Чӏухӏараб гӏункӏкӏ Гьабихъ Гӏункӏкӏ, кетуги гьечӏого, хӏинкъиги гьечӏого, цӏакъ аваданго, ракӏ кӏодого, ццулъун, чӏухӏун букӏун буго. Васассе лълъади бищунго бергьараб жоялълъул гурони ячинаро абун, гьедун буго гьеб. Гьелълъ пикру гьабун буго бакъалдасса бергьараб жо гьечӏо абун. Бакъухъеги ун, Гӏонкӏкӏоцца жиндирго мурад бицун буго. Бакъуцца абун буго, дидасса Накӏкӏ бергьараб буго, гьелълъ дун, ццебеги чӏчӏун, къватӏибе баккизе биччалароян. Ун буго Накӏкӏухъе. Накӏкӏуцца абун буго, дидасса Гьури бергьуна, Гьороцца добе хъамун, гьанибе хъамун, бокьаралълъуб чӏчӏезе толаро дунилан. Ун буго Гьорохъе. Гьороцца абун буго, дидасса Мегӏер бергьунаян. Эб ццебе ккани, дие бокьаралълъубе ине нух щолароян. Ун буго Мегӏерулълъухъе. Мегӏералълъ абун буго, дидасса Гӏункӏкӏ бергьуна, гьелълъ гъоркьан борлӏун, тӏассан борлӏун, аххалъи борлӏун, бетӏер борлӏун, хӏалхьи биччаларого дун унтун бугин. Элълъие гьабизе кӏолеб жо гьечӏого, малълъ къосун буго дун. Боххуцца холаго, бищун бергьараб жо Гӏункӏкӏ букӏун буго абун, Гӏонкӏкӏол ясги ячун, бахӏарал гьарун руго. zu\arab funJ habi] funJ, ketugi hezogo, \inqigi hezogo, vaq awadango, raj jodogo, Cu;un, zu\un bujun bugo. wasaSe 'adi bi?ungo berharab Doya'ul guroni yaxinaro abun, hedun bugo heb. he' <ikru habun bugo baqaldaSa berharab Do hezo abun. baqu]egi un, fonJoCa Dindirgo murad bicun bugo. baquCa abun bugo, didaSa naJ berharab bugo, he' dun, Cebegi Zun, qwaTibe baKiRe biXalaroyan. un bugo naJu]e. naJuCa abun bugo, didaSa huri berhuna, horoCa dobe ]amun, hanibe ]amun, bopara'ub ZeRe tolaro dunilan. un bugo horo]e. horoCa abun bugo, didaSa mefer berhunayan. eb Cebe Kani, diye bopara'ube ine nu[ ?olaroyan. un bugo meferu'u]e. mefera' abun bugo, didaSa funJ berhuna, he' Gorpan bor`un, TaSan bor`un, a{a;i bor`un, beTer bor`un, \alFi biXalarogo dun untun bugin. e'iye habiRe joleb Do hezogo, ma' qosun bugo dun. bo{uCa [olago, bi?un berharab Do funJ bujun bugo abun, fonJol yasgi yaxun, ba\aral harun rugo.

Гъадил тӏинчӏ Гъадил цо тӏинчӏ букӏун букӏун буго гӏемерго ххирияб. Гъадицца абун буго элда, воре мун, гамачӏ босизе гӏадан гӏодове къуларавго, боржа, дудаго речӏчӏизе гурилан. Тӏанчӏицца абун буго: Гӏадан вихьарабго, боржина, - ян. Гьай цӏцӏодорил цӏцӏодор абун, разилъун, боххун, гозо кӏутӏанила эбелалълъ. Кӏутӏараб гозо квешго ккун, тӏинчӏ хун буго. Gadil Tinz Gadil co Tinz bujun bugo femergo {iriyab. GadiCa abun bugo elda, wore mun, gamaz bosiRe fadan fodowe qularawgo, borDa, dudago reZiRe gurilan. TanziCa abun bugo fadan wiFarabgo, borDina, - yan. hay Vodoril Vodor abun, raRi;un, bo{un, goRo juTanila ebela'. juTarab goRo kwe/go Kun, Tinz [un bugo.

ТӏУТӏГИ НАЙГИ Цо пуланаб къоялълъ Тlутlги Найги цоцада асскIоре ккун руго. ТIотIоцца Найидеххун, жиндирго къварилъи бицун, гьадин абун буго: - Гьал гIадамаз гьабулеб мекъаб жоялълъул магIна кинго бичIчIуларо дида. Дун гьаз рукъзабахъа къватIибе бачахъула, батIи-батIиял жал ургъун, дун хвезабула, щиб rIaмал гьабунги тIутIал тIагIинаризе хIаракат бахъула. Дуейин абуни, тIулби гьарула, дур тIалаб цIакъ гьабула, ххасало ригьниб жаниб лъола, ихдал цо-цо меххалда дуе квине гьоцIцӏогицин кьола. Гьаб дур бегIераб ххочодасса хIинкъун ратилахха гьал гIадамаз дур хIурмат-хъатир гьабулеб, - ан. Найицца гьелълъие гьадинаб жаваб кьунила: - БегIераб ххочодасса хIинкъун, хIурмат гьабулебани, кьужнайилги кIкIарадулги хIурмат гьабилаан гIадамаз, гIадамазда асскIобни гьезулги къадру дуралдасса цIцӏикIкӏараб гьечIо. Мун гIадамазухъе, батIи-батIиял унтабиги рачун бачIуна, дуцца гьезул квен-тIехх, ретIел-хьит, цинги цоги жо чорок гьабула, мун хIанчIола. Диццайин абуни нус-цус батIияб унтуе дару-дарманлъун чIчӏолебги, квине тIarIaмабги гьоцIцӏо кьола, гьединго гIемер жоялълъе къваригIунеб xIe кьола. Гьеле гьединлъидал бокьула гIадамазе дун, - ан. TuTgi naygi co <ulanab qoya' TuTgi naygi cocada aSjore Kun rugo. ToToCa nayide{un Dindirgo qwari;i bicun hadin abun bugo - hal fadamaR habuleb meqab Doya'ul mafna kingo biZularo dida. dun haR ruqRaba]a qwaTibe baxa]ula, baTi-baTiyal Dal urGun, dun [weRabula, ?ib famal habungi TuTal TafinariRe \arakat ba]ula. duyeyin abuni, Tulbi harula, dur Talab vaq habula, {asalo rihnib Danib ;ola, i[dal co-co me{alda duye kwine hoVogicin pola. hab dur beferab {oxodaSa \inqun ratila{a hal fadamaR dur \urmat-]atir habuleb, - an. nayiCa he'iye hadinab Dawab punila - beferab {oxodaSa \inqun, \urmat habulebani, puDnayilgi Jaradulgi \urmat habilaan fadamaR, fadamaRda aSjobni heRulgi qadru duraldaSa ViJarab hezo. mun fadamaRu]e, baTi-baTiyal untabigi raxun bazuna, duCa heRul kwen-Te{, reTel-Fit, cingi cogi Do xorok habula, mun \anzola. diCayin abuni nus-nus baTiyab untuye daru-darman;un Zolebgi, kwine Tafamabgi hoVo pola, hedingo femer Doya'e qwarifuneb \e pola. hele hedin;idal bopula fadamaRe dun, - an.

Борхьилги царалги къисса Борохьги церги кӏудиял гьудулзаби рукӏанила. Царацца абунила: - Гьаб бакӏ лълъикӏаб бакӏ гьечӏо, гьаниб кваназе жоги тӏагӏун буго, рачӏа гӏор бахун дореххун ине. - Дида гӏор бахине кӏоларо гури, - ян абунила борхьицца. - Бачӏа, мун дир горбода жемде, дицца баччила мун, - ан абунила цинги царацца. Горбода жемун борохьгун, цер лӏугьанила гӏурулӏе. Гьеб борхьил ракӏквешлъи букӏанила царадеххун. Гӏурул бакьулӏе щвейгун, борхьицца габурги дандекъан цер гъанкъизабизе къассд гьабунила. Гьеб меххалълъ царацца абунила: - Гьадигӏан лълъикӏал гьудулзаби, цоязда цоязул гьумерги бихьичӏого холел ругохха. Борхьицца жиндирго бетӏер ццебе баккизе гьабунила. Царацца абунила бихьулеб гьечӏилан. Борихьицца бетӏер дагьабги цӏцӏикӏкӏун ццебе баккизе гьабунила. Царацца хапун кӏалалълъ ккун, чӏамунила борхьил бетӏер. Гӏурул доб рахъалда салуда тӏад борохьги лъун, гъоркье квачӏ бегьун битӏизеги гьабун, абунила: - Гьадин битӏараб бокьула дие гьудул.

ГЬУНАР КИНАЗУЛ ЦІЦӏИКІКІАРАБ? BукӀанила, вукӀинчӀила цоцазул хъатир кӀудияв, цояв цояссе цӀакъ ххирияв кӀиго вацц. КӀияссулго лъимал-хъизанги букӀанила, асскӀорегӀан рукъзалги рукӀанила. Гьел ваццал жалго жидеего ххириял ругел гӀадин, гьезул хъизамалги гьединго лъималги цоял цоязе ххириял рукӀанила. Цоязул рокъоб къварилъи ккани, ялъуни гӀатӀилъи ккани, гьебги кӀиязего бащад букӀанила. ХӀассил, кӀиявго вацц, ваццал гӀадин, ваццазул хъизан-лъималги, ваццазул хъизан-лъимал гӀадин рукӀанила. Ваццазул гьеб божи-рокьиги гьуинлъиги жидер гьунарлъун, жидеда хъизан-лъимал куцазе лъайлъун бихьулаанила, цинги кӀиявго ваццассул чӀчӏужуялда гьеб иш жиндиргоги жиндир дандияй нусалълъулги гьунар букӀин лъалаанила. Щиялълъ жиндирго россассда гьеб гьунар жиндир букӀин бичӀчӀизабулаанила. «Нуж, бихьиналищ, лълъикӀал, ниж, руччабийищ лълъикӀал» абураб суалги россассе кьун, гьелда тӀассан къецц кколаанила. Цо къоялълъ гьитӀинав ваццасс цо куй хъун букӀанила, асскӀов кӀудияв ваццассулги жиндиргоги васалги рукӀанила. ГьитӀинав ваццасс лъималазухъе цо-цо ургьиссала кьунила. Кодор гьелги кӀанцӀезарулаго, гьев кӀиявго вас кӀудияв ваццассул бакӀалде анила. Нилӏ ваццги ваццассул хъизамгиян холел рукӀунин, нилӏецца куй хъун букӀарабани, кӀудияб ургьиссала гьессул васассухъе кьун, гьитӀинаб нилӏерго васассухъе кьелаан. Бихьулищ, гъоз, нилӏер васассухъе гьитӀинаб кьун, жидерго васассухъе кӀудияб кьун буго, - ян гъулгъудизе лӏугьанила кӀудияссул чӀчӏужу. - Нилӏ гьелилан холел ругеб меххалълъ, гьезул балагьи гьединабищхха букӀараб, ан кӀудияв ваццассулги ракI квешлъанила. ГьитӀинав ваццги ахӀун, гьессие бадибчӏвай гьабизе, гьессде семизе, вагъизе ххиял гьабунила гьесс. ЧӀчӏужу, лълъикӀав чияссул пирххи-кьвагьи бихьулищан, балъго елъанхъилей йикӀанила. Цинги гьелълъ россассда абунила: - ГӀадаллъуге, дир гъарин, цо куялда кӀиго батӀияб: цо кӀудияб, цо гьитӀинаб ургьиссалаги букӀунаро, руччабаз бица-бицаралдаги божун, ххеххдаризе бегьуларо, - ян. Цинги гьессда бичӀчӀанила ваццлъиги, божилъи цӀуниги, гьоркьоб гьогьен ккезабиги руччабазда бараб букӀин. hunar kinaRul ViJarab& wujanila, wujinzila cocaRul ]atir judiyaw, coyaw coyaSe vaq {iriyaw jigo waC. jiyaSulgo ;imal-]iRangi bujanila, aSjorefan ruqRalgi rujanila. hel waCal Dalgo Dideyego {iriyal rugel fadin, heRul ]iRamalgi hedingo ;imalgi coyal coyaRe {iriyal rujanila. coyaRul roqob qwari;i Kani, ya;uni faTi;i Kani, hebgi jiyaRego ba?ad bujanila. \aSil, jiyawgo waC, waCal fadin, waCaRul ]iRan-;imalgi, waCaRul ]iRan-;imal fadin rujanila. waCaRul heb boDi-ropigi huin;igi Dider hunar;un, Dideda ]iRan-;imal kucaRe ;ay;un biFulaanila, cingi jiyawgo waCaSul ZuDuyalda heb i/ Dindirgogi Dindir dandiyay nusa'ulgi hunar bujin ;alaanila. ?iya' Dindirgo roSaSda heb hunar Dindir bujin biZiRabulaanila. «nuD, biFinali?, 'ijal, niD, ruXabiyi? 'ijal» aburab sualgi roSaSe pun, helda TaSan qeC Kolaanila. co qoya' hiTinaw waCaS co kuy ]un bujanila, aSjow judiyaw waCaSulgi Dindirgogi wasalgi rujanila. hiTinaw waCaS ;imalaRu]e co-co urhiSala punila. kodor helgi janveRarulago, hew jiyawgo was judiyaw waCaSul bajalde anila. ni` waCgi waCaSul ]iRamgiyan [olel rujunin, ni`eCa kuy ]un bujarabani, judiyab urhiSala heSul wasaSu]e pun, hiTinab ni`ergo wasaSu]e pelaan. biFuli?, GoR, ni`er wasaSu]e hiTinab pun, Didergo wasaSu]e judiyab pun bugo, - yan GulGudiRe `uhanila judiyaSul ZuDu. - ni` helilan [olel rugeb me{a', heRul balahi hedinabi?{a bujarab, an judiyaw waCaSulgi raj kwe/;anila. hiTinaw waCgi a\un, heSiye badibzway habiRe, heSde semiRe, waGiRe {iyal habunila heS. ZuDu, 'ijaw xiyaSul <ir{i-pwahi biFuli?an, ba;go e;an]iley yijanila. cingi he' roSaSda abunila - fadal;uge, dir Garin, co kuyalda jigo baTiyab, co judiyab, co hiTinab urhiSalagi bujunaro, ruXabaR bica-bicaraldagi boDun, {e{dariRe behularo, - yan. cingi heSda biZanila waC;igi, boDi;i vunigi, horpob hohen KeRabigi ruXabaRda barab bujin.

Царал бохх Цер битIун буго рохьобе цIулада ххадуб. Рохьобе инаго царал бохх хIарщулӏ къан буго. Царада гъотIода мокъокъ бихьун буго. Цер кIалъан буго мокъокъида дир бохх бацIцIизе гъотIодасса цо тIамах реххеян. – Реххиларо, – ян абун буго мокъокъицца. Гьеб меххалълъ цер кIалъан буго гъедуялда: – Гъеду, ва гъеду, дицца гьарана мокъокъида гъотIодасса дие цо тIамах реххеян бохх бацIцIизе, гъолълъ реххичIо; реххе дие цо тIамах бохх бацIцIизе. – Реххиларо, – ян абун буго гъедуялълъ. Ххадуб цер кIалъан буго гугоялда. – Гуго, ва гуго, дицца гьарана мокъокъида дие гьотIодасса цо тIамах реххеян бохх бацIцIизе, гъолълъ реххичIо, дицца гьарана гъедуялда гъолълъги реххичIо; дуццагIаги реххе дие цо тIамах бохх бацIцIизе. – Реххиларо, – ян абун буго гугоялълъ. Цер кIалъан буго цIцӏумалда. – ЦIцӏум, ва цIцӏум, дицца гьарана мокъокъида дие гъотIодасса цо тIамах реххеян, гъолълъ реххичIо, дицца гьарана гъедуялда дие цо тIамах реххеян гъотIодасса, гъолълъги реххичIо, дицца гьарана гугоялда дие цо тIамах реххеян гъотIодасса, гъолълъги реххичIо. ДуццагIаги реххе дие гъотIодасса цо тIамах дир бохх бацIцIизе. – Реххиларо, – ян абун буго цIцӏумалълъ. Аххирги цер кIалъан буго цIцӏунцIцӏраялда. – ЦIцӏунцIра, цIцӏунцIра, дицца гьарана мокъокъида, гъедуялда, гугоялда, цIцӏумида дие гъотIодасса цо тIамах реххеян бохх бацIцIизе, гъоз реххичIо. ДуццагIаги реххе дие тIамах. ЦIцӏунцIцӏраялъ реххун буго царае бохх бацIцIизе тIамах. Цер, бацIцIун боххгун, ун буго рокъобе.

БАРХЪАЛИССЕЛГИ МАЛА НАССРУДИНГИ Ххасел бакьулӏ цӀулги тӀагӀун, Мала Нассрудин анила, хӀамаги бачун, рохьове. Цо кӀудияб гъотӀодеги вахун, живго тӀад чӀчӏараб гӀаркьел къотӀизе лӏугьанила гьев. Гьениб асскӀоссан нухги букӀанила. Чуязда, гӀурцІмазда лъун щагӀил батӀи-батӀияб цІарагІгун, гьеб бичизе базаралде рачӀунел бархъалиссел щванила гьенире. Живго тӀад чӀчӏун вугеб гӀаркьел къотӀулев Мала Нассрудин вихьараб меххалълъ, гьез абунила: - Гӏадаллъунищ, вацц, мун вугев, гьеб гӀаркьел дуцца къотӀани, гьебгун цадахъ мунги гӀодове вортула гури? - ян. - Гьеб нужер иш гуро, нуж нужерго нух ккун а, дир милат дицца гьабила, - ян абунила Мала Нассрудиницца, живгоги тӀад вугеб гӀаркьел къотӀизе лӏугьанила. Мехх балелдего, гӀаркьелгун цадахъ Мала Нассрудинги анила вортун. ВахІ, гьанисса гӀодове дун вортизе вукӀин лъалел чагӀазда кида дун холевалиги лъазе ккола. Гьеб цӀеххон лълъикӀ дицца гъоздаянги абун, Мала Нассрудин вортанила бархъалиссезда ххадув. ЧӀчӏезе гьелги гьарун, гьикъанила гьесс: - Дун гъотӀодасса гӀодове вортизе вукӀин лъалел чагӀазда дун кида холевалиги лъазе ккола нужеда. Аллагьассе гӀоло, бице дун холеб заман. ГӀантав гьав чи ххеххго тӀасса вихьизавун лълъикӀилан пикруги гьабун, гьез абунила: - ЛъабцӀцӏул мун чинхъараб меххалда, дур иш лӏугӀула, Мун хвезе вуго гьеб меххалълъ. Кутакалда ургъелги чІван, къотӀараб гӀаркьелги хӏамида лъун, Мала Нассрудин рокъове вилълъанила. ГӀемер мехх балалдего, цо чинхъанила гьев. «Цо рухІ ана, ххутӀана», - ян абунила жинццаго жиндаго. Цо дагьабго заманалдассан кӀиабизеги чинхъанила гьев. КӀигояб рухӏги анин, гьанже цо рухІ ххутӀанин, гьебги иналде рокъовегӀаги ворчӀизе хӀаракат бахъун лълъикӀилан, дагьаб ххеххлъи гьабунила Мала Нассрудиницца. Азбаралде щун вахъиналде, лъабабилеб нухалдаги чинхъанила гьев. - Ххеххлъи гьабе, чӀчӏужу, лъабабилеб рухІги ана. Дун хвана! - ян ахІделаго, Мала Нассрудин кӀалагъоркье гӀодов речІчӀанила азбар бакьулӏ. Накаби руххизе, чӀичӀидизе, гӀергӀедизе рукъалълъул агьлуги лӏугьанила, гьезул гьаркьихъе ххабар рагӀа-рагӀарал рачӀун, азбар ххалкъалълъулги цӀунила. Щиб, кинилан гьикъидал, Мала Нассрудин хванилан бицанила чӀчӏужуялълъ. Хварав чи ххалат тун гьабизе жо гьечӀилан, гьебго къоялда вукъанила Мала Нассрудин. Хабалӏе лӏугьун, къанал рекъезарулел рукӀарал гӀолохъабазда гьаранила Мала Нассрудиницца, жиндир ракӀгъун букӀине, цо гьитӀинаб каратІ тейин къватӀибеххунилан. Гьезги, гьессул гьари къабул гьабун, хабалӏа къватӀибе каратІ танила. Мала Нассрудинги вукъун, жамагӀатги анила нахъе, хабалӏе тараб гьитӀинабго картӀиниссан къватӀиве валагьун Мала Нассрудинги вукӀанила. Гьессул хобги кканила шагьра нухда асскӀобе. Кин бугониги цо сордо хабалӏги бан, нахъияб къоялълъ радал ххеххгого щиб ххабардай рагӀилаян, картӀиниссан шагьра нухде валагьун вукӀанила Мала Нассрудин. Квачараб, гӀодоб цӀцӏер тӀураб къоги букӀанила гьеб. Балагьанила, долго бархъалиссел ругила, сордо доб росулӏги бан, радалго рахъун, щегӀ бичизе базаралде унел. ТӀад бакӀал гьирал лъурал гьезул чуял, гӀурцІмал ругила цӀцӏородассан рилълъине кӀоларого, хъещтӀелел. Дицца бихьилин гьазие гьабулеб жоянги абун, битӀун хабалӏа къватӀибе каратІ бугеб бакӀалде гьел щвараб меххалълъ, цо квешал, гӀассиял гьаркьал гьарунила Мала Нассрудиницца. Гьел гьаркьал рагӀаралго, риххун, хӀинкъун лӏугьун, тӀад гьиралгун ругел чуялги гӀурцІмалги хъущтӀун гӀодор речІчӀанила, гӀемераб щегӀги гъуранила. Гьаб хабалӏа къватӀибе рогьалилӏ ахІдолеб цо шайтӀан батизе кколилан, рортун ун бархъалиссез картӀинисса жанире хабалӏе цӀцӏалагӀоркьалги къакъазарун, Мала Нассрудинил ссипат-къоноялълъул ччукӏичӏеб бакӀ течӀила. Гъурараб щегӀги нухдаго тун, бархъалисселги анила, гӀемераб заман балалдего, хабалӏе букӀараб каратӀги кӀодо гьабун, гьенисса къватӀивеги лӏугьун, Мала Нассрудинги рокъове вилълъанила. Хваралълъусса вахъун Мала Нассрудин вачӀун вугилан рагӀун, росдал агьлуго бачӀанила гьев вихьизе. - Гьа, Мала Нассрудин, гӀакъуба-къварилъи щиб бихьараб, хабал гӀазаб кинаб жо бугеб? - ан цӀеххолданила гьессда. - Валлагь, ваццал, гьересси щай, бархъалиссезул цӀцӏалагӀоркьазулалдасса кӀудияб гӀазаб хабалӏ дида батичӀо, - ян абунила Мала Нассрудиницца. Нахъиссел къоязда бархъалиссезул гъурараб щегI rlaдада течӀого, дагьабги гӀиссин гьабун, къандалъаби цӏун, базаралде босанила Мала Нассрудиницца, гӀункӏкӏал холеб дару бугин гьабиланги абун, гьеб бичизе лӏугьанила. ТӀаде бакӀарун ххалкъалълъ, хъамал гьабун, босун унеб букӀанила гьеб. ГӀемераб гӀарац Мала Нассрудиниеги щванила. Аххиралда ххутӀараб цо дагьаб жо босулаго, цо чиясс гьикъанила Мала Нассрудинида: - Кин гьалълъ гӀункІкӀал хвезарулел? - ан. - Кквезеги ккун, бадибе гьаб дару бани, бералги беццлъун, доре-гьанире ккун хола, - ян абунила Малла Нассрудиницца. - Кквезе щун ххадуб, гӀодоб речІчӀун хвезабиларищ гӀункІкІ? - Дуего бокьани, гьедин гьабизеги бегьила, - ян жаваб кьунила Мала Нассрудиницца. bar]aliSelgi mala naSrudingi {asel bapu` vulgi Tafun, mala naSrudin anila, \amagi baxun, roFowe. co judiyab GoTodegi wa[un, Diwgo Tad Zarab farpel qoTiRe `uhanila hew. henib aSjoSan nu[gi bujanila. xuyaRda, furvmaRda ;un ?afil baTi-baTiyab varafgun, heb bixiRe baRaralde razunel bar]aliSel ?wanila henire. Diwgo Tad Zun wugeb farpel qoTulew mala naSrudin wiFarab me{a', heR abunila - fadal;uni?, waC, mun wugew, heb farpel duCa qoTani, hebgun cada] mungi fodowe wortula guri& - yan. - heb nuDer i/ guro, nuD nuDergo nu[ Kun a, dir milat diCa habila, - yan abunila mala naSrudiniCa, Diwgogi Tad wugeb farpel qoTiRe `uhanila. me{ baleldego, farpelgun cada] mala naSrudingi anila wortun. wa\, haniSa fodowe dun wortiRe wujin ;alel xafaRda kida dun [olewaligi ;aRe Kola. heb ve{on 'ij diCa GoRdayangi abun, mala naSrudin wortanila bar]aliSeRda {aduw. ZeRe helgi harun, hiqanila heS - dun GoTodaSa fodowe wortiRe wujin ;alel xafaRda dun kida [olewaligi ;aRe Kola nuDeda. alahaSe folo, bice dun [oleb Raman. fantaw haw xi {e{go TaSa wiFiRawun 'ijilan <ikrugi habun, heR abunila - ;abVul mun xin]arab me{alda, dur i/ `ufula, mun [weRe wugo heb me{a'. kutakalda urGelgi zwan, qoTarab farpelgi \amida ;un, mala naSrudin roqowe wi'anila. femer me{ balaldego, co xin]anila hew. «co ru\ ana, {uTana», - yan abunila DinCago Dindago. co dahabgo RamanaldaSan jiabiRegi xin]anila hew. jigoyab ru\gi anin, hanDe co ru\ {uTanin, hebgi inalde roqowefagi worziRe \arakat ba]un 'ijilan, dahab {e{;i habunila mala naSrudiniCa. aRbaralde ?un wa]inalde, ;ab~abileb nu[aldagi xin]anila hew. - {e{;i habe, ZuDu, ;ab~abileb ru\gi ana. dun [wana! - yan a\delago, mala naSrudin jalaGorpe fodow reZanila aRbar bapu`. nakabi ru{iRe, zizidiRe, ferfediRe ruqa'ul ahlugi `uhanila, heRul harpi]e {abar rafa-rafaral razun, aRbar {alqa'ulgi vunila. ?ib, kinilan hiqidal, mala naSrudin [wanilan bicanila ZuDuya'. [waraw xi {alat tun habiRe Do hezilan, hebgo qoyalda wuqanila mala naSrudin. [aba`e `uhun, qanal reqeRarulel rujaral folo]abaRda haranila mala naSrudiniCa, Dindir rajGun bujine, co hiTinab karaT teyin qwaTibe{unilan. heRgi, heSul hari qabul habun, [aba`a qwaTibe karaT tanila. mala naSrudingi wuqun, Damafatgi anila na]e, [aba`e tarab hiTinabgo karTiniSan qwaTiwe walahun mala naSrudingi wujanila. heSul [obgi Kanila /ahra nu[da aSjobe. kin bugonigi co sordo [aba`gi ban, na]iyab qoya' radal {e{gogo ?ib {abarday rafilayan, karTiniSan /ahra nu[de walahun wujanila mala naSrudin. kwaxarab, fodob Ver Turab qogi bujanila heb. balahanila, dolgo bar]aliSel rugila, sordo dob rosu`gi ban, radalgo ra]un, ?ef bixiRe baRaralde unel. Tad bajal hiral ;ural heRul xuyal, furvmal rugila VorodaSan ri'ine jolarogo, ]e?Telel. diCa biFilin haRiye habuleb Doyangi abun, biTun haba`a qwaTibe karaT bugeb bajalde hel ?warab me{a', co kwe/al, faSiyal harpal harunila mala naSrudiniCa. hel harpal rafaralgo, ri{un, \inqun `uhun, Tad hiralgun rugel xuyalgifurvmalgi `u?Tun fodor reZanila, femerab ?efgi Guranila. hab haba`a qwaTibe rohali` a\doleb co /ayTan batiRe Kolilan, rortun un bar]aliSeR karTiniSa Danire [aba`e Valaforpalgi qaqaRarun, mala naSrudinil Si<at-qonoya'ul Xujizeb baj tezila. Gurarab ?efgi nu[dago tun, bar]aliSelgi anila, femerab Raman balaldego, [aba`e bujarab karaTgi jodo habun, heniSa qwaTiwegi `uhun, mala naSrudingi roqowe wi'anila. [wara'uSa wa]un mala naSrudin wazun wugilan rafun, rosdal ahlugo bazanila hew wiFiRe. - ha, mala naSrudin, faquba-qwari;i ?ib biFarab, [abal faRab kinab Do bugeb& - an ve{oldanila heSda. - walah, waCal, hereSi ?ay, bar]aliSeRul ValaforpaRulaldaSa judiyab faRab [aba` dida batizo, - yan abunila mala naSrudiniCa. na]iSel qoyaRda bar]aliSeRul Gurarab ?ef fadada tezogo, dahabgi fiSin habun, qanda;abi vun, baRaralde bosanila mala naSrudiniCa, funJal [oleb daru bugin habilangi abun, heb bixiRe `uhanila. Tade bajarun {alqa', ]amal habun, bosun uneb bujanila heb. femerab farac mala naSrudiniyegi ?wanila. a{iralda {uTarab co dahab Do bosulago, co xiyaS hiqanila mala naSrudinida - kin ha' funJal [weRarulel& - an. - KweRegi Kun, badibe hab daru bani, beralgi beC;un, dore-hanire Kun [ola, - yan abunila mala naSrudiniCa. - KweRe ?un {adub, fodob reZun [weRabilari? funJ& - duyego bopani, hedin habiRegi behila, - yan Dawab punila mala naSrudiniCa.

ХІАМА КИНАЗУХЪЕ КЬОЛЕБ? Mала Нассрудинил букӀанила цо хераб хӀама. Цо къоялълъ къалъуда мадугьал вачӀанила, метер рохьобе цӀуладе бачине хӀама биччаян гьарун. Биччалин абунила Мала Нассрудиницца. Цо carlaт гьоркьоб араб гӀадаб заманалда цоги мадугьалги ячӏанила, метер гьабихъе бачине хӀама биччаян гьарун. Биччалин абун, гьейги йитӀанила Мала Нассрудиницца. МаркӀачӀуда лъабабилев мадугьалги вачӀанила, метер базаралде бачине хӀама биччаян гьарун. Биччалин, радал бачине вачӀаян гьессдаги абунила Мала Нассрудиницца. - Я гъарин Мала Нассрудин, рачӀа-рачӀаразда биччалин абулеб буго дуцца хӀама. Щай гьедин абулеб, щиб гьабизе ракӀалда дуда бугеб? - ан цӀехханила чӀчӏужуялълъ. - Биччалин абун, рогьинегӀан роххизарураб гӀоларебищ гьел мадугьалзабазе? Метер радалго, бачун хӀамагун, рохьове ина дун, гьел бокьараб гьабулел рукӀа абе, - ян абунила Мала Нассрудиницца. \ama kinaRu]e poleb& mala naSrudinil bujanila co [erab \ama. co qoya' qa;uda maduhal wazanila, meter roFobe vulade baxine \ama biXayan harun. biXalin abunila mala naSrudiniCa. co cafat horpob arab fadab Ramanalda cogi maduhalgi yazanila, meter habi]e baxine \ama biXayan harun. biXalin abun, heygi yiTanila mala naSrudiniCa. marjazuda ;ab~abilew maduhalgi wazanila, meter baRaralde baxine \ama biXayan harun. biXalin, radal baxine wazayan heSdagi abunila mala naSrudiniCa. - ya Garin mala naSrudin, raza-razaraRda biXalin abuleb bugo duCa \ama. ?ay hedin abuleb, ?ib habiRe rajalda duda bugeb& - an ve{anila ZuDuya'. - biXalin abun, rohinefan ro{iRarurab folarebi? hel maduhalRabaRe& meter radalgo, baxun \amagun, roFowe ina dun, hel boparab habulel ruja abe, - yan abunila mala naSrudiniCa.

ХІАМАГИ ГІАНКІКӏГИ Киналго гӀалхул хӀайваназ жиде-жидеего гьудулзаби тӀасса рищулаго, ХӀамицца жиндиего гьудуллъун ГӀанкІкӏ бищанила. - Дицца гьудуллъун мун бищиялълъе ккараб гӀила буго дур гӀундул ххалатал рукӀин. ГӀундул ххалатал киналго хӀайванал бахӀарзал рукӀуна, - ян чӀухӀун абунила ХӀамицца ГӀанкӀкӏида. ГӀанкІкӏги цӀакъго бохханила. КӀиязго цадахъ лӏугьун, тӀубараб къоялълъ ГӀанкӀкӏиццаги ХӀамиццаги гӀурччинаб авлахъалдасса ххер кванила, цӏцӏорораб иццдасса лълъим гьекъанила, цинги рилълъун, дагьаб меххалълъ хӀухьбахъизеян, цо кӀудияб генугъотӀода гъоркь реганила. Гьел кьижулеб гӀадаб заманалълъ, гъотӀол каралълъа бортун бачӀун, цо гени битӀун ГӀанкӀкӏил ботӀролӏ щванила. Гьеб параялда, чІваркьизарун бералгун, цин эххеде кӀанцIанила ГӀанкІкӏ, цинги, гьеб рахъ-мухъго тун, лӏутун анила рохьобеххун. Ххадуб балагьунги букӀун, ХІамицца абунила: - ВахІ, ГӀанкІкӏ гьудуллъун бищи дир кӀудияб гъалат! ккун буго, гӀундул ххалатал щинал бахӀарзал рукӀунел рукӀун гьечӀо, - ян. \amagi fanJgi kinalgo fal[ul \aywanaR Dide-Dideyego hudulRabi TaSa ri?ulago, \amiCa Dindiyego hudul;un fanJ bi?anila. - diCa hudul;un mun bi?iya'e Karab fila bugo dur fundul {alatal rujin. fundul {alatal kinalgo \aywanal ba\arRal rujuna, - yan zu\un abunila \amiCa fanJida. fanJgi vaqgo bo{anila. jiyaRgo cada] `uhun, Tubarab qoya' fanJiCagi \amiCagi furXinab awla]aldaSa {er kwanila, Vororab iCdaSa 'im heqanila, cingi ri'un, dahab me{a' \uFba]iReyan, co judiyab genuGoToda Gorp reganila. hel piDuleb fadab Ramana', GoTol kara'a bortun bazun, co geni biTun fanJil boTro` ?wanila. heb <arayalda, zwarpiRarun beralgun, cin e{ede janvanila fanJ, cingi, heb ra]-mu]go tun, `utun anila roFobe{un. {adub balahungi bujun, \amiCa abunila - wa\, fanJ hudul;un bi?i dir judiyab GalaT Kun bugo, fundul {alatal ?inal ba\arRal rujunel rujun hezo, - yan.

ХЪАП БИХХУН, ХХУЛЖАЛ ГЬАРИЛААН Кире аралали лъачӀого ххулжал тӀагӀун ратанила цо нухалда Мала Нассрудинил. Ваккичӏеб бак течӀила, кирго ратичӀила. Рузман къоялда мажгиталълъуве вилълъанила гьев, гьенибгӀаги цӀеххелин жиндир ххулжал росарав чи гьечӀищали. Какалги ран, гӀадамал рокъо-рокъоре ине лӏугьаралго, Мала Нассрудиницца абунила: - Ле, диналълъул ваццал, цо дагьаб меххалълъ лъалхъе, нужеда абизе жо буго дир. Дагьал ццерегӀан къояз дир рокъосса рикъун ун руго ххулжал. Гьел дие цӀакъ къваригӀуна, гьанив нужеда гьоркьов гьел росарав чи вукӀине ккола. Лъабго къоялълъул болжалалда жанир гьел дир ххулжал нахъруссинаричӀони, цинги нужецца дида гӀайиб гьабуге. Гьебмеххалда дицца дидаго лъараб гьабизе буго, - ян. Гьарарабги хьамурабги жо чӀчӏолев чи вугин гьав Мала Нассрудин, щиб лъалеб, цо кӀудияб балагь бачӀинеги бегьулин гьассул гьал ххулжал сабаблъун дидеян ракӀалдеги ккун, гьел рикъун рукӀарав цо гӀолохъанчиясс, къасси чи кьижараб меххалда, Мала Нассрудинил азбаралде реххун танила ххулжал. Радал вахъарав Мала Нассрудиницца воххуцца холаго нахъе росанила гьел, кигӀан лълъикӀ ккана ратиянги абун. Ххадуссеб анкьицца рузманалде вилълъанила гъов, Мала Нассрудинил ххулжал рикъун рукӀарав гӀолохъанчи, щиб ххабардай буго нахъе реххарал ххулжазулан лъазе. Щванила мажгиталълъуве. Рузманги бан, нахъе унел ругила гӀадамал. ВукӀинего кӀвечӀого гьев цӀцӏогьорасс Мала Нассрудинида гьикъанила: - Мала Нассрудин, ратаралищ дол дур рикъун ун рукӀарал ххулжал? - ан. Ратанилан абунила Мала Нассрудиницца. - Нагагь дол ххулжал нахъе щвечӀого рукӀаралани, щиб гьабизе къассд дур букӀараб, доб дидаго лъараб гьабилаянги абун? - ан цӀехханила гӀолохъанчиясс Мала Нассрудинида. - БатӀияб жо щиб дицца гьабилеб букӀараб? Дирго ххулжал нахъе щвечӀелани, дида ракӀалда букӀана рокъоб букӀараб цо басрияб хъапги биххун, гьелълъул ххулжал гьаризе, - ян абунила Мала Нассрудиницца. Дицца дидаго лъараб гьабилаян абураб жоялълъулги гьеле гьеб магӀна букӀарабхха! ]a< bi{un, {ulDal harilaan kire aralali ;azogo {ulDal Tafun ratanila co nu[alda mala naSrudinil. waKizeb baj tezila, kirgo ratizila. ruRman qoyalda maDgita'uwe wi'anila hew, henibfagi ve{elin Dindir {ulDal rosaraw xi hezi?ali. kakalgi ran, fadamal roqo-roqore ine `uharalgo, mala naSrudiniCa abunila - le, dina'ul waCal, co dahab me{a' ;al]e, nuDeda abiRe Do bugo dir. dahal Cerefan qoyaR dir roqoSa riqun un rugo {ulDal. hel diye vaq qwarifuna, haniw nuDeda horpow hel rosaraw xi wujine Kola. ;abgo qoya'ul bolDalalda Danir hel dir {ulDal na]ruSinarizoni, cingi nuDeCa dida fayib habuge. hebme{alda diCa didago ;arab habiRe bugo, - yan. hararabgi Famurabgi zho Zolew xi wugin haw mala naSrudin, ?ib ;aleb, co judiyab balag bazinegi behulin haSul hal {ulDal sabab;un dideyan rajaldegi Kun, hel riqun rujaraw co folo]anxiyaS, qaSi xi piDarab me{alda, mala naSrudinil aRbaralde re{un tanila {ulDal. radal wa]araw mala naSrudiniCa wo{uCa [olago na]e rosanila hel, kifan 'ij Kana ratiyangi abun. {aduSeb anpiCa ruRmanalde wi'anila Gow, mala naSrudinil {ulDal riqun rujaraw folo]anxi, ?ib {abarday bugo na]e re{aral {ulDaRulan ;aRe. ?wanila maDgita'uwe. ruRmangi ban, na]e unel rugila fadamal. wujinego jwezogo hew VohoraS mala naSrudinida hiqanila - mala naSrudin, ratarali? dol dur riqun un rujaral {ulDal& - an. ratanilan abunila mala naSrudiniCa. - nagah dol {ulDal na]e ?wezogo rujaralani, ?ib habiRe qaSd dur bujarab, dob didago ;arab habilayangi abun& - an ve{anila folo]anxiyaS mala naSrudinida. - baTiyab Do ?ib diCa habileb bujarab& dirgo {ulDal na]e ?wezelani, dida rajalda bujana roqob bujarab co basriyab ]a<gi bi{un, he'ul {ulDal hariRe, - yan abunila mala naSrudiniCa. diCa didago ;arab habilayan aburab Doya'ulgi hele heb mafna bujarab{a!

МАЛА НАССРУДИНИЦЦА ХІАМУЛ РИКЬАРАБ КУЦ Цо нухалда диванбегассухъе вачӀанила лъабго дагӏбадулав. Гьев лъабассго цадахъ базаралдасса бичун босун буго анцӀила анкьго хӀама. Гьезул цоясс кьун буго тӀолго гӀарцул бащдаб, кӀиабилесс кьун буго тӏолго гӀарцул лъабго бутӀа гьабун цо бутӀа, лъабабилесс кьун буго ичӏго бутӀа гьабун цо бутӀа. Гьанже гьезие къваригӀун буго, жидецца кьураб гӀарцуда рекъон, ричун росарал хӀамул жидедаго гьоркьор рикьизе. Жалго лӏугьун гьезухъа кинго бажарун гьечӀо гьел рикьун. Цинги гьел рачӀун руго диванбегассухъе. Диванбег цӀакъ гӀемер ургъанила битӀараб къагӀидаялълъ гьезда гьоркьор хӀамул рикьизе, гьессухъаги кинго бажаричӀила. Гьединаб цо жиндихъаго бажарулареб иш тӀаде бачӀараб меххалълъ, кумекалълъе Мала Нассрудин ахӀулеб гӀадат букӀанила гьев диванбегассул. Гьанжессаги, ххадув чиги витӀун, Мала Нассрудин ахӀанила хӀамул рикьизе. РекӀун жиндирго цо хераб хӀамидагун, гӀемераб мехх балалде Мала Нассрудин тӀаде щванила. ДагӀбадулазухъ гӀинги тӀамун, Мала Нассрудиницца гьикъанила гьезда: - Нужее кин рикьизе рокьун ругел гьел хӀамул? - ан. - Нижее бокьун буго, нижецца кьураб гӀарцуда рекъон, щивассе кколел хӀамул щвезе, цо хӀама кӀибикьизеги бегьиларо, - ян абунила гьез. Рилълъа гьел хӀамул кир ругелали дида рихьизаре, дицца рикьила гьел щивассе чан-чан кколеб батаниги, букӀине кколеб куцалда, - ян абунила Мала Нассрудиницца. Гьенисса рилълъун, хӀамузда асскӀоре щваралго, дагӀбадулазул анцӀила анкьго хӀамида гьоркьобе анцӀила микьго гӀезе жиндирго хераб хӀамаги биччан, хӀамул рикьизе лӏугьанила Мала Нассрудин. - Ле, Мала Нассрудин, дурго хераб хӀамаги гьоркьобе ккезабун, гьел рикьизе гуро мун ахӀун вугев. Дур хӀама нижее хӀажат гьечӀо, нижее нижералго ругони гӀела, - ян ахІданила дагӀбадулал. - Нужеда ракӀалде ккоге дун гӀадаллъун вугилан. Дун гӀадаллъун гьечӀо. Нужецца дагьаб меххалълъ ссабру гьабе, дицца нужее кколессе кколелгӀан хӀамулги кьела, аххиралда дирго хӀама диего тела, - ян абунила Мала Нассрудиницца. Ххадуб гьесс тӀоццевессев дагӀбадулассда гьикъанила: - Кинабго гӀарцул бащдаб дуццайищ кьураб? - У, дицца кьуна, - ян абунила гьесс. ХӀамузда гьоркьосса ичӀго хӀама батӀаги гьабун, Мала Нассрудиницца гьессда абунила: - Гьале гьаб ичӀабго хӀама дур ккола, раче дурго хӀамул. Ххадуб Мала Нассрудиницца кӀиабилессда гьикъанила: - ХӀамузухъ кьураб кинабго гӀарцул лъабго бутӀа гьабун, цо бутӀа дуцца гурищ кьураб? - ан. - У. - У батани, дуе ккола анлӏго хӀама, баче гьенисса анлӏго хӀамаги, мунги паракъалълъе. Аххиралда лъабабилев дагӀбадулассда гьикъанила Мала Нассрудиницца: - Дуцца кинабниги гӀарцул ичӀго бутӀа гьабун цо бутIа гурищ кьураб? АнцӀила микьгоялдасса гьеб ккола кӀиго. Дуеги ккола кӀиго хӀама. БитӀун гьечӀищ? - ан. - БитӀун буго. - БитӀун батани, баче дурго кӀиябго хӀама. Гьанже гьаб ххутӀараб цо хӀама буго дирго хераб хӀама, янги абун гьезие къо-лълъикӀги гьабун, жиндирго хӀамидаги рекӀун, гьевги анила рокъове. mala naSrudiniSa \amul riparab kuc co nu[alda diwanbegaSu]e wazanila ;abgo dafbadulaw. hew ;abaSgo cada] baRaraldaSa bixun bosun bugo anvila anpgo \ama. heRul coyaS pun bugo Tolgo farcul ba?dab, jiabileS pun bugo Tolgo farcul ;abgo buja habun co buTa, ;ab~abileS pun bugo izgo buTa habun co buTa. hanDe heRiye qwarifun bugo, DideCa purab farcuda reqon, rixun rosaral \amul Didedago horpor ripiRe. Dalgo `uhun heRu]a kingo baDarun hezo hel ripun. cingi hel razun rugo diwanbegaSu]e. diwanbeg vaq femer urGanila biTarab qafidaya' heRda horpor \amul ripiRe, heSu]agi kingo baDarizila. hedinab co Dindi]ago baDarulareb i/ Tade bazarab me{a', kumeka'e mala naSrudin a\uleb fadat bujanila hew diwanbegaSul. hanDeSagi, {aduw xigi wiTun, mala naSrudin a\anila \amul ripiRe. rejun Dindirgo co [erab \amidagun, femerab me{ balalde mala naSrudin Tade ?wanila. dafbadulaRu] fingi Tamun, mala naSrudiniCa hiqanila heRda - nuDeye kin ripiRe ropun rugel hel \amul& - an. - niDeye bopun bugo, niDeCa purab farcuda reqon, ?iwaSe Kolel \amul ?weRe, co \ama jibipiRegi behilaro, - yan abunila heR. ri'a hel \amul kir rugelali dida riFiRare, diCa ripila hel ?iwaSe xan-xan Koleb batanigi, bujine Koleb kucalda, - yan abunila mala naSrudiniCa. heniSa ri'un, \amuRda aSjore ?waralgo, dafbadulaRul anvila anpgo \amida horpobe anvila mipgo feRe Dindirgo [erab \amagi biXan, \amul ripiRe `uhanila mala naSrudin. - le, mala naSrudin, durgo [erab \amagi horpobe KeRabun, hel ripiRe guro mun a\un wugew. dur \ama niDeye \aDat hezo, niDeye niDeralgo rugoni fela, - yan a\danila dafbadulal. - nuDeda rajalde Koge dun fadal;un wugilan. dun fadal;un hezo. nuDeCa dahab me{a' Sabru habe, diCa nuDeye KoleSe Kolelfan \amulgi pela, a{iralda dirgo \ama diyego tela, - yan abunila mala naSrudiniCa. {adub heS ToCeweSew dafbadulaSda hiqanila - Kinabgo farcul ba?dab duCayi? purab& - u, diCa puna, - yan abunila heS. \amuRda horpoSa izgo \ama baTagi habun, mala naSrudiniCa heSda abunila - hale hab izabgo \ama dur Kola, rxe durgo \amul. {adub mala naSrudiniCa jiabileSda hiqanila - \amuRu] purab kinabgo farcul ;abgo buTa habun, co buTa duCa guri? purab& - an. - u. - u batani, duye Kola an`go \ama, baxe heniSa an`go \amagi, mungi <araqa'e. a{iralda ;ab~abilew dafbadulaSda hiqanila mala naSrudiniCa - duCa kinabnigi farcul izgo buTa habun co buTa guri? purab& anvila mipgoyaldaSa heb Kola jigo. duyegi Kola jigo \ama. biTun hezi?& - an. - biTun bugo. - biTun batani, baxe durgo jiyabgo \ama. hanDe hab {uTarab co \ama bugo dirgo [erab \ama, yangi abun heRiye qo-'ijgi habun, Dindirgo \amidagi rejun, hewgi anila roqowe.

ВАЦЦГИ ЯЦЦГИ ВукӀанила вукӀинчӏила цо росулӏ бечедав чи. Лъимер-бетӀер гьечӀолъи гурони, цогидаб жоялълъул рахъалълъ гьессие щибго къварилъи букӀинчӏила. Жиндир лъимер гьечӀолъи гьессда кидаго рекӀелӏ къан букӀунаанила. - БоцӀцӏи-рикъзини кьун бугоан Аллагьасс дие, гьанже цо лъимерги кьолебани, цӀакъ лълъикӀ букӀинаан, дун хун ххадуб дир боцӀцӏи кквезе, - ян абулаанила гьесс кидаго чӀчӏужуялда. Цо сордоялълъ, макьуги бачӀунарого, къоялълъ даран-базар гьабун, щвараб гӀарацги ццебе бан, пикрабазда вукӀанила гьев. - ГьадигӀан гӀемер боцӀцӏи-рикъзиго кьечӀого, Аллагьасс дие цо лъимер кьун букӀарабани, гьебго бокьилаан дие, квине, ретӀине жоялълъе гӀамал диццаго гьабилаан, - илан абунила гьесс чӀчӏужуялда. ГьедигӀан ургъел ккун мун тезе бегьиларо, рачӀа дицца дуе цо чӀчӏужугӀаги ячинин, щиб лъалеб, гьелълъниги дуе лъимер гьабизеги бегьулаян абунила чӀчӏужуялълъ гьессда. Дуда гьедин ракӀалде ккелеб лъан букӀарабани, дицца гьеб рагӀи дуда абизего абилароанилан, кӀанцӀун тӀадеги вахъун, росс жиндирго бусада веганила. Гьанже чӀчӏужу лӏугьанила Аллагьассда гьардезе: БетӀергьан Аллагь! Дур ссундуего хӀалкӀолъи буго, гурхӀахха Мун нижеда, бегьулеб батани, цо лъимер нижееги кье, - ян. Гӏемераб меххалълъ гьедин дугӏа-алхӏам гьабулейги йикӀун, гьейги кьижун кканила. Гьеб сордоялълъ чӀчӏужуялда гьадинаб макьу бихьанила: гьей йигила ралъдал рагӀалда гӀодой чӀчӏун. Цо заманалда, кӀалдиб ккун цо кӀудияб гъамассгун, ралъдалӏа къватӀибе баккун бачӀанила кӀудияб ччугӀа. Гьелълъ гьей гӀаданалда абунила: «Дуцца дурго россассда абе Аллагьасс доссие битӀараб сайигъат бугин гьаб, метер ралъдал рагӀалдеги вачӀун, гьаб нахъе босе», — ян. Макьилӏго гьей екеранила гьенисса рокъое, россассда гьеб ччугӀицца абураб жо бицуней йикӀанила, росс вукӀанила гьелълъ бицунеб жо бичӏчӀуларого. Цо заманалда макьидасса ворчӀанила росс, цо тамашаго чӀчӏужуги йихьун, гьесс гьелда гьикъанила: - Дуе ккараб щиб? Мун цо тамашаго йиго гури, - ян. - Диени расги гьечӀо, дуе лӏугьараб щиб, вихха-ххочун ккун вуго гури мун, - ан абунила гьелълъ. - Дуцца тункидал, ворчӀана дун макьидасса, - ян абунила россасс. Гьебмеххалда чӀчӏужуялълъ россассда бицанила жиндаго бихьараб макьу. ЛълъикӀалълъе батагиянги абун, гьел нахъеги реганила, рогьинегӀанги чӀчӏужуялде тӀокӀаб макьу бачӀинчӀила. Рогьараб меххалълъ, чӀчӏужуялълъ абунила россассда: - Вилълъа, гъарин, цо ралъдал рагӀалде ваккизе а, щиб лъалеб, нолӏ дида бихьараб макьу уяблъун ккезеги бегьула гури, - ян. - Мун гӀадаллъунищ йигей, макьилӏ бихьараб щинаб жоялда божизе ккани. Лъимер кьезе бокьани, нилӏее Аллагьасс гьадингоги кьезе бегьула, - ян чӀчӏанила росс. Кинго чӏчӏужу тӏасса йичӏичӏила, аххиралдаги вахъун росс анила гьелда макьилӏ бихьараб ралъдал рагӀалде. Ралъдал рагӀалдеги щун, гьев дове-гьаниве ссвер-ссведулев вукӀанила. Цо заманалдассан балагьанила, цо кӀудияб гъамасс бугила ралъдал карачалаз босун рагӀалде бачӀунеб. Унго, Аллагь, гьаб карачелаз босун бачӀунеб жо щибдаян вукӀанила гьев пикраби гьарулев. Цо заманалдассан гъамасс рагӀалде реххун бачӀанила. Вилълъун асскӀовегун, балагьанила гьев, бугила щула гьабураб, чанго бакӀалдассан кваразги бухьараб кӀудияб гъамасс. - Унго-унгоги нолӏ дир чӀчӏужуялда бихьараб макьу битӀун кколебцин гурищ бугеб? — анги абун, ричӏун кваралгун, гъанссида жаниве вакканила гьев - бугилахха меседил горо гӀадаб кӀиго гьитӀинаб лъимер: цо васги, цо ясги. Гьел лъимал ратараб меххалълъ, гьев кутакалда вохханила. Жиндаго тӀасса бахъун, ххалгӀатги гьезда жемун, кодор гьел лъималги ккун, вилълъанила гьев рокъове. КӀиго гьитӀинаб лъимерги бачун, росс вачӀараб меххалълъ, чӀчӏужуги цӀакъго йохханила. - Бихьулищ дир макьу битӀун ккараб куц, - ан абунила гьелълъ. Лъималаздасса роххун, иргадал кодоре рачунаго, цо заманалдассан гьел гӀодизе лӏугьанила. Гьебмеххалда чӀчӏужуялълъ абунила: - Нилӏее гьал рокьарал гӀоларо, гьал хахизеги ккола. Кьун мухьгун, гьал лъимал хахизаризе цо чӀчӏужугӏадан кквезе ккола нилӏецца, гурони гьал ракъуцца хвезе руго. - Валлагь, битӀараб бугилан россассги абунила. Гӏемер зенго бихьичӏого, гьезда мадугьалихъго ятанила лъимер хварай цо мискинай гӀадан. Гьелълъулгун къотӀи-къайги гьабун, гьел лъимал хахизе гьелълъухъе кьунила. Гьелълъие гӀураб гӀарацги, ретӀел-хьитги цогидабги кьезе тӀадеги босанила. Гьенир лъималги тун, гьанже нилӏ рилълъинин гьел гьенире кисса ккаралали цӀеххезе. Цо пуланаб шагьаралда вукӀун вуго гьединго лъимер-бетӀер гьечӀев цо ххан. Жиндирго чӀчӏужуялълъ лъимер гьабуларого букӀун, гьесс кӀиабилейги чӀчӏужу ячун йиго. Гъоркь йикӀарай чӀчӏужуялълъе гьей махӀниги йокьулей йикӀун гьечӀо. Рес рекъани, гьей тӀагӀинайизе хӀадурай йикӀун йиго. Росс къватӀиве арав меххалълъ, гъоркь йикӀарай чӀчӏужуялълъ тӀаде ячарай квешго юххулей, кьабулей йикӀун йиго, гьейги, щибго россассдаги бицинчӀого, гӀенеккун чӀчӏолей йикӀанила. Цо заманалдассан гьей, тӀаде ячарай чӀчӏужу лъимер гьабизе унтун лӏугьун йиго, россги рокъов вукӀун гьечӀо. ГьебсагӀаталда гъоркь йикӀарай чӀчӏужу йортун йиго мадугьалихъ йикӀарай цо рекъай къоролалълъухъе, гьелдаги абунила: - Гьагъаб хъахӀбацца лъимер гьабизехъин буго. Нагагь вас гьавуни, гьев нижер бугеб-гьечӀеб боцӀцӏул бетӀергьанлъунги вахъуна, гьединго россасс дун йиччан, гъоб лъимадул эбел хьихьун тезегицин бегьула. Дуцца абунагӀан гӀарац-месед кьела дицца дуе, гьагъаб лъимер гьабигун, тӀагӀинабулеб куц къваригӀун буго, ян. - Дуда гьелълъул ургъел ккоге, гьеб дие цӀакъ бигьаяб жо, - ян абунила рекъай къоролалълъ. Рекъай къоролайги гьейги рилълъанила рокъоре. - Гьалехха дуе кумекалълъе чӏарахъан ячун ячӀана дун, - ан абунила гъоркь йикӀарай чӀчӏужуялълъ лъимер гьабизе егарай чӀчӏужуялда. Рекъай къоролай лълъикӀалълъе ячӀун гьечӀейлъи лъан, гьей йихьизего бокьун букӀинчӀила гьей пакъиралълъе, кинниги, чара къосиналълъ, разилъанила. Цо заманалдассан гьелълъ меседил гарал гӀадал васги ясги гьарунила. ГьебсагӀат чӀарахъаналълъ цо кӀудияб гъанссида жанир гьелги лъунила, лъималазул эбелалда гъоркье хвараб борохьги рехханила. Гьеб кинабго гьелда бихьанила, щибгоги жо абичӀила. Гьеб гъамассги, ахӀун цо-кӀиго бихьинчигун, рокъосса къватӀибе босун анила. Гьеле гьей рекъай къоролалълъ ралъдалӏе реххизарурал лъимал руго дов чияссда ралъдал рагӀалда ратаралги. Гьанже вачӀанила росс рокъове. Гьикъанила гьесс: - ЧӀчӏужу унтун тун йикӀана, васищ гьелълъ гьавурав, ясищ? - ан. - Валлагь, нижер кӀудияв, кигӀан дудасса нечаниги, баххчун щиб гьабилеб, дур гьагъай чӀчӏужуялълъ хвараб борохь гьабуна, - ян абунила хханассда рекъай къоролалълъ. Хханассул кутакалда ццин бахъанила, гьеб къоялълъго рокъосса къватӀие гъунила гъол лъималазул эбел. Дир къисмат гьадинаб букӀун батилиланги абун, гьей пакъирги йилълъанила гьенисса нахъе. ГӀодилаго, чӏвадилаго уней-уней йикӀанила гьей мугӀрул тун, щобал тун. Бакъги тӀерхьанила, дунялги бецІцӏлъизе лӏугьанила, ссвакан татуги хун йикӀун, гьей ясалълъ хӀукму гьабунила цо ссанагӀатаб гӀадинаб бакӀалда сордо базе. Авлахъалда цо гъветӀги батун, яхъун гьеб гъотӀодегун, гӀодой чӀчӏанила гьей. РогьинегӀан гьелда макьуги щвечIила, ракӀалдасса лъималги инчӀила. ХъахІлъи реххарабго, гъотӀодасса гӀодоеги рещтӀун, нахъеги йилълъанила. ЦӀакъ якъунги йикӀанила гьей. Цо заманалдассан гьей щванила, кваназе гӀиги биччан, гӀияда ццеве чӀчӏун вугев вехьассда асскӀое. Хъахӏаб мегежалълъул херав чи вугоанила гьев. Йилълъине рухІги тӀагӀунеб букӀун, гьелълъ хӀукму гьабунила вехьассда дагьаб квен гьаризе. Вехьассда асскӀое щвейгун, гьелълъ абунила: - КӀудияв чи, цӀакъ якъунги йиго, квине жогӀаги гьечӀебищ духъ? - ан. Вехьасс, къвачӀиниссаги бахъун, ясалълъе квине квен кьунила, ххадуб гьелдаги гьикъанила: - Мун кисса, гьаниб дуцца балагьулеб щиб? - ан. Ясалълъ жиндир ккараб щинаб жо бицанила вехьассда. Вехь гьелда цІакъ гурхӀанила, жиндирго рокъоеги ячанила. Рокъор гьессул чӀчӏужуги кӀиго лъимерги рукӀанила: цояв васги, цояй ясги. Вехьасс хъизамалълъаги бицанила гьелълъ жиндаго бицараб ххабар. Вехьассги чӀчӏужуялълъги гьей яс жидерго яслъун гьаюнила. ЛълъикӀалан мехх банила ясалълъ вехьассул бакӀалда, гьелълъие гьениб камураб жоги букӀинчӀила. Кин бугониги гьей цӀакъ пашман йикӀанила, жиндирго кӀиябго лъимер ракӀалдасса араб мехх букӀунароанила гьелълъул. Щибаб сордойил гӀадин, кьижараб меххалълъ, макьилӏ рихьулаанила гьелда жиндирго васги ясги. Радал яхъараб меххалълъ, гӀемерай гӀодулаанила гьей... Дол лъимал рукӀанила рахь рекӀарал кьагӀи гӀадин, бокьараб кун, бокьараб ретӀун, кӀудиял гӀун рачӀунел. Ххассго вас цӏакъ рухІ бугев чи лӏугьунев вукӀанила. Цо къоялълъ къотӏнор расандилаго, гьессухъа цо вас гӀоданила, гьебмеххалда досс гьессда гьадин рогьо банила: - Вилълъа ццевесса, къватӀулӏа жо, дунгун вагъичӏого, мун дурго эбел-эмен ралагьизе щай унарев, гьедигIан цӀакъав чи? - ян. Васассда гьеб рагӀи цӀакъ рекӀеда унтанила, пашмангоги рокъове вилълъанила. Вас пашманго вихьун, эбелалълъ гьикъанила: - Дуе щиб ккараб, дир вас, мун жакъа цӀакъ пашман вуго гури, - ян. Васасс гьелда бицанила жинда мадугьалассул васасс бараб рогьо, - Гьеб жо кӀудияб гьересси буго, воре, мун гьелда божуге, - ян абунила гъолълъ гьессда. Васги дагьав гӀодове виччан лӏугьанила. Гьеб сордоялълъни къасси васассдаги ясалдаги - кӀияздаго макьилӏ бихьанила жидер эбел йигеб вехьассул рукъ, жидерго эбел, эбелалълъ макьилӏ гьезда бицанила ккараб щинаб жоги. Радал ворчӀаравго, ваццасс яццалда бицанила жинда бихьараб макьу, яццалълъги бицанила гьебго макьу жиндаги бихьанилан. Гьебмеххалда васассда бичІчӀанила жинда лъималаз бараб рогьо гьересси гуреблъи, инссуда асскӀовеги ун, гьессдаги яццалдаги бицанила жиндагоги нолӏ бихьараб макьу. Гьебмеххалда инссуцца гьессда абунила: - Валлагь, дир вас, нужер эбел-эмен щалали дида лъаларо, дидани нуж ралъдал рагӀалда кӀудияб гъанссида жанир ратана, - ян. Гьеб рагӏарабго, васассги ясалълъги бетӀералдасса рас бетӀанила. - Нижер эбел чӀаго йиго, дой вехьассул доя йиго, нижилан абуни гьанир щибго лъаларого, квана-гьекъон, кепалда руго! - ян ахІданила гьел. Россассулги чӀчӏужуялълъулги рес къотӀанила. Берцинаб мацІцӏ бицун, лъималазул ракӀ батизабизе лӏугьанила гьел, гьелдассани щибго жо ккечӀила. Васасс абунила: - Валлагь, цо лахӏзаталълъги чӀчӏеларо дун гьанив, дирго эбел ялагьичӀого,- ян. Жиндирго яццги танила гьесс гьел чагӀазда асскӀой, живги вахъанила къватӀиве, я дун хвела, ялъуни эбел ялагьилилан, щулияб къотӀигун. Макьилӏ эбелалълъ малълъун букӀанила васассда жий йигеб бакӀалде вачӀине кколеб куцги нухги. Гьединлъидал вас, кивниги чӀчӏечӀого, кваначӀого, гьекъечӀого, эбел ятизеги йихьизеги бугеб гӀишкъуялълъ ссвак лъачӀого, уневго унев вукӀанила. Цо мугӀрул щобал ругеб бакӀалдассан къотӀун унаго, гьессда данде бачӀанила анкьго бетӀер бугеб аздагьо. Гьев вас дагьав хӀинкъарав гӀадин лӏугьанила, щайин абуни гьессда киданиги аздагьо бихьун букӀинчӀила. Гьеб гуребги, рокъосса къватӀиве вахъунаго, гьесс щибниги ярагъ цадахъ босунги букӀинчӏо. Щибдай гьанже гьабилаян вукӀаго, гьессда хьолбохъ цо кӀудияб гамачӏ батанила. Босун гьеб гамачӏ речӀчӀанила васасс аздагьоялълъул ботӏролӏ. Аздагьо бугелълъуб гӀодоб кканила. Гьелълъ васассде ахӀанила: - Мун бихьинчи ватани, цоги речӀчӀе дида, - ян. Васасс абула: - Эбелалълъ дун цо гьавун вуго, цо речӏчӏараб дуеги гӀела, - ян. Аздагьо бугелълъуб хванила, васги жиндирго нухалълъ анила. Гьедин унаго, вас щванила доб сордоялълъ жиндир эбелалълъ сордо бараб гъотӀода гъоркье. Ссваканги вукӀун, вас цо дагьаб заманалълъ гьенив гӀебеде чІванила. Цо заманалдасса гьессда рагӀанила мугӀрул риххулеб гӀадаб гӀассияб гьаракь, балагьанила гьав, бачӀунеб бихьанила жинцца чІваралдассаги кӀудияб аздагьо. КӀалдиссан цӏа бугила гьелълъул бурулеб, ццунтур гӀадин багӀарлъун берал ругила, хӀур бахъун бачӀинеб бугила. Гьеб букӀанила доб чІвараб аздагьоялълъул кӀудияб бацц. Жиндир бацц чӏвараблъиги лъан, тушман валагьизеян бахъун букӀанила гьеб къватӀибе. Гьев вас вихьараб меххалълъ, аздагьоялълъ ахӀанила: - Дир бацц чІварав тушман мун вукӀине ккола, гьанже бихьила гури дицца дуе гьабулеб жо, - ян. Ххурхханила аздагьоги васги цоцалълъ. Ккун боххгун, бетӏералдассан ссверизабун, гӀодоб кьабунила васасс аздагьо. - Дир рухІ бахъарасс дир ххазинаги босе, - ян гьаракьги гьабун, хӀалалълъ хъурщун, аздагьо анила жиндирго рукӏнибе. Ххадув васги вилълъанила. Балагьанила, бугила гъваридаб цо нохъо, гӀодоре рещтӀунеб цо малиги бугила. Вилълъанила вас молодасса гӀодовеги рещтӀун, ругила цо чӀухӀарал кӀалгӀаби, щивниги чияссул сасги гьечIила. Довеххун валагьанила, гьанивеххун валагьанила, цо нуцӏцӏа бихьанила. Рагьун нуцӀцӏагун, вакканила жаниве, йигилахха цо берцинай яс. Йихьигун, гьей ясалълъухъ рокьи кканила гьессул. Гьев вихьигун, ясалълъулги кканила рокьи. Аздагьо чІвараблъиги лъачӀого, гьей ясалде кӀудияб ургъел кканила гьессул. Нагагь жал гъолда рихьани, кӀиялго чӏвалин гъолълъан йикӀанила гьей. - Ле, гӀолохъанчи, мун гьаниве кисса ккарав? Гьаб буго аздагьабазул хханассул кӀалгӀа. Мун гьанив ватани, гъолълъ мун чІвала, - ян абунила гьелълъ. - Гьебги гьелълъул баццги - кӀиябго чІван реххараб дицца, Дуда гьелълъул ургъел ккоге, мун дунгун цадахъ йилълъине хӀадурлъе, ян абунила васасс гьелда. Гьесс бицараб жоялда цин божуларогоги йикӀанила гьей, нахъа гьев васассул рагъа-рачариялдасса гьелда бичІчӀанила гьесс бицунеб жо битӀараб букӀин. - Йилълъа дурго ххеххлъи гьабун, дун гӀедегӀун вуго, дир цоги иш буго, - ян абунила гьесс. Гьедин бугони, нилӏецца гьанисса гӀарац-меседгӏаги босун лълъикӀ. Гьаб малгӀуналълъул гьаниб цӀакъ бечедаб ххазина буго, - ян абунила гьелълъ. Ццее ясги ххадув васги рилълъанила кӀалгӀабахъ тира-ссверизе. КӀикъого рукъ цӀураб жавгьар, якъут, гӀарац, месед батанила аздагьоялълъул ххазинадул. Васасс ясалда нахъеги абунила: Дир ххирияй гьудул, дун цӀакъ гӀедегӀун вуго, дир цоги кІвар бугеб иш буго, гьединлъидал гьаб ххазина босизе нилӏ нахъруссун рачӀина, гьабсагӀаталълъ нилӏ нухда рахъине ккола, - ян. Рилълъаххаянги абун, гьел кӀиялго гьенисса къватӏире лӏугьанила, нухдаги рахъанила. ЛълъикӀаланго рилълъараб меххалълъ, гьезда цо басриябго рукъ батанила нухда. ГьебсагӀат васассда ракӀалде щванила жинда бихьараб макьуги, гьеб рукъги жиндир эбел жаний йигеб вехьассул рукъ букӀин лъанила. - Гьале гьаний жаний дир эбел йиго, ан ясалдаги абун, васасс нуцӀцӏида кӀутӀанила. Гьеб заманалда гьессул эбел ретӀел чурулей йикӀанила. НуцӀцӏида кӀутӀулеб рагӀарабго, йортун ун, гьелълъ нуцӏцӏа рагьанила. Жаниве лӏугьаравго, васассда жиндирго эбел лъанила, эбелалда васги лъанила. Гьел гӀодилаго, цоцалълъ ххурхханила. лълъикӀалан меххалълъ рагӀи абизе кӀоларого ххутӏанила. ГьебсагӀат вехьассул чӀчӏужуги лъималги рачӀанила тӀаде. Гьез ххабар-кӀалалде байбихьанила, иргадал эбелалълъги васассги жиде-жидер ккараб, лӏугьараб бицанила. Къасси рокъове вехьги вачӀанила, гьессдаги бицанила ккараб-тараб. Радал гьев вас, вехьассул кинабго хъизан-агьлуги, жиндирго эбелги, гъой ясги цадахъ рачун, къватӀиве вахъанила аздагьоялълъул ххазина бугеб бакӀалде. Щибниги жо гъоркь течӀого, гьенисса тӀолго ххазинаги босанила гьез, гьаказда, чуязда, хӀамузда лъун, жалгоги рилълъанила гъов васги ясги хьихьун гӀезарурав чияссул бакӀалде ралагьун. Цо чанго къо нухдаги бан, гьел рокъоре щванила. Рукъалълъул агьлуго данде бахъун, кӀудияб роххел гьабунила, ххассго цӀакъ йохханила гъой яс, жиндир эбел ятиялдасса. Эбелги ясги лълъикӀалан меххалълъ цоцалълъ ххурххун, гӀода-чІвадулелги рукӀанила. Васги, ясги, эбелги цоцазда ратиялдасса роххун, гьел лъимал хьихьун рукӀарал чагӀаз кӀудияб бертин, квана-гьекъей гьабунила, гӀадамалги ахӀун. Гьенибго гьев васасce дой, аздагьоялда асскӀой ятарай ясги ячанила, васассул яццги вехьассул васасcе кьунила, вехьассул ясги, цо лълъикӀав васги ватун, гьессие кьунила. Анкьицца квана-гьекъей, ссухІмат-кеп букӀанила. Гьанже, ахӀа-тарал чагӀи рокъо-рокъоре араб меххалълъ, гьел лъимал хьихьун вукӀарав чиясс, жиндир бугеб боцӀцӏул цӏцӏикІкӀарассебги кьун, гьев васги ясги жиндирго лъималлъун гьарунила. Гьезул эбелги, жиндирго яццлъун гьаюн, боцӀцӏи-рикъзиги йикӀине лълъикӀаб рукъги кьун танила. waCgi yaCgi wujanila wujinzila co rosu` bexedaw xi. ;imer-beTer hezo;i guroni, cogidab Doya'ul ra]a' heSiye ?ibgo qwari;i bujinzila. Dindir ;imer hezo;i heSda kidago reje` qan bujunaanila. - boVi-riqRini pun bugoan alahaS diye, hanDe co ;imergi polebani, vaq 'ij bujinaan, dun [un {adub dir boVi KweRe, - yan abulaanila heS kidago ZuDuyalda. co sordoya', mapugi bazunarogo, qoya' daran-baRar habun, ?warab faracgi Cebe ban, <ikrabaRda wujanila hew. - hadifan femer boVi-riqRigo pezogo, alahaS diye co ;imer pun bujarabani, hebgo bopilaan diye, kwine, reTine Doya'e famal diCago habilaan, - ilan abunila heS ZuDuyalda. hedifan urGel Kun mun teRe behilaro, raza diCa duye co ZuDufagi yaxinin, ?ib ;aleb, he'nigi duye ;imer habiRegi behulayan abunila ZuDuya' heSda. duda hedin rajalde Keleb ;an bujarabani, diCa heb rafi duda abiRego abilaroanilan, janvun Tadegi wa]un, roS Dindirgo busada weganila. hanDe ZuDu `uhanila alahaSda hardeRe beTerhan alah! dur Sunduyego \aljo;i bugo, gur\a{a mun niDeda, behuleb batani, co ;imer niDeyegi pe, - yan. femerab me{a' hedin dufa-al\am habuleygi yijun, heygi piDun Kanila. heb sordoya' ZuDuyalda hadinab mapu biFanila, hey yigila ra;dal rafalda fodoy Zun. co Ramanalda, jaldib Kun co judiyab GamaSgun, ra;da`a qwaTibe baKun bazanila judiyab Xufa. he' hey fadanalda abunila, - «duCa durgo roSaSda abe alahaS doSiye biTarab sayiGat bugin hab, meter ra;dal rafaldegi wazun, hab na]e bose», — yan. mapi`go hey ekeranila heniSa roqoye, roSaSda heb XufiCa aburab Do bicuney yijanila, roS wujanila he' bicuneb Do biZularogo. co Ramanalda mapidaSa worzanila roS, co tama/ago ZuDugi yiFun, heS helda hiqanila - duye Karab ?ib& mun co tama/ago yigo guri, - yan. - diyeni rasgi hezo, duye `uharab ?ib, wi{a-{oxun Kun wugo guri mun, - an abunila he'. - duCa tunkidal, worzana dun mapidaSa, - yan abunila roSaS. hebme{alda ZuDuya' roSaSda bicanila Dindago biFarab mapu. 'ija'e batagiyangi abun, hel na]egi reganila, rohinefangi ZuDuyalde Tojab mapu bazinzila. roharab me{a', ZuDuya' abunila roSaSda - wi'a, Garin, co ra;dal rafalde waKiRe a, ?ib ;aleb, no` dida biFarab mapu uyab;un KeRegi behula guri, - yan. - mun fadal;uni? yigey, mapi` biFarab ?inab Doyalda boDiRe Kani. ;imer peRe bopani, ni`eye alahaS hadingogi peRe behula, - yan Zanila roS. kingo ZuDu TaSa yizizila, a{iraldagi wa]un roS anila helda mapi` biFarab ra;dal rafalde. ra;dal rafaldegi ?un, hew dowe-haniwe Swer-Swedulew wujanila. co RamanaldaSan balahanila, co judiyab GamaS bugila ra;dal karaxalaR bosun rafalde bazuneb. ungo, alah, hab karaxelaR bosun bazuneb Do ?ibdayan wujanila hew <ikrabi harulew. co RamanaldaSan GamaS rafalde re{un bazanila. wi'un aSjowegun, balahanila hew, bugila ?ula haburab, xango bajaldaSan kwaraRgi buFarab judiyab GamaS. - ungo-ungogi no` dir ZuDuyalda biFarab mapu biTun Kolebcin guri? bugeb& — angi abun, rizun kwaralgun, GanSida Daniwe waKanila hew - bugila{a mesedil goro fadab jigo hiTinab ;imer, co wasgi, co yasgi. hel ;imal ratarab me{a', hew kutakalda wo{anila. Dindago TaSa ba]un, {alfatgi heRda Demun, kodor hel ;imalgi Kun, wi'anila hew roqowe. jigo hiTinab ;imergi baxun, roS wazarab me{a', ZuDugi vaqgo yo{anila. - biFuli? dir mapu biTun Karab kuc, - an abunila he'. ;imalaRdaSa ro{un, irgadal kodore raxunago, co RamanaldaSan hel fodiRe `uhanila. hebme{alda ZuDuya' abunila - ni`eye hal roparal folaro, hal [a[iRegi Kola. pun muFgun, hal ;imal [a[iRariRe co ZuDufadan KweRe Kola ni`eCa, guroni hal raquCa [weRe rugo. - walah, biTarab bugilan roSaSgi abunila. femer Rengo biFizogo, heRda maduhali]go yatanila ;imer [waray co miskinay fadan. he'ulgun qoTi-qaygi habun, hel ;imal [a[iRe he'u]e punila. he'iye furab faracgi, reTel-Fitgi cogidabgi peRe Tadegi bosanila. henir ;imalgi tun, hanDe ni` ri'inin hel henire kiSa Karalali ve{eRe. co <ulanab /aharalda wujun wugo hedingo ;imer-beTer hezew co {an. Dindirgo ZuDuya' ;imer habularogo bujun, heS jiabileygi ZuDu yaxun yigo. Gorp yijaray ZuDuya'e hey ma\nigi yopuley yijun hezo. res reqani, hey TafinayiRe \aduray yijun yigo. roS qwaTiwe araw me{a', Gorp yijaray ZuDuya' Tade yaxaray kwe/go yu{uley, pabuley yijun yigo, heygi, ?ibgo roSaSdagi bicinzogo, feneKun Zoley yijanila. co RamanaldaSan hey, Tade yaxaray ZuDu ;imer habiRe untun `uhun yigo, roSgi roqow wujun hezo. hebsafatalda Gorp yijaray ZuDu yortun yigo maduhali] yijaray co reqay qorola'u]e, heldagi abunila - haGab ]a\baCa ;imer habiRe]in bugo. nagah was hawuni, hew niDer bugeb-hezeb boVul beTerhan;ungi wa]una, hedingo roSaS dun yiXan, Gob ;imadul ebel FiFun teRegicin behula. duCa abunafan farac-mesed pela diCa duye, haGab ;imer habigun, Tafinabuleb kuc qwarifun bugo, yan. - duda he'ul urGel Koge, heb diye vaq bihayab Do, - yan abunila reqay qorola'. reqay qorolaygi heygi ri'anila roqore. - hale{a duye kumeka'e zara]an yaxun yazana dun, - an abunila Gorp yijaray ZuDuya' ;imer habiRe egaray ZuDuyalda. reqay qorolay 'ija'e yazun hezey;i ;an, hey yiFiRego bopun bujinzila hey <aqira'e, kinnigi, xara qosina', raRi;anila. co RamanaldaSan he' mesedil garal fadal wasgi yasgi harunila. hebsafat zara]ana' co judiyab GanSida Danir helgi ;unila, ;imalaRul ebelalda Gorpe [warab boroFgi re{anila. heb kinabgo helda biFanila, ?ibgogi Do abizila. heb GamaSgi, a\un co-jigo biFinxigun, roqoSa qwaTibe bosun anila. hele hey reqay qorola' ra;da`e re{iRarural ;imal rugo dow xiyaSda ra;dal rafalda rataralgi. hanDe wazanila roS roqowe. hiqanila heS - ZuDu untun tun yijana, wasi? he' hawuraw, yasi?& - an. - walah, niDer judiyaw, kifan dudaSa nexanigi, ba{xun ?ib habileb, dur haGay ZuDuya' [warab boroF habuna, - yan abunila {anaSda reqay qorola'. {anaSul kutakalda Cin ba]anila, heb qoya'go roqoSa qwaTiye Gunila Gol ;imalaRul ebel. dir qismat hadinab bujun batililangi abun, hey <aqirgi yi'anila heniSa na]e. fodilago, zwadilago uney-uney yijanila hey mufrul tun, ?obal tun. baqgi TerFanila, dunyalgi beV;iRe `uhanila, Swakan tatugi [un yijun, hey yasa' \ukmu habunila co Sanafatab fadinab bajalda sordo baRe. awla]alda co GweTgi batun, ya]un heb GoTodegun, fodoy Zanila hey. rohinefan helda mapugi ?wezila, rajaldaSa ;imalgi inzila. ]a\;i re{arabgo, GoTodaSa fodoyegi re?Tun, na]egi yi'anila. vaq yaqungi yijanila hey. co RamanaldaSan hey ?wanila, kwanaRe figi biXan, fiyada Cewe Zun wugew weFaSda aSjoye. ]a\ab megeDa'ul [eraw xi wugoanila hew. yi'ine ru\gi Tafuneb bujun, he' \ukmu habunila weFaSda dahab kwen hariRe. weFaSda aSjoye ?weygun, he' abunila - judiyaw xi, vaq yaqungi yigo, kwine Dofagi hezebi? du]& - an. weFaS, qwaziniSagi ba]un, yasa'e kwine kwen punila, {adub heldagi hiqanila - mun kiSa, hanib duCa balahuleb ?ib& - an. yasa' Dindir Karab ?inab Do bicanila weFaSda. weF helda vaq gur\anila, Dindirgo roqoyegi yaxanila. roqor heSul ZuDugi jigo ;imergi rujanila, coyaw wasgi, coyay yasgi. weFaS ]iRama'agi bicanila he' Dindago bicarab {abar. weFaSgi ZuDuya'gi hey yas Didergo yas;un hayunila. 'ijalan me{ banila yasa' weFaSul bajalda, he'iye henib kamurab Dogi bujinzila. kin bugonigi hey vaq <a/man yijanila, Dindirgo jiyabgo ;imer rajaldaSa arab me{ bujunaroanila he'ul. ?ibab sordoyil fadin, piDarab me{a', mapi` riFulaanila helda Dindirgo wasgi yasgi. radal ya]arab me{a', femeray fodulaanila hey... dol ;imal rujanila raF rejaral pafi fadin, boparab kun, boparab reTun, judiyal fun razunel. {aSgo was va` ru\ bugew xi `uhunew wujanila. co qoya' qoTnor rasandilago, heSu]a co was fodanila, hebme{alda doS heSda hadin roho banila - wi'a CeweSa, qwaTu`a Do, dungun waGizogo, mun durgo ebel-emen ralahiRe ?ay unarew, hedifan vaqaw xi& - yan. wasaSda heb rafi vaq rejeda untanila, <a/mangogi roqowe wi'anila. was <a/mango wiFun, ebela' hiqanila - duye ?ib Karab, dir was, mun Daqa vaq <a/man wugo guri, - yan. wasaS helda bicanila Dinda maduhalaSul wasaS barab roho, - heb Do judiyab hereSi bugo, wore, mun helda boDuge, - yan abunila Go' heSda. wasgi dahaw fodowe wiXan `uhanila. heb sordoya'ni qaSi wasaSdagi yasaldagi - jiyaRdago mapi` biFanila Dider ebel yigeb weFaSul ruq, Didergo ebel, ebela' mapi` heRda bicanila Karab ?inab Dogi. radal worzarawgo, waCaS yaCalda bicanila Dinda biFarab mapu, yaCa'gi bicanila hebgo mapu Dindagi biFanilan. hebme{alda wasaSda biZanila Dinda ;imalaR barab roho hereSi gureb;i, inSuda aSjowegi un, heSdagi yaCaldagi bicanila Dindagogi no` biFarab mapu. hebme{alda inSuCa heSda abunila - walah, dir was, nuDer ebel-emen ?alali dida ;alaro, didani nuD ra;dal rafalda judiyab GanSida Danir ratana, - yan. heb rafarabgo, wasaSgi yasa'gi beTeraldaSa ras beTanila. - niDer ebel zago yigo, doy weFaSul doya yigo, niDilan abuni hanir ?ibgo ;alarogo, kwana-heqon, ke<alda rugo! - yan a\danila hel. RoSaSulgi ZuDuya'ulgi res qoTanila. bercinab maV bicun, ;imalaRul raj batiRabiRe `uhanila hel, heldaSani ?ibgo Do Kezila. wasaS abunila - walah, co la\Rata'gi Zelaro dun haniw, dirgo ebel yalahizogo,- yan. Dindirgo yaCgi tanila heS hel xafaRda aSjoy, Diwgi wa]anila qwaTiwe, ya dun [wela, ya;uni ebel yalahililan, ?uliyab qoTigun. mapi` ebela' ma'un bujanila wasaSda Diy yigeb bajalde wazine Koleb kucgi nu[gi. hedin;idal was, kiwnigi Zezogo, kwanazogo, heqezogo, ebel yatiRegi yiFiRegi bugeb fi/quya' Swak ;azogo, unewgo unew wujanila. co mufrul ?obal rugeb bajaldaSan qoTun unago, heSda dande bazanila anpgo beTer bugeb aRdaho. hew was dahaw \inqaraw fadin `uhanila, ?ayin abuni heSda kidanigi aRdaho biFun bujinzila. heb gurebgi, roqoSa qwaTiwe wa]unago, heS ?ibnigi yaraG cada] bosungi bujinzo. ?ibday hanDe habilayan wujago, heSda Folbo] co judiyab gamaz batanila. bosun heb gamaz reZanila wasaS aRdahoya'ul boTro`. aRdaho buge'ub fodob Kanila. he' wasaSde a\anila - mun biFinxi watani, cogi reZe dida, - yan. wasaS abula - ebela' dun co hawun wugo, co reZarab duyegi fela, - yan. aRdaho buge'ub [wanila, wasgi Dindirgo nu[a' anila. hedin unago, was ?wanila dob sordoya' Dindir ebela' sordo barab GoToda Gorpe. Swakangi wujun, was co dahab Ramana' heniw febede zwanila. co RamanaldaSa heSda rafanila mufrul ri{uleb fadab faSiyab harap, balahanila haw, bazuneb biFanila DinCa zwaraldaSagi judiyab aRdaho. jaldiSan va bugila he'ul buruleb, Cuntur fadin bafar;un beral rugila, \ur ba]un bazineb bugila. heb bujanila dob zwarab aRdahoya'ul judiyab baC. Dindir baC zwarab;igi ;an, tu/man walahiReyan ba]un bujanila heb qwaTibe. hew was wiFarab me{a', aRdahoya' a\anila - dir baC zwaraw tu/man mun wujine Kola, hanDe biFila guri diCa duye habuleb Do, - yan. {ur{anila aRdahogi wasgi coca'. Kun bo{gun, beTeraldaSan SweriRabun, fodob pabunila wasaS aRdaho. - dir ru\ ba]araS dir {aRinagi bose, - yan harapgi habun, \ala' ]ur?un, aRdaho anila Dindirgo rujnibe. {aduw wasgi wi'anila. balahanila, bugila Gwaridab co no]o, fodore re?Tuneb co maligi bugila. wi'anila was molodaSa fodowegi re?Tun, rugila co zu\aral jalfabi, ?iwnigi xiyaSul sasgi hezila. dowe{un walahanila, haniwe{un walahanila, co nuVa biFanila. rahun nuVagun, waKanila Daniwe, yigila{a co bercinay yas. yiFigun, hey yasa'u] ropi Kanila heSul. hew wiFigun, yasa'ulgi Kanila ropi. aRdaho zwarab;igi ;azogo, hey yasalde judiyab urGel Kanila heSul. nagah Dal Golda riFani, jiyalgo zwalin Go'an yijanila hey. - le, folo]anxi, mun haniwe kiSa Karaw& hab bugo aRdahabaRul {anaSul jalfa. mun haniw watani, Go' mun zwala, - yan abunila he'. - hebgi he'ul baCgi - jiyabgo zwan re{arab diCa, duda he'ul urGel Koge, mun dungun cada] yi'ine \adur;e, yan abunila wasaS helda. heS bicarab Doyalda cin boDularogogi yijanila hey, na]a hew wasaSul raGa-raxariyaldaSa helda biZanila heS bicuneb Do biTarab bujin. - yi'a durgo {e{;i habun, dun fedefun wugo, dir cogi i/ bugo, - yan abunila heS. hedin bugoni, ni`eCa haniSa farac-mesedfagi bosun 'ij. hab malfuna'ul hanib vaq bexedab {aRina bugo, - yan abunila he'. Ceye yasgi {aduw wasgi ri'anila jalfaba] tira-SweriRe. jiqogo ruq vurab Dawhar, yaqut, farac, mesed batanila aRdahoya'ul {aRinadul. wasaS yasalda na]egi abunila, dir {iriyay g'udul, dun vaq fedefun wugo, dir cogi jwar bugeb i/ bugo, hedin;idal hab {aRina bosiRe ni` na]ruSun razina, habsafata' ni` nu[da ra]ine Kola, - yan. ri'a{ayangi abun, hel jiyalgo heniSa qwaTire `uhanila, nu[dagi ra]anila. 'ijalango ri'arab me{a', heRda co basriyabgo ruq batanila nu[da. hebsafat wasaSda rajalde ?wanila Dinda biFarab mapugi, heb ruqgi Dindir ebel Daniy yigeb weFaSul ruq bujin ;anila. - hale haniy Daniy dir ebel yigo, an yasaldagi abun, wasaS nuVida juTanila. heb Ramanalda heSul ebel reTel xuruley yijanila. nuVida juTuleb rafarabgo, yortun un, he' nuVa rahanila. Daniwe `uharawgo, wasaSda Dindirgo ebel ;anila, ebelalda wasgi ;anila. hel fodilago, coca' {ur{anila. 'ijalan me{a' rafi abiRe jolarogo {uTanila. hebsafat weFaSul ZuDugi ;imalgi razanila Tade. heR {abar-jalalde baybiFanila, irgadal ebela'gi wasaSgi Dide-Dider Karab, `uharab bicanila. qaSi roqowe weFgi wazanila, heSdagi bicanila Karab-tarab. radal hew was, weFaSul kinabgo ]iRan-ahlugi, Dindirgo ebelgi, Goy yasgi cada[ raxun, qwaTiwe wa]anila aRdahoya'ul {aRina bugeb bajalde. ?ibnigi Do Gorp tezogo, heniSa Tolgo {aRinagi bosanila heR, hakaRda, xuyaRda, \amuRda ;un, Dalgogi ri'anila Gow wasgi yasgi FiFun feRaruraw xiyaSul bajalde ralahun. co xango qo nu[dagi ban, hel roqore ?wanila. ruqa'ul ahlugo dande ba]un, judiyab ro{el habunila, {aSgo vaq yo{anila Goy yas, Dindir ebel yatiyaldaSa. ebelgi yasgi 'ijalan me{a' coca' {ur{un, foda-zwadulelgi rujanila. wasgi, yasgi, ebelgi cocaRda ratiyaldaSa ro{un, hel ;imal FiFun rujaral xafaR judiyab bertin, kwana-heqey habunila, fadamalgi a\un. henibgo hew wasaSe doy, aRdahoyalda aSjoy yataray yasgi yaxanila, wasaSul yaCgi weFaSul wasaSe punila, weFaSul yasgi, co 'ijaw wasgi watun, heSiye punila. anpiCa kwana-heqey, Su\mat-ke< bujanila. hanDe, a\a-taral xafi roqo-roqore arab me{a', hel ;imal FiFun wujaraw xiyaS, Dindir bugeb boVul ViJaraSebgi pun, hew wasgi yasgi Dindirgo ;imal;un harunila. heRul ebelgi, Dindirgo yaC;un hayun, boVi-riqRigi yijine 'ijab ruqgi pun tanila.

ХIамаги бацIги Цо нухалълъ бацIида хIама батун буго цо тоххаб бакIалда. БацI бихьарабго, хIама гьагIдон буго, хIокъ-хIокъ абун, чIчӏечIого рачIчI хьвагIезабун буго, гIундул гъуцIизарун руго. БацIицца гьикъанила: – Дун бихьани, дуцца лъабго батIи-батIияб гIамал гьабула, гьелълъие хIисаб щиб, – ан абун. ХIамицца абун буго: – Дун гьагIдола мун хIинкъилародаян, дуда хIал лъазе теларилан абун. РачIчI хьвагIун, хIокъ-хIокъан абула дур рахIму бегьилародаян абун. БацIицца абун буго: – Дун бихьизегIан гьагIдолеб букIана гури мун? – абун. ХIамицца абун буго: – ХIамаги кIертги бачIине кколаан дида асскIобе, гьезда дунго бугеб бакI лъазе гьагIдолеб букIана, – абун. БацI цIакъ разилъанила, лъабабго чIвазе кигIан лълъикIхха букIина абун кканила. КIартил гьанаде алълъул цIакъго гъира кканила. АсскIоб жибгоги чIчӏун, бацIицца хIама жеги-жеги гьагIдезе тIамунила, ххеххго долцоял тIаде щвезе гъираялда. ХIамил бетIергьан вукIанила хIамаги билун, цIакъ ургъалида тирулев. Гьессда хIамил гьагIдей рагIун буго, гьеб рагIараб бакIалде валагьун векерун вуго. БацIги хIамаги кIиябго батун буго. Воххуцца холаго, кьвагьун буго асс туманкI, чIван буго бацI. БацIил цIцӏокоги бахъун, хIамида гьебги лъун, рокъове вилълъанила бетIергьан.

КІАЛ ТАРИГУН, ТАРГЬА ККВЕ Киве кканиги, батӀи-батӀиял маххссараби гьарун, щиб-щибниги ххабар бицун, Мала Нассрудиницца кидаго гӀадамал релъанхъизарулаанила. Цо нухалда гьев вугев росулӏ цо бечедав чи хванила. Мала Нассрудинил ххассиятги лъан, росдал дибирасс гьессда абунила: - Мала Нассрудин, нилӏер росдал ххан хун вуго, маххссара-ххочӏ гьабун, ххалкъ белъанхъизабизе бегьуларо дуцца. Жакъа ххан хвараб бакӀалде вачӀун, дуцца ххабар бицунге. Мун рокъов вукӀа. Дуцца гьеб дицца малълъараб гьабуни, дицца росдал агьлуялдасса бакӀарун, дуе рукъ рикӏкӀун ссахІ тӀорщалил кьела, - ян. - ЛълъикӀ буго, хханассул азбаралда инссул бетӀерищ дир ххутӀун бугеб, кивениги къватӀивеги вахъинаро, дуцца малълъарабги гьабун, рокъов вукӀина, - ян абунила Мала Нассрудиницца дибирассда. Цо дагьабго заман араб меххалълъ, Мала Нассрудинида ракӀалде кканила, дибир-будунзабиги бицараб рагӀи батулел чагӀи рукӀунарин, дие кьелин абураб жо босизе, кватӀизегӀан чӀчӏечӀого, ун лълъикӀилан. Азбаралда букӀараб цо хераб хӀамаги ццебе къотӀун, гьелда тӀад ххулжалги лъун, Мала Нассрудин вилълъанила хварав хханассул азбаралде дибирасс жиндие кьелин абураб тӀорщел босизе. БитӀун хвел букъизе ине азбаралдасса ххалкъ къватӏибе лӏугьиналде, «XIa, xla!» - ян хIaмаги ццебе къотӀун, кавудухъа жаниве лӏугьун вачӀанила Мала Нассрудин. Гьессда берчІвайгун, ххалкъалда релъи кквезе кІвечӀила. - Мала Нассрудин, дицца дуда гьаниве жакъа вачӀунгеян гурищ абун букӀараб? Мун киве гьаниве, хераб хӀамаги ццебе къотӀун? - ан ахІданила дибир гьессде. - КӀал таригун, таргьа кквеян гурищ абулеб, гьалдасса жакъа чи гӀемераб бакӀги букӀинарин, диего кколеб тӀорщел босун телин духъайин вилълъун вукӀана, гьедигӀан дур ццин бахъине ккараб жо щиб бугеб? - ан абунила Мала Нассрудиницца. jal tarigun, tarha Kwe kiwe Kanigi, baTi-baTiyal ma{Sarabi harun, ?ib-?ibnigi {abar bicun, mala naSrudiniCa kidago fadamal re;an]iRarulaanila. co nu[alda hew wugew rosu` co bexedaw xi [wanila. mala naSrudinil {aSiyatgi ;an, rosdal dibiraS heSda abunila - mala naSrudin, ni`er rosdal {an [un wugo, ma{Sara-{oz habun, {alq be;an]iRabiRe behularo duCa. Daqa {an [warab bajalde wazun, duCa {abar bicunge. mun roqow wuja. duCa heb diCa ma'arab habuni, diCa rosdal ahluyaldaSa bajarun, duye ruq riJun Sa\ Tor?alil pela, - yan. - 'ij bugo, {anaSul aRbaralda inSul beTeri? dir {uTun bugeb, kiwenigi qwaTiwegi wa]inaro, duCa ma'arabgi habun, roqow wujina, - yan abunila mala naSrudiniCa dibiraSda. co dahabgo Raman arab me{a', mala naSrudinida rajalde Kanila, dibir-budunRabigi bicarab rafi batulel xafi rujunarin, diye pelin aburab Do bosiRe, kwaTiRefan Zezogo, un 'ijilan. aRbaralda bujarab co [erab \amagi Cebe qoTun, helda Tad {ulDalgi ;un, mala naSrudin wi'anila [waraw {anaSul aRbaralde dibiraS Dindiye pelin aburab Tor?el bosiRe. biTun [wel buqiRe ine aRbaraldaSa {alq qwaTibe `uhinalde, «\a, \a!» - yan \amagi Cebe qoTun, kawudu]a Daniwe `uhun wazanila mala naSrudin. heSda berzwaygun, {alqalda re;i KweRe jwezila. - mala naSrudin, diCa duda haniwe Daqa wazungeyan guri? abun bujarab& mun kiwe haniwe, [erab \amagi Cebe qoTun& - an a\danila dibir heSde. - jal tarigun, tarha Kweyan guri? abuleb, haldaSa Daqa xi femerab bajgi bujinarin, diyego Koleb Tor?el bosun telin du]ayin wi'un wujana, hedifan dur Cin ba]ine Karab Do ?ib bugeb& - an abunila mala naSrudiniCa.

ЗАРУЛ БАГЬА Мала Нассрудинидаги цо пуланав чияссдаги гьоркьоб цо щибго гуреб жоялдассан дагӀба-рагӀи кканила. Аххиралдаги дагӀбадуласс Мала Нассрудинида зар кьабунила. ГьебсагӀаталдаго гьоркьоре масслихӀаталълъе чагӀиги речӀчӀун, Мала Нассрудинихъе кьабизеги щвечӀого, гьел ратӀа гьарунила. Жинда кьабураб зарги цӀакъ захІмалъун, Мала Нассрудиницца гъов дандияв диваналде кьунила. Цо пуланаб къоялълъ диванбегасс гьел кӀиялго ахӀанила, гьезда гьоркьобги ккараб жо цӀехханила. Мала Нассрудиницца абунила: - Гьасс дир магӀарзукъалазулӏ зар кьабуна. Гьединлъидал гьассдасса кколеб мухь дие бахъун кьеян гьарула дицца дуда, - ян. Гъов Мала Нассрудинида зар кьабурав чи диванбегил гьудул вукӀанила, гьединлъидал диванбегие бокьанила гъов ххвассар гьавизе. Гьесс абунила цохӀо нухалда кьабураб заруда тӀассалӏугьун тезе бегьуларищан. Мала Нассрудин разилъичӀила. Гьебмеххалълъ диванбегицца абунила: - Гьедин батани, гьассдассан дуе цо гӀабаси гӀарац ккола, - ян. Гъов чиясс жиндихъ гӀарац гьечӀин, гьеб босизе, рокъове виччаян абунила. Диванбегиццаги гьев рокъове виччанила, тӀокӀав гьанивеги вачӀунгеян абураб жо бичӀчӀизабунила. ГӀарац босизе арав чи вачӀинегӀан Мала Нассрудин балагьанила цо сагӀаталълъ, кӀиго сагӀаталълъ. Аххиралдаги гьессда бичІчӀанила дов чи гьениве тӀадвуссун тӏокӀав вачӏунаревлъи. Диванбегицца жиндие гьабураб жоги бичӏчӀун, Мала Нассрудиницца гьессда гьикъанила: - БетӀерчӀахъаяв диванбег, къануналда рекъон, магӀарзукъалазулӏ зар кьабурав чияссдасса цо гӀабасийищхха кколеб? - ан. - У, - ян жаваб кьунила диванбегицца. ЛълъикІго ссверизеги гьабун, диванбегил магӀарзукъалазулӏ зар щвезабунила Мала Нассрудиницца, цинги гьессда абунила: - Дов, гӀабаси босизе рокъове арав чи вачӀинегӀан гьанив чӀчӏезе дир заман гьечӀо. Дов вачӀараб меххалда, доб дие кколеб гӀабаси дуего босе, - ян. Rarul baha mala naSrudinidagi co <ulanaw xiyaSdagi horpob co ?ibgo gureb DoyaldaSan dafba-rafi Kanila. a{iraldagi dafbadulaS mala naSrudinida Rar pabunila. hebsafataldago horpore maSli\ata'e xafigi reZun, mala naSrudini]e pabiRegi ?wezogo, hel raTa harunila. Dinda paburab Rargi vaq Ra\ma;un, mala naSrudiniCa Gow dandiyaw diwanalde punila. co <ulanab qoya' diwanbegaS hel jiyalgo a\anila, heRda horpobgi Karab Do ve{anila. mala naSrudiniCa abunila - haS dir mafarRuqalaRu` Rar pabuna. hedin;idal haSdaSa Koleb muF diye ba]un peyan harula diCa duda, - yan. Gow mala naSrudinida Rar paburaw xi diwanbegil hudul wujanila, hedin;idal diwanbegiye bopanila Gow {waSar hawiRe. heS abunila co\o nu[alda paburab Raruda TaSa`uhun teRe behulari?an. mala naSrudin raRi;izila. hebme{a' diwanbegiCa abunila - hedin batani, haSdaSan duye co fabasi farac Kola, - yan. Gow xiyaS Dindi] farac hezin, heb bosiRe, roqowe wiXayan abunila. diwanbegiCagi hew roqowe wiXanila, Tojaw haniwegi wazungeyan aburab Do biZiRabunila. farac bosiRe araw xi wazinefan mala naSrudin balahanila co safata', jigo safata'. a{iraldagi heSda biZanila dow xi heniwe TadwuSun Tojaw wazunarew;i. diwanbegiCa Dindiye haburab Dogi biZun, mala naSrudiniCa heSda hiqanila - beTerza]ayaw diwanbeg, qanunalda reqon, mafarRuqalaRu` Rar paburaw xiyaSdaSa co fabasiyi?{a Koleb& - an. - u, - yan Dawab punila diwanbegiCa. 'ijgo SweriRegi habun, diwanbegil mafarRuqalaRu` Rar ?weRabunila mala naSrudiniCa, cingi heSda abunila - dow, fabasi bosiRe roqowe araw xi wazinefan haniw ZeRe dir Raman hezo. dow wazarab me{alda, dob diye Koleb fabasi duyego bose, - yan.