркьоб. kici bugo {un#derilgi honodiSe#ulgi nucaba#ul horpoliya:aSan bi$arab. hel jiyalgo fagaral nucaba#ul {un#a] rugel rujana bexedal, honoda rugel rujana misjinyal. {un#a]a honode biTineb sayivat bujineb bujun bugo bexedab. honodaSa {un#a]e biTineb bujuneb bujun bugo dahab misjinab. hal rafabi kicilun \alTderunya ba&ali hezeb jigo sayivata:a horpob. 136. ГьаракIуниб кIал лъурай, КIикIуниб гIундул лъурай. harajunib jal ;uray, jijunib fundul ;uray. ГьаракIуниб кIал гьурай, КIикIуниб гIундул гьурай. harajunib jal huray, jijunib fundul huray. 137. Гьарараб кье, кьураб босе. hararab pe, purab bose. Гьарараб кье, кьураб босе. hararab pe, purab bose. 138. Гьарараб кIалалълъе жо камуларебила. hararab jala:e $o kamularebila. Гьарараб кIалалълъе жо каминяребила. hararab jala:e $o kaminyarebila. 139. Гьарараб кIалалълъе чед камулареб, гIурай ясалълъе росс камуларев. hararab jala:e xed kamulareb, furay yasa:e roS kamularew. Гьарараб кIалалълъе чед каминяреб, гIурай ясалълъе росс каминярев. hararab jala:e xed kaminyareb, furay yasa:e roS kaminyarew. 140. Гьарарай кьеги, йокьарай щваги. hararay pegi, yoparay &wagi. Гьарарай кьеги, йокьарай щваги. hararay pegi, yoparay &wagi. 141. Гьардараб мун, хIелеко, хIамие жо балареб, дахIалаб мун, ицико, эбел россассе инчIеб! hardarab mun, \eleko, \amiye $o balareb, da\alab mun, iciko, ebel roSaSe inzeb! Гьардараб мун, хIелеко, хIамие жо баняреб, дахIалаб мун, ицико, эбел россассе энчIеб! hardarab mun, \eleko, \amiye $o banyareb, da\alab mun, iciko, ebel roSaSe enzeb! 142. Гьардарав, дахIалав гIакълу амирлъун гьабурав, гьава асирлъун ккурав. hardaraw, da\alaw faqlu amir;un haburaw, hawa asir;un Kuraw. Гьардарав, дахIалав гIакълу амирлун бурав, гьава асирлун ккурав. hardaraw, da\alaw faqlu amirlun buraw, hawa asirlun Kuraw. 143. Гьардарал, дахIалал даран битIарал, дие щвараб барти тоххаб батана. hardaral, da\alal daran biTaral, diye &warab barti to{ab batana. Гьардарал, дахIалал даран битIарал, де щвараб барти тоххаб батана. hardaral, da\alal daran biTaral, de &warab barti to{ab batana. 144. Гьардарал ххунз, гIайибал реххизе нуцаби ругел! hardaral {un#, fayibal re{i#e nucabi rugel! Гьардарал ххунз, гIайибал реххде нуцаби ругел! hardaral {un#, fayibal re{de nucabi rugel! 145. ГьардухъанавгIан чи гIамал кIудиявила вукIунев. hardu]anawfan xi famal judiyawila wujunew. ГьердехъанавгIан чи гIамал кIудавила вукIинев. herde]anawfan xi famal judawila wujinew. 146. Гьардухъанасс гьари толареб, гIанкIуялълъ хъирщи толареб. hardu]anaS hari tolareb, fanjuya: ]ir&i tolareb. Гьердехъанасс гьари тенареб, гIанкIоялълъ хъирщи тенареб. herde]anaS hari tenareb, fanjoya: ]ir&i tenareb. 147. Гьардухъанассда ссадакъа кьолеб рукъ къед бихьарабго лъалебила. hardu]anaSda Sadaqa poleb ruq qed bi%arabgo ;alebila. Гьердехъанассда ссадакъа кьенеб рукъ къед бихьарабго гьанебила. herde]anaSda Sadaqa peneb ruq qed bi%arabgo hanebila. 148. Гьардухъанассул гIатI гIадинаб. hardu]anaSul faT fadinab. Гьердехъанассул гIатI гIадинаб. herde]anaSul faT fadinab. 149. Гьардухъанассул къвачIил бакIлъи-тIадагьлъи, кIал эххедеххун гьабун баччаниги, эххебеххун гьабун баччаниги, цого букIунеб. hardu]anaSul qwazil baj;i-Tadah;i, jal e{ede{un habun baXanigi, e{ebe{un habun baXanigi, cogo bujuneb. Гьердехъанассул къвачIил бакIли-адагьли, кIал эххедеххун бумо баччаниги, эххебеххун бумо баччаниги, цого букIинеб. herde]anaSul qwazil bajli-adahli, jal e{ede{un bumo baXanigi, e{ebe{un bumo baXanigi, cogo bujineb. 150. Гьарзалъиялълъул эбел – захIмат, гьечIолъиялълъул эбел – рахIат. har#a;iya:ul ebel - #a\mat, hezo;iya:ul ebel - ra\at. Гьарзалиялълъул эбел – захIмат, гьечIолиялълъул эбел – рахIат. har#aliya:ul ebel - #a\mat, hezoliya:ul ebel - ra\at. 151. Гьари – рекъараб, бикъи – ссурараб. hari - reqarab, biqi - Surarab. Гьари – ракъараб, бикъи – ссурараб. hari - raqarab, biqi - Surarab. 152. Гьаризе цIцIад ккогеги, цIцIализе бакъ ккогеги. hari#e ~ad Kogegi, ~ali#e baq Kogegi. Гьарде цIцIад ккогеги, цIцIалде бакъ ккогеги. harde ~ad Kogegi, ~alde baq Kogegi. 153. ГьарудичIони, кваналаро, квалквадичIони, букIунаро. harudizoni, kwanalaro, kwalkwadizoni, bujunaro. РудичIони, куниняро, квалквадичIони, букIиняро. rudizoni, kunanyaro, kwalkwadizoni, bujinyaro. 154. Гьарудуларел квераз квасул нухи къалареб. harudularel kwera# kwasul nu[i qalareb. Руданярел квераз квасул ногьи къаняреб. rudanyarel kwera# kwasul nohi qanyareb. 155. Гьарудулел, кваналел кулал руго, эбелхвад, кваналезухъ ялагьун, эбел йиго, эбелхвад. harudulel, kwanalel kulal rugo, ebel[wad, kwanale#u] yalahun, ebel yigo, ebel[wad. Рудунел, кунанел кулал руго, эбелхIвад, кунанезухъ ялагьун, эбел йиго, эбелхIвад. rudunel, kunanel kulal rugo, ebel\wad, kunane#u] yalahun, ebel yigo, ebel\wad. 156. Гьарун гьабуралдасса бокьун гьабураб лълъикIабила. harun haburaldaSa bopun haburab :ijabila. Румо буралълъасса бокьун бураб лълъикIабила. rumo bura:aSa bopun burab :ijabila. 157. Гьарун цIулал цIа бакарал, цIун гIартил ххинкIал гьарурал. harun `ulal `a bakaral, `un fartil {injal harural. Румо цIулал цIа бакарал, цIумо гIартил ххинкIал рурал. rumo `ulal `a bakaral, `umo fartil {injal rural. 158. Гьарун щвараб цIцIад гIадав, цIцIалун щвараб бакъ гIадав. harun &warab ~ad fadaw, ~alun &warab baq fadaw. Румо щвараб цIцIад гIадав, цIцIалун щвараб бакъ гIадав. rumo &warab ~ad fadaw, ~alun &warab baq fadaw. 159. ГьарунхIажил чакмаялдасса Шамеседул чоххтIо бергьана. harun\a$il xakmayaldaSa ^amesedul xo{To berhana. РумохIажил чакмаялълъасса Шамеседол чоххтIо белгьана. rumo\a$il xakmaya:aSa ^amesedol xo{To belhana. 160. Гьасс бикъараб, гьасс квараб, гьассде бецIизе ккараб. haS biqarab, haS kwarab, haSde be`i#e Karab. Гьасс бикъараб, гьасс квараб, гьассде бецIде ккараб. haS biqarab, haS kwarab, haSde be`de Karab. 161. Гьассие гIоло рухI лълъицца кьелебан гьикъараб меххалълъ, яцц гурони разилъичIейила. haSiye folo ru\ :iCa peleban hiqarab me{a:, yaC guroni ra#i;izeyila. Гьассе гIоло рухI лълъицца кьелебан гьикъараб меххалълъ, яцц гурони разилчIейила. haSe folo ru\ :iCa peleban hiqarab me{a:, yaC guroni ra#ilzeyila. 162. ГьацIцIул гьуинлъи кварассда гIадин лъалареб, загьрудул кьогIлъи гьекъарассда гIадин лъалареб. ha~ul huin;i kwaraSda fadin ;alareb, #ahrudul pof;i heqaraSda fadin ;alareb. ГьоцIцIол гьоэли кварассда гIадин гьаняреб, загьрудол кьогIли гьакъарассда гIадин гьаняреб. ho~ol hoeli kwaraSda fadin hanyareb, #ahrudol pofli haqaraSda fadin hanyareb. 163. ГьацIцIул гьуинлъиялдасса рагIул гьуинлъи лълъикIаб. ha~ul huin;iyaldaSa raful huin;i :ijab. ГьоцIцIол гьоэлиялълъасса рагIол гьоэли лълъикIаб. ho~ol hoeliya:aSa rafol hoeli :ijab. 164. ГьацIцIул тIагIам лъазе цо нухалълъ мацIцIалда хъвани гIолебила. ha~ul Tafam ;a#e co nu[a: ma~alda ]wani folebila. ГьоцIцIол тIагIан гьаде цо нугьалълъ мацIцIалълъа хъвани гIенебила. ho~ol Tafan hade co nuha: ma~a:a ]wani fenebila. 165. ГьацIцIулI анкьго батIияб дару бугеб. ha~u/ anpgo baTiyab daru bugeb. Гьанибги гьаниб гуребги, масала, ражидулI анкьго дару бугеб, хьодолI анкьго дару бугеб гIадал кицабазулI ва гь. ц. магIарулаз анкьил рикIкIен хIалтIизабула кIудияб къадар абураб магIнаялда. Анкьабго ракьан абула тIолго ракьалде, анкьабго ралъад абула киналго ралъадазде. Анкьабго ссверагиян хьандола цIакъго ццин бахъараб меххалълъ. Анкьабго талихI къанилан угьдула ракI бакъвараб меххалълъ. ХIассил, магIарулазул анкьил рикIкIен буго царал лъа-б-го къо гIадаб гIемераб жо. hanibgi hanib gurebgi, masala, ra$idu/ anpgo daru bugeb, %odo/ anpgo daru bugeb fadal kicaba#u/ wa h.c. mafarula# anpil riJen \alTi#abula judiyab qadar aburab mafnayalda. anpabgo rapan abula Tolgo rapalde, anpabgo ra;ad abula kinalgo ra;ada#de. anpabgo Sweragiyan %andola `aqgo Cin ba]arab me{a:. anpabgo tali\ qanilan uhdula raj baqwarab me{a:. \aSil, mafarula#ul anpil riJen bugo caral ;a-b-go qo fadab femerab $o. ГьоцIцIолълъ анкьго баладаб дару бугеб. ho~o: anpgo baladab daru bugeb. Гьанибги гьаниб гуребги, масала, рижидолълъ анкьго дару бугеб, хьодолълъ анкьго дару бугеб гIадал кицабазолълъ ва гь. ц. маарулаз анкьил рикIкIен хIалтIдебуня кIудаб къадар абураб магIнаялълъа. Анкьабго ракьан абиня олго ракьалълъе, анкьабго ралгьад абиня кинялго ралгьадазде. Анкьабго ссверагиян хьандиня цIакъго ццин бахъараб меххалълъ. Анкьабго талихI къанилан угьдиня ракI бакъвараб меххалълъ. ХIассил, маарулазул анкьил рикIкIен буго царал гьа-б-го къо гIадаб гIемераб жо. hanibgi hanib gurebgi, masala, ri$ido/ anpgo daru bugeb, %odo: anpgo daru bugeb fadal kicaba#o: wa h.c. maarula# anpil riJen \alTdebunya judab qadar aburab mafnaya:a. anpabgo rapan abinya olgo rapa:e, anpabgo ralhad abinya kinyalgo ralhada#de. anpabgo Sweragiyan %andinya `aqgo Cin ba]arab me{a:. anpabgo tali\ qanilan uhdinya raj baqwarab me{a:. \aSil, maarula#ul anpil riJen bugo caral ha-b-go qo fadab femerab $o. 166. ГьацIцIулI хIе камулареб, хIалтIулI гъалатI камулареб. ha~u/ \e kamulareb, \alTu/ valaT kamulareb. ГьоцIцIолълъ хIе каминяреб, хIалтIолълъ гъалатI каминяреб. ho~o: \e kamulinyeb, \alTo: valaT kaminyareb. 167. ГьацIцIулI хIеги хIанилI расги камулареб. ha~u/ \egi \ani/ rasgi kamulareb. ГьоцIцIолълъ хIеги хIанилълъ расги каминяреб. ho~o: \egi \ani: rasgi kaminyareb. 168. ГьацIцIулIе цIцIам бала мацIцIихъабацца, цIцIамуда борохь бала ракI махIцарацца. ha~u/e ~am bala ma~i]abaCa, ~amuda boro% bala raj ma\caraCa. ГьоцIцIолълъе цIцIан баня мацIцIихъабацца, цIцIамуда борохь баня ракI махIцарацца. ho~o:e ~an banya ma~i]abaCa, ~amuda boro% banya raj ma\caraCa. 169. ГьацIцIулIе цIцIам тIамулев, мацIцIицца бо гъурулев. ha~u/e ~am Tamulew, ma~iCa bo vurulew. ГьоцIцIолълъе цIцIан тIаминев, мацIцIицца бо гъуринев. ho~o:e ~an Taminew, ma~iCa bo vurinew. 170. ГьацIцIулIе цIцIамги баге, цIцIамулIе ракьги баге. ha~u/e ~amgi bage, ~amu/e rapgi bage. ГьоцIцIолълъе цIцIанги баги, цIцIамулълъе ракьги баги. ho~o:e ~angi bagi, ~amu:e rapgi bagi. 171. Гьаюн тарай яс, восун тарав дурцц! hayun taray yas, wosun taraw durC! Йумо тарай яс, восун тарав дурцц! yumo taray yas, wosun taraw durC! 172. Гьаюн тарай ясалда щибилахха гьабилеб?! hayun taray yasalda &ibila{a habileb?! Гьаюн тарай ясалда щибилахха гьабилеб?! hayun taray yasalda &ibila{a habileb?! 173. Гьвел ругънае дару – гьвел мацIцI. hwel ruvnaye daru - hwel ma~. Гьвел ругънае дару – гьвел мацIцI. hwel ruvnaye daru - hwel ma~. 174. «Гьеб дуцца бицунеб алжаналълъур ражигун ххинкIал рукIунищ, дибир?» – ан абурабила гIандиссесс. heb duCa bicuneb al$ana:ur ra$igun {injal rujuni&, dibir? - an aburabila fandiSeS. «Гьеб дуцца бицинеб алжаналълъур рижигун ххинкIал рукIинищи, дибир?» – ан абурабила гIандиссесс. heb duCa bicineb al$ana:ur ri$igun {injal rujini&i, dibir? - an aburabila fandiSeS. 175. Гьеб ярагъ кодосса бахъичIого, гьаб ххалкъ мутIигI гьабизе кIвеларила. heb yarav kodoSa ba]izogo, hab {alq muTif habi#e jwelarila. Цогидал ххалкъалги мутIигI гьарун, Надиршагь Дагъистаналде щун вуго. Ццереккунго гьесс гьеб улкаги чотIа рекIине кIолезул къадарги лъазабизе жасусал ритIун рукIун руго. cogidal {alqalgi muTif harun, nadir^ah davistanalde &un wugo. CereKungo heS heb ulkagi xoTa rejine jole#ul qadargi ;a#abi#e $asusal riTun rujun rugo. Валлагьин, улкаги гьедигIан кIудияб гьечIин, гьединлъидал чотIа рекIунезул къадарги дагьаб бугилан абунила цо жасусасс. wallahin, ulkagi hedifan judiyab hezin, hedin;idal xoTa rejune#ul qadargi dahab bugilan abunila co $asusaS. ЦIакъ вохханила Надиршагь. `aq wo{anila nadir^ah. Цогиясс абунила, валлагьин, бетIерчIахъад, гьав дир гьалмагъасс бицунебги битIараб бугин, цинги, магIарулаздасса бергьине ккани, гьездасса ццебе гъуризе кколеб жоги бугинхха гьаниб. cogiyaS abunila, wallahin, beTerza]ad, haw dir halmavaS bicunebgi biTarab bugin, cingi, mafarula#daSa berhine Kani, he#daSa Cebe vuri#e Koleb $ogi bigin{a hanib. ВахIин, рагъухъабаздасса кутакабги щибин букIунебан, шагьасс нодо букIкIинабунила. wa\in, ravu]aba#daSa kutakabgi &ibin bujuneban, ^ahaS nodo buJinabunila. - ТIамур, бетIерчIахъад, тIамур! – ан абунила жасусасс. – Гьебги хъван, панаял бакъназда гъоркь гьез ахIулел руго ВатIаналде бугеб рокьиялълъулги бахIарчилъиялълъулги хIакъалълъулI кучIдул. Гьеб ярагъ кодосса бахъичIого, нилIеда гьел мутIигI гьаризе кIвезе гьечIо. - Tamur, beTerza]ad, Tamur! - an abunila $asusaS, - hebgi ]wan, _anayal baqna#da vorp he# a\ulel rugo waTanalde bugeb ropiya:ulgi ba\arxi;iya:ulgi \aqa:u/ kuzdul. heb yarav kodoSa ba]izogo, ni/eda hel muTif hari#e jwe#e hezo. Надиршагьассда гьелълъул магIна бичIчIичIила. Гьединлъидал, къезеги къун, Дагъистаналдасса тIуризеги кканила. nadir^ahaSda he:ul mafna biZizila. hedin;idal, qe#egi qun, davistanaldaSa Turi#egi Kanila. Гьеб ярагъ кодосса бахъчIого, гьаб ххалкъ мутIигI буде кIванярила. heb yarav kodoSa ba]zogo, hab {alq muTif bude jwanyarila. Цогидал ххалкъалги мутIигI румо, Надиршагь Дагъистаналълъе щомо вуго. Ццереккунго гьесс гьеб улкаги чола рекIенде кIванезул къадарги гьадебуде жасусал ритIун рукIун руго. cogidal {alqalgi muTif rumo, nadir^ah davistana:e &omo wugo. CereKungo heS heb ulkagi xola rejende jwane#ul qadargi hadebude $asusal riTun rujun rugo. Валлагьин, улкаги гьедигIан кIудаб гьечIин, гьелълъ чола рекIенезул къадарги дагьаб бугилан абунила цо жасусасс. wallahin, ulkagi hedifan judab hezin, he: xola rejene#ul qadargi dahab bugilan abunila co $asusaS. ЦIакъ разилунила Надиршагь. `aq ra#ilunila nadir^ah. Цогиясс абунила, валлагьин, бел'эрчIахъад, гьав дир гьалмагъасс бицинебги битIараб бугин, ценги, маарулаздасса белде ккани, гьездасса ццебе гъурде ккенеб жоги бугинхха гьаниб. cogiyaS abunila, wallahin, bel'erza]ad, haw dir halmavaS bicinebgi biTarab bugin, cengi, maarula#daSa belde Kani, he#daSa Cebe vurde Keneb $ogi bigin{a hanib. ВахIин, рагъухъабаздасса кутакабги щибин букIинебан, шагьасс нодо букIкIдебунила. wa\in, ravu]aba#daSa kutakabgi &ibin bujineban, ^ahaS nodo buJdebunila. - ТIамур, бел'эрчIахъад, тIамур! – ан абунила жасусасс. – Гьебги хъвамо, панаял макъназда гъокь гьез ахIинел руго ВатIаналълъе бугеб рокьиялълъулги бахIарчилиялълъулги хIакъалълъулълъ кучIдул. Гьеб ярагъ кодосса бахъчIого, нелълъеда гьел мутIигI руде кIваде гьечIо. - Tamur, bel'erza]ad, Tamur! - an abunila $asusaS, - hebgi ]wamo, _anayal maqna#da vop he# a\inel rugo waTana:e bugeb ropiya:ulgi ba\arxiliya:ulgi \aqa:u: kuzdul. heb yarav kodoSa ba]zogo, ne:eda hel muTif rude jwade hezo. Надиршагьассда гьелълъул магIна бичIчIчIила. Гьелълъ, къедеги къумо, Дагъистаналълъасса тIурдеги кканила. nadir^ahaSda he:ul mafna biZzila. he:, qedegi qumo, davistana:aSa Turdegi Kanila. 176. Гьебгощинаб жо гъорлIе жубани, жиндир хIамил кIучIазулги дагьабги тIагIамаб жо лIугьунеб батилилан абурабила гIандиссесс. hebgo&inab $o vor/e $ubani, $indir \amil juza#ulgi dahabgi Tafamab $o /uhuneb batilin aburabila fandiSeS. Базаралда ххараб хьон бичулей гIаданалда гIандиссесс цIеххон буго, гьаб щибин, гьалълъул щибин гьабулеб? Йичарухъаналълъги бицун буго, гьалда цIцIарги хьон бугин, гъорлIе нахги гьоцIцIоги жубани, гьалълъул тIагIамаб урбаги лIугьунилан. ГIандиссессги йичарухъаналълъе гьадаб жаваб кьун буго. ba#aralda {arab %on bixuley fadanalda fandiSeS `e{on bugo, hab &ibin, ha:ul &ibin habuleb? yixaru]ana:gi bicun bugo, halda ~argi %on bugin, vor/e na[gi ho~ogi $ubani, ha:ul Tafamab urbagi /uhunilan. fandiSeS yixaru]ana:e hadab $awab pun bugo. Гьебгощинаб жо гъорлълъе жобани, жендер хIамил кIучIазулги дагьабги тIагIамаб жо лълъугьинеб батлилан абурабила гIандиссесс. hebgo&inab $o vor:e $obani, $ender \amil juza#ulgi dahabgi Tafamab $o /uhineb batlin aburabila fandiSeS. Базаралълъа ххараб хьон бичиней адамалълъа гIандиссесс цIуххун буго, гьаб щибин, гьалълъул щибин бунеб? Йичарухъаналълъги бицун буго, гьалълъа цIцIарги хьон бугин, гъорлълъе нагьги гьоцIцIоги жобани, гьалълъул тIагIамаб урбаги лълъугьлилан. ГIандиссессги йичарухъаналълъе гьадаб жаваб кьумо буго. ba#ara:a {arab %on bixiney adana:a fandiSeS `u{un bugo, hab &ibin, ha:ul &ibin buneb? yixaru]ana:gi bicun bugo, ha:a ~argi %on bugin, vor:e nahgi ho~ogi $obani, ha:ul Tafamab urbagi :uhlilan. fandiSeS yixaru]ana:e hadab $awab pun bugo. 177. Гьедун – гьересси, бабалаго – битIараб. hedun - hereSi, babalago - biTarab. Гьедун – гьересси, бабалаго – битIараб. hedun - hereSi, babalago - biTarab. 178. Гьекъани КъаралгIорги тIагIуна, квани Кулабрасалъиги лIугIула. heqani qaralforgi Tafuna, kwani kulabrasa;igi /ufula. Росс ун вукIун вуго ххалатаб сапаралълъ. ЧIчIужу йикIун йиго рокъой паракъат кваналей. Цо заманалдассан, росс вуссараб меххалълъ, чIчIужуялълъул батун гьечIо щибго нахърател, нису, нах ва цогидабги дандежо. ЧIчIужуялълъ россассда абун буго - нилIер рокъоб щибго жо гьечIо, гIачиязги кIудияб пайдаго кьечIохха, бетIерчIахъад. roS un wujun wugo {alatab sa_ara:. Zu$u yijun yigo roqoy _araqat kwanaley. co #amanaldaSan roS wuSarab me{a:, Zu$uya:ul batun hezo &ibgo na]ratel, nisu, na[ wa cogidabgi dande$o. Zu$uya: roSaSda abun bugo - ni/er roqob &ibgo $o hezo, faxiya#gi judiyab _aydago pezo{a, beTerza]ad. Гьункьун тIаде яхъун йиго якьад. Нусалда ццебе чIинххазул цIураб чIчIепги лъун, якьадалълъ гьелълъие цин гьадаб кици тIамун буго. Ххадуб гьадин абун буго, букIинаанила сапаралълъ вуссарав россассда ццебе лъезе жо, цо-цо щар чIванщинахъе гьадигIанассебгIаги (нусалда цо чIимихх бихьизабун буго) нахърател гьабун букIарабани. hunpun Tade ya]un yigo yapad. nusalda Cebe zin{a#ul `urab Ze_gi ;un, yapada: he:iye cin hadab kici Tamun bugo. {adub hadin abun bugo, bujinaanila sa_ara: wuSaraw roSaSda Cebe ;e#e $o, co-co &ar zwan&ina]e hadifanaSebfagi (nusalda co zimi{ bi%i#abun bugo) na]ratel habun bujarabani. Гьакъани КъаралгIорги вагIиня, квани Кулабрасалиги лълъугIиня. haqani qaralforgi wafunya, kwani kulabrasa;igi :ufinya. Росс омо вукIун вуго ххалатаб сапаралълъ. ЧIчIужу йикIун йиго рукъуй парикъатго кунаней. Цо заманалълъассан, росс вуссараб меххалълъ, чIчIужуялълъул батун гьечIо щибго нахърател, нисо, нагь, цогидабги дандежоги. ЧIчIужуялълъ россассда абун буго - нелълъер рукъуб щибго жо гьечIо, гIачиязги кIудаб пайдаго кьечIохха, бел'эрчIахъад. roS omo wujun wugo {alatab sa_ara:. Zu$u yijun yigo ruquy _ariqatgo kunaney. co #amana:aSan roS wuSarab me{a:, Zu$uya:ul batun hezo &ibgo na]ratel, niso, nah, cogidabgi dande$ogi. Zu$uya: roSaSda abun bugo - ne:er ruqub &ibgo $o hezo, faxiya#gi judab _aydago pezo{a, bel'erza]ad. Гьункьун аде яхъун йиго якьад. Нусалълъа ццебе чIинххазул цIураб чIчIепги гьумо, якьадалълъ гьелълъе цен гьадаб кици тIамун буго. Ххадуб гьадин абун буго, букIлаанила сапаралълъ вуссарав россассда ццебе гьеде жо, цо-цо щар чIвамо щинахъе гьадигIанассебгIаги (нусалълъа цо чIимихх бихьдебумо буго) нахърател бумо букIарабани. hunpun ade ya]un yigo yapad. nusa:a Cebe zin{a#ul `urab Ze_gi humo, yapada: he:e cen hadab kici Tamun bugo. {adub hadin abun bugo, bujlaanila sa_ara: wuSaraw roSaSda Cebe hede $o, co-co &ar zwamo &ina]e hadifanaSebfagi (nusa:a co zimi{ bi%debumo bugo) na]ratel bumo bujarabani. 179. Гьекъараб жо – ургьибе, ургьиб бугеб – къватIибе (гIакълу – гьаваялде). heqarab $o - urhibe, urhib bugeb - qwaTibe (faqlu - hawayalde) Гьакъараб жо – ургьибе, ургьиб бугеб – къватIибе (гIакълу – гьаваялълъе). haqarab $o - urhibe, urhib bugeb - qwaTibe (faqlu - hawaya:e) 180. Гьекъарав чигун гаргадизегIан горбоцца гIуру бухъиго лълъикIаб. heqaraw xigun gargadi#efan gorboCa furu bu]izogo :ijab. Гьакъарав чигин гаргададегIан горбоцца гIуру бухъиго лълъикIаб. haqaraw xigin gargadadefan gorboCa furu bu]izogo :ijab. 181. Гьекъедал вагъулев, вигьиндал ваххчулев. heqedal wavulew, wihindal wa{xulew. Гьокъон вагъинев, вигьун ваххчинев. hoqon wavinew, wihun wa{xinew. 182. Гьекъедал – хIелеко, вигьиндал – гIанкIу. heqedal - \eleko, wihindal - fanju. Гьокъон – хIелеко, вигьун – гIанкIо. hoqon - \eleko, wihun - fanjo. 183. Гьекъел босинев чи – гIакълу бичинев чи. heqel bosinew xi - faqlu bixinew xi. 184. Гьекъел босулев чи – питна босулев чи. heqel bosulew xi - _itna bosulew xi. Гьекъел босинев чи – питна босинев чи. heqel bosinew xi - _itna bosinew xi. 185. ГьекъечIого меххтарав, меххтичIого вигьунев. heqezogo me{taraw, me{tizogo wihunew. ГьекъечIого меххтарав, меххтчIого вигьинев. heqezogo me{taraw, me{tzogo wihinew. 186. Гьекъолдухъан хъизаналълъе тушманав, гьерссихъан киназего тушманав. heqoldu]an ]i#ama:e tu^manaw, herSi]an kina#ego tu^manaw. Гьекъолдухъан ххизамалълъе тушманав, гьерссихъан кинязего тушманав. heqoldu]an {i#ama:e tu^manaw, herSi]an kinya#ego tu^manaw. 187. Гьекъолдухъанассда гьекъел тезе кIоларо, унтуда гьев тезе кIоларо. heqoldu]anaSda heqel te#e joralo, untuda hew te#e jolaro. Гьекъолдухъанассда гьекъел теде кIваняро, унтода гьев теде кIваняро. heqoldu]anaSda heqel tede jwanyalo, untoda hew tede jwanyaro. 188. Гьекъолдухъанассда гьекъолдухъан, тIаргъил щомелиялълъухъ валагьун, лъалев. heqoldu]anaSda heqoldu]an, Tarvil &omeliya:u] walahun, ;alew. Гьекъолдухъанассда гьекъолдухъан, огърол щобалълъухъ валагьун, гьанев. heqoldu]anaSda heqoldu]an, ovrol &oba:u] walahun, hahew. 189. Гьекъолдухъанассе гьекъел кьурав чи – гIадлу-низам хвезабизе изну кьурав чи. heqoldu]anaSe heqel puraw xi - fadlu-ni#am [we#abi#e i#nu puraw xi. Гьекъолдухъанассе гьекъел кьурав чи – гIадлу-низам хIодебуде изну кьурав чи. heqoldu]anaSe heqel puraw xi - fadlu-ni#am \odebude i#nu puraw xi. 190. Гьекъолдухъанассул бетIер гьечIебила, чIвадарухъанассе гIумру гьечIебила. heqoldu]anaSul beTer hezebila, zwadaru]anaSe fumru hezebila. Гьекъолдухъанассул бел'эр гьечIебила, чIвадарухъанассе гIурму гьечIебила. heqoldu]anaSul bel'er hezebila, zwadaru]anaSe furmu hezebila. 191. Гьекъолдухъанги викъарухъанги – цого чи. heqoldu]angi wiqaru]angi - cogo xi. Гьекъолдухъанги викъарухъанги – цого чи. heqoldu]angi wiqaru]angi - cogo xi. 192. Гьекъолел чагIазухъ ралагьун рукIиналдасса мичIчIицца чехь буххулел рукIинго лълъикIаб. heqolel xafa#u] ralahun rujinaldaSa miZiCa xe% bu{ulel rujingo :ijab. Гьекъенел чиязухъ ралагьун рукIиналълъасса мичIчIицца чехь буххинел рукIинго лълъикIаб. heqolel xiya#u] ralahun rujina:aSa miZiCa xe% bu{inel rujingo :ijab. 193. Гьекъолессда жадул зарал лъаларебила, гьекъоларессда гьелълъул пайда лъаларебила. heqoleSda $adul #aral ;alarebila, heqolareSda he:ul _ayda ;alarebila. Гьекъенессда жадол зарал гьаняребила, гьекъенарессда гьелълъул пайда гьаняребила. heqeneSda $adol #aral hanyarebila, heqenareSda he:ul _ayda hanyarebila. 194. Гьелегьараб цIаялдассаги цIунаги, щвараб гIоралдассаги цIунаги. heleharab `ayaldaSagi `unagi, &warab foraldaSagi `unagi. Гьелегьараб цIаялълъассаги цIунаги, щвараб гIоралълъассаги цIунаги. heleharab `aya:aSagi `unagi, &warab fora:aSagi `unagi. 195. Гьениве инегIан, жив хъутаналдего инилан абурабила Хьинисса ХIажихIумицца. heniwe inefan, $iw ]utanaldego inilan aburabila %iniSa \a$i\umiCa. РосулI хварассе хоб бухъулел рукIун руго. ЛахIту чIван бахъарабго, цо гIолохъанчи, гьеб жаназа жаниб лъезе гIураб гIатIилъиялълъул бугищали лъазе, гьенив вегун вуго. ТIаде вахъунелълъул, вабабайинхха, лIугьун бугеб цIакъаб лахIтуйилан, гьесс маххссара гьабун буго. rosu/ [waraSe [ob bu]ulel rujun rugo. la\tu zwan ba]arabgo co folo]anxi heb $ana#a $anib ;e#e furab faTi;iya:ul bugi&ali ;a#e, heniw wegun wugo. Tade wa]une:ul, wababayin{a, /uhun bugeb `aqab la\tuyilan, heS ma{Sara habun bugo. ХIажихIумицца абун буго, валлагьин, дир вас, кигIан лълъикIаб лахIту гьеб батаниги, гьениве инегIан, дун хъутаналдего инилан. Гьеб букIараб хъутаналде арал чагIи бакъул унтиялълъ, чехь-бакьалълъул унтабаз чIаралеб заман. \a$i\umiCa abun bugo, wallahin, dir was, kifan :ijab la\tu heb batanigi, heniwe inefan, dun ]utanaldego inilan. heb bujarab ]utanalde aral xafi baqul untiya:, xe%-bapa:ul untaba# zaraleb #aman. Гьениве эндегIан, жив хъутаналълъего энилан абурабила Хьинисса ХIажихIмацца. heniwe endefan, $iw ]utana:ego enilan aburabila %iniSa \a$i\maCa. Росолълъ хIварассе хIоб бухъинел рукIун руго. ЛахIту чIвамо бахъарабго, цо гIолохъанчи, гьеб джаназа жаниб гьеде гIураб гIатIилиялълъул бугищали гьаде, гьенив вегун вуго. Аде вахъинелълъул, вабабайинхха, лълъугьун бугеб цIакъаб лахIтуйилан, гьесс маххссаро бумо буго. roso: \waraSe \ob bu]inel rujun rugo. la\tu zwamo ba]arabgo co folo]anxi heb Gana#a $anib hede furab faTiliya:ul bugi&ali hade, heniw wegun wugo. ade wa]ine:ul, wababayin{a, :uhun bugeb `aqab la\tuyilan, heS ma{Saro bumo bugo. ХIажихIмацца абун буго, валлагьин, дир вас, кагIан лълъикIаб лахIту гьеб батаниги, гьениве эндегIан, дун хъутаналълъего энилан. Гьеб букIараб хъутаналълъе арал чи бакъол унтиялълъ, чехь-бакьалълъул унтабаз чIаранеб заман. \a$i\maCa abun bugo, wallahin, dir was, kafan :ijab la\tu heb batanigi, heniwe endefan, dun ]utana:ego enilan. heb bujarab ]utana:e aral xafi baqul untiya:, xe%-bapa:ul untaba# zaraneb #aman. 196. Гьересси бабадулеб, битIараб чваххун унеб. hereSi babaduleb, buTarab xwa{un uneb. Гьересси мацIцI кконеб, битIараб чваххун энеб. hereSi ma~ Koneb, buTarab xwa{un eneb. 197. Гьересси бицаравги хола, ххиянат гьабуравги хола. hereSi bicarawgi [ola, {iyanat haburawgi [ola. Гьересси бицаравги хIоня, ххиянат буравги хIоня. hereSi bicarawgi \onya, {iyanat burawgi \onya. 198. Гьересси бицун щолеб ххайиралдасса битIараб бицун щолеб зарал лълъикIаб. hereSi bicun &oleb {ayiraldaSa biTarab bicun &oleb #aral :ijab. Гьересси бицун щонеб ххайиралълъасса битIараб бицун щонеб зарал лълъикIаб. hereSi bicun &oneb {ayira:aSa biTarab bicun &oneb #aral :ijab. 199. Гьересси бицунге, бицани, ХIажигороцца гIадин бице. hereSi bicunge, bicani, \a$igoroCa fadin bice. Гьересси бицуги, бицани, ХIажигороцца гIадин бице. hereSi bicugie, bicani, \a$igoroCa fadin bice. 200. Гьересси, бищунго гIемер ани, лъабго къол нухалълъ унеб. hereSi, bi&ungo femer ani, ;abgo qol nu[a: uneb. Гьересси, бищунго гIемер ани, гьабго къол нухалълъ унеб. hereSi, bi&ungo femer ani, ;abgo qol nu[a: uneb. 201. Гьересси къватIиб чIвазе къо камулареб. hereSi qwaTib zwa#e qo kamulareb. Гьересси къватIиб чIваде къо каминяреб. hereSi qwaTib zwade qo kaminyareb. 202. Гьересси, лъороб къазабуниги, къватIибе баккула, ххиянат, хабалI букъаниги, тIаде баккула. hereSi, ;orob qa#abunigi, qwaTibe baKula, {iyanat, [aba/ buqanigi, Tade baKula. Гьересси, гьороб къадебуниги, къватIибе баккиня, ххиянат, хIабалълъ букъаниги, аде баккиня. hereSi, horob qadebunigi, qwaTibe baKinya, {iyanat, \aba: buqanigi, ade baKinya. 203. Гьересси – рекъаб, битIараб – кьогIаб. hereSi - reqab, biTarab - pofab. Гьересси – рекъаб, битIараб – кьогIаб. hereSi - reqab, biTarab - pofab. 204. Гьересси нажас буго. hereSi na$as bugo. Гьересси наджас буго. hereSi naGas bugo. 205. Гьересси рикIкIад гьабе. hereSi riJad habe. Гьересси рикIкIад буе. hereSi riJad buye. 206. Гьересси тIагIинчIого, битIараб бицунарев. hereSi Tafinzogo, biTarab bicunarew. Гьересси вагIчIого, битIараб бицинярев. hereSi wafzogo, biTarab bicinyarew. 207. Гьерессияб гьоролчу чидае басралъула, битIараб бициндалги божел гьечIев вукIуна. hereSiyab horolxu xidaye basra;ula, biTarab bicindalgi bo$el hezew wujuna. Гьерессияб гьоролчу чидае басралиня, битIараб бициндалги божел гьечIев вукIиня. hereSiyab horolxu xidaye basralinya, biTarab bicindalgi bo$el hezew wujinya. 208. Гьерессияв дагIбадуласс ганчIидаги цIулан абулебила. hereSiyaw dafbadulaS ganzidagi `ulan abulebila. Гьерессияв дагIбадуласс ганчIидаги цIулан абинебила. hereSiyaw dafbadulaS ganzidagi `ulan abinebila. 209. Гьерссал рицунгейила. ЦIцIоралда рицарал гьел ИццугохIда нилIедаго данде рачIунелила. herSal ricungeyila. ~oralda ricaral hel iCigo\da ni/edago dande razunelila. Гьерссал рицугийила. ЦIцIоралълъа рицарал гьел ИццугухIла нелълъедаго данде рачIинелила. herSal ricugiyila. ~ora:a ricaral hel iCigu\la ne:edago dande razinelila. 210. Гьерссида кIиго бетIер букIунебила, цояб цIцIорол, цояб къохьол, бакъ щвейгун, цIцIоролаб биунебила, цIцIад байгун, къохьолаб хIеккунебила. herSida jigo beTer bujunebila, coyab ~orol, coyab qo%ol, baq &weygun, ~orolab biunebila, ~ad baygun, qo%olab \eKunebila. Гьерссида кIиго бел'эр букIинебила, цояб цIцIорол, цояб къохьол, бакъ щойгун, цIцIоролаб биинебила, цIцIад байгин, къохьолаб хIеккенебила. herSida jigo bel'er bujinebila, coyab ~orol, coyab qo%ol, baq &oygun, ~orolab biinebila, ~ad baygin, qo%olab \eKenebila. 211. Гьерссидаги битIаралдаги гьоркьоб цо кверчIвай гурони гьечIебила. herSidagi biTaraldagi horpob co kwerzway guroni hezebila. Кициялълъул гьаб къагIида буго магIарулазда гьоркьоб пачаяссул заманалда тIибитIараб. kiciya:ul hab qafida bugo mafarula#da horpob _axayaSul #amanalda TibiTarab. Балъалълъ иххтияр кьолароан, Щурагьаб рахъалълъул махIкаматалда ццебе гIуцIцIараб цIцIалун лIугIарассе кагъат гьечIого, дибирлъи гьабизе. ba;a: i{tiyar polaroan, ^urahab ra]a:ul ma\kamatalda Cebe fu~arab ~alun /ufaraSe kavat hezogo, dibir;i habi#e. ГьитIинавго росдал дибир Аххкубегида гьикъун буго, гьерессиялдаги битIаралдаги гьоркьоб кигIан манзилин букIунебан. hiTinawgo rosdal dibir a{kubegida hiqun bugo, hereSiyaldagi biTaraldagi horpob kifan man#ilin bujuneban. - Къараб квер. - qarab kwer. - Кин? - kin? - Кин гурого (бералдаги гIиналдаги гьоркьоб кверги чIван), «бералда бихьараб битIараб буго, гIиналда рагIараб гьересси буго». - kin gurogo (beraldagi finaldagi horpob kwergi zwan), «beralda bi%arab biTarab bugo, finalda rafarab hereSi bugo». Гьав нилIецца цIехх гьабизе кколев чи вихьуларилан, ххалчагIаз гьессие тIокIаб суал кьун гьечIо. haw ni/eCa `e{ habi#e Kolew xi wi%ularilan, {alxafa# heSiye Tojab sual pun hezo. Гьерссидаги битIаралълъаги гьоркьоб цо кверчIвай гурони гьечIебила. herSidagi biTara:agi horpob co kwerzway guroni hezebila. Кициялълъул гьаб къагIида буго маарулазда гьоркьоб пачаяссул заманалълъа тIибитIараб. kiciya:ul hab qafida bugo maarula#da horpob _axayaSul #amana:a TibiTarab. Балалълъ иххтияр кьенароан, Щурагьаб рахъалълъул махIкаматалълъа ццебе гIуцIцIараб цIцIалун лълъугIарассе кагъат гьечIого, дибирли буде. bala: i{tiyar penaroan, ^urahab ra]a:ul ma\kamata:a Cebe fu~arab ~alun :ufaraSe kavat hezogo, dibirli bude. ГьитIинявго росдал дибир Аххкубегида гьикъун буго, гьерессиялълъаги битIаралълъаги гьоркьоб кагIан манзилин букIинебан. hiTinyawgo rosdal dibir a{kubegida hiqun bugo, hereSiya:agi biTara:agi horpob kafan man#ilin bujineban. - Къараб квер. - qarab kwer. - Кини? - kini? - Кин гурого (бералълъаги гIеналълъаги гьоркьоб кверги чIвамо), «бералълъа бихьараб битIараб буго, гIеналълъа рагIараб гьересси буго». - kin gurogo (bera:agi fena:agi horpob kwergi zwamo), «bera:a bi%arab biTarab bugo, fena:a rafarab hereSi bugo». Гьав нелълъецца цIухх буде ккенев чи вихьинярилан, ххалчияз гьессе окIаб суал кьумо гьечIо. haw ne:eCa `u{ bude Kenew xi wi%inyarilan, {alxiya# heSe ojab sual pumo hezo. 212. Гьерссие нух къваридаб, битIаралълъе – гIатIидаб. herSiye nu[ qwaridab, biTara:e - faTidab. Гьерссие нугь къваридаб, битIаралълъе – гIатIидаб. herSiye nuh qwaridab, biTara:e - faTidab. 213. Гьерссил гор горбода барав, мацIцIил хъаба хъатикь ккурав. herSil gor gorboda baraw, ma~il ]aba ]atip Kuraw. Гьерссил гор горбола барав, мацIцIил хъаба хъатикь ккурав. herSil gor gorbola baraw, ma~il ]aba ]atip Kuraw. 214. Гьерссил рачIчI къокъабила (гьересси рачIчI къокъаб жойила). herSil raZ qoqabila (hereSi raZ qoqab $oyila). Гьерссил рачIчI къокъабила (гьересси рачIчI къокъаб жойила). herSil raZ qoqabila (hereSi raZ qoqab $oyila). 215. Гьерссил рачIчIалда цедерила. herSil raZalda cederila. Гьерссил рачIчIалълъа цедерила. herSil raZa:a cederila. 216. Гьерссил хIатIал рукIунаро, дагIба-рагIиялълъул куркьбал гурони. herSil \aTal rujunaro, dafba-rafiya:ul kurpbal guroni. Гьерссил хIатIал рукIиняро, дагIба-рагIиялълъул куркьбал гурони. herSil \aTal rujinyaro, dafba-rafiya:ul kurpbal guroni. 217. Гьерссил чода рекIарав ххеххго гъоркье вортулев. herSil xoda rejaraw {e{go vorpe wortulew. Гьерссил чола ракIарав ххеххго гъокье вортинев. herSil xola rajaraw {e{go vope wortinew. 218. Гьерссил эмен – веццарухъан. herSil emen - weCaru]an. Гьерссил эмен – веццарухъан. herSil emen - weCaru]an. 219. Гьерссихъан гьудул гьавуге, гьекъолдухъан гIагар гьавуге. herSi]an hudul hawuge, heqoldu]an fagar hawuge. Гьерссихъан гьудул вуги, гьекъолдухъан гIагар вуги. herSi]an hudul wugi, heqoldu]an fagar wugi. 220. Гьерссихъанасс гIагараб рикIкIад гьабулеб, рикIкIадаб гIагар гьабулеб. herSi]anaS fagarab riJad habuleb, riJadab fagar habuleb. Гьерссихъанасс гIагараб рикIкIад бунеб, рикIкIадаб гIагар бунеб. herSi]anaS fagarab riJad buneb, riJadab fagar buneb. 221. Гьерссихъанассда цо нухалълъила божулел. herSi]anaSda co nu[a:ila bo$ulel. Гьерссихъанассда цо нугьалълъила божинел. herSi]anaSda co nuha:ila bo$inel. 222. Гьерссихъанассда цого жо кIицIцIул бицинабе, кIиябго данде кколареб куц бихьизе. herSi]anaSda cogo $o ji~ul bicinabe, jiyabgo dande Kolareb kuc bi%i#e. Гьерссихъанассда цого жо кIицIцIол бицдебуе, кIиябго данде ккенареб куц бихьде. herSi]anaSda cogo $o ji~ol bicdebuye, jiyabgo dande Kenareb kuc bi%de. 223. Гьерссихъанассдасса хIинкъи цIцIикIкIарав чи гьечIевила. herSi]anaSdaSa \inqi ~iJaraw xi hezewila. Гьерссихъанассдасса хIинкъи цIцIикIкIарав чи гьечIевила. herSi]anaSdaSa \inqi ~iJaraw xi hezewila. 224. Гьерссихъанассул «ИЯ» -ги гьересси. herSi]anaSul «iya»-gi hereSi. Гьерссихъанассул «ИЯ» -ги гьересси. herSi]anaSul «iya»-gi hereSi. 225. Гьерссихъанассул мацIцI битIараб бицунеб меххалълъ бабадулеб, витIарассул мацIцI гьересси бицунеб меххалълъ бабадулеб. herSi]anaSul ma~ biTarab bicuneb me{a: babaduleb, wiTaraSul ma~ hereSi bicuneb me{a: babaduleb. Гьерссихъанассул мацIцI битIараб бицинеб меххалълъ мацIцI кконеб, витIарассул мацIцI гьересси бицинеб меххалълъ мацIцI кконеб. herSi]anaSul ma~ biTarab bicineb me{a: ma~ Koneb, wiTaraSul ma~ hereSi bicineb me{a: ma~ Koneb. 226. Гьерссихъанги пударухъанги – цого чи. herSi]angi _udaru]angi - cogo $o. Гьерссихъанги пударухъанги – цого чи. herSi]angi _udaru]angi - cogo $o. 227. Гьессда бетIер букIарабищ-букIинчIебищали лъаларилан абурабила лъебелалълъ, цинги лъагIалие цо-цо тIагъур босулаанила. heSda beTer bujarabi&-bujinzebi&ali ;alarilan aburabila ;ebela:, cingi ;afaliye co-co Tavur bosulaanila. Лъабго гьудул чанаве вахъанила. Тиранила гьел, ссверанила, аххирги цо залимаб цида тIаде кканила. Лъабассго цадахъ гьелде гулил цIцIад баниги, лълъукъараб ци жиндирго рукIнибе борчIанила. Чанахъабаз гьаркьал гьарунила, кьвагьданила, рукIнил кIалтIа цIа баканила, щиб гьабуниги, ци къватIибе бахъинчIила. ;abgo hudul xanawe wa]anila. tiranila hel, Sweranila, a{irgi co #alimab cida Tade Kanila. ;abaSgo cada] helde gulil ~ad banigi, :uqarab ci $indirgo rujnibe borzanila. xana]aba# harpal harunila, pwahdanila, rujnil jalTa `a bakanila, &ib habunigi, ci qwaTibe ba]inzila. Цояв лIугьанила, гьеб къватIибе бахъинабизе, жив цидул рукIниве хъурщилилан. Бищун кIудиясс абунила - гьеб хIинкъараб иш бугин, кида-къадги, хвечIого батани, циги жибго къватIибе бачIинин, гьанисса нахъе рилълъун лълъикIилан. РукIниве лIугьине ракIалде ккарасс абунила - хIинкъизессеб жоги гьаниб щибго гьечIила, нагагьлъун ци тIад речIчIулеб бугони, жинцца хIетIе багъарахъдизе гьабилила, нужецца живги ххантIан къватIиве цIцIайилан. coyaw /uhanila, heb qwaTibe ba]inabi#e, $iw cidul rujniwe ]ur&ililan. bi&un judiyaS abunila - heb \inqarab i^ bugin, kida-qadgi, [wezogo batani, cigi $ibgo qwaTibe bazinin, haniSa na]e ri:un :ijilan. rujniwe /uhine rajalde KaraS abunila - \inqi#eSeb $ogi hanib &ibgo hezila, nagah;un ci Tad reZuleb bugoni, $inCa \eTe bavara]di#e habilila, nu$eCa $iwgi {anTan qwaTiwe ~ayilan. Хъурщун анила рукIниве «бахIарчи». ГIемер мехх иналде багъарахъдизабунила гьесс хIетIе. ЦIцIанила гьалмагъзабаз гьев къватIиве, цIцIанила, аххирги тIад бетIерги гьечIеб къаркъала бачIанила къватIибе. ]ur&un anila rujniwe «ba\arxi». femer me{ inalde bavara]di#abunila heS \eTe. ~anila halmav#aba# hew qwaTiwe, ~anila, a{irgi Tad beTergi hezeb qarqala bazanila qwaTibe. - ВахI! Гьассул бетIер кибедай ана?! – ян вихха-ххочун лIугьанила цояв. - wa\! haSul beTer kibeday ana?! - yan wi{a-{oxun /uhanila coyaw. - Валлагь, гьессда бетIер букIинчIилан ккола, – ян чIчIанила цогияв. - wallah, heSda beTer bujinzilan Kola, - yan Zanila cogiyaw. БукIанилан цояв, букIинчIилан цогияв, лълъикIго дагIбадизе кканила гьел. bujanilan coyaw, bujunzilan cogiyaw, :ijgo dafbadi#e Kanila hel. ХIукму кканила, гьессги бетIер, киназго гIадин, чIчIужуялълъул къаданижоялда асскIоб лъолеб букIун батилин, рачIайин гьелда цIеххезе. \ukmu Kanila, heSgi beTer, kina#go fadin, Zu$uya:ul qadani$oyalda aSjob ;oleb bujun batilin, razayin helda `e{e#e. Гьессда бетIер букIарабищ – букIинчIебищали жинда лъаларин, гьессни щибаб соналълъ тIагъур босулаанилан жаваб кьурабила чIчIужуялълъ. heSda beTer bujarabi& - bujinzebi&ali $inda ;alarin, heSni &ibab sona: Tavur bosulaanila $awab purabila Zu$uya:. Гьессда бел'эр букIарабщи-букIчIебщияли гьанярилан абурабила гьебелалълъ, ценги гьагIалие цо-цо угъур босиня анила. heSda bel'er bujarab&i-bujzeb&iyali hanyarilan aburabila hebela:, cengi hafaliye co-co uvur bosinya anila. Гьабго гьудул чанаве вахъанила. Тиранила гьел, ссверанила, аххирги цо залимаб цида аде кканила. Гьабассго цадахъ гьелълъе гулил цIцIад баниги, лълъукъараб ци жендерго рукIнибе борчIанила. Чанахъабаз гьаркьал рунила, кьвагьданила, рукIнил кIала цIа баканила, щиби буниги, ци къватIибе бахъчIила. habgo hudul xanawe wa]anila. tiranila hel, Sweranila, a{irgi co #alimab cida ade Kanila. habaSgo cada] he:e gulil ~ad banigi, :uqarab ci $endergo rujnibe borzanila. xana]aba# harpal runila, pwahdanila, rujnil jala `a bakanila, &ibi bunigi, ci qwaTibe ba]zila. Цояв лълъугьанила, гьеб къватIибе бахъдебуде, жив цидул рукIниве хъурщлилан. Бищун кIудасс абунила - гьеб хIинкъараб иш бугин, кида-къадги, хIочIого батани, циги жибго къватIибе бегьлин, гьанисса нахъе ролълъон лълъикIилан. РукIниве лълъугьде ракIалълъе ккарасс абунила - хIинкъдессеб жоги гьаниб щибго гьечIила, нагагьлун ци ад речIчIенеб бугони, женцца хIетIе багъарахъдаде булила, ножецца живги ххантIан къватIиве цIцIаейилан. coyaw :uhanila, heb qwaTibe ba]debude, $iw cidul rujniwe ]ur&lilan. bi&un judaS abunila - heb \inqarab i^ bugin, kida-qadgi, \ozogo batani, cigi $ibgo qwaTibe behlin, haniSa na]e ro:on :ijilan. rujniwe :uhde raja:e KaraS abunila - \inqdeSeb $ogi hanib &ibgo hezila, nagahlun ci ad reZeneb bugoni, $enCa \eTe bavara]dade bulila, no$eCa $iwgi {anTan qwaTiwe ~ayeyilan. Хъурщун анила рукIниве «бахIарчи». ГIемер мехх эналълъер багъарахъдадебунила гьесс хIетIе. ЦIцIанила гьалмагъзабаз гьев къватIиве, цIцIанила, аххирги ад бел'эрги гьечIеб къаркъала бегьанила къватIибе. ]ur&un anila rujniwe «ba\arxi». femer me{ ena:er bavara]dadebunila heS \eTe. ~anila halmav#aba# hew qwaTiwe, ~anila, a{irgi ad bel'ergi hezeb qarqala behanila qwaTibe. - ВахI! Гьассул бел'эр кебедай ана?! – ян вихха-ххочун лълъугьанила цояв. - wa\! haSul bel'er kebeday ana?! - yan wi{a-{oxun :uhanila coyaw. - Валлагь, гьессда бел'эр букIчIилан ккена, – ян чIчIанила цогияв. - wallah, heSda bel'er bujzilan Kena, - yan Zanila cogiyaw. БукIанилан цояв, букIчIилан цогияв, лълъикIго дагIбададе кканила гьел. bujanilan coyaw, bujzilan cogiyaw, :ijgo dafbadade Kanila hel. ХIукму кканила, гьессги бел'эр, кинязго гIадин, чIчIужуялълъул къандалоялълъа гъуниб гьенеб букIун батлин, рачIайин гьелълъа цIуххуде. \ukmu Kanila, heSgi bel'er, kinya#go fadin, Zu$uya:ul qandaloya:a vunib heleb bujun batlin, razayin helda `u{ude. Гьессда бел'эр букIарабщи – букIчIебщияли женда гьанярин, гьессни щибаб соналълъ угъур босиня анилан джаваб кьурабила чIчIужуялълъ. heSda bel'er bujarab&i - bujzeb&iyali $enda hanyarin, heSni &ibab sona: uvur bosinya anila Gawab purabila Zu$uya:. 228. ГьетIараб битIизе бегьулеб, гьересси бакьулIа бекулеб. heTarab biTi#e behuleb, hereSi bapu/a bekuleb. ГьетIараб битIде бегьинеб, гьересси бакьолълъа бекинеб. heTarab biTde behineb, hereSi bapo:a bekineb. 229. ГьетIараб тIилалълъул битIараб рагIад букIунареб. heTarab Tila:ul biTarab rafad bujunareb. ГьетIараб илалълъул битIараб рагIад букIиняреб. heTarab ila:ul biTarab rafad bujinyareb. 230. ГьетIараб хьоп гIадав, хьагил бутI гIадав. heTarab %o_ fadaw, %agil buT fadaw. ГьетIараб хьоп гIадав, хьагил бул гIадав. heTarab %o_ fadaw, %agil bul fadaw. 231. ГьетIаралда битIарабилан абулев, битIаралда гьетIарабилан абулев. heTaralda biTarabilan abulew, biTaralda heTarabilan abulew. ГьетIаралълъа битIарабилан абинев, битIаралълъа гьетIарабилан абинев. heTara:a biTarabilan abinew, biTara:a heTarabilan abinew. 232. ГьетIизабе, бекун реххуге. heTi#abe, bekun re{uge. ГьетIдебуе, бекун реххуги. heTdebuye, bekun re{ugi. 233. ГьечIеб гула, гьечIеб ххер – бачун араб чол илхъи. hezeb gula, hezeb {er - baxun arab xol il]i. ГьечIеб гула, гьечIеб ххер – бачун араб чол ирхъи. hezeb gula, hezeb {er - baxun arab xol ir]i. 234. ГьечIеб лъурассде лъалареб бачIаги. hezeb ;uraSde ;alareb bazagi. ГьечIеб гьурассде гьаняреб бегьаги. hezeb huraSde hanyareb behagi. 235. ГьечIеб нилI рижараб ракь гIадинаб бакI. hezeb ni/ ri$arab rap fadinab baj. ГьечIеб нилълъ рижараб ракь гIадинаб бакI. hezeb ni: ri$arab rap fadinab baj. 236. ГьечIеб реццалълъ чIвазе вукIунге. hezeb reCa: zwa#e wujunge. ГьечIеб реццалълъ чIваде вукIуги. hezeb reCa: zwade wujugi. 237. ГьечIеб рогьо байги – бергьараб мунагь, гьечIеб рецц гьабиги – гьадабго мунагь. hezeb roho baygi - berharab munah, hezeb reC habigi - hadabgo munah. ГьечIеб рогьо байги – белгьараб мунагь, гьечIеб рецц буйги – гьадабго мунагь. hezeb roho baygi - belharab munah, hezeb reC buygi - hadabgo munah. 238. ГьечIелълъубе бакъ щвани, къадги чирахъ бакулеб. heze:ube baq &wani, qadgi xira] bakuleb. ГьечIелълъубе бакъ щвани, къадги чирахъ бакинеб. heze:ube baq &wani, qadgi xira] bakineb. 239. ГьечIессдасса вас тIехьавги лълъикIав. hezeSdaSa was Te%awgi :ijaw. ГьечIессдасса вас эхьавги лълъикIав. hezeSdaSa was e%awgi :ijaw. 240. ГьечIого гIоларебги – квен, кваназе лъаларезе балагьлъун ккарабги – квен. hezogo folarebgi - kwen, kwana#e ;alare#e balah;un Karabgi - kwen. ГьечIого гIенаребги – квен, кунаде гьанярезе балагьлун ккарабги – квен. hezogo fenarebgi - kwen, kunade hanyare#e balahlun Karabgi - kwen. 241. ГьечIолъиялълъ къарал къел, къан бечелъарал гьид. hezo;iya: qaral qel, qan bexe;aral hid. ГьечIолиялълъ къарал къел, къамо бечелурал гьид. hezoliya: qaral qel, qamo bexelural hid. 242. ГьецIаби сокIкIун, си гIолеб, гьитIинал гьунарал тIатIала лъун, кIудияв бахIарчи лIугьунев. he`abi soJun, si foleb, hiTinal hunaral TaTala ;un, judiyaw ba\arxi /uhunew. ХIецIаби сукIкIун, си гIенеб, гьитIинял гьунарал ал'ала гьумо, кIудав бахIарчи лълъугьинев. \e`abi suJun, si feneb, hiTinyal hunaral al'ala humo, judaw ba\arxi :uhinew. 243. ГьецIоги цIцIерлъараб, цIцIерги маххлъараб меххалълъ сапар бухьунге. he`ogi ~er;arab, ~ergi ma{;arab me{a: sa_ar bu%unge. ХIецIоги цIцIверлураб, цIцIверги маххлураб меххалълъ сапар бухьуги. \e`ogi ~werlurab, ~wergi ma{lurab me{a: sa_ar bu%ugi. 244. ГьецIолI щвараб гула – билараб гула. he`o/ &warab gula - bilarab gula. ХIецIолълъ щвараб гула – бил'араб гула. \e`o: &warab gula - bil'arab gula. 245. ГьидалIе вачIиндал – чIалабуриссев, ЧIчIикIаве вачIиндал – гъодобериссев. hida/e wazindal - zalaburiSew, Zijawe wazindal - vodoberiSew. Гьидалълъе вегьун – чIалабуриссев, ЧIчIикIаве вегьун – гъодобериссев. hida:e wehun - zalaburiSew, Zijawe wehun - vodoberiSew. 246. Гьидерил Хурдаги ххунздерил ТIалтIаги къотIулареб балъ букIунареб. hideril [urdagi {un#deril TalTagi qoTulareb ba; bujunareb. Гьидерил ХIурлаги ххунздерил Аладулаги къотIиняреб бал букIиняреб. hideril \urlagi {un#deril aladulagi qoTinyareb bal bujinyareb. 247. Гьикъизе нечоге, лъачIого вукIине неча. hiqi#e nexoge, ;azogo wujine nexa. Гьикъде нучуги, гьачIого вукIде нучуе. hiqde nuxugi, hazogo wujde nuxuye. 248. ГьикъичIого бицарав цIцIам гьечIеб чурпа вуго. hiqizogo bicaraw ~am hezeb xur_a wugo. ГьикъчIого бицарав цIцIан гьечIеб чурпа вуго. hiqzogo bicaraw ~an hezeb xur_a wugo. 249. ГьикъичIого босараб жо – бикъараб жо, бихьичIого бицараб жо – кьучIчI гьечIеб жо. hiqizogo bosarab $o - biqarab $o, bi%izogo bicarab $o - puZ hezeb $o. ГьикъчIого босараб жо – бикъараб жо, бихьчIого бицараб жо – кьучIчI гьечIеб жо. hiqzogo bosarab $o - biqarab $o, bi%zogo bicarab $o - puZ hezeb $o. 250. Гьикъулареб бицунге, бицунареб гьикъуге. hiqulareb bicunge, bicunareb hiquge. Гьикъиняреб бицуги, бициняреб гьикъуги. hiqinyareb bicugi, bicinyareb hiqugi. 251. Гьикъун къо бачIунареб. hiqun qo bazunareb. Гьикъун къо бачIиняреб. hiqun qo bazinyareb. 252. Гьикъун херлъуларел, гьикъун холарел. hiqun [er;ularel, hiqun [olarel. Гьикъун хIелинярел, гьикъун хIонярел. hiqun \elinyarel, hiqun \onyarel. 253. Гьир бакIлъани, хIама чIчIола, хIосс бекани, гьоко чIчIола. hir baj;ani, \ama Zola, \oS bekani, hoko Zola. 254. Гьир бакIлъигун, хIама гьагIдолареб, юк бакIлъигун, гьоко дваргъолареб. hir baj;igun, \ama hafdolareb, yuk baj;igun, hoko dwarvolareb. 255. Гьир гIечIелълъубе къвачIаги. hir feze:ube qwazagi. 256. Гьир лъезе къваригIараб меххалълъ, хIамида кьабулареб, кьинкIулеб. hir ;e#e qwarifarab me{a:, \amida pabulareb, pinjuleb. 257. Гьирида къачIони, къвачIида батулареб. hirida qazoni, qwazida batulareb. 258. Гьирида ццебе къвачIа биччалеб гIадат. hirida Cebe qwaza biXaleb fadat. 259. Гьиридасса тIутI бачахъе (КIкIара боржани, гьоко къирула). hiridaSa TuT baxa]e (Jara bor$ani, hoko qirula). 260. ГьитIинаб бетIералда налъи кIудияб букIунебила (БетIер гьитIинассда налъи кIудияб букIунебила). hiTinab beTeralda na;i judiyab bujunebila (beTer hiTinaSda na;i judiyab bujunebila). 261. ГьитIинаб бугогIанила гIор хъудулеб. hiTinab bugofanila for ]uduleb. 262. ГьитIинаб гамачIалълъги кIудияб гьецIо бекулеб. hiTinab gamaza:gi judiyab he`o bekuleb. 263. ГьитIинаб гъоркьан биччай, кIудияб тIассан биччай. hiTinab vorpan biXay, judiyab TaSan biXay. 264. ГьитIинаб гьецIоялълъги кIудияб гьоко кIалагъоркье чIвалеб. hiTinab he`oya:gi judiyab hoko jalavorpe zwaleb. 265. ГьитIинаб гьунаралдасса чIухIуге, кIудияб гьабулаго, хъущтIизе гурин. hiTinab hunaraldaSa zu\uge, judiyab habulago, ]u&Ti#e gurin. 266. ГьитIинаб гIакълу – кIудияб гIазаб. hiTinab faqlu - judiyab fa#ab. 267. ГьитIинаб гIочIолги къимат гьабе, къваригIараб къоялълъ цIа бакизегIаги батулеб. hiTinab fozolgi qimat habe, qwarifarab qoya: `a baki#efagi batuleb. 268. ГьитIинаб жо кIодо гьабуге. hiTinab $o jodo habuge. Ххунздерил хханасс магъало бакIаризе чукъбигун цадахъ ритIун рукIун руго жиндирго васал. Инссуцца васазда абун букIун буго - ГьидалI вугин цо гIакъилав херав, гьессда гIакълуги гьикъеян. {un#deril {anaS mavalo bajari#e xuqbigun cada] riTun rujun rugo $indirgo wasal. inSuCa wasa#da abun bujun bugo - hida/ wugin co faqilaw [eraw, heSda faqlugi hiqeyan. Хханассул лъимал, инссуцца малълъухъе, гIакъилассда асскIоре ун руго. «Вай, дир лъимал, – ан абун буго херасс, – хханассул лъималазе кьезе гIакълуги киб букIинеб дун гIадав мискинчияссул. Кинниги нуж рачIун ругелълъул, цо гьитIинаб гIакълу кьелахха, воре, гьитIинаб жо кIодо гьабуге». {anaSul ;imal, inSuCa ma:u]e, faqilaSda aSjore un rugo. «way, dir ;imal, - an abun bugo [eraS, - {anaSul ;imala#e pe#e faqlugi kib bujineb dun fadaw miskinxiyaSul. kinnigi nu$ razun ruge:ul, co hiTinab faqlu pela{a, wore, hiTinab $o jodo habuge». Гьабищинхха гьидерил гIакъиласс жидеда малълъизе букIараб гIакълуян, хханассул васал гьессда релъун руго. habi&in{a hideril faqilaS $ideda ma:i#e bujarab faqluyan, {anaSul wasal heSda re;un rugo. Нухда унаго, гьез цоясс цояссул чода цIцIал кьабулеб букIун буго. Щай жиндие гьединаб жо гьабурабан ваццассул ццин бахъараб меххалълъ, цояв ваццас жаваб кьолеб букIун буго - «ГьитIинаб жо кIодо гьабуге!» – ян. nu[da unago, he# coyaS xoda ~al pabuleb bujun bugo. &ay $indiye hedinab $o haburaban waCaSul Cin ba]arab me{a:, coyaw waCaS $awab poleb bujun bugo - «hiTinab $o jodo habuge!» - yan. Хханассул лъималазда кIудияв чияссул гIакълу бичIчIун буго, НакIкIикь росдал цо мискинчиясс магъалоде кьолеб ражи-порол гъал сабаблъун цояв вацц чIвараб меххалълъ. {anaSul ;imala#da judiyaw xiyaSul faqlu biZun bugo, naJip rosdal co miskinxiyaS mavalode poleb ra$i-_orol val sabab;un coyaw waC zwarab me{a:. 269. ГьитIинаб гIощтIоццайила кIудияб гъветI къотIулеб. hiTinab fo&ToCayila judiyab vweT qoTuleb. 270. ГьитIинаб жо бугилан, щибго бикъуге, мочол мугь бикъани, гьебги цIцIогь буго. hiTinab $o bugilan, &ibgo biquge, moxol muh biqani, hebgi ~oh bugo. 271. ГьитIинаб жо кIодо гьабуни, кIудиябги хIехьон чIчIезе кколевила. hiTinab $o jodo habuni, judiyab \e%on Ze#e Kolewila. 272. ГьитIинаб жоялълъул хIалалдассаги цIунаги, хIалакъаб жоялълъул жигаралдассаги цIунаги. hiTinab $oya:ul \alaldaSagi `unagi, \alaqab $oya:ul $igaraldaSagi `unagi. 273. ГьитIинаб кIалалълъ кIудияб рагIи бицунге. hiTinab jala: judiyab rafi bicunge. 274. ГьитIинаб кIкIвахIалдасса кIудияб хIалтIиго лълъикI. hiTinab Jwa\aldaSa judiyab \alTigo :ij. 275. ГьитIинаб кIкIвахIалълъ кIудияб зарал гьабулеб. hiTinab Jwa\a: judiyab #aral habuleb. 276. ГьитIинаб кIодо гьабуге, кIудияб реххун тоге. hiTinab jodo habuge, judiyab re{un toge. 277. ГьитIинаб лълъелIе валагьун, дуе жавгьар щвеларо. hiTinab :e/e walahun, duye $awhar &welaro. 278. ГьитIинаб лъимер бугеб рокъобе илбис лIугьунаребила. hiTinab ;imer bugeb roqobe ilbis /uhunarebila. 279. ГьитIинаб меххалълъ болъонил тIинчIги берцинаб букIуна, нахъа гьелълъулги болъон лIугьуна. hiTinab me{a: bo;onil Tinzgi bercinab bujuna, na]a he:ulgi bo;on /uhuna. 280. ГьитIинаб меххалълъ гогьдаризарурал кIудиял гIейгун эбел-инссул бетIералде рахунел. hiTinab me{a: gohdari#arural judiyal feygun ebel-inSul beTeralde ra[unel. 281. ГьитIинаб ригь, недегьай лълъади, чияде ккечIеб къо – гьеле гьеб буго гIумру. hiTinab rih, nedehay :adi, xiyade Kezeb qo - hele heb bugo fumru. 282. ГьитIинаб ххалкъалълъ жидерго чи кIодо гьавулевила, кIудияб ххалкъалълъ гIодовегIан гьавулевила. hiTinab {alqa: $idergo xi jodo hawulewila, judiyab {alqa: fodowefan hawulewila. 283. ГьитIинаб хъарчигъаялълъ хъокой рагIи кьоларо. hiTinab ]arxivaya: ]okoy rafi polaro. 284. ГьитIинаб хIалтIухъ кьолеб кIудияб мухь букIунаребила. hiTinab \alTu] poleb judiyab mu% bujunarebila. Цо нухалълъ, катихъаги борчIун, гIункIкI жиндирго картIинибе ун буго. ГIемераб меххалълъ чIчIун буго кето, чанги къан, картIил кIалтIа. ГIункIкI къватIибе баккиялда хьул къотIараб катицца гьелда гьарун буго. co na[a:, kati]agi borzun, funJ $indirgo karTinibe un bugo. femerab me{a: Zun bugo keto, xangi qan, karTil jalTa. funJ qwaTibe baKiyalda %ul qoTarab katiCa helda harun bugo. - Дицца гIункIкIал ццерегоялдасса нахъе кваналаро. Мунги гьанже дикьа хIинкъизе ккеларо. Чанги гIункIкIалълъе дицца, кваназе жоги кьун, кумекцин гьабуна. Дуеги кьела дицца ссахI цIцIороссаролIил, гьеб картIиниссаги бахъун, доле доб картIинибе мун бекерун ани. - diCa funJal CeregoyaldaSa na]e kwanalaro. mungi han$e dipa \inqi#e Kelaro. xangi funJa:e diCa kwana#e $ogi pun kumekcin habuna. duyegi pela diCa Sa\ ~oroSaro/il, heb karTiniSagi ba]un, dole dob karTinibe mun bekerun ani. ГIонкIкIоцца картIиниссанго катие жаваб кьун буго - - ГьедигIан гьитIинаб хIалтIухъ гьедигIан кIудияб мухь кьеялълъе цо гIила батила. БачIинаро дун къватIибе. fonJoCa karTiniSango katiye $awab pun bugo - - hedifan hiTinab \alTu] hedifan judiyab mu% peya:e co fila batila. bazinaro dun qwatibe. Гьелдасса нахъе абулебги рагIула - гьитIинаб хIалтIухъ кIудияб мухь кьолеб бугони, ургъизе ккелила, гьелда нахъа цо гъваца батизе бегьулила. heldaSa na]e abulebgi rafula - hiTinab \alTu] judiyab mu% poleb bugoni, urvi#e Kelila, helda na]a co vwaca bati#e behulila. 285. ГьитIинаб хIенхIидассанила кIудияб цIа рекIунеб. hiTinab \en\idaSanila judiyab `a rejuneb. 286. ГьитIинаб цIаялълъила кIудиял рукъзал рухIулел. hiTinab `aya:ila judiyal ruq#al ru\ulel. 287. ГьитIинаб яхIалълъги кIудияб гьунар гьабулеб, кIудияб яхIалълъги бахIарчи вахъинавулев. hiTinab ya\a:gi judiyab hunar habuleb, judiyab ya\a:gi ba\arxi wa]inawulew. 288. ГьитIинабги кIочон тун, кIудиялде вортуге. hiTinabgi joxon tun, judiyalde wortuge. 289. ГьитIинабгIан нацIцIицца цIцIикIкIун хIанчIулебила. hiTinabfan na~iCa ~iJun \anzulebila. 290. ГьитIинав вацц хвани, кIудияв вацц гIодове къулулев, кIудияв вацц хвани, гьитIинав эххеде ворххулев. hiTinaw waC [wani, judiyaw waC fodowe qululew, judiyaw waC [wani, hiTinaw e{ede wor{ulew. 291. ГьитIинав кIодо гьавуларев кIодолъиялде вахунарев. hiTinaw jodo hawularew jodo;iyalde wa[unarew. 292. ГьитIинав чи гьитIинав чи гIадин чIчIарав лълъикI. hiTinaw xi hiTinaw xi fadin Zaraw :ij. 293. ГьитIинав чиги гучук гьойги – цого жо. hiTinaw xigi guxuk hoygi - cogo $o. 294. ГьитIинав чияссе – бухъарабго хоб, чIварабго лахIту. hiTinaw xiyaSe - bu]arabgo [ob, zwarabgo la\tu. 295. ГьитIинав чияссул гIамал ккурав кIудияв чиги лълъикIав вукIунарев, кIудияв чияссул гIамал ккурав гьитIинав чиги лълъикIав вукIунарев. hiTinaw xiyaSul famal Kuraw judiyaw xigi :ijaw wujunarew, judiyaw xiyaSul famal :uraw hiTinaw xigi :ijaw wujunarew. 296. ГьитIинав чияссулгунги гважул когIоялълъулгунги маххссара гьабуге. hiTinaw xiyaSulgun gwa$ul kofoya:ulgungi ma{Sara habuge. 297. ГьитIинал кIудиял гIунин, гIолохъаби лIугьунел, тIирщ кIодолъунин, тIад нигIматал рижулел. hiTinal judiyal funin, folo]abi /uhunel, Tir& jodo;unin, Tad nifmatal ri$ulel. 298. ГьитIинал мунагьал такрарлъунила метерисса гьел кIудиязде ссверулел. hiTinal munahal takrar;unila meteriSa hel judiya#de Swerulel. 299. ГьитIинал тIадлъани, чIахIиял хола. hiTinal Tad;ani, za\iyal [ola. 300. ГьитIиналда разилъуларессе кIудияб щолареб. hiTinalda ra#i;ulareSe judiyab &olareb. 301. ГьитIиналълъул бицунессда кIудияб бихьулареб. hiTina:ul bicuneSda judiyab bi%ulareb. 302. ГьитIинассда малълъула, кIудияссда гьикъула. hiTinaSda ma:ula, judiyaSda hiqula. 303. ГьитIинго босараб лъай – тIогьолI гьабураб гьоцIцIо. hiTinabgo bosarab ;ay - Toho/ haburab ho~o. 304. ГьитIинго гьабураб цIцIали – ганчIида бикIараб накъищ. hiTingo haburab ~ali - ganzida bijarab naqi&. 305. ГьитIинго гIегIедараб, гIедал къвакъвадулареб. hiTingo fefedarab, fedal qwaqwadulareb. 306. ГьитIинго кинабго лъалевлъунги вукIунге, кIудияздаги малълъаруге. hiTingo kinabgo ;alew;un wujunge, judiya#dagi ma:aruge. 307. ГьитIинго лъараб – ганчIида бикIараб накъищ. hiTingo ;arab - ganzida bijarab naqi&. 308. ГьитIинго малълъараб адаб – багьа гьабизе кIолареб рател. hiTingo ma:arab adab - baha habi#e jolareb ratel. 309. ГьитIинго супи, как биххун, чIвай. hiTingo su_i, kak bi{un, zway. 310. ГьитIинго ургъел гьабичIесс дуниял гьабулареб. hiTingo urvel habizeS duniyal habulareb. 311. ГьитIинго хоно бикъарасс, гIедал, оцги бикъулеб. hiTingo [ono biqaraS, fedal, ocgi biquleb. Оц бикъунилан, диванги гьабун, цо гIолохъанчи тусснахъалде витIулев вукIун вуго. Гьесс гьарун буго, жив я вуссинила тусснахъалдасса, я вуссинарила, бегьулеб батани, жив эбелалълъулгун къо-мехх лълъикI гьабизе виччайилан. oc biqunilan, diwangi habun, co folo]anxi tuSna]alde qiTulew wujun wugo. heS harun bugo, $iw ya wuSinila tuSna]aldaSa, ya wuSinarila, behuleb batabi, $iw ebela:ulgun qo-me{ :ij habi#e wiXayilan. Эбелалда асскIове щвейгун, речIчIун тIадгун, гьесс гьелълъул керен тIун реххун буго. ЦIидассан цойги диван гьабизе ккун буго гIолохъанчияссе. Диванбегасс гьессда гьикъун буго - щайила дуцца мун гьавурай, керен кьун, гIезавурай эбелалълъе гьедигIан хIалихьатаб жо гьабураб. ebelalda aSjowe &weygun, reZun Tadgun, heS he:ul keren Tun re{un bugo. `idaSan coygi diwan habi#e Kun bugo folo]anxiyaSe. diwanbegaS heSda hiqun bugo - &ayila duCa mun hawuray, keren pun, fe#awuray ebela:e hedifan \ali%atab $o haburab. Васасс жаваб кьун буго - жиндие щайила нужецца тамихI гьабулеб, жив гьавурайги, жив гьаб къоялде ккезавурайги эбелалълъе щайила гьабулареб? Дун хоно бикъун вачIани, гьелълъ белъун кьолаан, гIанкIу бикъун вачIани, бежун кьолаан. Щиб дицца бикъаниги, эбел тIад рекъолаан. БачIинахъего гьелълъ дие гIадлу гьабун букIарабани, гьаб жакъассеб къо диде бачIунароан. Дие гурила диван гьабизе кколеб букIараб, гьелълъие гьабизе кколаанила… wasaS $awab pun bugo - $indiye &ayila nu$eCa tami\ habuleb, $iw hawuraygi, $iw hab qoyalde Ke#awuraygi ebela:e &ayila habulareb? dun [ono biqun wazani, he: be;un polaan, fanju biqun wazani, be$un polaan. &ib diCa biqanigi, ebel Tad reqolaan. bazina]ego he: diye fadlu habun bujarabani, hab $aqaSeb qo dide bazunaroan. diye gurila diwan habi#e Koleb bujarab, he:iye habi#e Kolaanila... 312. ГьитIинго цIцIаличIесс нахъа керен ххачала. hiTingo ~alizeS na]a keren {axala. 313. ГьитIинго щвараб гIелму щулалъулеб букIуна, Ххарадуниб щвараб лъай лълъеда хъвараб ххатI буго. hiTingo &warab felmu &ula;uleb bujuna, {aradunib &warab ;ay :eda ]warab {aT bugo. 314. Гьобо бан бахъиндал, вахIин, аниб лълъимго букIун гьечIо гуриян абурабила цоясс. hobo ban ba]indal, wa\in, anib :imgo bujun hezo guriyan aburabila coyaS. КIиго ваццассул гьобо базе къотIи кканила. Цо гохIда ццебе бакIги тIасса бищанила, хIалтIуде тIаделъанила. jigo waCaSul hobo ba#e qoTi Kanila. co go\da Cebe bajgi TaSa bi&anila, \alTude Tade;anila. Цоясс хIарщ буцанила, къед банила, цоясс хъарщи-цIул къачIанила. ГIемераб гIакъубаги бихьун, тIассагьобоги гъоркьагьобоги рекъезабунила, аххиралда тIад тIохги банила. coyaS \ar& bucanila, qed banila, coyaS ]ar&i-`ul qazanila. femerab faqubagi bi%un, TaSahobogi vorpahobogi reqe#abila, a{iralda Tad To[gi banila. Цо нухлулав, хIалтIулел ваццазухъги валагьун, щибго жоги гьезда абичIого, нахъе анила. Ваццазул гьессда ццин бахъанила. Ххадурги рортун, чIчIезавунила. co nu[lulaw, \alTulel waCa#u]gi walahun, &ibgo $ogi he#da abizogo, na]e anila. waCa#ul heSda Cim ba]anila. {adurgi rortun, Ze#awunila. - Ле гьудул, дуцца ниж гIадамаллъунго рикIкIунел гьечIо гури! Дур «салам гIалайкумги», «гьабулеб данде билълъаги» кире арал? - le hudul, duCa ni$ fadamal;ungo riJunel hezo guri! dur «salam falaykumgi», «habuleb dande bi:agi» kire aral? - ТIасса лIугьа, гьудулзаби. Дицца нужее саламги кьуна, гьара-рахьиги гьабуна. Дир гIайиб гурохха лъарал хъуялълъ нужеда гьеб рагIизе биччачIолъи. - TaSa /uha, hudul#abi. diCa nu$eye salamgi puna, hara-ra%igi habuna. dir fayib guro{a ;aral ]uya: nu$eda heb rafi#e biXazo;i. Ваццал цин риххун кканила. Кинаб лъаралълъул, кинаб хъуялълъулин гьасс бицунеб бугебан, нухлулассухъ чIваркьун ралагьанила. waCal cin ri{un Kanila. kinab ;ara:ul, kinab ]uya:ulin haS bicuneb bugeban, nu[lulaSu] zwarpun ralahanila. Цинги, лълъимго гьечIеб бакIалда жидецца гьобо балеб букIинги бичIчIун, рекIедеги рачIун, абунила. ВахI, аниб лълъимго букIун гьечIо гури! cingi, :imgo hezeb bajalda $ideCa hobo baleb bujingi biZun, rejedegi, abunila. wa\, anib :imgo bujun hezo guri! 315. Гьобо баччун уневги угьдаравила, цIцIалкIу босун уневги угьдаравила. hobo baXun unewgi uhdarawila, ~alju bosun unewgi uhdarawila. 316. Гьобо хунилан, рогIоро хисулареб. hobo [unilan, roforo [isulareb. 317. Гьобол ахIе, рукъ бихьун. hobol a\e, ruq bi%un. Цо нухалълъ авлахъалда гIонкIкIода варани данделъанила. Гьелда ракIалде кканила варани гьоболлъухъ ахIизе. Вараниялълъ абунила билълъун жо ккеларин, жиб жиндирго нухда ине теян. Гьелълъухъги гIенеккичIого, хIалицца бачун буго гьеб гIонкIкIоцца. Щун руго гьел гIонкIкIол каратI бугеб бакIалде, гIункIкIги лIугьун буго варани жиндирго картIинибе цIцIазе. КигIан кутакалда гIонкIкIоцца цIцIаниги, вараниялда гьелълъул картIинибе лIугьине кIун гьечIо. Гьобол ахIе, рукъ бихьун! – анги абун, варани жиндирго нухда анила. co nu[a: awla]alda fonJoda warani dande;anila. helda rajalde Kanila warani hobol;u] a\i#e. waraniya: abunila bi:un $o Kelarin, $ib $indirgo nu[da ine teyan. he:u]gi feneKizogo, \aliCa baxun bugo heb fonJoCa. &un rugo hel fonJol karaT bugeb bajalde, funJgi /uhun bugo warani $indirgo karTinibe ~a#e. kifan kutakalda fonJoCa ~anigi, waraniyalda he:ul karTinibe /uhine jun hezo. hobol a\e, ruq bi%un! - angi abun, warani $indirgo nu[da anila. 318. Гьобол вачIани, лъимал роххулел. hobol wazani, ;imal ro{ulel. 319. Гьобол вачIун кьолареб, кьибил бачIун кунареб. hobol wazun polareb, pibil bazun kunareb. 320. Гьобол вачIуна, уна, унтул гьобол бигьаго вачIуна, захIматго уна. hobol wazuna, una, untul hobol bihago wazuna, #a\matgo una. 321. Гьобол вихьун, кьер тIураб, кьибил бихьун, хIинкъараб къо бачIунгеги. hobol wi%un, per Turab, pibil bi%un, \inqarab qo bazungegi. 322. Гьобол вихьун, чед беке, чу бихьун, кIалцIи бай. hobol wi%un, xed beke, xu bi%un, jal`i bay. 323. Гьобол вокьулессул хIал анкьидассан лъалеб. hobol wopuleSul \al anpidaSan ;aleb. 324. Гьобол гIемерассул гIумру берцинаб. hobol femeraSul fumru bercinab. 325. Гьобол лълъикIавани, нухда ххер бижилаан. hobol :ijawani, nu[da {er bi$ilaan. 326. Гьобол лълъикIавила вачIинеги лъалев, инеги лъалев. hobol :ijawila wazinegi ;alew, inegi ;alew. 327. Гьобол лълъикIалълъув рещтIа, лълъим батаралълъув кванай. hobol :ija:uw re&Ta, :im batara:uw kwanay. 328. Гьобол рихарасс лъимал руххулел. hobol ri[araS ;imal ru{ulel. 329. Гьобол рихарассул йокьулей хваги. hobol ri[araSul yopuley [wagi. 330. Гьобол росулIего виччаларилан Кинххва – Кинххвада гурони рещтIинарилан гьобол. hobol rosu/ego wiXalarilan kin{wa - kin{wada guroni re&Tinarilan hobol. 331. Гьобол цин кваназаве, калам ххадуб гьабе. hobol cin kwana#awe, kalam {adub habe. 332. Гьоболасс чIоло къай. hobolaS zolo qay. 333. Гьоболасс тогеги, катицца тогеги. hobolaS togegi, katiCa togegi. 334. Гьоболассда букIунебила сайигъаталълъ гурони чурулареб цо тIанкI. hobolaSda bujunebila sayivata: guroni xurulareb co Tanj. 335. Гьоболассда гьикъун гуреб гьан тIамулеб, гьессда гьикъун гуреб хIелеко хъолеб. hobolaSda hiqun gureb han Tamuleb, heSda hiqun gureb \eleko ]oleb. 336. Гьоболассда рекъарабила гьоболлъи гьабулеб (гьобол вихьунила гьоболлъи гьабулеб). hobolaSda reqarabila hobol;i habuleb (hobol wi%unila hobol;i habuleb). 337. Гьоболассе гьоболлъи лъабго къоялълъила гьабулеб, ункъабилеб къоялълъ гьабураб – ссадакъайила. hobolaSe hobol;i ;abgo qoya:ila habuleb, unqabileb qoya: haburab - Sadaqayila. 338. Гьоболассе квен кьелалде ракьандасса гIус бихьейила. hobolaSe kwen pelalde rapandaSa fus bi%eyila. 339. Гьоболассул мугъ берцинаб. hobolaSul muv bercinab. 340. Гьоболассул мугъалда меседил мугьру. hobolaSul muvalda mesedil muhru. 341. – Гьоболассул хIама хIорде бачанищ? – Бачана. - hobolaSul \ama \orde baxani&? - baxana. 342. Гьоболассулгун даран ххинкIазул лълъикIаб. hobolaSulgun daran {inja#ul :ijab. 343. Гьоболги вукIуна, гьодориги вукIуна, гьоболассда божа, гьодорида божуге. hobolgi wujuna, hodorigi wujuna, hobolaSda bo$a, hodorida bo$uge. 344. Гьоболги хвелги ахIичIониги рачIунелила. hobolgi [welgi a\izonigi razunelila. 345. Гьоболлъун индал – ххан, гьобол вачIиндал – лагъ. hobol;un indal - {an, hobol wazindal - lav. 346. Гьоболлъухъги вукIун, гьалбал къабул гьаруларел. hobol;u]gi wujun, halbal qabul harularel. 347. Гьоболлъухъ унелълъул хьитал рукъарай, хьвадизе унелълъул гурде букъарай. hobol;u] une:ul %ital ruqaray, %wadi#e une:ul gurde buqaray. 348. Гьодил кварав – гIадалав, гIадал кварав – цIцIодорав. hodil kwaraw - fadalaw, fadal kwaraw - ~odoraw. 349. Гьой бетIерлъуде ккани, гъалбацIал пасалъула. hoy beTer;ude Kani, valba`al _asa;ula. 350. Гьой буго гважуцца ичIго гьабулеб жо. hoy bugo gwa$uCa izgo habuleb. Ххунздерил хханзабазул вакил хIисабалда, ХIамшарилIе витIун вукIун вуго ГьоцIцIалIа ГIалисканди абулев гIакълучи. (ГIалисканди вукIана кIибилев имам ХIамзатил эмен). {un#deril {an#aba#ul wakil \icabalda, \am^ari/e wiTun wujun wugo ho~a/a faliskandi abulew faqluxi. (faliskandi wujana jiabilew imam \am#atil emen). МагIарул ххалкъ щиб гьунаралълъул, щиб гIакълу-лъаялълъул гIадамал ругелали лъазе бокьарав ХIамшарилI пачалихъалълъул шагьасс гьессул хIал бихьун буго чанго батIияб нухалдалъун. mafarul {alq &ib hunara:ul, &ib faqlu-;aya:ul fadamal rugelali ;a#e boparaw \am^ari/ _axali]a:ul ^ahaS heSul \al bi%un bugo xango baTiyab nu[alda;un. Шагьассул гIадамаз ГIалискандихъе босун бачIун буго кинабго рахъ бащадаб цIулал кIал. Гьез гьикъун буго - «Гьалълъул роххти кинаб рахъ, тIогь кинаб рахъ?» – ан. ^ahaSul fadama# faliskandi]e bosun bazun bugo kinabgo ra] ba&adab `ulal jal. he# hiqun bugo - «ha:ul ro{ti kinab ra], Toh kinab ra]?» ГIалискандицца цIул лълъелIе реххизабун буго. Цинги гьелълъул цояб рахъ цоялдасса цIцIикIкIун тIерхьараб меххалълъ, бихьизабун буго, гьаб рахъ роххти бугин, доб рахъги тIогь бугилан. faliskandiCa `ul :e/e re{i#abun bugo. cingi he:ul coyab ra] coyaldaSa ~iJun Ter%arab me{a:, bi%i#abun bugo, hab ra] ro{ti bugin, dob ra]gi Toh bugilan. Нахъеги шагьассул чагIаз, гьессда ццебе цо хIул-хIулараб хIамаги чIчIезабун, гьалълъул херлъи-бахIарлъи лъалищ дудаян гьикъун буго. na]egi ^ahaSul xafa#, heSda Cebe co \ul-\ularab \amagi Ze#abun, ha:ul [er;i-ba\ar;i ;ali& dudayan hiqun bugo. ГIалискандицца жаваб кьун буго, нижер умумузул аби бугин, къажарассулги хIамилги херлъи-бахIарлъи лъаларилан. faliskandiCa $awab pun bugo, ni$er umumu#ul abi bugin, qa$araSulgi \amilgi [er;i-ba\ar;i ;alarilan. ГIалискандил жавабалълъ рагIаризарурал къажарал ургъун руго гьессие хъачIаб маххссараялълъе. Гьев хIажатхханаялълъуве арав меххалълъ, раххссидасса биччан буго шагьассул азбаралълъул бищун квешаб гьой. faliskandil $awaba: rafari#arural qa$aral urvun rugo heSiye ]azab ma{Saraya:e. hew \a$at{anaya:uwe araw me{a:, ra{SidaSa biXan bugo ^ahaSul a#bara:ul bi&un kwe^ab hoy. ГьакIкIан кIалгун тIаде бачIунеб букIараб гьойдул кIалдиб ГIалискандицца квегIаб квералълъ тIагъур къазабун буго, кваранаб квералълъ чохьолI хханжарги хъубухъун буго. haJan jalgun Tade bazuneb bujarab hoydul jaldib faliskandiCa kwefab kwera: Tavur qa#abun bugo, kwaranab kwera: xo%o/ {an$argi ]ubu]un bugo. Дуцца гьабураб жо щиб? Бегьилищ шагьассул гьой чIвазе! – ян къажарал рихха-ххочараб меххалълъ, ГIалискандицца гьезие цоги кици тIамун буго - «Гьой буго гважуцца ичIго гьабулеб жо». duCa haburab $o &ib? behili& ^ahaSul hoy zwa#e! - yan qa$aral ri{a-{oxarab me{a:, faliskandiCa he#iye cogi kici Tamun bugo - «hoy bugo gwa$uCa izgo habuleb $o». 351. Гьой букIуна хIапизе, хIосс букIуна кьабизе. hoy bujuna \a_i#e, \oS bujuna pabi#e. 352. Гьой бухьунеб тIил гIадав, ресалда данде ноцIцI гIадав. hoy bu%uneb Til fadaw, resalda dande no~ fadaw. 353. Гьой лагIунилан, гIор хъублъулареб, бахIри чвердонилан, ралъад чороклъулареб. hoy lafunilan, for ]ub;ulareb, ba\ri xwerdonilan, ra;ad xorok;ulareb. 354. Гьой лIугьунеб жо тарщидаго лъала. hoy /uhuneb $o tar&idago ;ala. 355. Гьой хвани бацI боххулеб, бацI хвани вехь воххулев. hoy [wani ba` bo{uleb, ba` [wani we% wo{ulew. 356. Гьойги бацIги рекъани, вехьасс гIи хьихьуларо. hoygi ba`gi reqani we%aS fi %i%ularo. 357. Гьойда кIалдиб ракьа речIчIе. hoyda jaldib rapa reZe. 358. Гьойда кIалдибе тIил бегьуге. hoyda jaldibe Til behuge. 359. Гьойдаги речIчIараб гамачI кIочон толареб. hoydagi reZarab gamaz joxon tolareb. 360. Гьойдуе нух толебила, хханассе бакI толебила. hoyduye nu[ tolebila, {anaSe baj tolebila. 361. Гьойдуе хьит гьабуни жинццаго кваналеб. hoyduye %it habuni $inCago kwanaleb. 362. Гьойдуе чури тIе, чодуе кIалцIи бай. hoyduye xuri Te, xoduye jal`i bay. 363. Гьойдул балъ гьабулев чи гIадин. hoydul ba; habulew xi fadin. Гьаб кици тIамула ганчIидасса тIотIоегIан жиндиего пайда гьечIеб жоялда тIад гIумру инабулев чияссул хIакъалълъулI. hab kici Tamula ganzidaSa ToToyefan $indiyego _ayda hezeb $oyalda Tad fumru inabulew xiyaSul \aqa:u/. РукIаралила гьойдул балъ гьабулев цо чиги гьессул чIчIужуги. Гьойдул балъ гьабуралълъухъ гьессие щолеб букIарабила кIиго шагьи. КIиго шагьиялде босараб ссапун тIагIинегIан квералги чурулел рукIаралила. rujaralila hoydul ba; habulew co xigi heSul Zu$ugi. hoydul ba; habura:u] heSiye &oleb bujarabila jigo ^ahi. jigo ^ahiyalde bosarab Sa_un Tafinefan kweralgi xurulel rujaralila. ЧIчIужуялълъ россассда абурабила гьойдул балъ гьабиялълъул нилIее бугеб ххайирго лъаларин жиндаян. Россасс чIчIужуялълъул рагIи гIад гьабурабила, гьойдул балъ гьабулев чийилан жив вукIинин, гьойдул балъ гьабулев чияссул чIчIужуйилан мун йикIинин, гьеб пайда-ххайир гIоларищилан. Zu$uya: roSaSda aburabila hoydul ba; habiya:ul ni/eye bugeb {ayirgo ;alarin $indayan. roSaS Zu$uya:ul rafi fad haburabila, hoydul ba; habulew xiyilan $iw wujinin, hoydul ba; habulew xiyaSul Zu$uyilan mun yijinin, heb _ayda-{ayir folari&ilan. 364. Гьойдул бицарав гьойдул багьаяв вукIунарев. hoydul bicaraw hoydul bahayaw wujunarew. 365. Гьойдул мугъалда цIадул ццунтур букIунебила, катил мугъалда цIцIорол къоно букIунебила. hoydul muvalde `adul Cuntur bujunebila, katil muvalda ~orol qono bujunebila. 366. Гьойдул ругънае гьойдул мацIцI даруяб. hoydul ruvnaye hoydul ma~ daruyab. 367. Гьойдул ххвалчен чурийила, чодул малърал кIалцIийила. hoydul {walxen xuriyila, xodul ma;ral jal`iyila. 368. Гьойдул хIапи рагIун вахъунге, хIелкил гIегIеди рагIун вахъа. hoydul \a_i rafun wa]unge, \e;kil fefedi rafun wa]a. 369. Гьойцца гьойдул гьан кунареб, гIадамасс гIадамассул гьан кунеб. hoyCa hoydul han kunareb, fadamaS fadamaSul han kuneb. 370. Гьойцца кIал чIвараб жо гьойдуе те. hoyCa jal zwarab $o hoyduye te. 371. Гьойцца пурццимахх кIкIунеб бихьанилан абуни, божа, нус йокьулей якьад йихьанилан абуни, божуге. hoyCa _urCima{ Juneb bi%anilan abuni, bo$a, nus yopuley yapad yi%anilan abuni, bo$uge. 372. Гьойцца чIчIикIунилан, ралъад чороклъулареб. hoyCa Zijunilan, ra;ad xorok;ulareb. 373. Гьойццаги чури кьолев тIасса вищулевила. hoyCagi xuri polew TaSa wi&ulewila. 374. Гьоко мекъсса къиругеги, гIакълу мекъсса ссверугеги. hoko meqSa qirugegi, faqlu meqSa Swerugegi. 375. Гьоло бахаралълъубе ххурма бахинабейила. holo ba[ara:ube {urma ba[inabeyila. МагIарухъа гьоболалълъ гьалбадерие сайигъаталълъе гьоло бачIун буго. Данде кьолеб сайигъаталълъул къадар рукъалълъул бетIергьанасс гьадин чIчIезабун буго - «Яс, – ан абун буго гьесс чIчIужуялда, – гьоло бахаралълъубе ххурма бахинабе». mafaru]a hobola: halbaderiye sayivata:e holo bazun bugo. dande poleb sayivata:ul qadar ruqa:ul beTerhanaS hadin Ze#abun bugo - «yas, - an abun bugo heS Zu$uyalda, - holo ba[ara:ube {urma ba[inabe». 376. Гьоло квараблъи лълъадуда лълъиццадайила бицараб? holo kwarab;i :aduda :iCadayila bicarab? 377. Гьоло кколареб цIцIалкIу, цIцIад кколареб буртина. holo Kolareb ~alju, ~ad Kolareb burtina. 378. Гьоркьо-гьоркьоб гIин цIцIачIони, хIамида жибго хIама букIин кIочонебила. horpo-horpob fin ~azoni, \amida $ibgo \ama bujin joxonebila. 379. Гьоркьоблъи битIулеб, гьоркьоб хIучч битIун цIцIани. horpob;i biTuleb, horpob \uX biTun ~ani. 380. Гьоркьоблъи лълъикIаб хъизан бацIикьаги хIинкъулареб. horpob;i :ijab ]i#an ba`ipagi \inqulareb. 381. Гьоркьов кIалъан, чияссул рагIи къотIизабуге, кигIан хIакъаб бицунев чи мунго вугониги. horpow ja;an xiyaSul rafi qoTi#abuge, kifan \aqab bicunew xi mungo wugonigi. 382. Гьоркьове ккеялдасса бокьове ккей лълъикIаб. horpowe KeyaldaSa bopowe Key :ijab. 383. Гьоркьохъан гьечIого, ригьин лIугьунареб, гьоркьов чи кIалъачIого даран кколареб. horpo]an hezogo rihin /uhunareb, horpow xi ja;axogo daran Kolareb. 384. Гьоркьохъан лълъикIай йигони, гIантай ясалълъеги лълъикIав росс щолев. horpo]an :ijay yigoni, fantay yasa:egi :ijaw roS &olew. 385. Гьорода бадибе туни, дурго гьурмада жужалеб. horoda badibe tuni, durgo hurmada $u$aleb. 386. Гьорода бадиве кIущани, чуризе жиндего ккола. horoda badiwe ju&ani, xuri#e $indego Kola. 387. Гьорол къоялълъ куй биче, цIцIадал къоялълъ чу биче. horol qoya: kuy bixe, ~adal qoya: xu bixe. 388. Гьорол къоялълъ хIелкил рачIчI гIадав. horol qoya: \elkil raZ fadaw. 389. Гьорон ругьунаб чехьалълъе бакъванбугIа – багьана. horon ruhunab xe%a:e baqwanbufa - bahana. 390. Гьороццаги бачун гIункIкI царгъинибе биччалареб. horoCa baxun funJ carvinibe biXalareb. 391. Гьороцца авлахъ нахъе гъолареб. horoCa awla] na]e volareb. 392. Гьороцца босун бачIараб гьороцца унеб. horoCa bosun bazarab horoCa uneb. 393. Гьороцца босун унеб кIкIараялълъ гъотIода абурабила жиндие нух кьейилан. horoCa bosun uneb Jaraya: voToda aburabila $indiye nu[ peyilan. 394. Гьороцца хъамун, гъотIол тIамахги исибе ккогегийила. horoCa ]amun voTol Tama[gi isibe Kogegiyila. 395. Гьороцца цIа гьалаглъулеб, гьакълицца ццин гьалаглъулеб. horoCa `a halag;uleb, haqliCa Cin halag;uleb. 396. Гьорчо гирунилан, гохI биххулареб. horxo girunilan, go\ bi{ulareb. 397. Гьорчо хъурщур батаралълъуб чIчIола, квешав чияссул кIал кидаго чIчIоларо. horxo ]ur&ur batara:ub Zola, kwe^aw xiyaSul jal kidago Zolaro. 398. ГьоцIцIо бецIцIулебги – кIал, берссен лагIулебги – кIал. ho~o be~ulebgi - jal, berSen lafulebgi - jal. 399. ГьоцIцIо букIаралълъуб тIутI камулареб. ho~o bujara:ub TuT kamulareb. 400. ГьоцIцIо гьабулеб – на, гьабураб чIчIикIулеб – чIчIикIва. ho~o habuleb - na, haburab Zijuleb - Zijwa. 401. ГьоцIцIо гьабулеб найил зузуй батIияб букIуна. ho~o habuleb nayil #u#uy baTiyab bujuna. 402. «ГьоцIцIо! ГьоцIцIо!» – ян ахIдон, кIал гьуинлъулареб, гьоцIцIо кваначIони. «ho~o! ho~o!» - yan a\don, jal huin;ulareb, ho~o kwanazoni. 403. ГьоцIцIо гIадинги вукIунге, чияцца цIцIун тIагIинедухъ, чинкир гIадинги вукIунге, тун гIодове реххиледухъ. ho~o fadingi wujunge, xiyaCa ~un Tafinedu], xinkir fadingi wujunge, tun fodowe re{iledu]. 404. ГьоцIцIо квананиги – цIцIел кIал, цIцIибил квананиги – гьвел кIал. ho~o kwananigi - ~el jal, ~ibil kwananigi - hwel jal. 405. ГьоцIцIо тIинкIулебги мацIцIила, загьру тIолебги мацIцIила. ho~o Tinjulebgi ma~ila, #ahru Tolebgi ma~ila. 406. ГьоцIцIо тIун гурони, квенги кванаге, бидаяб гурони чуги рекIунге. ho~o Tun guroni, kwengi kwanage, bidayab guroni xugi rejunge. 407. ГьоцIцIоги бахун кьуни, чохьоцца нусги кунеб. ho~ogi ba[un puni, xo%oCa nusgi kuneb. 408. ГьоцIцIоги гьуинаб, гьоркьоб мехх бахъун чIчIикIараб. ho~ogi huinab, horpob me{ ba]un Zijarab. 409. ГьоцIцIоги кьогIлъулеб гIемер чIчIикIани, ссакъиссги бутIунеб гIемер чIамуни. ho~ogi pof;uleb femer Zijani, SaqiSgi buTuneb femer zamuni. 410. ГьоцIцIогун гурони квенги кванаге, рахIат гьечIеб бусадаги вегуге. ho~ogun guroni kwengi kwanage, ra\at hezeb busadagi weguge. 411. Гьудул ахIун вачине кколаро, ахIани тушманги вачIуна. hudul a\un waxine Kolaro, a\ani tu^mangi wazuna. 412. Гьудул бадиве валагьулевила, тушман хIатIазухъ валагьулевила. hudul badiwe walahulewila, tu^man \aTa#u] walahulewila. 413. Гьудул ватIалъарав чи – кваранаб квер батIалъарав чи. hudul waTa;araw xi - kwaranab kwer baTa;araw xi. 414. Гьудул вукIуна ваццассдасса лълъикIавги, гьудул вукIуна тушманассдасса квешавги. hudul wujuna waCaSdaSa :ijawgi, hudul wujuna tu^manaSdaSa kwe^awgi. 415. Гьудул гьаве хIал бихьун. hudul hawe \al bi%un. 416. Гьудул гьавулевги – мунго, тушман гьавулевги – мунго. hudul hawulewgi - mungo, tu^man hawulewgi - mungo. 417. Гьудул гьечIев магъула – мачIал гьечIеб сагула. hudul hezew mavula - mazal hezeb sagula. 418. Гьудул гьудулассда релълъарав вукIунев, тIинчI хъурмида релълъараб букIунеб. hudul hudulaSda re:araw wujunew, Tinz ]urmida re:arab bujuneb. 419. Гьудул гьурмаде валагьулевила, тушман мугъалде валагьулевила. hudul hurmade walahulewila, tu^man muvalde walahulewila. 420. Гьудул къо ккедал лъалевила, эбел-эмен дуего лъимал гьаридал лъалелила. hudul qo Kedal ;alewila, ebel-emen duyego ;imal haridal ;alelila. 421. Гьудул къварилъи ккедал лъала, бахIарчи къеркьеялълъулI лъала. hudul qwari;i Kedal ;ala, ba\arxi qerpeya:u/ ;ala. 422. Гьудул нусгоги дагьав, тушман цоги гIемерав. hudul nusgogi dahaw, tu^man cogi femeraw. 423. Гьудул рикIкIадассан вачIуневила, тушман дур кIалдиссан вачIуневила. hudul riJadaSan wazunewila, tu^man dur jaldiSan wazunewila. 424. Гьудул цо нухалълъ ваче, боххдул ххадур рехъерхъани реххун те. hudul co nu[a: waxe, bo{dul {adur re]er]ani re{un te. 425. Гьудулал кутул тушманал бацIаздасса бергьунелила. hudulal kutul tu^manal ba`a#daSa berhunelila. 426. Гьудуласс бадибе абулеб, тушманасс нахъассан абулеб. hudulaS badiwe abuleb, tu^manaS na]aSan abuleb. 427. Гьудуласс нахъассан веццулевила, тушманасс бадиве веццулевила. hudulaS na]aSan weCulewila, tu^manaS badiwe weCulewila. 428. Гьудуласс нилIер гIунгутIаби нилIеда рицунел, тушманасс чияда рицунел. hudulaS ni/er funguTabi ni/eda ricunel, tu^manaS xiyada ricunel. 429. Гьудулассдасса хIинкъа, тушманассдасса хIинкъуге. hudulaSdaSa \inqa, tu^manaSdaSa \inquge. 430. Гьудулассе гIоло рухI кьезе бегьула, гьединав гьудулни ватизе захIмалъула. hudulaSe folo ru\ pe#e behula, hedinaw hudulni wati#e #a\ma;ula. 431. Гьудулассе кьураб жо – нахъе лъураб ххазина. hudulaSe purab $o - na]e ;urab {a#ina. 432. Гьудулассеги налъулавлъун вукIунге. hudulaSegi na;ulaw;un wujunge. 433. Гьудулассин гьудул гуккулев. hudulaSin hudul guKulew. 434. Гьудулассул гьудул – дурги гьудул. hudulaSul hudul - durgi hudul. 435. Гьудулассул сайгъат гIучI бугониги, гьеб гIочIода дуцца ралъад бахунеб. hudulaSul sayvat fuz bugonigi, heb fozoda duCa ra;ad ba[uneb. 436. Гьудулассул хIал лъала къварилъи ккедал, гIагаразул хIал лъала мискинлъидал, хъизаналълъул хIал лъала рикIкIалъидал. hudulaSul \al ;ala qwari;i Kedal, fagara#ul \al ;ala miskin;idal, ]i#ana:ul \al ;ala riJa;idal. 437. Гьудулассулгун гьудуллъи битIула, гьоркьоб хIучч битIун цIцIараб меххалълъ (Гьоркьоблъи битIичIони, гьудуллъи битIулареб). hudulaSulgun hudul;i biTula, horpob \uX biTun ~arab me{a: (horpob;i biTizoni, hudul;i biTulareb). 438. Гьудулзаби гьечIев чи – кьалбал гьечIеб гъветI. hudul#abi hezew xi - palbal hezeb vweT. 439. Гьудулзаби ругессе дуниял майдангIан гIатIидаб, гьудулзаби гьечIессе огъохъатгIан къваридаб. hudul#abi rugeSe duniyal maydanfan faTidab, hudul#abi hezeSe ovo]atfan qwaridab. 440. Гьудулзаби цоцадасса рикIкIадал лълъикIал, мехх-мехх бихьун цоцахъе раккиги лълъикIаб. hudul#abi cocadaSa riJadal :ijal, me{-me{ bi%un coca]e raKigi :ijab. 441. Гьудулзаби цIиялги гьаре, басриялги кIочон тоге. hudul#abi `iyalgi hare, basriyalgi joxon toge. 442. Гьудуллъи багьадурассулгун гьабе. hudul;i bahaduraSulgun habe. 443. Гьудуллъи багIарабила, тушманлъи чIчIегIерабила. hudul;i bafarabila, tu^man;i Zeferabila. 444. Гьудуллъи буго гьабизе бигьаяб, тезе захIматаб жо. hudul;i bugo habi#e bihayab, te#e #a\matab $o. 445. Гьудуллъи гьабе дудассаго лълъикIассулгун. hudul;i habe dudaSago :ijaSulgun. 446. Гьудуллъи гIел бащадассулгун гьабе, гьалмагълъи хIал рекъолессулгун гьабе. hudul;i fel ba&adaSulgun habe, halmav;i \al reqoleSulgun habe. 447. Гьудуллъи чIчIужуялълъул ваццассулгун ккве. hudul;i Zu$uya:ul waCaSulgun Kwe. 448. Гьудуллъи цIцIорол ссурахIи гIадаб жойила, бекани, тIокIаб къачIазе кIоларебила. hudul;i ~orol Sura\i fadab $oyila, bekani, Tojab qaza#e jolarebila. 449. Гьудуллъиги ваццлъиги боцIцIуд гьабулев. hudul;igi waC;igi bo~ud habulew. 450. Гьудуллъиялълъ гIуцIцIула, тушманлъиялълъ биххула. hudul;iya: fu~ula, tu^man;iya: bi{ula. 451. Гьудуллъун гьавизе вокьарассул, ццин бахъинабун хIал бихье. hudul;un hawi#e woparaSul, Cin ba]inabun \al bi%e. 452. Гьуинаб квен кьогI гьабулеб кьалалдасса кьогIаб квен гьуин гьабулеб рекъел лълъикIаб. huinab kwen pof habuleb palaldaSa pofab kwen huin habuleb reqel :ijab. 453. Гьуинаб кьогIлъарай, кьогIаб гьуинлъарай. huinab pof;aray, pofab huin;aray. 454. Гьуинаб мацIцIалдаги загьруяб ххеч батулеб. huinab ma~aldagi #ahruyab {ex batuleb. 455. Гьуинаб рагIуцца махх-чаранги биунеб, гьуинаб маххссараялда хваралги релъулел. huinab rafuCa ma{-xarangi biuneb, huinab ma{Sarayalda [waralgi re;ulel. 456. Гьуинаб цIцIункIичIони, цIцIекIалълъул тIагIам лъаларебила. huinab ~unjizoni, ~eja:ul Tafam ;alarebila. 457. Гьуинабги цIцIекIабги чIамидал лъала. huinabgi ~ejabgi zamidal ;ala. 458. Гьукъараб жо берцинаб. huqarab $o recinab. 459. Гьукъараб жо гьуинаб. huqarab $o huinab. 460. Гьумер бахьин, махьа чIчIегIер. humer ba%in, ma%a Zefer. 461. Гьумер битIарассул гьудул гIемерав. humer biTaraSul hudul femeraw. 462. Гьумер битIун бугилан, тушманассда божуге, жаниссан бигун букIунеб. humer biTun bugilan, tu^manaSda bo$uge, $aniSan bigun bujuneb. 463. Гьумер чIчIегIерав ракI бацIцIадавги вукIуневила, гьумер хъахIав ракI чIчIегIеравги вукIуневила. humer Zeferaw raj ba~adawgi wujunewila, humer ]a\aw raj Zeferawgi wujunewila. 464. Гьунар бугел цо къоялълъцин рекъон рукIунарел, гьунар гьечIел рекъечIеб къоцин букIунареб. hunar bugel co qoya:cin reqon rujunarel, hunar hezel reqezeb qocin bujunareb. 465. Гьунар-маххщел лълъикIаб лълъиего бокьулеб. hunar-ma{&el :ijab :iyego bopuleb. 466. Гьунар тIокIаб лълъикIаб, чехь бащадаб лълъикIаб. hunar Tojab :ijab, xe% ba&adab :ijab. 467. Гьури биччалелълъулги нахъеххун валагьейила. huri biXale:ulgi na]e{un walaheyila. 468. Гьури кьарияссул хIалтIи хIалакъаб. huri pariyaSul \alTi \alaqab. 469. Гьури хьвазе рохь букIине ккола. huri %wa#e ro% bujine Kola. 470. Гьури хIалакъазул хIалтIуда цIа рекIунеб. huri \alaqa#ul \alTuda `a rejuneb. 471. Гьури чIван чIучIарай, бакъ чIван чIчIегIерлъарай. huri zwan zuzaray, baq zwan Zefer;aray. 472. Гьури чIвачIого гIучI багъарулареб. huri zwazogo fuz bavarulareb. 473. Гьурмада гIатI буцулареб. hurmada faT buculareb. 474. Гьурмал кьер – сахлъиялълъул матIу. hurmal per - sa[;iya:ul maTu. 475. Гьурмада рас бижараб жоялдаги божуге, къотIун гIодобе реххараб бугониги, чол боххалдаги божуге. hurmada ras bi$arab $oyaldagi bo$uge, qoTun fodobe re{arab bugonigi, xol bo{aldagi bo$uge. 476. Гьурмахъ ралагьун бичIчIулеб жо кIалалълъ бицунелдасса битIарабила. hurma] ralahun biZuleb $o jala: bicuneldaSa biTarabila. 477. Гьурщарассул – къватIиб, тIупарассул – жаниб. hur&araSul - qwaTib, Tu_araSul - $anib. 478. Гьуссун багъулеб гьой гIадав. huSun bavuleb hoy fadaw. 479. Гьуссун тIамураб гьойцца бацI кколареб. huSun Tamurab hoyCa ba` Kolareb.

БацIги, церги, циги БукIанила букIинчIила цо бацIги букIанила, цо церги букIанила, цо циги букIанила. Гьал лъабалго цадахъ хIалтIулел, цадахъ кваналел, цадахъ цо рукъор регулел гьалмагъзаби рукIанила. Гьазул цо гьацIцӏул, цо нахул, цо хьодол лъабго хъабаги букIанила. Цо къоялълъ гьал лъабалго хурир лъилъарулел рукIанила. ЦIакъ бакъ бухIараб къо букIанила. Цер, хIалтIиги чIалгIун, щиб гьабилебали лъаларого букIанила. – Ия, ия! – ян ахIтIанила цойидассан цер. – Щиб, мун хваяб, цер, дуе? – ян гьикъанила бацIиццаги циццаги. – Валлагь, хханассе вас гьавун вуго, цIцӏар лъезе дун ахIулеб буго, – ян абунила царацца – Гьедин батани, а, – ян азги биччан тун бугила. Цер битIухъе рокъобе анила. Цин гьоцIцӏо чIчӏикIун, цинги нах чIчӏикIун, ххадуб хьон чIчӏикIун лъабабго кIалукье ккезабунила. БацIцIун кIал-бергун, бигьа гьабун цер хIалтIизе бачIанила. – Щиб цIцӏар лъураб, мун хваяб, цер? – абун гьикъанила аз царада. – «КIалукье» лъуна, – янги абун, цер лъилъаризе лӏугьанила. Гара-чIварун лъилъарулел рукIаго, нахъеги цер ахIтIанила. – Ия, ия! – ян. БацIиццаги циццаги гьикъанила: – Щиб, мун хваяб цер, дуе, дуда рагIулеб щиб? – абун. – Хханассе цоги вас гьавун вуго, цIцӏар лъезе ахIулеб буго, – ян рачIчI лъунила царацца. – Ахха, щиб гьабилеб, – ан абун азги балагьизабунила. Царацца рокъобе ххазабунила. ГьацIцӏулги, нахулги, хьодолги хъуби битIун бащалъуде ккезарунила. БацIцIа-бакун кIал-бергун, цер, гьалмагъзабазде асскIобе бачIанила. – Щиб цIцӏар лъураб, мун хваяб, цер? – абун гьикъанила. – Гьанжесса «БащдакIо» лъуна, – иланги абун, цер гьалмагъзабазда цадахъ квалквалдизе лӏугьанила. – Ия, ия! – абун, цIакъго хIалакарал гьаркьал гьарунила дагьаб меххалдассан царацца. – Жакъа гьаб нажасалде бачIараб балагьго щиб, – илан, бацIги циги царахъ ралагьанила. – Валлагь гьанжеги мукъулукъ турадие вас гьавун вуго, цIцӏар лъезе инчIого гIолеб гьечIо, – илан абун, царацца ине ххиял гьабунила. – А, мун хваяб, цер, а. Къоялълъ ниж хIалтIулел, мун цIцӏарал лъолеб, – абун, азги биччан танила. – Хханасс ахIараб бакIалде инчIого, рес щибхха, – ян церги анила. Цер лъабабизеги рокъобе анила. Лъабабго хъаба лазаталда бацIцIад гьабунила. ЧIчӏикIулаго кIал-бергун, бугеб магIишаталълъул ххабаралълъе жоги течIого, гьалмагъзабазде асскIобе щванила. – Щиб цIцӏар лъураб, хваяб цер? – абун гьикъанила. – Щибхха лъелеб бетIеркъотIадида, – «БацIцIа-бак» лъун тана, – илан бицанила. ХIалтIанила, хIалтIанила, бакъани мехх щванила, цIакъ алги ссваканила, ал къогогIан ссвакараб ххвелги гьабун, церги букIанила. Дагьаб меххалълъ гIодорги чIчӏун, гара-чIварун рокъоре анила. Къассаде квание ургъулаго, къавулӏ щибго жо ххутIун гьечIеблъи лъанила. Гьоркьоб кIудияб гъалмагъир ккезе бахъанила. Дуцца кун батилилан цоял, гурила дуцца кун батилилан цоял, цоцалълъ тенколел рукIанила. Гьоркьоссаго цер масслихIаталълъе лӏугьанила. Царацца гьадинаб гIакълу кьунила: – ГьацIцӏулги, нахулги, хьодолги хъаба, цоги, кIигоги чохьониб хIебтIизе ккани, дагьаб жо гуро, киназ гьеб кун батаниги, бусада гьеб рахIатго ххутIиларо, къассаде нилӏ регун лълъикI, ххиянат киназул бугебали радал жибго лъалила. БацIидаги цидаги гьеб гIакълу битIараблъун бихьанила. Гьел лъабалго реганила. Ссвакан, тату хвараб бацIги циги кьижанила, «рачIукь жо бугеб цер» борчIун чIчӏанила. Царада квараб жо ургьиб хIехьезе кIвечIила. Бахъун тIадегун, царацца кинабго хъублъи бацIидаги цидаги баханила, жибгоги чура-ххуланила. Сордо борчIараб цер кьижун букIанила. Радалго тIадеги рахъун, дуцца кун букIун бугилан, цояб, валлагь гурин, дуцца кун букIун бугилан цояб, бацIги циги рагъулел рукIанила. Азул хъуй-хъай, гьаракь-сасалъухъе борчIизеги борчIун, царацца абунила: – Бихьулищ дицца ххиянатаб къватIиб чIвазабулеб куц, хханассул васассда цIцӏар лъезе дун араб меххалълъ нуж балъго кваналелищ рукIарал? – абун. БацIиццаги циццаги цоцазда гIемерал ругънал лъунила, тату хун, гIодор кканила. Азул хIажат хвейгун, царацца бахъун тIадегун: – БацIги циги багъана, царацца биги чIчӏикIана, – янги ахIун, лӏутун биччантанила.