ГӏАНКӏКӏИЛ ХӏИЛА БЕГЬИЧӏО Цо нухалда тоххлъукьего Ци тӏад чӏчӏун буго гӏанкӏкӏил боххалда. - Вай, вай, вай, дир бохх бекана! Дун холеб буго, дун ххвассар гьабе! - ян ахIдон буго ГIанкӏкӏ. РакI лълъикIаб Ци хIинкъун буго, унго-унгоги холебдай аб бугеб абун, гьелда гурхIун буго. - Мун тIасса лӏугьа, лъачIого ккана дихъа гьеб, - ан гьардезе лӏугьун буго Ци. - Кин ккани щиб дие гьанже, дир бохх бекун ххадуб, гьанже гIумруялълъго рекълъухъе ххутIила гури дун, - абун гӏодилеб ххвел гьабунила ГӏанкIкӏицца. ГlанкIкӏида ракI гурхIараб Цицца, бачун жиндирго рокъобегун таххидаги бегизабун, гьелълъул бохх бухьанила. Цицца бохх бухьунаго, “Вай, чlчӏезе кIоларо, дун холеб буго!” - ян ахIделеб букIанила Гӏанкӏкӏ, щибго унтулеб бакӏ гьечIониги, Ци жиндаго гурхIизабизе къваригIун. Радал-бакъанида лълъикIа-лълъикIаб квенги кьун, Цицца гогьдаризабун хьихьун букIанила ГIанкIкӏ. Щибаб къойил радал: “Щиб хIал бугеб дур жакъа?” - ян Цицца гьикъараб меххалълъ, ГIанкӏкӏицца абулаанила соналдасса жакъа унтун бугилан. Квине жо балагьизе Ци араб меххалълъ, бохх бухьараб кварги бичун, Гlанкӏкl букIунаанила рукъ гIоларого басандулеб. Ци бачIунеб бихьараб меххалълъ, жинццаго боххги бухьун, агь, огь абун, таххида бегун чIчӏолаанила. Дуцца дун бакъуцца хвезабулеб буго, кидаго цохlого ламадурги кьун; дие батlи-батӏияб жо квине бокьун буго, - ян ахӏданила цо къоялълъ Гӏанкӏкӏ. - Щибхха дуе кьелеб? — ан гьикъанила Цицца. - Гениги гьоцIцӏоги бокьун буго дие, — ян чIчӏанила ГIанкӏкI. ГlанкӏкIие гениги гьоцIцӏоги балагьизе, къватIибе бахъанила Ци. Данде кканила гьелда Цер. Царацца гьикъанила кибе мун унебан. Цицца бицанила жиб унтараб ГIанкIкӏие гениги гьоцIцӏоги балагьизе унеб бугилан. Царацца абунила гьедин унтун ГlанкӏкI батани, дуда тоххтур валагьизе кколин. - Кин дицца гьанже тоххтур валагьилев? — ан гьикъанила Цицца. - Тоххтур валагьизе мун рикIкIаде ине кколаро, кIиябго моцӏцl гурищ дир бугеб унтукӏаниб хIалтIулеб бугелдасса. Дуцца дун ГlанкIкӏида асскIобе баче, дицца сах гьабила гьеб, — ан абунила Цараца. Бачун Цергун, Ци билълъанила рокъобе. Цер бихьараб меххалълъ, кьерги босун, хIинкъиялълъул кутакалълъ сородизе лӏугьанила ГlанкӏкI. ГlанкIкӏихъги балагьун, Царацца абунила: - Валлагь, алълъул хIалтIи лълъикI гьечIо, аб добе унтукӏанибе бачине ккола. Рекарал, рорчIарал боххдузе дару гьабизе дир кумекчилъун доба, унтукӏаниб Бацlги буго хIалтIулеб. Нижецца сах гьабила гьаб гьениб. Царал ххабар рагIараб меххалълъ, кьвагьараб гула гIадин, къватIибеги кIанцIун, Гlанкlкӏицца гьеб рахъ танила. fanJil \ila behizo co nu[alda to{;upego ci Tad Zun bugo fanJil bo{alda. - way, way, way, dir bo{ bekana! dun [oleb bugo, dun {waSar habe! - yan a\don bugo fanJ. raj 'ijab ci \inqun bugo, ungo-ungogi [olebday ab bugeb abun, helda gur\un bugo. - mun TaSa `uha, ;azogo Kana di]a heb, - an hardeRe `uhun bugo ci. - kin Kani ?ib diye hanDe, dir bo{ bekun {adub, hanDe fumruya'go req;u]e {uTila guri dun, - abun fodileb {wel habunila fanJiCa. fanJida raj gur\arab ciCa, baxun Dindirgo roqobegun ta{idagi begiRabun, he'ul bo{ buFanila. ciCa bo{ buFunago, “way, ZeRe jolaro, dun [oleb bugo!” - yan a\deleb bujanila fanJ, ?ibgo untuleb baj hezonigi, ci Dindago gur\iRabiRe qwarifun. radal-baqanida 'ija-'ijab kwengi pun, ciCa gohdariRabun FiFun bujanila fanJ. ?ibab qoyil radal - “?ib \al bugeb dur Daqa&” - yan ciCa hiqarab me{a', fanJiCa abulaanila sonaldaSa Daqa untun bugilan. kwine Do balahiRe ci arab me{a', bo{ buFarab kwargi bixun, fanJ bujunaanila ruq folarogo basanduleb. ci bazuneb biFarab me{a', DinCago bo{gi buFun, ah, oh abun, ta{ida begun Zolaanila. duCa dun baquCa hweRabuleb bugo, kidago co\ogo lamadurgi pun, diye baTi-baTiyab Do kwine bopun bugo, - yan a\danila co qoya' fanJ. - ?ib{a duye peleb& — an hiqanila ciCa. - genigi hoVogi bopun bugo diye, — yan Zanila fanJ. fanJiye genigi hoVogi balahiRe qwaTibe ba]anila ci. dande Kanila helda cer. caraCa hiqanila kibe mun uneban. ciCa bicanila Dib untarab fanJiye genigi hoVogi balahiRe uneb bugilan. caraCa abunila hedin untun fanJ batani, duda to{tur walahiRe Kolin. - kin diCa hanDe to{tur walahilew& — an hiqanila ciCa. - to{tur walahiRe mun riJade ine Kolaro, jiyabgo moV guri? dir bugeb untujanib \alTuleb bugeldaSa. duCa dun fanJida aSjobe baxe, diCa sa[ habila heb, — an abunila caraCa. baxun cergun, ci bi'anila roqobe. cer biFarab me{a', pergi bosun, \inqiya'ul kutaka' sorodiRe `uhanila fanJ. fanJi]gi balahun caraCa abunila - walah, a'ul \alTi 'ij hezo, ab dobe untujanibe baxine Kola. rekaral, rorzaral bo{duRe daru habiRe dir kumekxi;un doba untujanib bavgi bugo \alTuleb. niDeCa sa[ habila hab henib. caral {abar rafarab me{a', pwaharab gula fadin, qwaTibegi janvun, fanJiCa heb ra] tanila.

Гь h 1. Гьа, гьобол! Же, лъимал! ha, hobol! $e, ;imal! Гьа, гьобол! Же, гьимал! ha, hobol! $e, himal! 2. Гьаб дуниял ссверун ссвердарав дида годекIаниб буго месед батулеб. hab duniyal Swerun Swerdaraw dida godejanib bugo mesed batuleb. Гьаб дунял ссверун ссвердарав дида годекIаниб буго месед батинеб. hab dunyal Swerun Swerdaraw dida godejanib bugo mesed batineb. 3. Гьаб дуниялалда ххадур нилI рилълъани гурони, дунял ххадуб цIцIазе нилIеда кIолареб. hab duniyalalda {adur ni/ ri:ani guroni, duniyal {adub ~a#e ni/eda jolareb. Гьаб дунялалда ххадур нилълъ рилълъани гурони, дунял ххадуб цIцIаде нелълъеда кIваняреб. hab dunyalalda {adur ni/ ri:ani guroni, dunyal {adub ~ade ne:eda jwanyareb. 4. Гьаб кIочон тараб бихьугегийила. hab joxon tarab bi%ugegiyila. Гьоболассул бакIалде щведал, гьессул хъизан ятун йиго чIчIегIерги бан. Щиб-кинан цIеххедал, гьелълъ бицун буго росс хванилан. Гьоболасс зигараги бан, жиндирго пашманлъи загьир гьабун буго. Гьелълъ данде - «Гьаб кIочон тараб бихьугеги!» – ян абун буго. Гьоболассда ракIалде ккун буго гьалдасса кIудиябгийищин чияссда пашманлъи-къварилъи бихьулеб. hobolaSul bajalde &wedal, heSul ]i#an yatun yigo Zefergi ban. &ib-kinan `e{edal, he: bicun bugo roS [wanilan. hobolaS #igaragi ban, $indirgo _a^man;i #ahir habun bugo. he: dande - «hab joxon tarab bi%ugegi!» - yan abun bugo. hobolaSda rajalde Kun bugo haldaSa judiyabgiyi&in xiyaSda _a^man;i-qwari;i bi%uleb. КIиго соналдассан гьоболассул бакIалде щвейдал, гьезул жакъа – метер чIчIужу ячинеян вукIарав васги хун ватун вуго. Гьоболасс васассул эбелалда зигара бан буго. Гьанжессаги гьелълъ додинго, гьаб кIочон тараб бихьугегиян, жаваб кьун буго. ВахIин, гьалдассаги кIудиябгийищин чияссда къварилъи бихьулебан гIажаиблъи гьабун буго гьанжеги гьоболасс. jigo sonaldaSan hobolaSul bajalde &weydal, he#ul $aqa - meter Zu$u yaxineyan wujaraw wasgi [un watun wugo. hobolaS wasaSul ebelalda #igara ban bugo. han$eSagi he: dodingo, hab joxon tarab bi%ugegiyan, $awab pun bugo. wa\in, haldaSagi judiyabgiyi&in xiyaSda qwari;i bi%uleban fa$aib;i habun bugo han$egi hobolaS. Цо кIиго соналдассан нахъеги ккун вуго гьав добго росулIе. ЦIакъ къваридго, пашманго ятун йиго гьоболассул лълъади. Щиб ккарабан гьоболасс гьикъилалде, гьелълъ абун буго - «Гьанже бихьана, вацц, дида доб кинабго кIочараб! Я кваназе квен гьечIо, я гьеб босизе бакI гьечIо! co jigo sonaldaSan na]egi Kun wugo haw dobgo rosu/e. `aq qwaridgo, _a^mango yatun yigo hobolaSul :adi. &ib Karaban hobolaS hiqilalde, he: abun bugo - «han$e bi%ana, waC, dida dob kinabgo joxarab! ya kwana#e kwen hezo, ya heb bosi#e baj hezo. ХхантIан тIадеги вахъун, гьобол азбаралдеги ун, хIобода бухьун букIараб жиндирго чу хъун буго. Гьелълъул гьанги гьоболассул лълъадуеги цогидал ракъаразеги бикьун буго. {anTan Tadegi wa]un, hobol a#baraldegi un, \oboda bu%un bujarab $indirgo xu ]un bugo. he:ul hangi hobolaSul :aduyegi cogidal raqara#egi bipun bugo. Гьаб кIочон тараб бихьугегийила. hab joxon tarab bi%ugegiyila. Гьоболассул бакIалълъе щодал, гьессул ххизан ятун йиго чIчIегIерги бамо. Щиби-кинан цIуххудал, гьелълъ бицун буго росс хIванилан. Гьоболасс зигараги бамо, жендерго пашмали загьир бумо буго. Гьелълъ данде - «Гьаб кIочон тараб бихьугеги!» – ян абун буго. Гьоболассда ракIалълъе ккомо буго гьалълъасса кIудабгищийин чияссда пашмали-къварили бихьинеб. hobolaSul baja:e &odal, heSul {i#an yatun yigo Zefergi bamo. &ibi-kinan `u{udal, he: bicun bugo roS \wanilan. hobolaS #igaragi bamo, $endergo _a^mali #ahir bumo bugo. he: dande - «hab joxon tarab bi%ugegi!» - yan abun bugo. hobolaSda raja:e Komo bugo ha:aSa judabgi&iyin xiyaSda _a^ma;i-qwarili bi%ineb. КIиго соналълъассан гьоболассул бакIалълъе щодал, гьезул якъад – метер чIчIужу ячдеян вукIарав васги хIомо ватун вуго. Гьоболасс васассул эбелалълъа зигара бамо буго. Гьанджессаги гьелълъ дадинго, гьаб кIочон тараб бихьугегиян, джаваб кьумо буго. ВахIин, гьалълъассаги кIудабгийищин чияссда къварили бихьинебан гIажаибли бумо буго гьанджеги гьоболасс. jigo sona:aSan hobolaSul baja:e &odal, he#ul yaqad - meter Zu$u yaxdeyan wujaraw wasgi \omo watun wugo. hobolaS wasaSul ebela:a #igara bamo bugo. hanGeSagi he: dadingo, hab joxon tarab bi%ugegiyan, Gawab pumo bugo. wa\in, ha:aSagi judabgiyi&in xiyaSda qwarili bi%ineban fa$aibli bumo bugo hanGegi hobolaS. Цо кIиго соналълъассан нахъеги ккомо вуго гьав дабго росолълъе. ЦIакъ къваридго, пашманго ятун йиго гьоболассул лълъади. Щиби ккарабан гьоболасс гьикълалълъер, гьелълъ абун буго - «Гьандже бихьана, вацц, дида доб кинябго кIочараб! Я кунаде квен гьечIо, я гьеб босде бакI гьечIо! co jigo sona:aSan na]egi Komo wugo haw dabgo roso:e. `aq qwaridgo, _a^mango yatun yigo hobolaSul :adi. &ibi Karaban hobolaS hiqla:er, he: abun bugo - «hanGe bi%ana, waC, dida dab kinyabgo joxarab! ya kunade kwen hezo, ya heb bosde baj hezo. ХхантIан адеги вахъун, гьобол азбаралълъеги омо, хIобола бухьун букIараб жендерго чу хъомо буго. Гьелълъул гьанги гьоболассул лълъадоеги цогидал ракъаразеги бикьун буго. {anTan adegi wa]un, hobol a#bara:egi omo, \obola bu%un bujarab $endergo xu ]omo bugo. he:ul hangi hobolaSul :adoyegi cogidal raqara#egi bipun bugo. 5. Гьаб кIочон тараб бихьугегиян абурабила гирун унеб бетIералълъ. (Гьеб кIочон тарабги щибдай букIунаян ххадув валагьарассда бетIер цIадабе кколеб бихьарабила). hab joxon tarab bi%ugegiyan aburabila girun uneb beTera:. (heb joxon tarabgi &ibday bujunayan {aduw walaharaSda beTer `adabe Koleb bi%arabila). Гьаб кIочон тараб бихьугегиян абурабила гирун энеб бел'эралълъ. (Гьеб кIочон тарабги щибидай букIиня ян ххадув валагьарассда белэр цIадабе ккенеб бихьарабила). hab joxon tarab bi%ugegiyan aburabila girun eneb bel'era:. (heb joxon tarabgi &ibiday bujunya yan {aduw walaharaSda bel'er `adabe Keneb bi%arabila). 6. Гьаб лълъади ячинги, лъимал гьариги Лъаларезда ккола цIакъаб жо гIадин, ГIумруялълъ гьездассан бихьараб канлъи Цо къоялълъ гьез кьураб кьогIлъиялълъ чIвала. hab :adi yaxingi, ;imal harigi ;alare#da Kola `aqab $o fadin, fumruya: he#daSan bi%arab kan;i co qoya: he# purab pof;iya: zwala. Гьаб лълъади ячиги, гьимал руйги Гьанярезда ккена цIакъаб жо гIадин, ГIурмуялълъ гьездассан бихьараб канцIа Цо къоялълъ гьез кьураб кьогIлиялълъ чIваня. hab :adi yaxigi, himal ruygi hanyare#da Kena `aqab $o fadin, furmuya: he#daSan bi%arab kan`a co qoya: he# purab pofliya: zwanya. 7. Гьабги добги ххабар щай, лълъикIаб ретIе, лълъикIаб кванай. habgi dobgi {abar &ay, :ijab reTe, :ijab kwanay. Гьабги дабги ххабар ссундуе, лълъикIаб регьее, лълъикIаб коне. habgi dabgi {abar Sunduye, :ijab reheye, :ijab kone. 8. Гьабе, цинги гьури киссан бугебалиги лъай. habe, cingi huri kiSan bugebali ;ay. Буе, ценги гьури киссан бугебалиги гьае. buye, cengi huri kiSan bugebali haye. 9. Гьаби рагъулел ратани, гьардохъаби роххулелила. habi ravulel ratani, hardo]abi ro{ulelila. Гьуби рагъинел ратани, гьердехъаби роххинелила. hubi ravinel ratani, herde]abi ro{inelila. 10. Гьабигьан вакъуларев, кочIохъан гIорцIцIуларев. habihan waqularew, kozo]an for~ularew. Гьибигьан вакъинярев, кочIохъан гIорцIцIинярев. hibihan waqinyarew, kozo]an for~inyarew. 11. Гьабигьанассда гьабил дваргъи рагIулареб, дабагъчияссда дабгъил махI чIвалареб. habihanaSda habil dwarvi rafulareb, dabavxiyaSda dabvil ma\ zwalareb. Гьибигьанассда гьабил дваргъи рагIиняреб, дабагъчияссда дабгъил махI чIваняреб. hibihanaSda habil dwarvi rafinyareb, dabavxiyaSda dabvil ma\ zwanyareb. 12. Гьабигьанассул чед кIудияб, чанахъанассул гьан кIудияб. habihanaSul xed judiyab, xana]anaSul han judiyab. Гьибигьанассул чед кIудаб, чанахъанассул гьан кIудаб. hibihanaSul xed judab, xana]anaSul han judab. 13. Гьабигьанассухъе гьоко къачIазеги унге, къебедассухъе ретIел букъизеги унге. habihanaSu]e hoko qaza#egi unge, qebedaSu]e reTel buqi#egi unge. Гьибигьанассухъе гьорко къачIадеги онги, къебедассухъе рел'эл букъдеги онги. hibihanaSu]e horko qazadegi ongi, qebedaSu]e rel'el buqdegi ongi. 14. Гьабида гIентIеро базеги маххщелила къваригIунеб. habida fenTero ba#egi ma:&elila qwarifuneb. Гьибида гIентIеро бадеги маххщелила къварагIинеб. hibida fenTero badegi ma:&elila qwarafineb. 15. Гьабие магъало гурей, корое баркала гурей. habiye mavalo gurey, koroye barkala gurey. Гьибие магъало гурей, корое баркала гурей. hibiye mavalo gurey, koroye barkala gurey. 16. Гьабизе бигьалъулеб – биххизе захIмалъулеб (ригьин). habi#e biha;uleb - bi{i#e #a\ma;uleb (rihin). Буде бигьалинеб – биххде захIмалинеб (ригьин). bude bihalineb - bi{de #a\malineb (rihin). 17. Гьабизе бокьани, кIолареб хIалтIиги букIунареб, тезе бокьани, тезе кIолареб гIамалги букIунареб. habi#e bopani, jorareb \alTigi bujunareb, te#e bopani, te#e jolareb famalgi bujunareb. Буде бокьани, кIваняреб хIалтIиги букIиняреб, теде бокьани, теде кIваняреб гIамалги букIиняреб. bude bopani, jwanyareb \alTigi bujinyareb, tede bopani, tede jwanyareb famalgi bujinyareb. 18. Гьабизе бокьани, кIоларебги лъаларебги жо букIунареб. habi#e bopani, jolarebgi ;alarebgi $o bujunareb. Буде бокьани, кIваняребги гьаняребги жо букIиняреб. bude bopani, jwanyarebgi hanyarebgi $o bujinyareb. 19. Гьабизе гьитIинаб, бицаде кIудияб жойила гIаданлъи. habi#e hiTinab, bicade judiyab $oyila fadan;i. Буде гьитIиняб, бицаде кIудаб жойила аданли. bude hiTinyab, bicade judab $oyila adanli. 20. Гьабизе – дие, квине – дуе. habi#e - diye, kwine - duye. Буде – де, конде – дой. bude - de, konde - doy. 21. Гьабизе жо тIагIарасс гIомо борлIулебила. habi#e $o TafaraS fomo bor/ulebila. Буде жо вагIарасс гIомо борлълъинебила. bude $o wafaraS fomo bor:inebila. 22. Гьабизе захIмалъулеб, биххизе бигьалъулеб. habi#e #a\ma;uleb, bi{i#e biha;uleb. Буде захIмалинеб, биххде бигьалинеб. bude #a\malineb, bi{de bihalineb. 23. Гьабизе – Каримие, кваназе – ГIашурае. habi#e - karimiye, kwana#e - fa^uraye. Буде – Каримие, кунаде – ГIашурае. bude - karimiye, kunade - fa^uraye. 24. Гьабизе лъалеб гьечIони, лъалессда гьикъе, баччизе кIолеб гьечIони, кIибикьун босе. habi#e ;aleb hezoni, ;aleSda hiqe, baXi#e joleb hezoni, jibipun bose. Буде гьанеб гьечIони, гьанессда гьикъе, баччде кIванеб гьечIони, кIибикьун босе. bude haneb hezoni, haneSda hiqe, baXde jwaneb hezoni, jibipun bose. 25. Гьабизе лъарассе – квасул дуниял, кваназе лъарассе – нахул дуниял. habi#e ;alareSe - kwasul duniyal, kwana#e ;alareSe - na[ul duniyal. Буде гьарассе – квасул дунял, кунаде гьарассе – нагьул дунял. bude halareSe - kwasul dunyal, kunade halareSe - nahul dunyal. 26. Гьабизеги лъа, кваназеги лъа. habi#egi ;a, kwana#egi ;a. Будеги гьа, кунадеги гьа. budegi ha, kunadegi ha. 27. Гьабизеги лъалев, квинеги лъалев. habi#egi ;alew, kwinegi ;alew. Будеги гьанев, кунадеги гьанев. budegi hanew, kunadegi hanew. 28. Гьабизеги лъаларей, лъазабизеги бокьуларей. habi#egi ;alarey, ;a#abi#egi bopularey. Будеги гьанярей, гьадебудеги бокьинярей. budegi hanyarey, hadebudegi bopinyarey. 29. Гьабизеги лъаларей, кваназеги лъаларей. habi#egi ;alarey, kwana#egi ;alarey. Будеги гьанярей, кунадеги гьанярей. budegi hanyarey, kunadegi hanyarey. 30. Гьабизессеб тарав, тезессеб гьабурав. habi#eSeb taraw, te#eSeb haburaw. Будессеб тарав, тедессеб бурав. budeSeb taraw, tedeSeb buraw. 31. Гьабил гIентIеро гIадин гIемерги гаргадуге, хIехь гIадин вуцIцIунги чIчIоге. habil fenTero fadin, femergi gargaduge, \e% fadin wu~ungi Zoge. Гьибил гIентIеро гIадин гIемерги гаргадуги, хIехь гIадин вуцIцIунги чIчIоги. hibil fenTero fadin, femergi gargadugi, \e% fadin wu~ungi Zogi. 32. Гьабил кIатIкIатIалълъгIанги кIал данде бачунарей. habil jaTjaTa:fangi jal dande baxunarey. Гьибил кIатIкIатIалълъгIанги кIал данде бачинярей. hibil jaTjaTa:fangi jal dande baxinyarey. 33. Гьабил хIал гьабигьанассда лълъикI лъала, богол хIал богогьанассда лълъикI лъала. habil \al habihanaSda :ij ;ala, bogol \al bogohanaSda :ij ;ala. Гьибил хIал гьибигьанассда лълъикI гьаня, богол хIал богогьанассда лълъикI гьаня. hibil \al hibihanaSda :ij hanya, bogol \al bogohanaSda :ij hanya. 34. Гьабихъ вугев вакъуларо, корохъ вугев вугьунаро. habi] wugew waqularo, koro] wugew wuhunaro. 35. Гьабихъ ххунеб жо – ролI, кваналеб жо – тIахьди. habi] {uneb $o - ro/, kwanaleb $o - Ta%di. Гьибихъ ххунеб жо – ролълъ, кунинеб жо – туцIцI. hibi] {uneb $o - ro:, kunineb $o - tu~. 36. Гьабихъа хъанда гIадин. habi]a ]anda fadin. Бакъараб хъанда гьабихъе арабила, гьобо чIчIикIанигIаги цодагьаб мадар ккелилан хьулалда. Гьабил нуцIцIаги рахан батун, гьеб чараги хун, нахъбуссине ккарабила. baqarab ]anda habi]e arabila, hobo Zijanifagi codahab madar Kelilan %ulalda. habil nu~agi ra[an batun, heb xaragi [un, na]buSine Karabila. Гьибихъа хъанда гIадин. hibi]a ]anda fadin. Бакъараб хъанда гьибихъе арабила, гьиби чIчIикIанигIаги цодагьаб мадар ккелилан хьулалълъа. Гьибил нуцIцIаги рахIан батун, гьеб чараги хIомо, нахъбуссде ккарабила. baqarab ]anda hibi]e arabila, hibi Zijanifagi codahab madar Kelilan %ula:a. hibil nu~agi ra\an batun, heb xaragi \omo, na]buSde Karabila. 37. Гьабихъги къвачIа нах бахараб рекъолилан абулебила гIонкIкIоцца. habi]gi qwaza na[ ba[arab reqolilan abulebila fonJoCa. Гьибихъги къвачIа нагь бахъараб рекъенилан абинебила гIонкIкIоцца. hibi]gi qwaza nah ba]arab reqenilan abinebila fonJoCa. 38. Гьабихъего ссверулеб дуниял, чадихъего бекулеб. habi]ego Sweruleb duniyal, xadi]ego bekuleb. Гьибихъего ссверинеб дунял, чодохъего бекинеб. hibi]ego Swerineb dunyal, xodo]ego bekineb. 39. ГьабичIеб жоялълъул цIцIар рагIулареб. habizeb $oya:ul ~ar rafulareb. БучIеб жоялълъул цIцIар рагIиняреб. buzeb $oya:ul ~ar rafinyareb. 40. ГьабичIезе гьечIилан магъилI хIанчIчIиги ахIдолелила. habize#e hezilan mavi/ \anZigi a\dolelila. БучIезе гьечIилан мигъилълъ хIанчIчIиги ахIданила. buze#e hezilan mivi: \anZigi a\danila. 41. ГьабичIого теялдасса кватIун гьабиги лълъикIаб. habizogo teyaldaSa kwaTun habigi :ijab. БучIого теялълъасса кватIун буйги лълъикIаб. buzogo teya:aSa kwaTun buygi :ijab. 42. ГьабичIони букIунареб, кквечIони батулареб. habizoni bujunareb, Kwezoni batulareb. БучIони букIиняреб, ккочIони батиняреб. buzoni bujinyareb, Kozoni batinyareb. 43. ГьабичIониги гIолеб гьабуни, гьабизе кколеб ххутIулеб. habizoni foleb habuni, habi#e Koleb {uTuleb. БучIониги гIенеб буни, буде ккенеб ххутIинеб. buzoni feneb buni, bude Keneb {uTineb. 44. ГьабсагIаталълъайищ, дагьаб нахъайищ? habsafata:ayi&, dahab na]ayi&? КIиго вацц вукIун вуго, гьитIинав бечедав, кIудияв мискинав. Бечедасс мискинассул сан гьабулеб букIун гьечIо. КIиявго цоцалълъ барщунги рукIун руго. Бечедассул рукIун руго цадахъ квана-гьекъолел, жидеде гьессул божи бугел гIемерал гьудулзаби. jigo waC wujun wugo. hiTinaw bexedaw, judiyaw miskinaw. bexedaS miskinaSul san habuleb bujun hezo. jiyawgo coca: bar&ungi rujun rugo. bexedaSul rujun rugo cada] kwana-heqolel, $idede heSul bo$i bugel femeral hudul#abi. Цо къоялълъ гьитIинав ваццассул чIчIужуялълъ россассда абун буго - «Ваццги нахъегIан тун, дуцца чадил гьудулзаби ццере кколел руго. Цинги, дуде къо ккани, дуе вацц гурони ватизе гьечIо. Дуе бокьани, цо хIал бихьизеги бегьила» – ян. Росс хIал бихьизе разилъун вуго. co qoya: hiTinaw waCaSul Zu$uya: roSaSda abun bugo - «waCgi na]efan tun, duCa xadil hudul#abi Cere Kolel rugo. cingi, dude qo Kani, duye waC guroni wati#e hezo. duye bopani, co \al bi%i#egi behila» - yan. roS \al bi%i#e ra#i;un wugo. Цо кIудияб дегIенги хъун, гьез гьелълъул къулагIиялда мусрал ран руго. Цинги киналго гьудулзабазда лъазабун буго - «Къасси нижехъа, тоххаб жо ккун, цо чи хун вуго. Гьев тIагIинавизе кумек къваригIун буго». Щивасс цо-цо багьанаги батун, гьудулзаби чухьарлъун руго. co judiyab defengi ]un, he# he:ul qulafiyalda musral ran rugo. cingi kinalgo hudul#aba#da ;a#abun bugo - «qaSi ni$e]a, to{ab $o Kun, co xi [un wugo. hew Tafinawi#e kumek qwarifun bugo». &iwaS co-co bahanagi batun, hudul#abi xu%ar;un rugo. Ваццассда лъазабураб меххалълъ, гьесс гьикъун буго - «ГьабсагIаталълъайищ, дагьаб нахъайищ?» – ан. waCaSda ;a#aburab me{a:, heS hiqun bugo - «habsafata:ayi&, dahab na]ayi&?» - an. «ГьабсагIаталълъа, – ан абураб меххалълъ, гьев бер къанилалде тIаде щун вуго, - Жаназаги диде борххун, нуж параххалъе, гьалда гьабизе кколеб жо дицца гьабила», – ян абун буго гьесс. «habsafata:a, - an aburab me{a:, hew ber qanilalde Tade &un wugo, - $ana#agi dide bor{un, nu$ _ara{a;e, halda habi#e Koleb $o diCa habila», - yan abun bugo heS. Баччун къулагIигун кIудияв вацц унеб меххалълъ, гьитIинасс абун буго - «Жаназа гуро гьаб, къулагIи буго. Дуеги дур хъизаналълъеги хIалаллъаги гьеб». baXun qulafigun judiyaw waC uneb me{a:, hiTinaS abun bugo - «$ana#a guro hab, qulafi bugo. duyegi dur ]i#ana:egi \alal;agi heb». ГьабсагIалълъащи, дагьаб нахъащи? habsafa:a&i, dahab na]a&i? КIиго вацц вукIун вуго, гьитIиняв бечедав, кIудав мискIиняв. Бечедасс мискIиняссул сан бунеб букIун гьечIо. КIиявго цоцалълъ барщунги рукIун руго. Бечедассул рукIун руго цадахъ куна-гьекъенел, жодеде гьессул божи бугел гIемерал гьудулзаби. jigo waC wujun wugo. hiTinyaw bexedaw, judaw misjinyaw. bexedaS misjinyaSul san buneb bujun hezo. jiyawgo coca: bar&ungi rujun rugo. bexedaSul rujun rugo cada] kuna-heqenel, $odede heSul bo$i bugel femeral hudul#abi. Цо къоялълъ гьитIиняв ваццассул чIчIужуялълъ россассда абун буго - «Ваццги нахъегIан томо, дуцца чодол гьудулзаби ццере кконел руго. Ценги, дуде къо ккани, дой вацц гурони ватде гьечIо. Дой бокьани, цо хIал бихьдеги бегьла» – ян. Росс хIал бихьде разилун вуго. co qoya: hiTinyaw waCaSul Zu$uya: roSaSda abun bugo - «waCgi na]efan tomo, duCa xodol hudul#abi Cere Konel rugo. cengi, dude qo Kani, doy waC guroni watde hezo. doy bopani, co \al bi%degi behla» - yan. roS \al bi%de ra#ilun wugo. Цо кIудаб дегIенги хъомо, гьез гьелълъул къулагIиялълъа мусрал рамо руго. Ценги кинялго гьудулзабазда гьадебумо буго - «Къасси нежехъа, тоххаб жо ккомо, цо чи хIомо вуго. Гьев вагIдевуде кумак къварагIун буго». Щивасс цо-цо багьанаги батун, гьудулзаби чухьалун руго. co judab defengi ]omo, he# he:ul qulafiya:a musral ramo rugo. cengi kinyalgo hudul#aba#da ;adebumo bugo - «qaSi ne$e]a, to{ab $o Komo, co xi \omo wugo. hew wafdewude kumak qwarafun bugo». &iwaS co-co bahanagi batun, hudul#abi xu%alun rugo. Ваццассда гьадебураб меххалълъ, гьесс гьикъун буго - «ГьабсагIалълъащи, дагьаб нахъащи?» – ан. waCaSda hadeburab me{a:, heS hiqun bugo - «habsafa:a&i, dahab na]a&i?» - an. «ГьабсагIалълъа, – ан абураб меххалълъ, гьев бер къалалълъер аде щомо вуго, - Джаназаги диде абебосун, нуж параххале, гьалълъа буде ккенеб жо дицца була», – ян абун буго гьесс. «habsafa:a, - an aburab me{a:, hew ber qala:er ade &omo wugo, - Gana#agi dide adebocun, nu$ _ara{ale, ha:a bude Keneb $o diCa bula», - yan abun bugo heS. Баччун къулагIигин кIудав вацц энеб меххалълъ, гьитIинясс абун буго - «Джаназа гуро гьаб, къулагIи буго. Дойги дур ххизаналълъеги хIалалаги гьеб». baXun qulafigin judaw waC eneb me{a:, hiTinyaS abun bugo - «Gana#a guro hab, qulafi bugo. doygi dur {i#ana:egi \alalagi heb». 45. Гьабулаго бекулебила дуниял, кваналаго биххулебила дуниял. habulago bekulebila duniyal, kwanalago bi{ulebila duniyal. Буняго бекинебила дунял, куниняго биххинебила дунял. bunyago bekinebila dunyal, kuninyago bi{inebila dunyal. 46. Гьабулаго-гьабулагойила гьабида гIентIеро базе лъараб. habulago-habulagoyila habida fenTero ba#e ;arab. Буняго-бунягойила гьибила гIентIеро баде гьараб. bunyago-bunyagoyila hibila fenTero bade harab. 47. Гьабулеб данде билълъаги. habuleb dande bi:agi. Бунеб данде билълъаги. buneb dande bi:agi. 48. Гьабулеб жо гьабун бахъинегIан, инсанассул гIакълу гьаваялде унебила. habuleb $o habun ba]inefan, insanaSul faqlu hawayalde unebila. Бунеб жо бумо бахъдегIан, инсанассул гIакълу гьаваялълъе энебила. buneb $o bumo ba]defan, insanaSul faqlu hawaya:e enebila. 49. Гьабулеб жо чияр лълъикIаб, чияда рекъонгутIизе мун лълъикIав. habuleb $o xiyar :ijab, xiyada reqonguTi#e mun :ijaw. Бунеб жо чиял лълъикIаб, чияда рокъонгутIде мун лълъикIав. buneb $o xiyal :ijab, xiyada roqonguTde mun :ijaw. 50. Гьабулеб кверзухъе билълъаги, кунеб рекIехъе билълъаги. (Гьабулелълъе квер битIаги, кунелълъе чехь битIаги). habuleb kwer#u]e bi:agi, kuneb reje]e bi:agi. (habule:e kwer biTagi, kune:e xe% biTagi). Бунеб кверзухъе билълъаги, конеб рокIехъе билълъаги. (Бунелълъе квер битIаги, конелълъе чехь битIаги). buneb kwer#u]e bi:agi, koneb roje]e bi:agi. (bune:e kwer biTagi, kone:e xe% biTagi). 51. Гьабулеб щинабги гьабун, «МархIаба!» – ян абуниги, «Ма, хIама!» – ян абуниги – цого жо. habuleb &inabgi habun, «mar\aba!» - yan abunigi, «ma, \ama!» - yan abunigi - cogo $o. Бунеб щинябги бумо, «МархIаба!» – ян абуниги, «Ма, хIама!» – ян абуниги – цого жо. buneb &inyabgi bumo, «mar\aba!» - yan abunigi, «ma, \ama!» - yan abunigi - cogo $o. 52. Гьабулелълъуб гуреб рацIцIалъи букIунеб, цIунулелълъубин. habule:ub gureb ra~a;i bujuneb, `unule:ubin. Бунелълъуб гуреб рацIцIали букIинеб, цIунинелълъубин. bune:ub gureb ra~ali bujineb, `unine:ubin. 53. Гьабун куцараб квер, кванан куцараб чехь. habun kucarab kwer, kwanan kucarab xe%. Бумо куцураб квер, кунан куцураб чехь. bumo kucurab kwer, kunan kucurab xe%. 54. Гьабун тараб ишалда пашманлъун ххайир гьечIо, ххадур ракIал гIодиялълъ хварав чи вахъинаро. habun tarab i^alda _a^man;un {ayir hezo, {adur rajal fodiya: [waraw xi wa]ilaro. Бумо тараб ишалълъа пашмалун ххайир гьечIо, ххадур ракIал гIодиялълъ хIварав чи вахъиняро. bumo tarab i^a:a _a^malun {ayir hezo, {adur rajal fodiya: \waraw xi wa]inyaro. 55. Гьабунго гьабунила гьидалIессул гъваца лIугьараб. habungo habunila hida/eSul vwaca /uharab. Бумого бунила гьидалълъессул гъваца лълъугьараб. bumogo bunila hida:eSul vwaca :uharab. 56. ГьабунгутIи – кIарчанлъи, кIунгутIи – хIалихьалъи. habunguTi - jarxan;i, junguTi - \ali%a;i. БумогутIи – кIарчали, кIомогутIи – хIалихьали. bumoguTi - jarxali, jumoguTi - \ali%ali. 57. Гьабуни батула, балагьани щола. habuni batula, balahani &ola. Буни батиня, балагьани щоня. buni batinya, balahani &onya. 58. Гьабуни букIунеб жо буго кеп. habuni bujuneb $o bugo ke_. Буни букIинеб жо буго кеп. buni bujineb $o bugo ke_. 59. Гьабуни рацIцIалъи хIамибокьобги букIунеб, гьабичIони хханассул кIалгIабахъги букIунареб. habuni ra~a;i \amibopobgi bujuneb, habizoni {anaSul jalfaba]gi bujunareb. Буни рацIцIали хIамибокьобги букIинеб, бучIони хханассул кIалгIабахъги букIиняреб. buni ra~ali \amibopobgi bujineb, buzoni {anaSul jalfaba]gi bujinyareb. 60. Гьабуниги гIолареб дуниял, гьабичIони кин гIолеб? habunigi folareb duniyal, habizoni kin foleb? Буниги гIенареб дунял, бучIони кини гIенеб? bunigi fenareb dunyal, buzoni kini feneb? 61. Гьабун щинаб хIалтIи лълъил битIун кколеб, гьарун щинал лъимал лълъие ххутIулел? habun &inab \alTi :il biTun Koleb, harun &inal ;imal :iye {uTulel? Бумо щиняб хIалтIи лълъили битIун ккенеб, румо щинял гьимал лълъее ххутIинел? bumo &inyab \alTi :ili biTun Keneb, rumo &inyal himal :eye {uTinel? 62. Гьабураб бадиб чIвайги – хIалихьалъийила. haburab badib zwaygi - \ali%a;iyila. Бураб бардиб чIвайги – хIалихьалийила. burab bardib zwaygi - \ali%aliyila. 63. Гьабураб гурони батулареб, таралълъ нилIеде мугъ реххулеб. haburab guroni batulareb, tara: ni/ede muv re{uleb. Бураб гурони батиняреб, таралълъ нелълъеде могъ реххинеб. burab guroni batinyareb, tara: ne:ede mov re{ineb. 64. Гьабураб гIамал тезегIан, вижараб росу толеб. haburab famal te#efan, wi$arab rosu toleb. Бураб гIамал тедегIан, вижараб росо тенеб. burab famal tedefan, wi$arab roso teneb. 65. Гьабураб кваниеги бежараб чадиеги чи камуларев. haburab kwaniyegi be$arab xadiyegi xi kamularew. Бураб куниеги бежараб чодоеги чи каминярев. burab kuniyegi be$arab xodoyegi xi kaminyarew. 66. Гьабураб лълъикIлъи бадиб чIвалареб. haburab :ij;i badib zwalareb. Бураб лълъикIли бардиб чIваняреб. burab :ijli bardib zwanyareb. 67. Гьабурабго квинчIони, квинчIого ххутIула. haburabgo kwinzoni, kwinzogo {uTula. Бурабго кончIони, кончIого ххутIиня. burabgo konzoni, konzogo {uTinya. 68. Гьабурасс какулеб, кварасс беццулеб. haburaS kakuleb, kwaraS beCuleb. Бурасс какинеб, кварасс беццинеб. buraS kakineb, kwaraS beCineb. 69. Гьабурассда гьабураб чIчIаги, бикъарассда бикъараб чIчIаги. haburaSda haburab Zagi, biqaraSda biqarab Zagi. Бурассда бураб чIчIаги, бикъарассда бикъараб чIчIаги. buraSda burab Zagi, biqaraSda biqarab Zagi. 70. Гьабурассе гьабураб батула, гьабичессе гьабичеб батула (Гьабурассе – гьабураб, гьабичIессе – гьабичIеб). haburaSe haburab batula, habizeSe habizeb batula (haburaSe - haburab, habizeSe - habizeb). Бурассе бураб батиня, бучессе бучеб батиня (Бурассе – бураб, бучIессе – бучIеб). buraSe burab batinya, buzeSe buzeb batinya (buraSe - burab, buzeSe - buzeb). 71. Гьабурассе гьабураб бетIер лъуралълъуб батулеб. haburaSe haburab beTer ;ura:ub batuleb. Бурассе бураб бел'эр гьуралълъуб батинеб. buraSe burab bel'er hura:ub batineb. 72. Гьабурассе гьабураб бецIизе цо къоги – нусго сон, нусго сонги – цо къо. haburaSe haburab be`i#e co qogi - nusgo songi, nusgo congi - co qo. Бурассе бураб бецIде цо къоги – нусго сон, нусго сонги – цо къо. buraSe haburab be`de co qogi - nusgo songi, nusgo congi - co qo. 73. Гьабурассул гьабураб гьойдаги лъалебила. haburaSul haburab hoydagi ;alebila. Гьой букIарабила нухда бегун. Цо нухлуласс гьелда гьикъарабила нухда бегунгIаги мун щиб гьабулебилан. Гьойцца жаваб кьурабила лълъикIавги квешавги чи лъазе бегун бугилан. КIал гIемерав нухлулав, нухда бегунищин лълъикIавги квешавги чи лъалевилан, велъун вуго. Гьойцца жаваб кьун буго. - У, гьедин лъала! ЛълъикIав чи, дида цо рагIицин абичIого, жиндирго нухда уна. Квешав чиясс я гамачI речIчIула, я тIил кьабула. Цо-цо мун гIадинав кколареб жоялълъул ургъалида вукIунев чиясс гьел дуцца гIадинал суалалги кьола. hoy bujarabila nu[da begun. co nu[lulaS helda hiqarabila nu[da begunfagi mun &ib habulebilan. hoyCa $awab purabila :ijawgi kwe^awgi xi ;a#e begun bugilan. jal femeraw nu[lulaw, nu[da beguni&in :ijawgi kwe^awgi xi ;alewilan, we;un wugo. hoyCa $awab pun bugo. - u, hedin ;ala! :ijaw xi dida raficin abizogo $indirgo nu[da una. kwe^aw xiyaS ya gamaz reZula, ya Til pabula. co-co mun fadinaw Kolareb $oya:ul urvalida wujunew xiyaS hel duCa fadinal sualalgi pola. Бурассул бураб гьойдаги гьанебила. buraSul burab hoydagi hanebila. Гьой букIарабила нугьла бегун. Цо нугьлуласс гьелълъа гьикъарабила нугьла бегунгIаги мун щиби бунебилан. Гьойцца джаваб кьурабила лълъикIавги кошавги чи гьаде бегун бугилан. КIал гIемерав нугьлулав, нугьла бегунщийин лълъикIавги кошавги чи гьаневилан, воххун вуго. Гьойцца джаваб кьумо буго. - Э, гьедин гьаня! ЛълъикIав чи, дида цо рагIицин абчIого, жендерго нугьла эна. Кошав чиясс я гамачI речIчIиня, я ил кьапIиня. Цо-цо мун гIадинав ккенареб жоялълъул ургъалида вукIинев чиясс гьел дуцца гIадинал суалалги кьена. hoy bujarabila nuhla begun. co nuhlulaS he:a hiqarabila nuhla begunfagi mun &ibi bunebilan. hoyCa Gawab purabila :ijawgi ko^awgi xi hade begun bugilan. jal femeraw nuhlulaw, nuhla begun&iyin :ijawgi ko^awgi xi hanewilan, wo{un wugo. hoyCa Gawab pumo bugo. - e, hedin hanya! :ijaw xi dida raficin abzogo $endergo nuhla ena. ko^aw xiyaS ya gamaz reZinya, ya il paPinya. co-co mun fadinaw Kenareb $oya:ul urvalida wujinew xiyaS hel duCa fadinal sualalgi pena. 74. Гьабурассе – ссахIила, ссванххарассе – гьирила. haburaSe - Sa\ila, Swan{araSe - hirila. Бурассе – ссахIила, ссванххарассе – гьирила. buraSe - Sa\ila, Swan{araSe - hirila. 75. Гьабурассул квералда лъалеб, кварассул кIалалда лъалеб. haburaSul kweralda ;aleb, kwaraSul jalalda ;aleb. Бурассул квералълъа гьанеб, кварассул кIалалълъа гьанеб. buraSul kwera:a haneb, kwaraSul jala:a haneb. 76. Гьабухъе букIунеб жо – гIадат, куцахъе букIунеб жо – черхх. habu]e bujuneb $o - fadat, kuca]e bujuneb $o - xer{. Бухъе букIинеб жо – гIадат, куцухъе букIинеб жо – черхх. bu]e bujineb $o - fadat, kucu]e bujineb $o - xer{. 77. Гьабухъе букIунеб жойила дуниял. habu]e bujuneb $oyila duniyal. МагIарулаз гьаб кици гIунтIизабула Шагь-ГIабасиде. mafarula# hab kici funTi#abula ^ah fabaside. Гьесс хъван букIарабила гьаб дуниял, лълъицца кин гьабуниги, гьабухъе букIунеб жо бугилан. Гьеб бихьарабила цо гIолохъанчияссда. Цинги гьесс шагьассде кагъат хъварабила, дур ваццассул вас вачIунев вугин, данде вахъаян. heS ]wan bujarabila hab duniyal, :iCa kin habunigi, habu]e bujuneb $o bugilan. heb bi%arabila co folo]anxiyaSda. cingi heS ^ahaSde kavat ]warabila, dur waCaSul was wazunew wugin, dande wa]ayan. Шагьассул чара хванила. Дир васги гьечIо, ваццассул васги гьечIо, гьасс бицунеб жого щибилан виххун ххутIанила. Аххирги, жого гьечIеб жо гьаб батиларилан, чукъа-рахьангун «ваццассул васассда» данде вахъанила. ^ahaSul xara [wanila. dir was hezo, waCaSul wasgi hezo, haS bicuneb $o &ibilan wi{un {uTanila. a{irgi, $ogo hezeb $o hab batilarilan, xuqa-ra%angun «waCaSul wasaSda» dande wa]anila. ВачIанила цо гIадатияв гIолохъанчиги гьессул гьалмагълъиги. Шагьасс хIал лъазе течIила, кIудияб хIурматалда гьобол жиндирго кIалгIаялде вачанила. Гьоболлъи-хIурматалдасса ххадуб, асскIосса чагIиги нахъе ритIун, шагьасс гьессда гьикъанила. wazanila co fadatiyaw folo]anxigi heSul halmav;igi. ^ahaS \al ;a#e tezila, judiyab \urmatalda hobol $indirgo jalfayalde waxanila. hobol;i-\urmataldaSa {adub, aSjoSa xafigi na[e riTun, ^ahaS heSda hiqanila. - Ле, мунго кинав гIабдал, шагь маххссараде кколев? Дир ваццги гьечIо, ваццассул васги гьечIо! Васасс къокъаб жаваб кьунила. - le, muhgo kinaw fabdal, ^ah ma{Sarode Kolew? dir waCgi hezo, waCaSul wasgi hezo! - Дуцца хъван батана гьабухъе букIунеб жо бугила дуниял. Диццаги гьелда рекъон гьабулеб буго... - duCa ]wan batana habu]e bujuneb $o bugila duniyal. diCagi helda reqon habuleb bugo... Шагьассда гьессда абизе жо батичIила. Ваццассул вас жиндирго вазирлъун толев вугилан ххалкъалдаги лъазабун, гьеб балъголъи гьесс чиядасса баххчанила. Гьессдасса лълъикIав вазир Шагь-ГIабасил вукIинчIевила. ^ahaSda heSda abi#e $o batizila. waCaSul was $indirgo wa#ir;un tolew wugilan {alqaldagi ;a#abun, heb ba;go;i heS xiyadaSa ba{xanila. heSdaSa :ijaw wa#ir ^ah fabasil wujinzewila. Бухъе букIинеб жойила дунял. bu]e bujineb $oyila dunyal. Маарулаз гьаб кици гIунтIдебуня Шагь-ГIабасиде. maarula# hab kici funTdebunya ^ah fabaside. Гьесс хъвамо букIарабила гьаб дунял, лълъицца кини буниги, бухъе букIинеб жо бугилан. Гьеб бихьарабила цо гIолохъанчияссда. Ценги гьесс шагьассде кагъат хъварабила, дур ваццассул вас вачIинев вугин, данде вахъаян. heS ]wamo bujarabila hab dunyal, :iCa kini bunigi, bu]e bujineb $o bugilan. heb bi%arabila co folo]anxiyaSda. cengi heS ^ahaSde kavat ]warabila, dur waCaSul was wazinew wugin, dande wa]ayan. Шагьассул чара хIванила. Дир васги гьечIо, ваццассул васги гьечIо, гьасс бицинеб жого щибилан виххун ххутIанила. Аххирги, жого гьечIеб жо гьаб батларилан, чукъа-рахьангин «ваццассул васассда» данде вахъанила. ^ahaSul xara \wanila. dir was hezo, waCaSul wasgi hezo, haS bicineb $o &ibilan wi{un {uTanila. a{irgi, $ogo hezeb $o hab batlarilan, xuqa-ra%angun «waCaSul wasaSda» dande wa]anila. ВачIанила цо гIадатияв гIолохъанчиги гьессул гьалмагълиги. Шагьасс хIал гьаде течIила, кIудаб хIурматалълъа гьобол жендерго кIалгIаялълъе вачанила. Гьоболи-хIурматалълъасса ххадуб, гъунисса чиги нахъе ритIун, шагьасс гьессда гьикъанила. wazanila co fadatiyaw folo]anxigi heSul halmavligi. ^ahaS \al hade tezila, judab \urmata:a hobol $endergo jalfaya:e waxanila. hoboli-\urmata:aSa {adub, vuniSa xigi na[e riTun, ^ahaS heSda hiqanila. - Ле, мунго киняв абдал, шагь маххссароде кконев? Дир ваццги гьечIо, ваццассул васги гьечIо! Васасс къокъаб джаваб кьунила. - le, muhgo kinyaw abdal, ^ah ma{Sarode Konew? dir waCgi hezo, waCaSul wasgi hezo! wasaS qoqab Gawab punila. - Дуцца хъвамо батана бухъе букIинеб жо бугила дунял. Диццаги гьелълъа рокъон бунеб буго... - duCa ]wamo batana bu]e bujineb $o bugila dunyal. diCagi he:a roqon buneb bugo... Шагьассда гьессда абде жо батчIила. Ваццассул вас жендерго вазирлун тенев вугилан ххалкъалълъаги гьадебумо, гьеб балголи гьесс чиядасса баххчанила. Гьессдасса лълъикIав вазир Шагь-ГIабасил вукIчIевила. ^ahaSda heSda abde $o batzila. waCaSul was $endergo wa#irlun tenew wugilan {alqa:agi hadebumo, heb balgoli heS xiyadaSa ba{xanila. heSdaSa :ijaw wa#ir ^ah fabasil wujzewila. 78. Гьаваялда рекъон черхх биччан тани, таманал балагьал хIехьезе ккола. hawayalda reqon xer{ biXan tani, tamanal balahal \e%e#e Kola. Гьаваялълъа рокъон черхх биччан тани, таманал балагьал хIуккуде ккена. hawaya:a roqon xer{ biXan tani, tamanal balahal \uKude Kena. 79. Гьавизеги вас лълъикIав, росонибги ролI лълъикIаб. hawi#egi was :ijaw, rosonibgi ro/ :ijab. Вудеги вас лълъикIав, росонибги ролълъ лълъикIаб. wudegi was :ijaw, rosonibgi ro: :ijab. 80. Гьавудила – гIорцIцIила, гIодов чIчIела – вакъила. hawudila - for~ila, fodow Zela - waqila. Вудадила – гIорцIцIла, гIодов чIчIела – вакъла. wududila - for~la, fodow Zela - waqla. 81. Гьавунщинав васассул ХIажимурад вахъунарев. hawun&inaw wasaSul \a$imurad wa]unarew. Вумощиняв васассул ХIажимурад вахъинярев. wumo&inyaw wasaSul \a$imurad wa]inyarew. 82. Гьагаб гьой рачIчIгун багъулеб. hagab hoy raZgun baguleb. Гьагаб гьой рачIчIгин багъинеб. hagab hoy raZgin bagineb. 83. Гьагав чи чан къолоде? hagaw xi xan qolode? Гьагав чи чан къолоде? hagaw xi xan qolode? 84. Гьагасс гьор бухIулеб, гогьасс чу чIвалеб. hagaS hor bu\uleb, gohaS xu zwaleb. Гьагасс гьор бухIинеб, гогьасс чу чIванеб. hagaS hor bu\ineb, gohaS xu zwaneb. 85. Гьагьал – МухIамалълъуй, хIама – нижелълъуй. hahal - mu\ama:uy, \ama - ni$e:uy. Гьагьал – МухIумалълъуй, хIама – нежелълъуй. hahal - mu\uma:uy, \ama - ne$e:uy. 86. Гьагьикь вукIарассе чухъа щведал, хъубабищин, бацIцIадабищилан гьикъарабила. hahip wujaraSe xu]a &wedal, ]unani&in, ba~adabi&ilan hiqarabila. Гьагьикь вукIарассе чухъа щодал, хъубабщийин, бацIцIадабщийилан гьикъарабила. hahip wujaraSe xu]a &odal, ]unan&iyin, ba~adab&iyilan hiqarabila. 87. Гьагьинибе лълъим тIоге, тIаргъинибе мугь баге. hahinibe :im Toge, Tarvinibe muh bage. Гьагьинибе лълъим тIоге, тIаргъинибе мугь баге. hahinibe :im Toge, Tarvinibe muh bage. 88. ГьагIигун хIамил гьуърул чучулел, гьересси бициндал мацIцIихъанассул керен чучулеб. hafigun \amil hu'rul xuxulel, hereSi bicindal ma~i]anaSul keren xuxuleb. ГьагIигин хIамил гьуърул чучинел, гьересси бицун мацIцIихъанассул керен чучинеб. hafigun \amil hu'rul xuxinel, hereSi bicun ma~i]anaSul keren xuxineb. 89. ГьагIизе лъанщинаб хIамаги гуро, мимидарабщинаб кетоги гуро. hafi#e ;an&inab \amagi guro, mamadarab&inab ketogi guro. ГьагIде гьамощиняб хIамаги гуро, мимидарабщиняб кетоги гуро. hafde hamo&inyab \amagi guro, mamadarab&inyab ketogi guro. 90. ГьагIу ххун, мучариги зарал гьечIо. hafu {un, muxarigi #aral hezo. ГьагIо ххумо, мучариги зарал гьечIо. hafo {umo, muxarigi #aral hezo. 91. Гьадабаго зоб буго, зоб бакьулIго бакъ буго, Баххуе даруги дагьайги кьижи буго. hadabago #ob bugo, #ob bapu/go baq bugo, ba{uye darugi dahaygi pi$i bugo. «Гьадин битIараб бокьула дие гьудул!» «hadin biTarab bopula diye hudul!» Сапаралълъ унаго, царалги борхьилги гьудуллъи ккарабила. Гьез гIор бахине кколеб букIанила. Борохь чIчIанила жинда лълъим лъаларилан. Царацца абунила жиндир габуралда жемейин, жинцца бахъилин мун доб рахъалде. sa_ara: unago, caralgi bor%ilgi hudul;i Karabila. he# for ba[ine Koleb bujanila. boro% Zanila $inda :im ;alarilan. caraCa abunila $indir gaburalda $emeyin, $inCa ba]ilin mun dob ra]alde. ГIор бакьулIе щвейгун, борхьицца цер гъанкъизе ххиял гьабунила. Царацца гьелда абунила. for bapu/e &weygun, bor%iCa cer vanqi#e {iyal habunila. caraCa helda abunila. - Гьабгощинаб меххалълъ цадахъги рукIун, цоцазда гьумерги бихьичIогойищхха нилI ратIалъилел? - habgo&inab me{a: cada]gi rujun, coca#da humergi bi%izogoyi&{a ni/ raTa;ilel? - Ма, балагье! – ян бегьун бачIанила борхьицца жиндирго бетIер. - ma, balahe! - yan behun bazanila bor%iCa $indirgo beTer. Ххапун кIалдибеги бачун, чIчIинтIун рехханила царацца гьелълъул бетIер. {a_un jaldibegi baxun, ZinTun re{anila caraCa he:ul beTer. Цинги, кIиябго рахъалълъ ишанги ккун, чIор гIадин салтIа борохьги битIизабун, царацца гьадал рагIаби абуралила. (БитIун хьвадарабани, гьадин битIизабизе ккелароан). cingi, jiyabgo ra]a: i^angi Kun, zor fadin salTa boro%gi biTi#abun, caraCa hadal rafabi aburabila. (biTin %wadarabani, hadin biTi#abi#e Kelaroan). Гьадабаго зоб буго, зоб бакьолълъго бакъ буго, Баххуе даруги дагьайги кьижи буго. hadabago #ob bugo, #ob bapo:go baq bugo, ba{uye darugi dahaygi pi$i bugo. «Гьадин битIараб бокьиня де гьудул!» «hadin biTarab bopinya de hudul!» Сапаралълъ энаго, царалги борхьилги гьудули ккарабила. Гьез гIор бахъде ккенеб букIанила. Борохь чIчIанила женда лълъин гьанярилан. Царацца абунила жендер габуралълъа жемейин, женцца бахълин мун даб рахъалълъе. sa_ara: unago, caralgi bor%ilgi huduli Karabila. he# for ba[de Keneb bujanila. boro% Zanila $enda :in hanyarilan. caraCa abunila $ender gabura:a $emeyin, $enCa ba]lin mun dab ra]a:e. ГIор бакьолълъе щвейгун, борхьицца цер гъанкъде ххиял бунила. Царацца гьелълъа абунила. for bapo:e &weygun, bor%iCa cer vanqde {iyal bunila. caraCa he:a abunila. - Гьабгощинаб меххалълъ цадахъги рукIун, цоцазда гьомерги бихьчIогощихха нилълъ баланилел? - habgo&inab me{a: cada]gi rujun, coca#da homergi bi%zogo&i{a ni: balanilel? - Ма, балагье! – ян бегьун бачIанила борхьицца жендерго бел'эр. - ma, balahe! - yan behun bazanila bor%iCa $endergo bel'er. ХхапIун кIалдибеги бачун, чIчIинтIун рехханила царацца гьелълъул бел'эр. {a_un jaldibegi baxun, ZinTun re{anila caraCa he:ul bel'er. Ценги, кIиябго рахъалълъ ишанги ккумо, чIор гIадин сала борохьги битIдебумо, царацца гьадал рагIаби абуралила. (БитIун хьвадарабани, гьадин битIдебуде ккелароан). cengi, jiyabgo ra]a: i^angi Kumo, zor fadin sala boro%gi biTdebumo, caraCa hadal rafabi aburabila. (biTin %wadarabani, hadin biTdebude Kelaroan). 92. Гьадин гьабун, дада хварав, додин гьабун, баба хварай. hadin habun, dada [waraw, dodin habun, baba [waray. Гьадин бумо, дада хIварав, дадин бумо, баба хIварай. hadin bumo, dada \waraw, dadin bumo, baba \waray. 93. Гьадин чIчIун иш тIубаларо, тIохда чIчIун бечелъиларо. hadin Zun i^ Tubalaro, To[da Zun bexe;ilaro. Гьай, гьерссихъаналълъул гьерссихъан! – ан абурабила царацца тIанчIида. hay herSi]ana:ul herSi]an! - an aburabila caraCa Tanzida. МагIардаги регун, гъоба кIкIалахъ чIахI-къулалда рекIараб цIадухъ ралагьун рукIанила церги тIинчIги. Царацца хьалбал роркьулеб ххвел гьабулеб букIанила. mafardagi regun, voba Jala] za\-qulalda rejarab `adu] ralahun rujanila cergi Tinzgi. caraCa %albal rorpuleb {wel habuleb bujanila. - Дуцца гьабулеб жо щиб, эбел? – ан цIехханила царатIинчIалълъ. - duCa habuleb $o &ib ebel? - an `e{anila caraTinza:. - Гъоба-а-а кIкIалахъ бугеб цIаялълъ хьалбал роркьулеб буго, дир гьитIин! - voba-a-a Jala] bugeb `aya: %albal rorpuleb bugo dir hiTin! Цодагьаб заманалдассан царатIинчI, эххедеги кIанцIун, гIодоб речIчIанила. codahab #amanaldaSan caraTinz e{edegi jan`un fodob reZanila. - Дуе щиб лIугьараб?! – ан бихха-ххочун лIугьанила цер. - duye &ib /uharab?! - an bi{a-{oxun /uhanila cer. - Гьа-а-а-гъаб цIадул хIенехI дитIе бортана! – ян абунила, бер къапичIого, тIинчIалълъ, гъобе ккалахъе квачIги битIун. - ha-a-a-vab `adul \ene\ diTe bortana! - yan abunila ber qa_izogo Tinza:, vobe Jala]e kwazgi biTun. - Гьай гьерссихъаналълъул гьерссихъан! – ан абунила царацца тIанчIида. - hay herSi]ana:ul herSi]an! - an abunila caraCa Tanzida. Гьадин чIчIомо иш обаняро, огьла чIчIомо бечелиняро. hadin Zomo i^ obanyaro, ohla Zomo bexelinyaro. Гьай, гьерссихъаналълъул гьерссихъан! – ан абурабила царацца анчIида. hay herSi]ana:ul herSi]an! - an aburabila caraCa anzida. Маардаги регун, гъоба кIкIалахъ чIахI-къулалълъа ракIараб цIадухъ ралагьун рукIанила церги энчIги. Царацца хьалбал роркьинеб ххвел бунеб букIанила. maardagi regun, voba Jala] za\-qula:a rajarab `adu] ralahun rujanila cergi enzgi. caraCa %albal rorpineb {wel buneb bujanila. - Дуцца бунеб жо щиби, эбел? – ан цIуххунила цараэнчIалълъ. - duCa buneb $o &ibi ebel? - an `u{unila caraenza:. - Гъоба-а-а кIкIалахъ бугеб цIаялълъ хьалбал роркьинеб буго, дир гьитIин! - voba-a-a Jala] bugeb `aya: %albal rorpineb bugo dir hiTin! Цодагьаб заманалълъассан цараэнчI, эххедеги кIанцIун, гIодоб рачIчIанила. codahab #amana:aSan caraenz e{edegi jan`un fodob raZanila. - Дой щиби лълъугьараб?! – ан бихха-ххочун лълъугьанила цер. - doy &ibi :uharab?! - an bi{a-{oxun :uhanila cer. - Гьа-а-а-гъаб цIадол хIенехI диле бортана! – ян абунила, бер къапIчIого, энчIалълъ, гъобе ккалахъе квачIги битIун. - ha-a-a-vab `adol \ene\ dile bortana! - yan abunila ber qaPzogo enza:, vobe Jala]e kwazgi biTun. - Гьай гьерссихъаналълъул гьерссихъан! – ан абунила царацца анчIида. - hay herSi]ana:ul herSi]an! - an abunila caraCa anzida. 94. Гьакида квер рокъобго чIвай. hakida kwer roqobgo zway. Гьиркила квер рукъубго чIвае. hirkila kwer ruqubgo zwaye. 95. Гьакидасса тIутI бачахъеян абурабила лъарагIасс (Гьиридасса тIутI бачахъе). hakidaSa TuT baxa]eyan aburabila ;arafaS (hiridaSa TuT baxa]e). Кициялълъ абулеб буго, кигIан гьитIинаб жоялълъулги жинда рекъараб цIцIайи букIунила, гьелда тIад гьелълъул бакIлъиялда рекъараб захIматги унилан. kiciya: abuleb bugo, kifan hiTinab $oya:ulgi $inda reqarab ~ayi bujunila, helda Tad he:ul baj;iyalda reqarab #a\matgi unilan. Гьиркиласса тIутI бачахъеян абурабила гьарагIасс (Гьиридасса тIутI бачахъе). hirkilaSa TuT baxa]eyan aburabila harafaS (hiridaSa TuT baxa]e). Кициялълъ абинеб буго, кагIан гьитIиняб жоялълъулги женда ракъараб цIцIай букIинила, гьелълъа ад гьелълъул бакIлиялълъа ракъараб захIматги энилан. kiciya: abineb bugo, kafan hiTinyab $oya:ulgi $enda raqarab ~ay bujinila, he:a ad he:ul bajliya:a raqarab #a\matgi enilan. 96. Гьакил бетIергьанассул бакъаналда рекъонила гьелда рекIарасс кечI ахIизе кколеб. hakil beTerhanxiyaSul baqanalda reqonila helda rejaraS kez a\i#e Koleb. Гьиркил белегьанассул макъаналълъа рокъонила гьелълъа ракIарасс кечI ахIде ккенеб. hirkil belehanxiyaSul maqana:a roqonila he:a rajaraS kez a\de Keneb. 97. Гьакил юк чодаги лъоге, чол гьир хIамидаги баге. hakil yuk xodagi ;oge, xol hir \amidagi bage. Гьиркил юк чолаги гьоги, чол гьир хIамилаги баги. hirkil yuk xolagi hogi, xol hir \amilagi bagi. 98. Гьакълил гьудул къо ккедал ватуларевила. haqlil hudul qo Kedal watularewila. Гьекълил гьудул къо ккедал ватиняревила. heqlil hudul qo Kedal watinyarewila. 99. Гьакълил рокъоб чехьги къай, чияр рокъоб берги къай. haqlil roqob xe%gi qay, xiyar roqob bergi qay. Гьекълил рукъуб чехьги къае, чиял рукъуб берги къае. heqlil ruqub xe%gi qaye, xiyal ruqub bergi qaye. 100. Гьакълицца гIадаллъулареб бетIер букIунаребила, кIалцIуцца ццулъулареб чу букIунаребила. haqliCa fadal;ulareb beTer bujunarebila, jal`uCa Cu;ulareb xu bujunarebila. Гьекълицца гIадалиняреб бел'эр букIиняребила, кIалцIоцца ццулиняреб чу букIиняребила. heqliCa fadalinyareb bel'er bujinyarebila, jal`oCa Culinyareb xu bujinyarebila. 101. Гьакълицца чехь бихъуларо, бетIер бихъула. haqliCa xe% bi]ularo, beTer bi]ula. Гьекълицца чехь бихъиняро, бел'эр бихъиня. heqliCa xe% bi]inyaro, bel'er bi]inya. 102. Гьакълиццайин бахIарчи чIвалев, чIагIдаццайин цагъур чIехьолеб. haqliCayin ba\arxi zwalew, zafdaCayin cavur ze%oleb. Гьекълиццайин бахIарчи чIванев, чIагIдаццайин цугъур чIехьенеб. heqliCayin ba\arxi zwanew, zafdaCayin cuvur ze%eneb. 103. Гьал мугIрул цIураб гIиги гIалах цIураб боцIцIиги бугебани дир! – илан абунила цоясс. – Гьел чIвазе бацIлъун дунги вугевани! – ян абурабила цогиясс. hal mufrul `urab figi fala{ `urab bo~igi bugebani dir! - ilan abunila coyaS, - hel zwa#e ba`;un dungi wugewani! - yan aburabila cogiyaS. Гьал муърул цIураб гIиги гIалах цIураб боцIцIиги бугебани дир! – илан абунила цоясс. – Гьел чIваде бацIлун дунги вугевани! – ян абурабила цогиясс. hal mu'rul `urab figi falah `urab bo~igi bugebani dir! - ilan abunila coyaS, - hel zwade ba`lun dungi wugewani! - yan aburabila cogiyaS. 104. Гьал роццал нахъа рукIаго, кире рахъаниги, нилIер бусен махIцинчIого букIинарилан абурабила гъадицца тIанчIазда. hal roCal na]a rujago, kire ra]anigi, ni/er busen ma\cinzogo bujinarilan aburabila vadiCa Tanza#da. ГъадитIанчIаз эбелалда абурабила, нилIер бусенги махIцун бугин, цоги бакIалде рахъани бокьилаанилан. Гъадиццаги тIанчIазе гьадинаб жаваб кьун бугила. vadiTanza# ebelalda aburabila, ni/er busengi ma\cun bugin, cogi bajalde ra]ani bopilaanilan. vadiCa Tanza#e hadinab $awab pun bugila. Гьал роццал нахъа рукIаго, кере рахъаниги, нелълъер босен махIцчIого букIинярилан абурабила гъадицца анчIазда. hal roCal na]a rujago, kere ra]anigi, ne:er bosen ma\czogo bujinyarilan aburabila vadiCa anza#da. ГъадианчIаз эбелалълъа абурабила, нелълъер босенги махIцун бугин, цоги бакIалълъе рахъани бокьлаанилан. Гъадиццаги анчIазе гьадинаб джаваб кьумо бугила. vadiTanza# ebela:a aburabila, ne:er bosengi ma\cun bugin, cogi baja:e ra]ani boplaanilan. vadiCa anza#e hadinab Gawab pumo bugila. 105. Гьалагаб чол кIал бицца белъунеб, гьагав чияссул бетIер чияцца буххулеб. halagab xol jal biCa be;uneb, hagaw xiyaSul beTer xiyaCa bu{uleb. Гьалагаб чол кIал бицца белгьинеб, гьагав чияссул бел'эр чияцца буххинеб. halagab xol jal biCa belhineb, hagaw xiyaSul bel'er xiyaCa bu{ineb. 106. Гьалго берал къвакани, щвела цоги вокьулев, Гьалго кьунссрул кIичIани, восила лагачергес. halgo beral qwakani, &wela cogi wopulew, halgo punSrul jizani, wosila lagaxerges. Гьалго берал къвакани, щоня цоги вокьинев, гьалго кьунссрул кIичIани, восла лагачергес. halgo beral qwakani, &onya cogi wopinew, halgo punSrul jizani, wosla lagaxerges. 107. Гьалдасса къваридаб къо бачIунгеги. haldaSa qwaridab qo bazungegi. Гьалълъасса къваридаб къо бегьугеги. ha:aSa qwaridab qo behugegi. 108. Гьалдолебго-гьалдолеб хьагги буго, хьандолевго-хьандолев россги вуго. haldolebgo-haldoleb %aggi bugo, %andolewgo-%andolew roSgi wugo. Гьалденебго-гьалденеб хьагги буго, хьанденевго-хьанденев россги вуго. haldenebgo-haldeneb %aggi bugo, %andenewgo-%andenew roSgi wugo. 109. Гьалие – цIцIад, цIцIолбое – бакъ. haliye - ~ad, ~olboye - baq. Гьолое – цIцIад, цIцIолбое – бакъ. holoye - ~ad, ~olboye - baq. 110. Гьалмагъ кьучIчIав ккве, гьудул божарав ккве. halmav puZaw Kwe, hudul bo$araw Kwe. Гьалмагъ кьучIчIав ккое, гьудул божарав ккое. halmav puZaw Koye, hudul bo$araw Koye. 111. Гьалмагъзабазул цолъи – ххазинадул мегIер. halmav#aba#ul co;i - {a#inadul mefer. Гьалмагъзабазул цоли – ххазинадол меэр. halmav#aba#ul coli - {a#inadol meer. 112. Гьалмагъзаби гIемер рукIуна, гьудул цо гурони вукIунаро. halmav#abi femer rujuna, hudul co guroni wujunaro. Гьалмагъзаби гIемер рукIиня, гьудул цо гурони вукIиняро. halmav#abi femer rujinya, hudul co guroni wujinyaro. 113. Гьалмагъассул хIал сапаралде цадахъ ккедал лъалеб. halmavaSul \al sa_aralde cada] Kedal ;aleb. 114. Гьан бичун чед босуге, чи вихьун рагIи бицунге. han bixun xed bosuge, xi wi%un rafi bicunge. Гьан бичун чед босуги, чи вихьун рагIи бицуги. han bixun xed bosugi, xi wi%un rafi bicugi. 115. Гьан букIана – цIа щвечIо, цIа букIана – гьан щвечIо. han bujana - `a &wezo, `a bujana - han &wezo. Гьан букIана – цIа щочIо, цIа букIана – гьан щочIо. han bujana - `a &ozo, `a bujana - han &ozo. 116. Гьан квараб чудкицца чехьищ бихъараб, чед квараб гъадицца берищ бахъараб? han kwarab xudkiCa xe%i& bi]arab, xed kwarab vadiCa beri& ba]arab? Гьаб кици бухьинабула ххунздерил ххан Баххубикал эбел Хъистаманида. hab kici bu%inabula {un#deril {an ba{ubikal ebel ]istamanida. Тобтида Баххубикал васал ГIумахханги Нуцалхханги чIванилан бициндал, гьелълъ абуралила кицилъун ххутIарал гьадал рагIаби. tobtida ba{ubikal wasal fuma{angi nucal{angi zwanilan bicindal, he: aburabila kici;un {uTaral hadal rafabi. Гьан квараб чудкицца чехьщи бихъараб, чед квараб гъадицца берщи бахъараб? han kwarab xudkiCa xe%&i bi]arab, xed kwarab vadiCa ber&i ba]arab? Гьаб кици бухьдебуня ххунздерил ххан Баххубикал эбел Хъистаманида. hab kici bu%debunya {un#deril {an ba{ubikal ebel ]istamanida. Тобтида Баххубикал васал ГIумахханги Нуцалхханги чIванилан бициндал, гьелълъ абуралила кицилун ххутIарал гьадал рагIаби. tobtida ba{ubikal wasal fuma{angi nucal{angi zwanilan bicindal, he: aburabila kicilun {uTaral hadal rafabi. 117. Гьан кибе араб, гьагIу? han kibe arab, hafu? Гьан кебе араб, гьагIо? han kebe arab, hafo? 118. Гьан кколареб чу биче, рукъ кколарей чIчIужу йиччай. han Kolareb xu bixe, ruq Kolarey Zu$u yiXay. Гьан ккенареб чу биче, рукъ кконярей чIчIужу йиччае. han Kenareb xu bixe, ruq Konyarey Zu$u yiXaye. 119. Гьан кьурасс чехь бихъарабила, чед кьурасс бер бахъарабила. han puraS xe% bi]arabula, xed puraS ber ba]arabila. Гьан кьурасс чехь бихъарабила, чед кьурасс бер бахъарабила. han puraS xe% bi]arabula, xed puraS ber ba]arabila. 120. Гьан махIцани цIцIам щвала, цIцIам махIцани щиб щвалеб? han ma\cani ~am &wala, ~am ma\cani &ib &waleb? Гьан махIцани цIцIам щваня, цIцIам махIцани щиби щванеб? han ma\cani ~am &wanya, ~am ma\cani &ibi &waneb? 121. Гьан тамахаб лълъикIаб, гьудул къвакIарав лълъикIав. han tama[ab :ijab, hudul qwajaraw :ijaw. Гьан тамагьаб лълъикIаб, гьудул къвакIарав лълъикIав. han tamahab :ijab, hudul qwajaraw :ijaw. 122. Гьан тIуни ссудуларессулгунги, ссап тIуни бухIуларессулгунги гьудуллъи гьабуге. han Tuni SudulareSulgungi, Sa_ Tuni bu\ulareSulgungi hudul;i habuge. Гьан тIуни ссудунярессулгунги, ссап тIуни бухIинярессулгунги гьудули буги. han Tuni SudunyareSulgungi, Sa_ Tuni bu\inyareSulgungi huduli bugi. 123. Гьан чIалгIарасс чIер квине кколеб. han zalfaraS zer kweni Koleb. Гьан чIаргIарасс чIер конде кконеб. han zarfaraS zer konde Koneb. 124. Гьан щвечIецца гьагIу ххуй (бугелда ракI рази гьабе абураб магIна). han &wezeCa hafu {uy (bugelda raj ra#i habe aburab mafna). Гьан щочIецца гьагIо ххуе (бугелълъа ракI рази буе абураб магIна). han &ozeCa hafo {uye (buge:a raj ra#i buye aburab mafna). 125. Гьанада асскIор лъарагIассул кверал рухье, цIулада асскIор магIарулассул кверал рухье. hanada aSjor ;arafaSul kweral ru%e, `ulada aSjor mafarulaSul kweral ru%e. Гьанала гъунир гьарагIассул кверал рухье, цIулада гъунир маарулассул кверал рухье. hanala vunir harafaSul kweral ru%e, `ulada vunir maarulaSul kweral ru%e. 126. Гьанада кьабураб рокьода унтулеб. hanada paburab ropoda untuleb. Гьанала кьапIараб рокьола унтинеб. hanala paParab ropola untineb. 127. Гьанае гьан бокьаги, гьоркьобе бил тIамаги. hanaye han bopagi, horpobe bil Tamagi. Гьанае гьан бокьаги, гьоркьобе бил тIамаги. hanaye han bopagi, horpobe bil Tamagi. 128. Гьанал божи гьечIеб чадил гIагарлъи чи къваригIараб къоялълъ батулареб hanal bo$i hezeb xadil fagar;i xi qwarifarab qoya: batulareb. (Гьанал гIагарлъи гьечIеб чадил гIагарлъи – чи къваригIаралълъуб батулареб жо). (hanal fagar;i hezeb xadil fagar;i - xi qwarifara:ub batulareb $o). Гьанал божи гьечIеб чодол гIагали чи къварагIараб къоялълъ батиняреб hanal bo$i hezeb xodol fagali xi qwarafarab qoya: batinyareb. (Гьанал гIагали гьечIеб чодол гIагали – чи къварагIаралълъуб батиняреб жо). (hanal fagali hezeb xodol fagali - xi qwarafara:ub batinyareb $o). 129. Гьанал гIарщ тIолареб, тIоххол гIарщ батулареб. hanal far& Tolareb, To{ol far& batulareb. Гьанал гIарщ тIенареб, оххол гIарщ батиняреб. hanal far& Tenareb, o{ol far& batinyareb. 130. Гьанацца гурони гьан кколареб, кьолбоцца гурони гъветI кколареб. hanaCa guroni han Kolareb, polboCa guroni vweT Kolareb. Гьанацца гурони гьан ккенареб, кьолбоцца гурони гъветI кконяреб. hanaCa guroni han Kenareb, polboCa guroni vweT Konyareb. 131. Гьанацца гIорцIцIичIев рокьоцца гIорцIцIуларев. hanaCa for~izew ropoCa for~ularew. Гьанацца гIорцIцIчIев рокьоцца гIорцIцIинярев. hanaCa for~zew ropoCa for~inyarew. 132. ГьанжелъизегIан гIодилаандай эбел дун? han$e;i#efan fodilaanday ebel dun? КIудияв гIурав меххалълъ васасс эбелалда гьикъанила щиб гьабулагойин жиндир бер бахъараб. Эбелалълъ гьессда бицанила. judiyaw furaw me{a: wasaS ebelalda hiqanila &ib habulagoyin $indir ber ba]arab. ebela: heSda bicanila. - Цо къоялълъ, мун жеги гьитIинго вугев меххалълъ, жиндихъе кIвекьмахх кьейилан гIодулев вукIана мун. Диццаги кьуна. Цинги, яццгун васандулаго, бадиб кIвекьмаххалълъул гIагги тункун, бахъанахха дур бер. - co qoya:, mun $egi hiTingo wugew me{a:, $indi]e jwepma{ peyilan fodulew wujana mun. cingi diCagi puna{a. cingi, yaCgun wasandulago, badib jwepma{a:ul faggi tunkun, ba]ana{a dur ber. Васасс абуралила кицилъун лIугьарал гьадал рагIаби. wasaS aburabila kici;un /uharal hadal rafabi. ГьанджелдегIан гIодлаандай эбел дун? hanGeldefan fodlaanday ebel dun? КIудав гIурав меххалълъ васасс эбелалълъа гьикъанила щиби булагойин жендер бер бахъараб. Эбелалълъ гьессда бицанила. judaw furaw me{a: wasaS ebela:a hiqanila &ibi bulagoyin $ender ber ba]arab. ebela: heSda bicanila. - Цо къоялълъ, мун жеги гьитIинго вугев меххалълъ, жендехъе кIвецIмахх кьейилан гIодинев вукIана мун. Диццаги кьуна. Ценги, яццгин васандиняго, бардиб кIвецӏмаххалълъул гIакIги тункун, бахъанахха дур бер. - co qoya:, mun $egi hiTingo wugew me{a:, $ende]e jwe`ma{ peyilan fodinew wujana mun. cingi diCagi puna{a. cengi, yaCgin wasandinyago, bardib jwe`ma{a:ul fajgi tunkun, ba]ana{a dur ber. Васасс абуралила кицилун лълъугьарал гьадал рагIаби. wasaS aburabila kicilun :uharal hadal rafabi. 133. Гьаниб батараб те, доба батараб ккве. hanib batarab te, doba batarab Kwe. МагIарулалълъ россассе уней ясалда малълъула жидер рокъоб букIараб гIадат, кигIан лълъикIаб букIараб батаниги, те, россассул рокъоб рекъолеб, дозул батараб гIадат гьабеян. mafarula: roSaSe uney yasalda ma:ula $ider roqob bujarab fadat, kifan :ijab bujarab batanigi, te, roSaSul roqob reqoleb, do#ul batarab fadat habeyan. Гьаниб батараб те, доба батараб ккое. hanib batarab te, doba batarab Koye. Маарулалълъ россассе эней ясалълъа малълъиня жодер рукъуб букIараб гIадат, кагIан лълъикIаб букIараб батаниги, те, россассул рукъуб рекъенеб, дазул батараб гIадат буеян. maarula: roSaSe eney yasa:a ma:inya $oder ruqub bujarab fadat, kafan :ijab bujarab batanigi, te, roSaSul ruqub reqeneb, da#ul batarab fadat buyeyan. 134. Гьанив кулассев вугониги, Кулав ххан вугодила дун. haniw kulaSew wugonigi, kulaw {an wugodila dun. Гьанив кулассев вугониги, Кулав ххан вугодила дун. haniw kulaSew wugonigi, kulaw {an wugodila dun. 135. Гьанисса Гьоноде гьаналI гьурщаби, Гьонодасса нахъе хъабхъилI гьурщаби. haniSa honode hana/ hur&abi, honodaSa na]e ]ab]i/ hur&abi. Кици буго ххунздерилги гьонодиссезулги нуцабазул гьоркьоблъиялдассан бижараб. Гьел кIиялго гIагарал нуцабазул Ххунзахъ ругел рукIана бечедал, Гьонода ругел рукIана мискинал. Ххунзахъа Гьоноде битIулеб сайигъат букIунеб букIун буго бечедаб. Гьонодасса Ххунзахъе битIулеб букIунеб букIун буго дагьаб мискинаб. Гьал рагIаби кицилъун хIалтIизарула бащалъи гьечIеб кIиго сайигъаталда гьоркьоб. kici bugo {un#derilgi honodiSe#ulgi nucaba#ul horpob;iyaldaSan bi$arab. hel jiyalgo fagaral nucaba#ul {un#a] rugel rujana bexedal, honoda rugel rujana miskinal. {un#a]a honode biTuleb sayivat bujuneb bujun bugo bexedab. honodaSa {un#a]e biTuleb bujuneb bujun bugo dahab miskinab. hal rafabi kici;un \alTi#arula ba&a;i hezeb jigo sayivatalda horpob. Гьанисса Гьоноде гьаналълъ гьурщаби, Гьонодасса нахъе хъабхъилълъ гьурщаби. haniSa honode hana: hur&abi, honodaSa na]e ]ab]i: hur&abi. Кици буго ххунздерилги гьонодиссезулги нуцабазул гьоркьолиялълъассан бижараб. Гьел кIиялго гIагарал нуцабазул Ххунзахъ ругел рукIана бечедал, Гьонода ругел рукIана мискIинял. Ххунзахъа Гьоноде битIинеб сайигъат букIинеб букIун буго бечедаб. Гьонодасса Ххунзахъе битIинеб букIинеб букIун буго дагьаб мискIинаб. Гьал рагIаби кицилун хIалтIдеруня бащали гьечIеб кIиго сайигъаталълъа гьоркьоб. kici bugo {un#derilgi honodiSe#ulgi nucaba#ul horpoliya:aSan bi$arab. hel jiyalgo fagaral nucaba#ul {un#a] rugel rujana bexedal, honoda rugel rujana misjinyal. {un#a]a honode biTineb sayivat bujineb bujun bugo bexedab. honodaSa {un#a]e biTineb bujuneb bujun bugo dahab misjinab. hal rafabi kicilun \alTderunya ba&ali hezeb jigo sayivata:a horpob. 136. ГьаракIуниб кIал лъурай, КIикIуниб гIундул лъурай. harajunib jal ;uray, jijunib fundul ;uray. ГьаракIуниб кIал гьурай, КIикIуниб гIундул гьурай. harajunib jal huray, jijunib fundul huray. 137. Гьарараб кье, кьураб босе. hararab pe, purab bose. Гьарараб кье, кьураб босе. hararab pe, purab bose. 138. Гьарараб кIалалълъе жо камуларебила. hararab jala:e $o kamularebila. Гьарараб кIалалълъе жо каминяребила. hararab jala:e $o kaminyarebila. 139. Гьарараб кIалалълъе чед камулареб, гIурай ясалълъе росс камуларев. hararab jala:e xed kamulareb, furay yasa:e roS kamularew. Гьарараб кIалалълъе чед каминяреб, гIурай ясалълъе росс каминярев. hararab jala:e xed kaminyareb, furay yasa:e roS kaminyarew. 140. Гьарарай кьеги, йокьарай щваги. hararay pegi, yoparay &wagi. Гьарарай кьеги, йокьарай щваги. hararay pegi, yoparay &wagi. 141. Гьардараб мун, хIелеко, хIамие жо балареб, дахIалаб мун, ицико, эбел россассе инчIеб! hardarab mun, \eleko, \amiye $o balareb, da\alab mun, iciko, ebel roSaSe inzeb! Гьардараб мун, хIелеко, хIамие жо баняреб, дахIалаб мун, ицико, эбел россассе энчIеб! hardarab mun, \eleko, \amiye $o banyareb, da\alab mun, iciko, ebel roSaSe enzeb! 142. Гьардарав, дахIалав гIакълу амирлъун гьабурав, гьава асирлъун ккурав. hardaraw, da\alaw faqlu amir;un haburaw, hawa asir;un Kuraw. Гьардарав, дахIалав гIакълу амирлун бурав, гьава асирлун ккурав. hardaraw, da\alaw faqlu amirlun buraw, hawa asirlun Kuraw. 143. Гьардарал, дахIалал даран битIарал, дие щвараб барти тоххаб батана. hardaral, da\alal daran biTaral, diye &warab barti to{ab batana. Гьардарал, дахIалал даран битIарал, де щвараб барти тоххаб батана. hardaral, da\alal daran biTaral, de &warab barti to{ab batana. 144. Гьардарал ххунз, гIайибал реххизе нуцаби ругел! hardaral {un#, fayibal re{i#e nucabi rugel! Гьардарал ххунз, гIайибал реххде нуцаби ругел! hardaral {un#, fayibal re{de nucabi rugel! 145. ГьардухъанавгIан чи гIамал кIудиявила вукIунев. hardu]anawfan xi famal judiyawila wujunew. ГьердехъанавгIан чи гIамал кIудавила вукIинев. herde]anawfan xi famal judawila wujinew. 146. Гьардухъанасс гьари толареб, гIанкIуялълъ хъирщи толареб. hardu]anaS hari tolareb, fanjuya: ]ir&i tolareb. Гьердехъанасс гьари тенареб, гIанкIоялълъ хъирщи тенареб. herde]anaS hari tenareb, fanjoya: ]ir&i tenareb. 147. Гьардухъанассда ссадакъа кьолеб рукъ къед бихьарабго лъалебила. hardu]anaSda Sadaqa poleb ruq qed bi%arabgo ;alebila. Гьердехъанассда ссадакъа кьенеб рукъ къед бихьарабго гьанебила. herde]anaSda Sadaqa peneb ruq qed bi%arabgo hanebila. 148. Гьардухъанассул гIатI гIадинаб. hardu]anaSul faT fadinab. Гьердехъанассул гIатI гIадинаб. herde]anaSul faT fadinab. 149. Гьардухъанассул къвачIил бакIлъи-тIадагьлъи, кIал эххедеххун гьабун баччаниги, эххебеххун гьабун баччаниги, цого букIунеб. hardu]anaSul qwazil baj;i-Tadah;i, jal e{ede{un habun baXanigi, e{ebe{un habun baXanigi, cogo bujuneb. Гьердехъанассул къвачIил бакIли-адагьли, кIал эххедеххун бумо баччаниги, эххебеххун бумо баччаниги, цого букIинеб. herde]anaSul qwazil bajli-adahli, jal e{ede{un bumo baXanigi, e{ebe{un bumo baXanigi, cogo bujineb. 150. Гьарзалъиялълъул эбел – захIмат, гьечIолъиялълъул эбел – рахIат. har#a;iya:ul ebel - #a\mat, hezo;iya:ul ebel - ra\at. Гьарзалиялълъул эбел – захIмат, гьечIолиялълъул эбел – рахIат. har#aliya:ul ebel - #a\mat, hezoliya:ul ebel - ra\at. 151. Гьари – рекъараб, бикъи – ссурараб. hari - reqarab, biqi - Surarab. Гьари – ракъараб, бикъи – ссурараб. hari - raqarab, biqi - Surarab. 152. Гьаризе цIцIад ккогеги, цIцIализе бакъ ккогеги. hari#e ~ad Kogegi, ~ali#e baq Kogegi. Гьарде цIцIад ккогеги, цIцIалде бакъ ккогеги. harde ~ad Kogegi, ~alde baq Kogegi. 153. ГьарудичIони, кваналаро, квалквадичIони, букIунаро. harudizoni, kwanalaro, kwalkwadizoni, bujunaro. РудичIони, куниняро, квалквадичIони, букIиняро. rudizoni, kunanyaro, kwalkwadizoni, bujinyaro. 154. Гьарудуларел квераз квасул нухи къалареб. harudularel kwera# kwasul nu[i qalareb. Руданярел квераз квасул ногьи къаняреб. rudanyarel kwera# kwasul nohi qanyareb. 155. Гьарудулел, кваналел кулал руго, эбелхвад, кваналезухъ ялагьун, эбел йиго, эбелхвад. harudulel, kwanalel kulal rugo, ebel[wad, kwanale#u] yalahun, ebel yigo, ebel[wad. Рудунел, кунанел кулал руго, эбелхIвад, кунанезухъ ялагьун, эбел йиго, эбелхIвад. rudunel, kunanel kulal rugo, ebel\wad, kunane#u] yalahun, ebel yigo, ebel\wad. 156. Гьарун гьабуралдасса бокьун гьабураб лълъикIабила. harun haburaldaSa bopun haburab :ijabila. Румо буралълъасса бокьун бураб лълъикIабила. rumo bura:aSa bopun burab :ijabila. 157. Гьарун цIулал цIа бакарал, цIун гIартил ххинкIал гьарурал. harun `ulal `a bakaral, `un fartil {injal harural. Румо цIулал цIа бакарал, цIумо гIартил ххинкIал рурал. rumo `ulal `a bakaral, `umo fartil {injal rural. 158. Гьарун щвараб цIцIад гIадав, цIцIалун щвараб бакъ гIадав. harun &warab ~ad fadaw, ~alun &warab baq fadaw. Румо щвараб цIцIад гIадав, цIцIалун щвараб бакъ гIадав. rumo &warab ~ad fadaw, ~alun &warab baq fadaw. 159. ГьарунхIажил чакмаялдасса Шамеседул чоххтIо бергьана. harun\a$il xakmayaldaSa ^amesedul xo{To berhana. РумохIажил чакмаялълъасса Шамеседол чоххтIо белгьана. rumo\a$il xakmaya:aSa ^amesedol xo{To belhana. 160. Гьасс бикъараб, гьасс квараб, гьассде бецIизе ккараб. haS biqarab, haS kwarab, haSde be`i#e Karab. Гьасс бикъараб, гьасс квараб, гьассде бецIде ккараб. haS biqarab, haS kwarab, haSde be`de Karab. 161. Гьассие гIоло рухI лълъицца кьелебан гьикъараб меххалълъ, яцц гурони разилъичIейила. haSiye folo ru\ :iCa peleban hiqarab me{a:, yaC guroni ra#i;izeyila. Гьассе гIоло рухI лълъицца кьелебан гьикъараб меххалълъ, яцц гурони разилчIейила. haSe folo ru\ :iCa peleban hiqarab me{a:, yaC guroni ra#ilzeyila. 162. ГьацIцIул гьуинлъи кварассда гIадин лъалареб, загьрудул кьогIлъи гьекъарассда гIадин лъалареб. ha~ul huin;i kwaraSda fadin ;alareb, #ahrudul pof;i heqaraSda fadin ;alareb. ГьоцIцIол гьоэли кварассда гIадин гьаняреб, загьрудол кьогIли гьакъарассда гIадин гьаняреб. ho~ol hoeli kwaraSda fadin hanyareb, #ahrudol pofli haqaraSda fadin hanyareb. 163. ГьацIцIул гьуинлъиялдасса рагIул гьуинлъи лълъикIаб. ha~ul huin;iyaldaSa raful huin;i :ijab. ГьоцIцIол гьоэлиялълъасса рагIол гьоэли лълъикIаб. ho~ol hoeliya:aSa rafol hoeli :ijab. 164. ГьацIцIул тIагIам лъазе цо нухалълъ мацIцIалда хъвани гIолебила. ha~ul Tafam ;a#e co nu[a: ma~alda ]wani folebila. ГьоцIцIол тIагIан гьаде цо нугьалълъ мацIцIалълъа хъвани гIенебила. ho~ol Tafan hade co nuha: ma~a:a ]wani fenebila. 165. ГьацIцIулI анкьго батIияб дару бугеб. ha~u/ anpgo baTiyab daru bugeb. Гьанибги гьаниб гуребги, масала, ражидулI анкьго дару бугеб, хьодолI анкьго дару бугеб гIадал кицабазулI ва гь. ц. магIарулаз анкьил рикIкIен хIалтIизабула кIудияб къадар абураб магIнаялда. Анкьабго ракьан абула тIолго ракьалде, анкьабго ралъад абула киналго ралъадазде. Анкьабго ссверагиян хьандола цIакъго ццин бахъараб меххалълъ. Анкьабго талихI къанилан угьдула ракI бакъвараб меххалълъ. ХIассил, магIарулазул анкьил рикIкIен буго царал лъа-б-го къо гIадаб гIемераб жо. hanibgi hanib gurebgi, masala, ra$idu/ anpgo daru bugeb, %odo/ anpgo daru bugeb fadal kicaba#u/ wa h.c. mafarula# anpil riJen \alTi#abula judiyab qadar aburab mafnayalda. anpabgo rapan abula Tolgo rapalde, anpabgo ra;ad abula kinalgo ra;ada#de. anpabgo Sweragiyan %andola `aqgo Cin ba]arab me{a:. anpabgo tali\ qanilan uhdula raj baqwarab me{a:. \aSil, mafarula#ul anpil riJen bugo caral ;a-b-go qo fadab femerab $o. ГьоцIцIолълъ анкьго баладаб дару бугеб. ho~o: anpgo baladab daru bugeb. Гьанибги гьаниб гуребги, масала, рижидолълъ анкьго дару бугеб, хьодолълъ анкьго дару бугеб гIадал кицабазолълъ ва гь. ц. маарулаз анкьил рикIкIен хIалтIдебуня кIудаб къадар абураб магIнаялълъа. Анкьабго ракьан абиня олго ракьалълъе, анкьабго ралгьад абиня кинялго ралгьадазде. Анкьабго ссверагиян хьандиня цIакъго ццин бахъараб меххалълъ. Анкьабго талихI къанилан угьдиня ракI бакъвараб меххалълъ. ХIассил, маарулазул анкьил рикIкIен буго царал гьа-б-го къо гIадаб гIемераб жо. hanibgi hanib gurebgi, masala, ri$ido/ anpgo daru bugeb, %odo: anpgo daru bugeb fadal kicaba#o: wa h.c. maarula# anpil riJen \alTdebunya judab qadar aburab mafnaya:a. anpabgo rapan abinya olgo rapa:e, anpabgo ralhad abinya kinyalgo ralhada#de. anpabgo Sweragiyan %andinya `aqgo Cin ba]arab me{a:. anpabgo tali\ qanilan uhdinya raj baqwarab me{a:. \aSil, maarula#ul anpil riJen bugo caral ha-b-go qo fadab femerab $o. 166. ГьацIцIулI хIе камулареб, хIалтIулI гъалатI камулареб. ha~u/ \e kamulareb, \alTu/ valaT kamulareb. ГьоцIцIолълъ хIе каминяреб, хIалтIолълъ гъалатI каминяреб. ho~o: \e kamulinyeb, \alTo: valaT kaminyareb. 167. ГьацIцIулI хIеги хIанилI расги камулареб. ha~u/ \egi \ani/ rasgi kamulareb. ГьоцIцIолълъ хIеги хIанилълъ расги каминяреб. ho~o: \egi \ani: rasgi kaminyareb. 168. ГьацIцIулIе цIцIам бала мацIцIихъабацца, цIцIамуда борохь бала ракI махIцарацца. ha~u/e ~am bala ma~i]abaCa, ~amuda boro% bala raj ma\caraCa. ГьоцIцIолълъе цIцIан баня мацIцIихъабацца, цIцIамуда борохь баня ракI махIцарацца. ho~o:e ~an banya ma~i]abaCa, ~amuda boro% banya raj ma\caraCa. 169. ГьацIцIулIе цIцIам тIамулев, мацIцIицца бо гъурулев. ha~u/e ~am Tamulew, ma~iCa bo vurulew. ГьоцIцIолълъе цIцIан тIаминев, мацIцIицца бо гъуринев. ho~o:e ~an Taminew, ma~iCa bo vurinew. 170. ГьацIцIулIе цIцIамги баге, цIцIамулIе ракьги баге. ha~u/e ~amgi bage, ~amu/e rapgi bage. ГьоцIцIолълъе цIцIанги баги, цIцIамулълъе ракьги баги. ho~o:e ~angi bagi, ~amu:e rapgi bagi. 171. Гьаюн тарай яс, восун тарав дурцц! hayun taray yas, wosun taraw durC! Йумо тарай яс, восун тарав дурцц! yumo taray yas, wosun taraw durC! 172. Гьаюн тарай ясалда щибилахха гьабилеб?! hayun taray yasalda &ibila{a habileb?! Гьаюн тарай ясалда щибилахха гьабилеб?! hayun taray yasalda &ibila{a habileb?! 173. Гьвел ругънае дару – гьвел мацIцI. hwel ruvnaye daru - hwel ma~. Гьвел ругънае дару – гьвел мацIцI. hwel ruvnaye daru - hwel ma~. 174. «Гьеб дуцца бицунеб алжаналълъур ражигун ххинкIал рукIунищ, дибир?» – ан абурабила гIандиссесс. heb duCa bicuneb al$ana:ur ra$igun {injal rujuni&, dibir? - an aburabila fandiSeS. «Гьеб дуцца бицинеб алжаналълъур рижигун ххинкIал рукIинищи, дибир?» – ан абурабила гIандиссесс. heb duCa bicineb al$ana:ur ri$igun {injal rujini&i, dibir? - an aburabila fandiSeS. 175. Гьеб ярагъ кодосса бахъичIого, гьаб ххалкъ мутIигI гьабизе кIвеларила. heb yarav kodoSa ba]izogo, hab {alq muTif habi#e jwelarila. Цогидал ххалкъалги мутIигI гьарун, Надиршагь Дагъистаналде щун вуго. Ццереккунго гьесс гьеб улкаги чотIа рекIине кIолезул къадарги лъазабизе жасусал ритIун рукIун руго. cogidal {alqalgi muTif harun, nadir^ah davistanalde &un wugo. CereKungo heS heb ulkagi xoTa rejine jole#ul qadargi ;a#abi#e $asusal riTun rujun rugo. Валлагьин, улкаги гьедигIан кIудияб гьечIин, гьединлъидал чотIа рекIунезул къадарги дагьаб бугилан абунила цо жасусасс. wallahin, ulkagi hedifan judiyab hezin, hedin;idal xoTa rejune#ul qadargi dahab bugilan abunila co $asusaS. ЦIакъ вохханила Надиршагь. `aq wo{anila nadir^ah. Цогиясс абунила, валлагьин, бетIерчIахъад, гьав дир гьалмагъасс бицунебги битIараб бугин, цинги, магIарулаздасса бергьине ккани, гьездасса ццебе гъуризе кколеб жоги бугинхха гьаниб. cogiyaS abunila, wallahin, beTerza]ad, haw dir halmavaS bicunebgi biTarab bugin, cingi, mafarula#daSa berhine Kani, he#daSa Cebe vuri#e Koleb $ogi bigin{a hanib. ВахIин, рагъухъабаздасса кутакабги щибин букIунебан, шагьасс нодо букIкIинабунила. wa\in, ravu]aba#daSa kutakabgi &ibin bujuneban, ^ahaS nodo buJinabunila. - ТIамур, бетIерчIахъад, тIамур! – ан абунила жасусасс. – Гьебги хъван, панаял бакъназда гъоркь гьез ахIулел руго ВатIаналде бугеб рокьиялълъулги бахIарчилъиялълъулги хIакъалълъулI кучIдул. Гьеб ярагъ кодосса бахъичIого, нилIеда гьел мутIигI гьаризе кIвезе гьечIо. - Tamur, beTerza]ad, Tamur! - an abunila $asusaS, - hebgi ]wan, _anayal baqna#da vorp he# a\ulel rugo waTanalde bugeb ropiya:ulgi ba\arxi;iya:ulgi \aqa:u/ kuzdul. heb yarav kodoSa ba]izogo, ni/eda hel muTif hari#e jwe#e hezo. Надиршагьассда гьелълъул магIна бичIчIичIила. Гьединлъидал, къезеги къун, Дагъистаналдасса тIуризеги кканила. nadir^ahaSda he:ul mafna biZizila. hedin;idal, qe#egi qun, davistanaldaSa Turi#egi Kanila. Гьеб ярагъ кодосса бахъчIого, гьаб ххалкъ мутIигI буде кIванярила. heb yarav kodoSa ba]zogo, hab {alq muTif bude jwanyarila. Цогидал ххалкъалги мутIигI румо, Надиршагь Дагъистаналълъе щомо вуго. Ццереккунго гьесс гьеб улкаги чола рекIенде кIванезул къадарги гьадебуде жасусал ритIун рукIун руго. cogidal {alqalgi muTif rumo, nadir^ah davistana:e &omo wugo. CereKungo heS heb ulkagi xola rejende jwane#ul qadargi hadebude $asusal riTun rujun rugo. Валлагьин, улкаги гьедигIан кIудаб гьечIин, гьелълъ чола рекIенезул къадарги дагьаб бугилан абунила цо жасусасс. wallahin, ulkagi hedifan judab hezin, he: xola rejene#ul qadargi dahab bugilan abunila co $asusaS. ЦIакъ разилунила Надиршагь. `aq ra#ilunila nadir^ah. Цогиясс абунила, валлагьин, бел'эрчIахъад, гьав дир гьалмагъасс бицинебги битIараб бугин, ценги, маарулаздасса белде ккани, гьездасса ццебе гъурде ккенеб жоги бугинхха гьаниб. cogiyaS abunila, wallahin, bel'erza]ad, haw dir halmavaS bicinebgi biTarab bugin, cengi, maarula#daSa belde Kani, he#daSa Cebe vurde Keneb $ogi bigin{a hanib. ВахIин, рагъухъабаздасса кутакабги щибин букIинебан, шагьасс нодо букIкIдебунила. wa\in, ravu]aba#daSa kutakabgi &ibin bujineban, ^ahaS nodo buJdebunila. - ТIамур, бел'эрчIахъад, тIамур! – ан абунила жасусасс. – Гьебги хъвамо, панаял макъназда гъокь гьез ахIинел руго ВатIаналълъе бугеб рокьиялълъулги бахIарчилиялълъулги хIакъалълъулълъ кучIдул. Гьеб ярагъ кодосса бахъчIого, нелълъеда гьел мутIигI руде кIваде гьечIо. - Tamur, bel'erza]ad, Tamur! - an abunila $asusaS, - hebgi ]wamo, _anayal maqna#da vop he# a\inel rugo waTana:e bugeb ropiya:ulgi ba\arxiliya:ulgi \aqa:u: kuzdul. heb yarav kodoSa ba]zogo, ne:eda hel muTif rude jwade hezo. Надиршагьассда гьелълъул магIна бичIчIчIила. Гьелълъ, къедеги къумо, Дагъистаналълъасса тIурдеги кканила. nadir^ahaSda he:ul mafna biZzila. he:, qedegi qumo, davistana:aSa Turdegi Kanila. 176. Гьебгощинаб жо гъорлIе жубани, жиндир хIамил кIучIазулги дагьабги тIагIамаб жо лIугьунеб батилилан абурабила гIандиссесс. hebgo&inab $o vor/e $ubani, $indir \amil juza#ulgi dahabgi Tafamab $o /uhuneb batilin aburabila fandiSeS. Базаралда ххараб хьон бичулей гIаданалда гIандиссесс цIеххон буго, гьаб щибин, гьалълъул щибин гьабулеб? Йичарухъаналълъги бицун буго, гьалда цIцIарги хьон бугин, гъорлIе нахги гьоцIцIоги жубани, гьалълъул тIагIамаб урбаги лIугьунилан. ГIандиссессги йичарухъаналълъе гьадаб жаваб кьун буго. ba#aralda {arab %on bixuley fadanalda fandiSeS `e{on bugo, hab &ibin, ha:ul &ibin habuleb? yixaru]ana:gi bicun bugo, halda ~argi %on bugin, vor/e na[gi ho~ogi $ubani, ha:ul Tafamab urbagi /uhunilan. fandiSeS yixaru]ana:e hadab $awab pun bugo. Гьебгощинаб жо гъорлълъе жобани, жендер хIамил кIучIазулги дагьабги тIагIамаб жо лълъугьинеб батлилан абурабила гIандиссесс. hebgo&inab $o vor:e $obani, $ender \amil juza#ulgi dahabgi Tafamab $o /uhineb batlin aburabila fandiSeS. Базаралълъа ххараб хьон бичиней адамалълъа гIандиссесс цIуххун буго, гьаб щибин, гьалълъул щибин бунеб? Йичарухъаналълъги бицун буго, гьалълъа цIцIарги хьон бугин, гъорлълъе нагьги гьоцIцIоги жобани, гьалълъул тIагIамаб урбаги лълъугьлилан. ГIандиссессги йичарухъаналълъе гьадаб жаваб кьумо буго. ba#ara:a {arab %on bixiney adana:a fandiSeS `u{un bugo, hab &ibin, ha:ul &ibin buneb? yixaru]ana:gi bicun bugo, ha:a ~argi %on bugin, vor:e nahgi ho~ogi $obani, ha:ul Tafamab urbagi :uhlilan. fandiSeS yixaru]ana:e hadab $awab pun bugo. 177. Гьедун – гьересси, бабалаго – битIараб. hedun - hereSi, babalago - biTarab. Гьедун – гьересси, бабалаго – битIараб. hedun - hereSi, babalago - biTarab. 178. Гьекъани КъаралгIорги тIагIуна, квани Кулабрасалъиги лIугIула. heqani qaralforgi Tafuna, kwani kulabrasa;igi /ufula. Росс ун вукIун вуго ххалатаб сапаралълъ. ЧIчIужу йикIун йиго рокъой паракъат кваналей. Цо заманалдассан, росс вуссараб меххалълъ, чIчIужуялълъул батун гьечIо щибго нахърател, нису, нах ва цогидабги дандежо. ЧIчIужуялълъ россассда абун буго - нилIер рокъоб щибго жо гьечIо, гIачиязги кIудияб пайдаго кьечIохха, бетIерчIахъад. roS un wujun wugo {alatab sa_ara:. Zu$u yijun yigo roqoy _araqat kwanaley. co #amanaldaSan roS wuSarab me{a:, Zu$uya:ul batun hezo &ibgo na]ratel, nisu, na[ wa cogidabgi dande$o. Zu$uya: roSaSda abun bugo - ni/er roqob &ibgo $o hezo, faxiya#gi judiyab _aydago pezo{a, beTerza]ad. Гьункьун тIаде яхъун йиго якьад. Нусалда ццебе чIинххазул цIураб чIчIепги лъун, якьадалълъ гьелълъие цин гьадаб кици тIамун буго. Ххадуб гьадин абун буго, букIинаанила сапаралълъ вуссарав россассда ццебе лъезе жо, цо-цо щар чIванщинахъе гьадигIанассебгIаги (нусалда цо чIимихх бихьизабун буго) нахърател гьабун букIарабани. hunpun Tade ya]un yigo yapad. nusalda Cebe zin{a#ul `urab Ze_gi ;un, yapada: he:iye cin hadab kici Tamun bugo. {adub hadin abun bugo, bujinaanila sa_ara: wuSaraw roSaSda Cebe ;e#e $o, co-co &ar zwan&ina]e hadifanaSebfagi (nusalda co zimi{ bi%i#abun bugo) na]ratel habun bujarabani. Гьакъани КъаралгIорги вагIиня, квани Кулабрасалиги лълъугIиня. haqani qaralforgi wafunya, kwani kulabrasa;igi :ufinya. Росс омо вукIун вуго ххалатаб сапаралълъ. ЧIчIужу йикIун йиго рукъуй парикъатго кунаней. Цо заманалълъассан, росс вуссараб меххалълъ, чIчIужуялълъул батун гьечIо щибго нахърател, нисо, нагь, цогидабги дандежоги. ЧIчIужуялълъ россассда абун буго - нелълъер рукъуб щибго жо гьечIо, гIачиязги кIудаб пайдаго кьечIохха, бел'эрчIахъад. roS omo wujun wugo {alatab sa_ara:. Zu$u yijun yigo ruquy _ariqatgo kunaney. co #amana:aSan roS wuSarab me{a:, Zu$uya:ul batun hezo &ibgo na]ratel, niso, nah, cogidabgi dande$ogi. Zu$uya: roSaSda abun bugo - ne:er ruqub &ibgo $o hezo, faxiya#gi judab _aydago pezo{a, bel'erza]ad. Гьункьун аде яхъун йиго якьад. Нусалълъа ццебе чIинххазул цIураб чIчIепги гьумо, якьадалълъ гьелълъе цен гьадаб кици тIамун буго. Ххадуб гьадин абун буго, букIлаанила сапаралълъ вуссарав россассда ццебе гьеде жо, цо-цо щар чIвамо щинахъе гьадигIанассебгIаги (нусалълъа цо чIимихх бихьдебумо буго) нахърател бумо букIарабани. hunpun ade ya]un yigo yapad. nusa:a Cebe zin{a#ul `urab Ze_gi humo, yapada: he:e cen hadab kici Tamun bugo. {adub hadin abun bugo, bujlaanila sa_ara: wuSaraw roSaSda Cebe hede $o, co-co &ar zwamo &ina]e hadifanaSebfagi (nusa:a co zimi{ bi%debumo bugo) na]ratel bumo bujarabani. 179. Гьекъараб жо – ургьибе, ургьиб бугеб – къватIибе (гIакълу – гьаваялде). heqarab $o - urhibe, urhib bugeb - qwaTibe (faqlu - hawayalde) Гьакъараб жо – ургьибе, ургьиб бугеб – къватIибе (гIакълу – гьаваялълъе). haqarab $o - urhibe, urhib bugeb - qwaTibe (faqlu - hawaya:e) 180. Гьекъарав чигун гаргадизегIан горбоцца гIуру бухъиго лълъикIаб. heqaraw xigun gargadi#efan gorboCa furu bu]izogo :ijab. Гьакъарав чигин гаргададегIан горбоцца гIуру бухъиго лълъикIаб. haqaraw xigin gargadadefan gorboCa furu bu]izogo :ijab. 181. Гьекъедал вагъулев, вигьиндал ваххчулев. heqedal wavulew, wihindal wa{xulew. Гьокъон вагъинев, вигьун ваххчинев. hoqon wavinew, wihun wa{xinew. 182. Гьекъедал – хIелеко, вигьиндал – гIанкIу. heqedal - \eleko, wihindal - fanju. Гьокъон – хIелеко, вигьун – гIанкIо. hoqon - \eleko, wihun - fanjo. 183. Гьекъел босинев чи – гIакълу бичинев чи. heqel bosinew xi - faqlu bixinew xi. 184. Гьекъел босулев чи – питна босулев чи. heqel bosulew xi - _itna bosulew xi. Гьекъел босинев чи – питна босинев чи. heqel bosinew xi - _itna bosinew xi. 185. ГьекъечIого меххтарав, меххтичIого вигьунев. heqezogo me{taraw, me{tizogo wihunew. ГьекъечIого меххтарав, меххтчIого вигьинев. heqezogo me{taraw, me{tzogo wihinew. 186. Гьекъолдухъан хъизаналълъе тушманав, гьерссихъан киназего тушманав. heqoldu]an ]i#ama:e tu^manaw, herSi]an kina#ego tu^manaw. Гьекъолдухъан ххизамалълъе тушманав, гьерссихъан кинязего тушманав. heqoldu]an {i#ama:e tu^manaw, herSi]an kinya#ego tu^manaw. 187. Гьекъолдухъанассда гьекъел тезе кIоларо, унтуда гьев тезе кIоларо. heqoldu]anaSda heqel te#e joralo, untuda hew te#e jolaro. Гьекъолдухъанассда гьекъел теде кIваняро, унтода гьев теде кIваняро. heqoldu]anaSda heqel tede jwanyalo, untoda hew tede jwanyaro. 188. Гьекъолдухъанассда гьекъолдухъан, тIаргъил щомелиялълъухъ валагьун, лъалев. heqoldu]anaSda heqoldu]an, Tarvil &omeliya:u] walahun, ;alew. Гьекъолдухъанассда гьекъолдухъан, огърол щобалълъухъ валагьун, гьанев. heqoldu]anaSda heqoldu]an, ovrol &oba:u] walahun, hahew. 189. Гьекъолдухъанассе гьекъел кьурав чи – гIадлу-низам хвезабизе изну кьурав чи. heqoldu]anaSe heqel puraw xi - fadlu-ni#am [we#abi#e i#nu puraw xi. Гьекъолдухъанассе гьекъел кьурав чи – гIадлу-низам хIодебуде изну кьурав чи. heqoldu]anaSe heqel puraw xi - fadlu-ni#am \odebude i#nu puraw xi. 190. Гьекъолдухъанассул бетIер гьечIебила, чIвадарухъанассе гIумру гьечIебила. heqoldu]anaSul beTer hezebila, zwadaru]anaSe fumru hezebila. Гьекъолдухъанассул бел'эр гьечIебила, чIвадарухъанассе гIурму гьечIебила. heqoldu]anaSul bel'er hezebila, zwadaru]anaSe furmu hezebila. 191. Гьекъолдухъанги викъарухъанги – цого чи. heqoldu]angi wiqaru]angi - cogo xi. Гьекъолдухъанги викъарухъанги – цого чи. heqoldu]angi wiqaru]angi - cogo xi. 192. Гьекъолел чагIазухъ ралагьун рукIиналдасса мичIчIицца чехь буххулел рукIинго лълъикIаб. heqolel xafa#u] ralahun rujinaldaSa miZiCa xe% bu{ulel rujingo :ijab. Гьекъенел чиязухъ ралагьун рукIиналълъасса мичIчIицца чехь буххинел рукIинго лълъикIаб. heqolel xiya#u] ralahun rujina:aSa miZiCa xe% bu{inel rujingo :ijab. 193. Гьекъолессда жадул зарал лъаларебила, гьекъоларессда гьелълъул пайда лъаларебила. heqoleSda $adul #aral ;alarebila, heqolareSda he:ul _ayda ;alarebila. Гьекъенессда жадол зарал гьаняребила, гьекъенарессда гьелълъул пайда гьаняребила. heqeneSda $adol #aral hanyarebila, heqenareSda he:ul _ayda hanyarebila. 194. Гьелегьараб цIаялдассаги цIунаги, щвараб гIоралдассаги цIунаги. heleharab `ayaldaSagi `unagi, &warab foraldaSagi `unagi. Гьелегьараб цIаялълъассаги цIунаги, щвараб гIоралълъассаги цIунаги. heleharab `aya:aSagi `unagi, &warab fora:aSagi `unagi. 195. Гьениве инегIан, жив хъутаналдего инилан абурабила Хьинисса ХIажихIумицца. heniwe inefan, $iw ]utanaldego inilan aburabila %iniSa \a$i\umiCa. РосулI хварассе хоб бухъулел рукIун руго. ЛахIту чIван бахъарабго, цо гIолохъанчи, гьеб жаназа жаниб лъезе гIураб гIатIилъиялълъул бугищали лъазе, гьенив вегун вуго. ТIаде вахъунелълъул, вабабайинхха, лIугьун бугеб цIакъаб лахIтуйилан, гьесс маххссара гьабун буго. rosu/ [waraSe [ob bu]ulel rujun rugo. la\tu zwan ba]arabgo co folo]anxi heb $ana#a $anib ;e#e furab faTi;iya:ul bugi&ali ;a#e, heniw wegun wugo. Tade wa]une:ul, wababayin{a, /uhun bugeb `aqab la\tuyilan, heS ma{Sara habun bugo. ХIажихIумицца абун буго, валлагьин, дир вас, кигIан лълъикIаб лахIту гьеб батаниги, гьениве инегIан, дун хъутаналдего инилан. Гьеб букIараб хъутаналде арал чагIи бакъул унтиялълъ, чехь-бакьалълъул унтабаз чIаралеб заман. \a$i\umiCa abun bugo, wallahin, dir was, kifan :ijab la\tu heb batanigi, heniwe inefan, dun ]utanaldego inilan. heb bujarab ]utanalde aral xafi baqul untiya:, xe%-bapa:ul untaba# zaraleb #aman. Гьениве эндегIан, жив хъутаналълъего энилан абурабила Хьинисса ХIажихIмацца. heniwe endefan, $iw ]utana:ego enilan aburabila %iniSa \a$i\maCa. Росолълъ хIварассе хIоб бухъинел рукIун руго. ЛахIту чIвамо бахъарабго, цо гIолохъанчи, гьеб джаназа жаниб гьеде гIураб гIатIилиялълъул бугищали гьаде, гьенив вегун вуго. Аде вахъинелълъул, вабабайинхха, лълъугьун бугеб цIакъаб лахIтуйилан, гьесс маххссаро бумо буго. roso: \waraSe \ob bu]inel rujun rugo. la\tu zwamo ba]arabgo co folo]anxi heb Gana#a $anib hede furab faTiliya:ul bugi&ali hade, heniw wegun wugo. ade wa]ine:ul, wababayin{a, :uhun bugeb `aqab la\tuyilan, heS ma{Saro bumo bugo. ХIажихIмацца абун буго, валлагьин, дир вас, кагIан лълъикIаб лахIту гьеб батаниги, гьениве эндегIан, дун хъутаналълъего энилан. Гьеб букIараб хъутаналълъе арал чи бакъол унтиялълъ, чехь-бакьалълъул унтабаз чIаранеб заман. \a$i\maCa abun bugo, wallahin, dir was, kafan :ijab la\tu heb batanigi, heniwe endefan, dun ]utana:ego enilan. heb bujarab ]utana:e aral xafi baqul untiya:, xe%-bapa:ul untaba# zaraneb #aman. 196. Гьересси бабадулеб, битIараб чваххун унеб. hereSi babaduleb, buTarab xwa{un uneb. Гьересси мацIцI кконеб, битIараб чваххун энеб. hereSi ma~ Koneb, buTarab xwa{un eneb. 197. Гьересси бицаравги хола, ххиянат гьабуравги хола. hereSi bicarawgi [ola, {iyanat haburawgi [ola. Гьересси бицаравги хIоня, ххиянат буравги хIоня. hereSi bicarawgi \onya, {iyanat burawgi \onya. 198. Гьересси бицун щолеб ххайиралдасса битIараб бицун щолеб зарал лълъикIаб. hereSi bicun &oleb {ayiraldaSa biTarab bicun &oleb #aral :ijab. Гьересси бицун щонеб ххайиралълъасса битIараб бицун щонеб зарал лълъикIаб. hereSi bicun &oneb {ayira:aSa biTarab bicun &oneb #aral :ijab. 199. Гьересси бицунге, бицани, ХIажигороцца гIадин бице. hereSi bicunge, bicani, \a$igoroCa fadin bice. Гьересси бицуги, бицани, ХIажигороцца гIадин бице. hereSi bicugie, bicani, \a$igoroCa fadin bice. 200. Гьересси, бищунго гIемер ани, лъабго къол нухалълъ унеб. hereSi, bi&ungo femer ani, ;abgo qol nu[a: uneb. Гьересси, бищунго гIемер ани, гьабго къол нухалълъ унеб. hereSi, bi&ungo femer ani, ;abgo qol nu[a: uneb. 201. Гьересси къватIиб чIвазе къо камулареб. hereSi qwaTib zwa#e qo kamulareb. Гьересси къватIиб чIваде къо каминяреб. hereSi qwaTib zwade qo kaminyareb. 202. Гьересси, лъороб къазабуниги, къватIибе баккула, ххиянат, хабалI букъаниги, тIаде баккула. hereSi, ;orob qa#abunigi, qwaTibe baKula, {iyanat, [aba/ buqanigi, Tade baKula. Гьересси, гьороб къадебуниги, къватIибе баккиня, ххиянат, хIабалълъ букъаниги, аде баккиня. hereSi, horob qadebunigi, qwaTibe baKinya, {iyanat, \aba: buqanigi, ade baKinya. 203. Гьересси – рекъаб, битIараб – кьогIаб. hereSi - reqab, biTarab - pofab. Гьересси – рекъаб, битIараб – кьогIаб. hereSi - reqab, biTarab - pofab. 204. Гьересси нажас буго. hereSi na$as bugo. Гьересси наджас буго. hereSi naGas bugo. 205. Гьересси рикIкIад гьабе. hereSi riJad habe. Гьересси рикIкIад буе. hereSi riJad buye. 206. Гьересси тIагIинчIого, битIараб бицунарев. hereSi Tafinzogo, biTarab bicunarew. Гьересси вагIчIого, битIараб бицинярев. hereSi wafzogo, biTarab bicinyarew. 207. Гьерессияб гьоролчу чидае басралъула, битIараб бициндалги божел гьечIев вукIуна. hereSiyab horolxu xidaye basra;ula, biTarab bicindalgi bo$el hezew wujuna. Гьерессияб гьоролчу чидае басралиня, битIараб бициндалги божел гьечIев вукIиня. hereSiyab horolxu xidaye basralinya, biTarab bicindalgi bo$el hezew wujinya. 208. Гьерессияв дагIбадуласс ганчIидаги цIулан абулебила. hereSiyaw dafbadulaS ganzidagi `ulan abulebila. Гьерессияв дагIбадуласс ганчIидаги цIулан абинебила. hereSiyaw dafbadulaS ganzidagi `ulan abinebila. 209. Гьерссал рицунгейила. ЦIцIоралда рицарал гьел ИццугохIда нилIедаго данде рачIунелила. herSal ricungeyila. ~oralda ricaral hel iCigo\da ni/edago dande razunelila. Гьерссал рицугийила. ЦIцIоралълъа рицарал гьел ИццугухIла нелълъедаго данде рачIинелила. herSal ricugiyila. ~ora:a ricaral hel iCigu\la ne:edago dande razinelila. 210. Гьерссида кIиго бетIер букIунебила, цояб цIцIорол, цояб къохьол, бакъ щвейгун, цIцIоролаб биунебила, цIцIад байгун, къохьолаб хIеккунебила. herSida jigo beTer bujunebila, coyab ~orol, coyab qo%ol, baq &weygun, ~orolab biunebila, ~ad baygun, qo%olab \eKunebila. Гьерссида кIиго бел'эр букIинебила, цояб цIцIорол, цояб къохьол, бакъ щойгун, цIцIоролаб биинебила, цIцIад байгин, къохьолаб хIеккенебила. herSida jigo bel'er bujinebila, coyab ~orol, coyab qo%ol, baq &oygun, ~orolab biinebila, ~ad baygin, qo%olab \eKenebila. 211. Гьерссидаги битIаралдаги гьоркьоб цо кверчIвай гурони гьечIебила. herSidagi biTaraldagi horpob co kwerzway guroni hezebila. Кициялълъул гьаб къагIида буго магIарулазда гьоркьоб пачаяссул заманалда тIибитIараб. kiciya:ul hab qafida bugo mafarula#da horpob _axayaSul #amanalda TibiTarab. Балъалълъ иххтияр кьолароан, Щурагьаб рахъалълъул махIкаматалда ццебе гIуцIцIараб цIцIалун лIугIарассе кагъат гьечIого, дибирлъи гьабизе. ba;a: i{tiyar polaroan, ^urahab ra]a:ul ma\kamatalda Cebe fu~arab ~alun /ufaraSe kavat hezogo, dibir;i habi#e. ГьитIинавго росдал дибир Аххкубегида гьикъун буго, гьерессиялдаги битIаралдаги гьоркьоб кигIан манзилин букIунебан. hiTinawgo rosdal dibir a{kubegida hiqun bugo, hereSiyaldagi biTaraldagi horpob kifan man#ilin bujuneban. - Къараб квер. - qarab kwer. - Кин? - kin? - Кин гурого (бералдаги гIиналдаги гьоркьоб кверги чIван), «бералда бихьараб битIараб буго, гIиналда рагIараб гьересси буго». - kin gurogo (beraldagi finaldagi horpob kwergi zwan), «beralda bi%arab biTarab bugo, finalda rafarab hereSi bugo». Гьав нилIецца цIехх гьабизе кколев чи вихьуларилан, ххалчагIаз гьессие тIокIаб суал кьун гьечIо. haw ni/eCa `e{ habi#e Kolew xi wi%ularilan, {alxafa# heSiye Tojab sual pun hezo. Гьерссидаги битIаралълъаги гьоркьоб цо кверчIвай гурони гьечIебила. herSidagi biTara:agi horpob co kwerzway guroni hezebila. Кициялълъул гьаб къагIида буго маарулазда гьоркьоб пачаяссул заманалълъа тIибитIараб. kiciya:ul hab qafida bugo maarula#da horpob _axayaSul #amana:a TibiTarab. Балалълъ иххтияр кьенароан, Щурагьаб рахъалълъул махIкаматалълъа ццебе гIуцIцIараб цIцIалун лълъугIарассе кагъат гьечIого, дибирли буде. bala: i{tiyar penaroan, ^urahab ra]a:ul ma\kamata:a Cebe fu~arab ~alun :ufaraSe kavat hezogo, dibirli bude. ГьитIинявго росдал дибир Аххкубегида гьикъун буго, гьерессиялълъаги битIаралълъаги гьоркьоб кагIан манзилин букIинебан. hiTinyawgo rosdal dibir a{kubegida hiqun bugo, hereSiya:agi biTara:agi horpob kafan man#ilin bujineban. - Къараб квер. - qarab kwer. - Кини? - kini? - Кин гурого (бералълъаги гIеналълъаги гьоркьоб кверги чIвамо), «бералълъа бихьараб битIараб буго, гIеналълъа рагIараб гьересси буго». - kin gurogo (bera:agi fena:agi horpob kwergi zwamo), «bera:a bi%arab biTarab bugo, fena:a rafarab hereSi bugo». Гьав нелълъецца цIухх буде ккенев чи вихьинярилан, ххалчияз гьессе окIаб суал кьумо гьечIо. haw ne:eCa `u{ bude Kenew xi wi%inyarilan, {alxiya# heSe ojab sual pumo hezo. 212. Гьерссие нух къваридаб, битIаралълъе – гIатIидаб. herSiye nu[ qwaridab, biTara:e - faTidab. Гьерссие нугь къваридаб, битIаралълъе – гIатIидаб. herSiye nuh qwaridab, biTara:e - faTidab. 213. Гьерссил гор горбода барав, мацIцIил хъаба хъатикь ккурав. herSil gor gorboda baraw, ma~il ]aba ]atip Kuraw. Гьерссил гор горбола барав, мацIцIил хъаба хъатикь ккурав. herSil gor gorbola baraw, ma~il ]aba ]atip Kuraw. 214. Гьерссил рачIчI къокъабила (гьересси рачIчI къокъаб жойила). herSil raZ qoqabila (hereSi raZ qoqab $oyila). Гьерссил рачIчI къокъабила (гьересси рачIчI къокъаб жойила). herSil raZ qoqabila (hereSi raZ qoqab $oyila). 215. Гьерссил рачIчIалда цедерила. herSil raZalda cederila. Гьерссил рачIчIалълъа цедерила. herSil raZa:a cederila. 216. Гьерссил хIатIал рукIунаро, дагIба-рагIиялълъул куркьбал гурони. herSil \aTal rujunaro, dafba-rafiya:ul kurpbal guroni. Гьерссил хIатIал рукIиняро, дагIба-рагIиялълъул куркьбал гурони. herSil \aTal rujinyaro, dafba-rafiya:ul kurpbal guroni. 217. Гьерссил чода рекIарав ххеххго гъоркье вортулев. herSil xoda rejaraw {e{go vorpe wortulew. Гьерссил чола ракIарав ххеххго гъокье вортинев. herSil xola rajaraw {e{go vope wortinew. 218. Гьерссил эмен – веццарухъан. herSil emen - weCaru]an. Гьерссил эмен – веццарухъан. herSil emen - weCaru]an. 219. Гьерссихъан гьудул гьавуге, гьекъолдухъан гIагар гьавуге. herSi]an hudul hawuge, heqoldu]an fagar hawuge. Гьерссихъан гьудул вуги, гьекъолдухъан гIагар вуги. herSi]an hudul wugi, heqoldu]an fagar wugi. 220. Гьерссихъанасс гIагараб рикIкIад гьабулеб, рикIкIадаб гIагар гьабулеб. herSi]anaS fagarab riJad habuleb, riJadab fagar habuleb. Гьерссихъанасс гIагараб рикIкIад бунеб, рикIкIадаб гIагар бунеб. herSi]anaS fagarab riJad buneb, riJadab fagar buneb. 221. Гьерссихъанассда цо нухалълъила божулел. herSi]anaSda co nu[a:ila bo$ulel. Гьерссихъанассда цо нугьалълъила божинел. herSi]anaSda co nuha:ila bo$inel. 222. Гьерссихъанассда цого жо кIицIцIул бицинабе, кIиябго данде кколареб куц бихьизе. herSi]anaSda cogo $o ji~ul bicinabe, jiyabgo dande Kolareb kuc bi%i#e. Гьерссихъанассда цого жо кIицIцIол бицдебуе, кIиябго данде ккенареб куц бихьде. herSi]anaSda cogo $o ji~ol bicdebuye, jiyabgo dande Kenareb kuc bi%de. 223. Гьерссихъанассдасса хIинкъи цIцIикIкIарав чи гьечIевила. herSi]anaSdaSa \inqi ~iJaraw xi hezewila. Гьерссихъанассдасса хIинкъи цIцIикIкIарав чи гьечIевила. herSi]anaSdaSa \inqi ~iJaraw xi hezewila. 224. Гьерссихъанассул «ИЯ» -ги гьересси. herSi]anaSul «iya»-gi hereSi. Гьерссихъанассул «ИЯ» -ги гьересси. herSi]anaSul «iya»-gi hereSi. 225. Гьерссихъанассул мацIцI битIараб бицунеб меххалълъ бабадулеб, витIарассул мацIцI гьересси бицунеб меххалълъ бабадулеб. herSi]anaSul ma~ biTarab bicuneb me{a: babaduleb, wiTaraSul ma~ hereSi bicuneb me{a: babaduleb. Гьерссихъанассул мацIцI битIараб бицинеб меххалълъ мацIцI кконеб, витIарассул мацIцI гьересси бицинеб меххалълъ мацIцI кконеб. herSi]anaSul ma~ biTarab bicineb me{a: ma~ Koneb, wiTaraSul ma~ hereSi bicineb me{a: ma~ Koneb. 226. Гьерссихъанги пударухъанги – цого чи. herSi]angi _udaru]angi - cogo $o. Гьерссихъанги пударухъанги – цого чи. herSi]angi _udaru]angi - cogo $o. 227. Гьессда бетIер букIарабищ-букIинчIебищали лъаларилан абурабила лъебелалълъ, цинги лъагIалие цо-цо тIагъур босулаанила. heSda beTer bujarabi&-bujinzebi&ali ;alarilan aburabila ;ebela:, cingi ;afaliye co-co Tavur bosulaanila. Лъабго гьудул чанаве вахъанила. Тиранила гьел, ссверанила, аххирги цо залимаб цида тIаде кканила. Лъабассго цадахъ гьелде гулил цIцIад баниги, лълъукъараб ци жиндирго рукIнибе борчIанила. Чанахъабаз гьаркьал гьарунила, кьвагьданила, рукIнил кIалтIа цIа баканила, щиб гьабуниги, ци къватIибе бахъинчIила. ;abgo hudul xanawe wa]anila. tiranila hel, Sweranila, a{irgi co #alimab cida Tade Kanila. ;abaSgo cada] helde gulil ~ad banigi, :uqarab ci $indirgo rujnibe borzanila. xana]aba# harpal harunila, pwahdanila, rujnil jalTa `a bakanila, &ib habunigi, ci qwaTibe ba]inzila. Цояв лIугьанила, гьеб къватIибе бахъинабизе, жив цидул рукIниве хъурщилилан. Бищун кIудиясс абунила - гьеб хIинкъараб иш бугин, кида-къадги, хвечIого батани, циги жибго къватIибе бачIинин, гьанисса нахъе рилълъун лълъикIилан. РукIниве лIугьине ракIалде ккарасс абунила - хIинкъизессеб жоги гьаниб щибго гьечIила, нагагьлъун ци тIад речIчIулеб бугони, жинцца хIетIе багъарахъдизе гьабилила, нужецца живги ххантIан къватIиве цIцIайилан. coyaw /uhanila, heb qwaTibe ba]inabi#e, $iw cidul rujniwe ]ur&ililan. bi&un judiyaS abunila - heb \inqarab i^ bugin, kida-qadgi, [wezogo batani, cigi $ibgo qwaTibe bazinin, haniSa na]e ri:un :ijilan. rujniwe /uhine rajalde KaraS abunila - \inqi#eSeb $ogi hanib &ibgo hezila, nagah;un ci Tad reZuleb bugoni, $inCa \eTe bavara]di#e habilila, nu$eCa $iwgi {anTan qwaTiwe ~ayilan. Хъурщун анила рукIниве «бахIарчи». ГIемер мехх иналде багъарахъдизабунила гьесс хIетIе. ЦIцIанила гьалмагъзабаз гьев къватIиве, цIцIанила, аххирги тIад бетIерги гьечIеб къаркъала бачIанила къватIибе. ]ur&un anila rujniwe «ba\arxi». femer me{ inalde bavara]di#abunila heS \eTe. ~anila halmav#aba# hew qwaTiwe, ~anila, a{irgi Tad beTergi hezeb qarqala bazanila qwaTibe. - ВахI! Гьассул бетIер кибедай ана?! – ян вихха-ххочун лIугьанила цояв. - wa\! haSul beTer kibeday ana?! - yan wi{a-{oxun /uhanila coyaw. - Валлагь, гьессда бетIер букIинчIилан ккола, – ян чIчIанила цогияв. - wallah, heSda beTer bujinzilan Kola, - yan Zanila cogiyaw. БукIанилан цояв, букIинчIилан цогияв, лълъикIго дагIбадизе кканила гьел. bujanilan coyaw, bujunzilan cogiyaw, :ijgo dafbadi#e Kanila hel. ХIукму кканила, гьессги бетIер, киназго гIадин, чIчIужуялълъул къаданижоялда асскIоб лъолеб букIун батилин, рачIайин гьелда цIеххезе. \ukmu Kanila, heSgi beTer, kina#go fadin, Zu$uya:ul qadani$oyalda aSjob ;oleb bujun batilin, razayin helda `e{e#e. Гьессда бетIер букIарабищ – букIинчIебищали жинда лъаларин, гьессни щибаб соналълъ тIагъур босулаанилан жаваб кьурабила чIчIужуялълъ. heSda beTer bujarabi& - bujinzebi&ali $inda ;alarin, heSni &ibab sona: Tavur bosulaanila $awab purabila Zu$uya:. Гьессда бел'эр букIарабщи-букIчIебщияли гьанярилан абурабила гьебелалълъ, ценги гьагIалие цо-цо угъур босиня анила. heSda bel'er bujarab&i-bujzeb&iyali hanyarilan aburabila hebela:, cengi hafaliye co-co uvur bosinya anila. Гьабго гьудул чанаве вахъанила. Тиранила гьел, ссверанила, аххирги цо залимаб цида аде кканила. Гьабассго цадахъ гьелълъе гулил цIцIад баниги, лълъукъараб ци жендерго рукIнибе борчIанила. Чанахъабаз гьаркьал рунила, кьвагьданила, рукIнил кIала цIа баканила, щиби буниги, ци къватIибе бахъчIила. habgo hudul xanawe wa]anila. tiranila hel, Sweranila, a{irgi co #alimab cida ade Kanila. habaSgo cada] he:e gulil ~ad banigi, :uqarab ci $endergo rujnibe borzanila. xana]aba# harpal runila, pwahdanila, rujnil jala `a bakanila, &ibi bunigi, ci qwaTibe ba]zila. Цояв лълъугьанила, гьеб къватIибе бахъдебуде, жив цидул рукIниве хъурщлилан. Бищун кIудасс абунила - гьеб хIинкъараб иш бугин, кида-къадги, хIочIого батани, циги жибго къватIибе бегьлин, гьанисса нахъе ролълъон лълъикIилан. РукIниве лълъугьде ракIалълъе ккарасс абунила - хIинкъдессеб жоги гьаниб щибго гьечIила, нагагьлун ци ад речIчIенеб бугони, женцца хIетIе багъарахъдаде булила, ножецца живги ххантIан къватIиве цIцIаейилан. coyaw :uhanila, heb qwaTibe ba]debude, $iw cidul rujniwe ]ur&lilan. bi&un judaS abunila - heb \inqarab i^ bugin, kida-qadgi, \ozogo batani, cigi $ibgo qwaTibe behlin, haniSa na]e ro:on :ijilan. rujniwe :uhde raja:e KaraS abunila - \inqdeSeb $ogi hanib &ibgo hezila, nagahlun ci ad reZeneb bugoni, $enCa \eTe bavara]dade bulila, no$eCa $iwgi {anTan qwaTiwe ~ayeyilan. Хъурщун анила рукIниве «бахIарчи». ГIемер мехх эналълъер багъарахъдадебунила гьесс хIетIе. ЦIцIанила гьалмагъзабаз гьев къватIиве, цIцIанила, аххирги ад бел'эрги гьечIеб къаркъала бегьанила къватIибе. ]ur&un anila rujniwe «ba\arxi». femer me{ ena:er bavara]dadebunila heS \eTe. ~anila halmav#aba# hew qwaTiwe, ~anila, a{irgi ad bel'ergi hezeb qarqala behanila qwaTibe. - ВахI! Гьассул бел'эр кебедай ана?! – ян вихха-ххочун лълъугьанила цояв. - wa\! haSul bel'er kebeday ana?! - yan wi{a-{oxun :uhanila coyaw. - Валлагь, гьессда бел'эр букIчIилан ккена, – ян чIчIанила цогияв. - wallah, heSda bel'er bujzilan Kena, - yan Zanila cogiyaw. БукIанилан цояв, букIчIилан цогияв, лълъикIго дагIбададе кканила гьел. bujanilan coyaw, bujzilan cogiyaw, :ijgo dafbadade Kanila hel. ХIукму кканила, гьессги бел'эр, кинязго гIадин, чIчIужуялълъул къандалоялълъа гъуниб гьенеб букIун батлин, рачIайин гьелълъа цIуххуде. \ukmu Kanila, heSgi bel'er, kinya#go fadin, Zu$uya:ul qandaloya:a vunib heleb bujun batlin, razayin helda `u{ude. Гьессда бел'эр букIарабщи – букIчIебщияли женда гьанярин, гьессни щибаб соналълъ угъур босиня анилан джаваб кьурабила чIчIужуялълъ. heSda bel'er bujarab&i - bujzeb&iyali $enda hanyarin, heSni &ibab sona: uvur bosinya anila Gawab purabila Zu$uya:. 228. ГьетIараб битIизе бегьулеб, гьересси бакьулIа бекулеб. heTarab biTi#e behuleb, hereSi bapu/a bekuleb. ГьетIараб битIде бегьинеб, гьересси бакьолълъа бекинеб. heTarab biTde behineb, hereSi bapo:a bekineb. 229. ГьетIараб тIилалълъул битIараб рагIад букIунареб. heTarab Tila:ul biTarab rafad bujunareb. ГьетIараб илалълъул битIараб рагIад букIиняреб. heTarab ila:ul biTarab rafad bujinyareb. 230. ГьетIараб хьоп гIадав, хьагил бутI гIадав. heTarab %o_ fadaw, %agil buT fadaw. ГьетIараб хьоп гIадав, хьагил бул гIадав. heTarab %o_ fadaw, %agil bul fadaw. 231. ГьетIаралда битIарабилан абулев, битIаралда гьетIарабилан абулев. heTaralda biTarabilan abulew, biTaralda heTarabilan abulew. ГьетIаралълъа битIарабилан абинев, битIаралълъа гьетIарабилан абинев. heTara:a biTarabilan abinew, biTara:a heTarabilan abinew. 232. ГьетIизабе, бекун реххуге. heTi#abe, bekun re{uge. ГьетIдебуе, бекун реххуги. heTdebuye, bekun re{ugi. 233. ГьечIеб гула, гьечIеб ххер – бачун араб чол илхъи. hezeb gula, hezeb {er - baxun arab xol il]i. ГьечIеб гула, гьечIеб ххер – бачун араб чол ирхъи. hezeb gula, hezeb {er - baxun arab xol ir]i. 234. ГьечIеб лъурассде лъалареб бачIаги. hezeb ;uraSde ;alareb bazagi. ГьечIеб гьурассде гьаняреб бегьаги. hezeb huraSde hanyareb behagi. 235. ГьечIеб нилI рижараб ракь гIадинаб бакI. hezeb ni/ ri$arab rap fadinab baj. ГьечIеб нилълъ рижараб ракь гIадинаб бакI. hezeb ni: ri$arab rap fadinab baj. 236. ГьечIеб реццалълъ чIвазе вукIунге. hezeb reCa: zwa#e wujunge. ГьечIеб реццалълъ чIваде вукIуги. hezeb reCa: zwade wujugi. 237. ГьечIеб рогьо байги – бергьараб мунагь, гьечIеб рецц гьабиги – гьадабго мунагь. hezeb roho baygi - berharab munah, hezeb reC habigi - hadabgo munah. ГьечIеб рогьо байги – белгьараб мунагь, гьечIеб рецц буйги – гьадабго мунагь. hezeb roho baygi - belharab munah, hezeb reC buygi - hadabgo munah. 238. ГьечIелълъубе бакъ щвани, къадги чирахъ бакулеб. heze:ube baq &wani, qadgi xira] bakuleb. ГьечIелълъубе бакъ щвани, къадги чирахъ бакинеб. heze:ube baq &wani, qadgi xira] bakineb. 239. ГьечIессдасса вас тIехьавги лълъикIав. hezeSdaSa was Te%awgi :ijaw. ГьечIессдасса вас эхьавги лълъикIав. hezeSdaSa was e%awgi :ijaw. 240. ГьечIого гIоларебги – квен, кваназе лъаларезе балагьлъун ккарабги – квен. hezogo folarebgi - kwen, kwana#e ;alare#e balah;un Karabgi - kwen. ГьечIого гIенаребги – квен, кунаде гьанярезе балагьлун ккарабги – квен. hezogo fenarebgi - kwen, kunade hanyare#e balahlun Karabgi - kwen. 241. ГьечIолъиялълъ къарал къел, къан бечелъарал гьид. hezo;iya: qaral qel, qan bexe;aral hid. ГьечIолиялълъ къарал къел, къамо бечелурал гьид. hezoliya: qaral qel, qamo bexelural hid. 242. ГьецIаби сокIкIун, си гIолеб, гьитIинал гьунарал тIатIала лъун, кIудияв бахIарчи лIугьунев. he`abi soJun, si foleb, hiTinal hunaral TaTala ;un, judiyaw ba\arxi /uhunew. ХIецIаби сукIкIун, си гIенеб, гьитIинял гьунарал ал'ала гьумо, кIудав бахIарчи лълъугьинев. \e`abi suJun, si feneb, hiTinyal hunaral al'ala humo, judaw ba\arxi :uhinew. 243. ГьецIоги цIцIерлъараб, цIцIерги маххлъараб меххалълъ сапар бухьунге. he`ogi ~er;arab, ~ergi ma{;arab me{a: sa_ar bu%unge. ХIецIоги цIцIверлураб, цIцIверги маххлураб меххалълъ сапар бухьуги. \e`ogi ~werlurab, ~wergi ma{lurab me{a: sa_ar bu%ugi. 244. ГьецIолI щвараб гула – билараб гула. he`o/ &warab gula - bilarab gula. ХIецIолълъ щвараб гула – бил'араб гула. \e`o: &warab gula - bil'arab gula. 245. ГьидалIе вачIиндал – чIалабуриссев, ЧIчIикIаве вачIиндал – гъодобериссев. hida/e wazindal - zalaburiSew, Zijawe wazindal - vodoberiSew. Гьидалълъе вегьун – чIалабуриссев, ЧIчIикIаве вегьун – гъодобериссев. hida:e wehun - zalaburiSew, Zijawe wehun - vodoberiSew. 246. Гьидерил Хурдаги ххунздерил ТIалтIаги къотIулареб балъ букIунареб. hideril [urdagi {un#deril TalTagi qoTulareb ba; bujunareb. Гьидерил ХIурлаги ххунздерил Аладулаги къотIиняреб бал букIиняреб. hideril \urlagi {un#deril aladulagi qoTinyareb bal bujinyareb. 247. Гьикъизе нечоге, лъачIого вукIине неча. hiqi#e nexoge, ;azogo wujine nexa. Гьикъде нучуги, гьачIого вукIде нучуе. hiqde nuxugi, hazogo wujde nuxuye. 248. ГьикъичIого бицарав цIцIам гьечIеб чурпа вуго. hiqizogo bicaraw ~am hezeb xur_a wugo. ГьикъчIого бицарав цIцIан гьечIеб чурпа вуго. hiqzogo bicaraw ~an hezeb xur_a wugo. 249. ГьикъичIого босараб жо – бикъараб жо, бихьичIого бицараб жо – кьучIчI гьечIеб жо. hiqizogo bosarab $o - biqarab $o, bi%izogo bicarab $o - puZ hezeb $o. ГьикъчIого босараб жо – бикъараб жо, бихьчIого бицараб жо – кьучIчI гьечIеб жо. hiqzogo bosarab $o - biqarab $o, bi%zogo bicarab $o - puZ hezeb $o. 250. Гьикъулареб бицунге, бицунареб гьикъуге. hiqulareb bicunge, bicunareb hiquge. Гьикъиняреб бицуги, бициняреб гьикъуги. hiqinyareb bicugi, bicinyareb hiqugi. 251. Гьикъун къо бачIунареб. hiqun qo bazunareb. Гьикъун къо бачIиняреб. hiqun qo bazinyareb. 252. Гьикъун херлъуларел, гьикъун холарел. hiqun [er;ularel, hiqun [olarel. Гьикъун хIелинярел, гьикъун хIонярел. hiqun \elinyarel, hiqun \onyarel. 253. Гьир бакIлъани, хIама чIчIола, хIосс бекани, гьоко чIчIола. hir baj;ani, \ama Zola, \oS bekani, hoko Zola. 254. Гьир бакIлъигун, хIама гьагIдолареб, юк бакIлъигун, гьоко дваргъолареб. hir baj;igun, \ama hafdolareb, yuk baj;igun, hoko dwarvolareb. 255. Гьир гIечIелълъубе къвачIаги. hir feze:ube qwazagi. 256. Гьир лъезе къваригIараб меххалълъ, хIамида кьабулареб, кьинкIулеб. hir ;e#e qwarifarab me{a:, \amida pabulareb, pinjuleb. 257. Гьирида къачIони, къвачIида батулареб. hirida qazoni, qwazida batulareb. 258. Гьирида ццебе къвачIа биччалеб гIадат. hirida Cebe qwaza biXaleb fadat. 259. Гьиридасса тIутI бачахъе (КIкIара боржани, гьоко къирула). hiridaSa TuT baxa]e (Jara bor$ani, hoko qirula). 260. ГьитIинаб бетIералда налъи кIудияб букIунебила (БетIер гьитIинассда налъи кIудияб букIунебила). hiTinab beTeralda na;i judiyab bujunebila (beTer hiTinaSda na;i judiyab bujunebila). 261. ГьитIинаб бугогIанила гIор хъудулеб. hiTinab bugofanila for ]uduleb. 262. ГьитIинаб гамачIалълъги кIудияб гьецIо бекулеб. hiTinab gamaza:gi judiyab he`o bekuleb. 263. ГьитIинаб гъоркьан биччай, кIудияб тIассан биччай. hiTinab vorpan biXay, judiyab TaSan biXay. 264. ГьитIинаб гьецIоялълъги кIудияб гьоко кIалагъоркье чIвалеб. hiTinab he`oya:gi judiyab hoko jalavorpe zwaleb. 265. ГьитIинаб гьунаралдасса чIухIуге, кIудияб гьабулаго, хъущтIизе гурин. hiTinab hunaraldaSa zu\uge, judiyab habulago, ]u&Ti#e gurin. 266. ГьитIинаб гIакълу – кIудияб гIазаб. hiTinab faqlu - judiyab fa#ab. 267. ГьитIинаб гIочIолги къимат гьабе, къваригIараб къоялълъ цIа бакизегIаги батулеб. hiTinab fozolgi qimat habe, qwarifarab qoya: `a baki#efagi batuleb. 268. ГьитIинаб жо кIодо гьабуге. hiTinab $o jodo habuge. Ххунздерил хханасс магъало бакIаризе чукъбигун цадахъ ритIун рукIун руго жиндирго васал. Инссуцца васазда абун букIун буго - ГьидалI вугин цо гIакъилав херав, гьессда гIакълуги гьикъеян. {un#deril {anaS mavalo bajari#e xuqbigun cada] riTun rujun rugo $indirgo wasal. inSuCa wasa#da abun bujun bugo - hida/ wugin co faqilaw [eraw, heSda faqlugi hiqeyan. Хханассул лъимал, инссуцца малълъухъе, гIакъилассда асскIоре ун руго. «Вай, дир лъимал, – ан абун буго херасс, – хханассул лъималазе кьезе гIакълуги киб букIинеб дун гIадав мискинчияссул. Кинниги нуж рачIун ругелълъул, цо гьитIинаб гIакълу кьелахха, воре, гьитIинаб жо кIодо гьабуге». {anaSul ;imal, inSuCa ma:u]e, faqilaSda aSjore un rugo. «way, dir ;imal, - an abun bugo [eraS, - {anaSul ;imala#e pe#e faqlugi kib bujineb dun fadaw miskinxiyaSul. kinnigi nu$ razun ruge:ul, co hiTinab faqlu pela{a, wore, hiTinab $o jodo habuge». Гьабищинхха гьидерил гIакъиласс жидеда малълъизе букIараб гIакълуян, хханассул васал гьессда релъун руго. habi&in{a hideril faqilaS $ideda ma:i#e bujarab faqluyan, {anaSul wasal heSda re;un rugo. Нухда унаго, гьез цоясс цояссул чода цIцIал кьабулеб букIун буго. Щай жиндие гьединаб жо гьабурабан ваццассул ццин бахъараб меххалълъ, цояв ваццас жаваб кьолеб букIун буго - «ГьитIинаб жо кIодо гьабуге!» – ян. nu[da unago, he# coyaS xoda ~al pabuleb bujun bugo. &ay $indiye hedinab $o haburaban waCaSul Cin ba]arab me{a:, coyaw waCaS $awab poleb bujun bugo - «hiTinab $o jodo habuge!» - yan. Хханассул лъималазда кIудияв чияссул гIакълу бичIчIун буго, НакIкIикь росдал цо мискинчиясс магъалоде кьолеб ражи-порол гъал сабаблъун цояв вацц чIвараб меххалълъ. {anaSul ;imala#da judiyaw xiyaSul faqlu biZun bugo, naJip rosdal co miskinxiyaS mavalode poleb ra$i-_orol val sabab;un coyaw waC zwarab me{a:. 269. ГьитIинаб гIощтIоццайила кIудияб гъветI къотIулеб. hiTinab fo&ToCayila judiyab vweT qoTuleb. 270. ГьитIинаб жо бугилан, щибго бикъуге, мочол мугь бикъани, гьебги цIцIогь буго. hiTinab $o bugilan, &ibgo biquge, moxol muh biqani, hebgi ~oh bugo. 271. ГьитIинаб жо кIодо гьабуни, кIудиябги хIехьон чIчIезе кколевила. hiTinab $o jodo habuni, judiyab \e%on Ze#e Kolewila. 272. ГьитIинаб жоялълъул хIалалдассаги цIунаги, хIалакъаб жоялълъул жигаралдассаги цIунаги. hiTinab $oya:ul \alaldaSagi `unagi, \alaqab $oya:ul $igaraldaSagi `unagi. 273. ГьитIинаб кIалалълъ кIудияб рагIи бицунге. hiTinab jala: judiyab rafi bicunge. 274. ГьитIинаб кIкIвахIалдасса кIудияб хIалтIиго лълъикI. hiTinab Jwa\aldaSa judiyab \alTigo :ij. 275. ГьитIинаб кIкIвахIалълъ кIудияб зарал гьабулеб. hiTinab Jwa\a: judiyab #aral habuleb. 276. ГьитIинаб кIодо гьабуге, кIудияб реххун тоге. hiTinab jodo habuge, judiyab re{un toge. 277. ГьитIинаб лълъелIе валагьун, дуе жавгьар щвеларо. hiTinab :e/e walahun, duye $awhar &welaro. 278. ГьитIинаб лъимер бугеб рокъобе илбис лIугьунаребила. hiTinab ;imer bugeb roqobe ilbis /uhunarebila. 279. ГьитIинаб меххалълъ болъонил тIинчIги берцинаб букIуна, нахъа гьелълъулги болъон лIугьуна. hiTinab me{a: bo;onil Tinzgi bercinab bujuna, na]a he:ulgi bo;on /uhuna. 280. ГьитIинаб меххалълъ гогьдаризарурал кIудиял гIейгун эбел-инссул бетIералде рахунел. hiTinab me{a: gohdari#arural judiyal feygun ebel-inSul beTeralde ra[unel. 281. ГьитIинаб ригь, недегьай лълъади, чияде ккечIеб къо – гьеле гьеб буго гIумру. hiTinab rih, nedehay :adi, xiyade Kezeb qo - hele heb bugo fumru. 282. ГьитIинаб ххалкъалълъ жидерго чи кIодо гьавулевила, кIудияб ххалкъалълъ гIодовегIан гьавулевила. hiTinab {alqa: $idergo xi jodo hawulewila, judiyab {alqa: fodowefan hawulewila. 283. ГьитIинаб хъарчигъаялълъ хъокой рагIи кьоларо. hiTinab ]arxivaya: ]okoy rafi polaro. 284. ГьитIинаб хIалтIухъ кьолеб кIудияб мухь букIунаребила. hiTinab \alTu] poleb judiyab mu% bujunarebila. Цо нухалълъ, катихъаги борчIун, гIункIкI жиндирго картIинибе ун буго. ГIемераб меххалълъ чIчIун буго кето, чанги къан, картIил кIалтIа. ГIункIкI къватIибе баккиялда хьул къотIараб катицца гьелда гьарун буго. co na[a:, kati]agi borzun, funJ $indirgo karTinibe un bugo. femerab me{a: Zun bugo keto, xangi qan, karTil jalTa. funJ qwaTibe baKiyalda %ul qoTarab katiCa helda harun bugo. - Дицца гIункIкIал ццерегоялдасса нахъе кваналаро. Мунги гьанже дикьа хIинкъизе ккеларо. Чанги гIункIкIалълъе дицца, кваназе жоги кьун, кумекцин гьабуна. Дуеги кьела дицца ссахI цIцIороссаролIил, гьеб картIиниссаги бахъун, доле доб картIинибе мун бекерун ани. - diCa funJal CeregoyaldaSa na]e kwanalaro. mungi han$e dipa \inqi#e Kelaro. xangi funJa:e diCa kwana#e $ogi pun kumekcin habuna. duyegi pela diCa Sa\ ~oroSaro/il, heb karTiniSagi ba]un, dole dob karTinibe mun bekerun ani. ГIонкIкIоцца картIиниссанго катие жаваб кьун буго - - ГьедигIан гьитIинаб хIалтIухъ гьедигIан кIудияб мухь кьеялълъе цо гIила батила. БачIинаро дун къватIибе. fonJoCa karTiniSango katiye $awab pun bugo - - hedifan hiTinab \alTu] hedifan judiyab mu% peya:e co fila batila. bazinaro dun qwatibe. Гьелдасса нахъе абулебги рагIула - гьитIинаб хIалтIухъ кIудияб мухь кьолеб бугони, ургъизе ккелила, гьелда нахъа цо гъваца батизе бегьулила. heldaSa na]e abulebgi rafula - hiTinab \alTu] judiyab mu% poleb bugoni, urvi#e Kelila, helda na]a co vwaca bati#e behulila. 285. ГьитIинаб хIенхIидассанила кIудияб цIа рекIунеб. hiTinab \en\idaSanila judiyab `a rejuneb. 286. ГьитIинаб цIаялълъила кIудиял рукъзал рухIулел. hiTinab `aya:ila judiyal ruq#al ru\ulel. 287. ГьитIинаб яхIалълъги кIудияб гьунар гьабулеб, кIудияб яхIалълъги бахIарчи вахъинавулев. hiTinab ya\a:gi judiyab hunar habuleb, judiyab ya\a:gi ba\arxi wa]inawulew. 288. ГьитIинабги кIочон тун, кIудиялде вортуге. hiTinabgi joxon tun, judiyalde wortuge. 289. ГьитIинабгIан нацIцIицца цIцIикIкIун хIанчIулебила. hiTinabfan na~iCa ~iJun \anzulebila. 290. ГьитIинав вацц хвани, кIудияв вацц гIодове къулулев, кIудияв вацц хвани, гьитIинав эххеде ворххулев. hiTinaw waC [wani, judiyaw waC fodowe qululew, judiyaw waC [wani, hiTinaw e{ede wor{ulew. 291. ГьитIинав кIодо гьавуларев кIодолъиялде вахунарев. hiTinaw jodo hawularew jodo;iyalde wa[unarew. 292. ГьитIинав чи гьитIинав чи гIадин чIчIарав лълъикI. hiTinaw xi hiTinaw xi fadin Zaraw :ij. 293. ГьитIинав чиги гучук гьойги – цого жо. hiTinaw xigi guxuk hoygi - cogo $o. 294. ГьитIинав чияссе – бухъарабго хоб, чIварабго лахIту. hiTinaw xiyaSe - bu]arabgo [ob, zwarabgo la\tu. 295. ГьитIинав чияссул гIамал ккурав кIудияв чиги лълъикIав вукIунарев, кIудияв чияссул гIамал ккурав гьитIинав чиги лълъикIав вукIунарев. hiTinaw xiyaSul famal Kuraw judiyaw xigi :ijaw wujunarew, judiyaw xiyaSul famal :uraw hiTinaw xigi :ijaw wujunarew. 296. ГьитIинав чияссулгунги гважул когIоялълъулгунги маххссара гьабуге. hiTinaw xiyaSulgun gwa$ul kofoya:ulgungi ma{Sara habuge. 297. ГьитIинал кIудиял гIунин, гIолохъаби лIугьунел, тIирщ кIодолъунин, тIад нигIматал рижулел. hiTinal judiyal funin, folo]abi /uhunel, Tir& jodo;unin, Tad nifmatal ri$ulel. 298. ГьитIинал мунагьал такрарлъунила метерисса гьел кIудиязде ссверулел. hiTinal munahal takrar;unila meteriSa hel judiya#de Swerulel. 299. ГьитIинал тIадлъани, чIахIиял хола. hiTinal Tad;ani, za\iyal [ola. 300. ГьитIиналда разилъуларессе кIудияб щолареб. hiTinalda ra#i;ulareSe judiyab &olareb. 301. ГьитIиналълъул бицунессда кIудияб бихьулареб. hiTina:ul bicuneSda judiyab bi%ulareb. 302. ГьитIинассда малълъула, кIудияссда гьикъула. hiTinaSda ma:ula, judiyaSda hiqula. 303. ГьитIинго босараб лъай – тIогьолI гьабураб гьоцIцIо. hiTinabgo bosarab ;ay - Toho/ haburab ho~o. 304. ГьитIинго гьабураб цIцIали – ганчIида бикIараб накъищ. hiTingo haburab ~ali - ganzida bijarab naqi&. 305. ГьитIинго гIегIедараб, гIедал къвакъвадулареб. hiTingo fefedarab, fedal qwaqwadulareb. 306. ГьитIинго кинабго лъалевлъунги вукIунге, кIудияздаги малълъаруге. hiTingo kinabgo ;alew;un wujunge, judiya#dagi ma:aruge. 307. ГьитIинго лъараб – ганчIида бикIараб накъищ. hiTingo ;arab - ganzida bijarab naqi&. 308. ГьитIинго малълъараб адаб – багьа гьабизе кIолареб рател. hiTingo ma:arab adab - baha habi#e jolareb ratel. 309. ГьитIинго супи, как биххун, чIвай. hiTingo su_i, kak bi{un, zway. 310. ГьитIинго ургъел гьабичIесс дуниял гьабулареб. hiTingo urvel habizeS duniyal habulareb. 311. ГьитIинго хоно бикъарасс, гIедал, оцги бикъулеб. hiTingo [ono biqaraS, fedal, ocgi biquleb. Оц бикъунилан, диванги гьабун, цо гIолохъанчи тусснахъалде витIулев вукIун вуго. Гьесс гьарун буго, жив я вуссинила тусснахъалдасса, я вуссинарила, бегьулеб батани, жив эбелалълъулгун къо-мехх лълъикI гьабизе виччайилан. oc biqunilan, diwangi habun, co folo]anxi tuSna]alde qiTulew wujun wugo. heS harun bugo, $iw ya wuSinila tuSna]aldaSa, ya wuSinarila, behuleb batabi, $iw ebela:ulgun qo-me{ :ij habi#e wiXayilan. Эбелалда асскIове щвейгун, речIчIун тIадгун, гьесс гьелълъул керен тIун реххун буго. ЦIидассан цойги диван гьабизе ккун буго гIолохъанчияссе. Диванбегасс гьессда гьикъун буго - щайила дуцца мун гьавурай, керен кьун, гIезавурай эбелалълъе гьедигIан хIалихьатаб жо гьабураб. ebelalda aSjowe &weygun, reZun Tadgun, heS he:ul keren Tun re{un bugo. `idaSan coygi diwan habi#e Kun bugo folo]anxiyaSe. diwanbegaS heSda hiqun bugo - &ayila duCa mun hawuray, keren pun, fe#awuray ebela:e hedifan \ali%atab $o haburab. Васасс жаваб кьун буго - жиндие щайила нужецца тамихI гьабулеб, жив гьавурайги, жив гьаб къоялде ккезавурайги эбелалълъе щайила гьабулареб? Дун хоно бикъун вачIани, гьелълъ белъун кьолаан, гIанкIу бикъун вачIани, бежун кьолаан. Щиб дицца бикъаниги, эбел тIад рекъолаан. БачIинахъего гьелълъ дие гIадлу гьабун букIарабани, гьаб жакъассеб къо диде бачIунароан. Дие гурила диван гьабизе кколеб букIараб, гьелълъие гьабизе кколаанила… wasaS $awab pun bugo - $indiye &ayila nu$eCa tami\ habuleb, $iw hawuraygi, $iw hab qoyalde Ke#awuraygi ebela:e &ayila habulareb? dun [ono biqun wazani, he: be;un polaan, fanju biqun wazani, be$un polaan. &ib diCa biqanigi, ebel Tad reqolaan. bazina]ego he: diye fadlu habun bujarabani, hab $aqaSeb qo dide bazunaroan. diye gurila diwan habi#e Koleb bujarab, he:iye habi#e Kolaanila... 312. ГьитIинго цIцIаличIесс нахъа керен ххачала. hiTingo ~alizeS na]a keren {axala. 313. ГьитIинго щвараб гIелму щулалъулеб букIуна, Ххарадуниб щвараб лъай лълъеда хъвараб ххатI буго. hiTingo &warab felmu &ula;uleb bujuna, {aradunib &warab ;ay :eda ]warab {aT bugo. 314. Гьобо бан бахъиндал, вахIин, аниб лълъимго букIун гьечIо гуриян абурабила цоясс. hobo ban ba]indal, wa\in, anib :imgo bujun hezo guriyan aburabila coyaS. КIиго ваццассул гьобо базе къотIи кканила. Цо гохIда ццебе бакIги тIасса бищанила, хIалтIуде тIаделъанила. jigo waCaSul hobo ba#e qoTi Kanila. co go\da Cebe bajgi TaSa bi&anila, \alTude Tade;anila. Цоясс хIарщ буцанила, къед банила, цоясс хъарщи-цIул къачIанила. ГIемераб гIакъубаги бихьун, тIассагьобоги гъоркьагьобоги рекъезабунила, аххиралда тIад тIохги банила. coyaS \ar& bucanila, qed banila, coyaS ]ar&i-`ul qazanila. femerab faqubagi bi%un, TaSahobogi vorpahobogi reqe#abila, a{iralda Tad To[gi banila. Цо нухлулав, хIалтIулел ваццазухъги валагьун, щибго жоги гьезда абичIого, нахъе анила. Ваццазул гьессда ццин бахъанила. Ххадурги рортун, чIчIезавунила. co nu[lulaw, \alTulel waCa#u]gi walahun, &ibgo $ogi he#da abizogo, na]e anila. waCa#ul heSda Cim ba]anila. {adurgi rortun, Ze#awunila. - Ле гьудул, дуцца ниж гIадамаллъунго рикIкIунел гьечIо гури! Дур «салам гIалайкумги», «гьабулеб данде билълъаги» кире арал? - le hudul, duCa ni$ fadamal;ungo riJunel hezo guri! dur «salam falaykumgi», «habuleb dande bi:agi» kire aral? - ТIасса лIугьа, гьудулзаби. Дицца нужее саламги кьуна, гьара-рахьиги гьабуна. Дир гIайиб гурохха лъарал хъуялълъ нужеда гьеб рагIизе биччачIолъи. - TaSa /uha, hudul#abi. diCa nu$eye salamgi puna, hara-ra%igi habuna. dir fayib guro{a ;aral ]uya: nu$eda heb rafi#e biXazo;i. Ваццал цин риххун кканила. Кинаб лъаралълъул, кинаб хъуялълъулин гьасс бицунеб бугебан, нухлулассухъ чIваркьун ралагьанила. waCal cin ri{un Kanila. kinab ;ara:ul, kinab ]uya:ulin haS bicuneb bugeban, nu[lulaSu] zwarpun ralahanila. Цинги, лълъимго гьечIеб бакIалда жидецца гьобо балеб букIинги бичIчIун, рекIедеги рачIун, абунила. ВахI, аниб лълъимго букIун гьечIо гури! cingi, :imgo hezeb bajalda $ideCa hobo baleb bujingi biZun, rejedegi, abunila. wa\, anib :imgo bujun hezo guri! 315. Гьобо баччун уневги угьдаравила, цIцIалкIу босун уневги угьдаравила. hobo baXun unewgi uhdarawila, ~alju bosun unewgi uhdarawila. 316. Гьобо хунилан, рогIоро хисулареб. hobo [unilan, roforo [isulareb. 317. Гьобол ахIе, рукъ бихьун. hobol a\e, ruq bi%un. Цо нухалълъ авлахъалда гIонкIкIода варани данделъанила. Гьелда ракIалде кканила варани гьоболлъухъ ахIизе. Вараниялълъ абунила билълъун жо ккеларин, жиб жиндирго нухда ине теян. Гьелълъухъги гIенеккичIого, хIалицца бачун буго гьеб гIонкIкIоцца. Щун руго гьел гIонкIкIол каратI бугеб бакIалде, гIункIкIги лIугьун буго варани жиндирго картIинибе цIцIазе. КигIан кутакалда гIонкIкIоцца цIцIаниги, вараниялда гьелълъул картIинибе лIугьине кIун гьечIо. Гьобол ахIе, рукъ бихьун! – анги абун, варани жиндирго нухда анила. co nu[a: awla]alda fonJoda warani dande;anila. helda rajalde Kanila warani hobol;u] a\i#e. waraniya: abunila bi:un $o Kelarin, $ib $indirgo nu[da ine teyan. he:u]gi feneKizogo, \aliCa baxun bugo heb fonJoCa. &un rugo hel fonJol karaT bugeb bajalde, funJgi /uhun bugo warani $indirgo karTinibe ~a#e. kifan kutakalda fonJoCa ~anigi, waraniyalda he:ul karTinibe /uhine jun hezo. hobol a\e, ruq bi%un! - angi abun, warani $indirgo nu[da anila. 318. Гьобол вачIани, лъимал роххулел. hobol wazani, ;imal ro{ulel. 319. Гьобол вачIун кьолареб, кьибил бачIун кунареб. hobol wazun polareb, pibil bazun kunareb. 320. Гьобол вачIуна, уна, унтул гьобол бигьаго вачIуна, захIматго уна. hobol wazuna, una, untul hobol bihago wazuna, #a\matgo una. 321. Гьобол вихьун, кьер тIураб, кьибил бихьун, хIинкъараб къо бачIунгеги. hobol wi%un, per Turab, pibil bi%un, \inqarab qo bazungegi. 322. Гьобол вихьун, чед беке, чу бихьун, кIалцIи бай. hobol wi%un, xed beke, xu bi%un, jal`i bay. 323. Гьобол вокьулессул хIал анкьидассан лъалеб. hobol wopuleSul \al anpidaSan ;aleb. 324. Гьобол гIемерассул гIумру берцинаб. hobol femeraSul fumru bercinab. 325. Гьобол лълъикIавани, нухда ххер бижилаан. hobol :ijawani, nu[da {er bi$ilaan. 326. Гьобол лълъикIавила вачIинеги лъалев, инеги лъалев. hobol :ijawila wazinegi ;alew, inegi ;alew. 327. Гьобол лълъикIалълъув рещтIа, лълъим батаралълъув кванай. hobol :ija:uw re&Ta, :im batara:uw kwanay. 328. Гьобол рихарасс лъимал руххулел. hobol ri[araS ;imal ru{ulel. 329. Гьобол рихарассул йокьулей хваги. hobol ri[araSul yopuley [wagi. 330. Гьобол росулIего виччаларилан Кинххва – Кинххвада гурони рещтIинарилан гьобол. hobol rosu/ego wiXalarilan kin{wa - kin{wada guroni re&Tinarilan hobol. 331. Гьобол цин кваназаве, калам ххадуб гьабе. hobol cin kwana#awe, kalam {adub habe. 332. Гьоболасс чIоло къай. hobolaS zolo qay. 333. Гьоболасс тогеги, катицца тогеги. hobolaS togegi, katiCa togegi. 334. Гьоболассда букIунебила сайигъаталълъ гурони чурулареб цо тIанкI. hobolaSda bujunebila sayivata: guroni xurulareb co Tanj. 335. Гьоболассда гьикъун гуреб гьан тIамулеб, гьессда гьикъун гуреб хIелеко хъолеб. hobolaSda hiqun gureb han Tamuleb, heSda hiqun gureb \eleko ]oleb. 336. Гьоболассда рекъарабила гьоболлъи гьабулеб (гьобол вихьунила гьоболлъи гьабулеб). hobolaSda reqarabila hobol;i habuleb (hobol wi%unila hobol;i habuleb). 337. Гьоболассе гьоболлъи лъабго къоялълъила гьабулеб, ункъабилеб къоялълъ гьабураб – ссадакъайила. hobolaSe hobol;i ;abgo qoya:ila habuleb, unqabileb qoya: haburab - Sadaqayila. 338. Гьоболассе квен кьелалде ракьандасса гIус бихьейила. hobolaSe kwen pelalde rapandaSa fus bi%eyila. 339. Гьоболассул мугъ берцинаб. hobolaSul muv bercinab. 340. Гьоболассул мугъалда меседил мугьру. hobolaSul muvalda mesedil muhru. 341. – Гьоболассул хIама хIорде бачанищ? – Бачана. - hobolaSul \ama \orde baxani&? - baxana. 342. Гьоболассулгун даран ххинкIазул лълъикIаб. hobolaSulgun daran {inja#ul :ijab. 343. Гьоболги вукIуна, гьодориги вукIуна, гьоболассда божа, гьодорида божуге. hobolgi wujuna, hodorigi wujuna, hobolaSda bo$a, hodorida bo$uge. 344. Гьоболги хвелги ахIичIониги рачIунелила. hobolgi [welgi a\izonigi razunelila. 345. Гьоболлъун индал – ххан, гьобол вачIиндал – лагъ. hobol;un indal - {an, hobol wazindal - lav. 346. Гьоболлъухъги вукIун, гьалбал къабул гьаруларел. hobol;u]gi wujun, halbal qabul harularel. 347. Гьоболлъухъ унелълъул хьитал рукъарай, хьвадизе унелълъул гурде букъарай. hobol;u] une:ul %ital ruqaray, %wadi#e une:ul gurde buqaray. 348. Гьодил кварав – гIадалав, гIадал кварав – цIцIодорав. hodil kwaraw - fadalaw, fadal kwaraw - ~odoraw. 349. Гьой бетIерлъуде ккани, гъалбацIал пасалъула. hoy beTer;ude Kani, valba`al _asa;ula. 350. Гьой буго гважуцца ичIго гьабулеб жо. hoy bugo gwa$uCa izgo habuleb. Ххунздерил хханзабазул вакил хIисабалда, ХIамшарилIе витIун вукIун вуго ГьоцIцIалIа ГIалисканди абулев гIакълучи. (ГIалисканди вукIана кIибилев имам ХIамзатил эмен). {un#deril {an#aba#ul wakil \icabalda, \am^ari/e wiTun wujun wugo ho~a/a faliskandi abulew faqluxi. (faliskandi wujana jiabilew imam \am#atil emen). МагIарул ххалкъ щиб гьунаралълъул, щиб гIакълу-лъаялълъул гIадамал ругелали лъазе бокьарав ХIамшарилI пачалихъалълъул шагьасс гьессул хIал бихьун буго чанго батIияб нухалдалъун. mafarul {alq &ib hunara:ul, &ib faqlu-;aya:ul fadamal rugelali ;a#e boparaw \am^ari/ _axali]a:ul ^ahaS heSul \al bi%un bugo xango baTiyab nu[alda;un. Шагьассул гIадамаз ГIалискандихъе босун бачIун буго кинабго рахъ бащадаб цIулал кIал. Гьез гьикъун буго - «Гьалълъул роххти кинаб рахъ, тIогь кинаб рахъ?» – ан. ^ahaSul fadama# faliskandi]e bosun bazun bugo kinabgo ra] ba&adab `ulal jal. he# hiqun bugo - «ha:ul ro{ti kinab ra], Toh kinab ra]?» ГIалискандицца цIул лълъелIе реххизабун буго. Цинги гьелълъул цояб рахъ цоялдасса цIцIикIкIун тIерхьараб меххалълъ, бихьизабун буго, гьаб рахъ роххти бугин, доб рахъги тIогь бугилан. faliskandiCa `ul :e/e re{i#abun bugo. cingi he:ul coyab ra] coyaldaSa ~iJun Ter%arab me{a:, bi%i#abun bugo, hab ra] ro{ti bugin, dob ra]gi Toh bugilan. Нахъеги шагьассул чагIаз, гьессда ццебе цо хIул-хIулараб хIамаги чIчIезабун, гьалълъул херлъи-бахIарлъи лъалищ дудаян гьикъун буго. na]egi ^ahaSul xafa#, heSda Cebe co \ul-\ularab \amagi Ze#abun, ha:ul [er;i-ba\ar;i ;ali& dudayan hiqun bugo. ГIалискандицца жаваб кьун буго, нижер умумузул аби бугин, къажарассулги хIамилги херлъи-бахIарлъи лъаларилан. faliskandiCa $awab pun bugo, ni$er umumu#ul abi bugin, qa$araSulgi \amilgi [er;i-ba\ar;i ;alarilan. ГIалискандил жавабалълъ рагIаризарурал къажарал ургъун руго гьессие хъачIаб маххссараялълъе. Гьев хIажатхханаялълъуве арав меххалълъ, раххссидасса биччан буго шагьассул азбаралълъул бищун квешаб гьой. faliskandil $awaba: rafari#arural qa$aral urvun rugo heSiye ]azab ma{Saraya:e. hew \a$at{anaya:uwe araw me{a:, ra{SidaSa biXan bugo ^ahaSul a#bara:ul bi&un kwe^ab hoy. ГьакIкIан кIалгун тIаде бачIунеб букIараб гьойдул кIалдиб ГIалискандицца квегIаб квералълъ тIагъур къазабун буго, кваранаб квералълъ чохьолI хханжарги хъубухъун буго. haJan jalgun Tade bazuneb bujarab hoydul jaldib faliskandiCa kwefab kwera: Tavur qa#abun bugo, kwaranab kwera: xo%o/ {an$argi ]ubu]un bugo. Дуцца гьабураб жо щиб? Бегьилищ шагьассул гьой чIвазе! – ян къажарал рихха-ххочараб меххалълъ, ГIалискандицца гьезие цоги кици тIамун буго - «Гьой буго гважуцца ичIго гьабулеб жо». duCa haburab $o &ib? behili& ^ahaSul hoy zwa#e! - yan qa$aral ri{a-{oxarab me{a:, faliskandiCa he#iye cogi kici Tamun bugo - «hoy bugo gwa$uCa izgo habuleb $o». 351. Гьой букIуна хIапизе, хIосс букIуна кьабизе. hoy bujuna \a_i#e, \oS bujuna pabi#e. 352. Гьой бухьунеб тIил гIадав, ресалда данде ноцIцI гIадав. hoy bu%uneb Til fadaw, resalda dande no~ fadaw. 353. Гьой лагIунилан, гIор хъублъулареб, бахIри чвердонилан, ралъад чороклъулареб. hoy lafunilan, for ]ub;ulareb, ba\ri xwerdonilan, ra;ad xorok;ulareb. 354. Гьой лIугьунеб жо тарщидаго лъала. hoy /uhuneb $o tar&idago ;ala. 355. Гьой хвани бацI боххулеб, бацI хвани вехь воххулев. hoy [wani ba` bo{uleb, ba` [wani we% wo{ulew. 356. Гьойги бацIги рекъани, вехьасс гIи хьихьуларо. hoygi ba`gi reqani we%aS fi %i%ularo. 357. Гьойда кIалдиб ракьа речIчIе. hoyda jaldib rapa reZe. 358. Гьойда кIалдибе тIил бегьуге. hoyda jaldibe Til behuge. 359. Гьойдаги речIчIараб гамачI кIочон толареб. hoydagi reZarab gamaz joxon tolareb. 360. Гьойдуе нух толебила, хханассе бакI толебила. hoyduye nu[ tolebila, {anaSe baj tolebila. 361. Гьойдуе хьит гьабуни жинццаго кваналеб. hoyduye %it habuni $inCago kwanaleb. 362. Гьойдуе чури тIе, чодуе кIалцIи бай. hoyduye xuri Te, xoduye jal`i bay. 363. Гьойдул балъ гьабулев чи гIадин. hoydul ba; habulew xi fadin. Гьаб кици тIамула ганчIидасса тIотIоегIан жиндиего пайда гьечIеб жоялда тIад гIумру инабулев чияссул хIакъалълъулI. hab kici Tamula ganzidaSa ToToyefan $indiyego _ayda hezeb $oyalda Tad fumru inabulew xiyaSul \aqa:u/. РукIаралила гьойдул балъ гьабулев цо чиги гьессул чIчIужуги. Гьойдул балъ гьабуралълъухъ гьессие щолеб букIарабила кIиго шагьи. КIиго шагьиялде босараб ссапун тIагIинегIан квералги чурулел рукIаралила. rujaralila hoydul ba; habulew co xigi heSul Zu$ugi. hoydul ba; habura:u] heSiye &oleb bujarabila jigo ^ahi. jigo ^ahiyalde bosarab Sa_un Tafinefan kweralgi xurulel rujaralila. ЧIчIужуялълъ россассда абурабила гьойдул балъ гьабиялълъул нилIее бугеб ххайирго лъаларин жиндаян. Россасс чIчIужуялълъул рагIи гIад гьабурабила, гьойдул балъ гьабулев чийилан жив вукIинин, гьойдул балъ гьабулев чияссул чIчIужуйилан мун йикIинин, гьеб пайда-ххайир гIоларищилан. Zu$uya: roSaSda aburabila hoydul ba; habiya:ul ni/eye bugeb {ayirgo ;alarin $indayan. roSaS Zu$uya:ul rafi fad haburabila, hoydul ba; habulew xiyilan $iw wujinin, hoydul ba; habulew xiyaSul Zu$uyilan mun yijinin, heb _ayda-{ayir folari&ilan. 364. Гьойдул бицарав гьойдул багьаяв вукIунарев. hoydul bicaraw hoydul bahayaw wujunarew. 365. Гьойдул мугъалда цIадул ццунтур букIунебила, катил мугъалда цIцIорол къоно букIунебила. hoydul muvalde `adul Cuntur bujunebila, katil muvalda ~orol qono bujunebila. 366. Гьойдул ругънае гьойдул мацIцI даруяб. hoydul ruvnaye hoydul ma~ daruyab. 367. Гьойдул ххвалчен чурийила, чодул малърал кIалцIийила. hoydul {walxen xuriyila, xodul ma;ral jal`iyila. 368. Гьойдул хIапи рагIун вахъунге, хIелкил гIегIеди рагIун вахъа. hoydul \a_i rafun wa]unge, \e;kil fefedi rafun wa]a. 369. Гьойцца гьойдул гьан кунареб, гIадамасс гIадамассул гьан кунеб. hoyCa hoydul han kunareb, fadamaS fadamaSul han kuneb. 370. Гьойцца кIал чIвараб жо гьойдуе те. hoyCa jal zwarab $o hoyduye te. 371. Гьойцца пурццимахх кIкIунеб бихьанилан абуни, божа, нус йокьулей якьад йихьанилан абуни, божуге. hoyCa _urCima{ Juneb bi%anilan abuni, bo$a, nus yopuley yapad yi%anilan abuni, bo$uge. 372. Гьойцца чIчIикIунилан, ралъад чороклъулареб. hoyCa Zijunilan, ra;ad xorok;ulareb. 373. Гьойццаги чури кьолев тIасса вищулевила. hoyCagi xuri polew TaSa wi&ulewila. 374. Гьоко мекъсса къиругеги, гIакълу мекъсса ссверугеги. hoko meqSa qirugegi, faqlu meqSa Swerugegi. 375. Гьоло бахаралълъубе ххурма бахинабейила. holo ba[ara:ube {urma ba[inabeyila. МагIарухъа гьоболалълъ гьалбадерие сайигъаталълъе гьоло бачIун буго. Данде кьолеб сайигъаталълъул къадар рукъалълъул бетIергьанасс гьадин чIчIезабун буго - «Яс, – ан абун буго гьесс чIчIужуялда, – гьоло бахаралълъубе ххурма бахинабе». mafaru]a hobola: halbaderiye sayivata:e holo bazun bugo. dande poleb sayivata:ul qadar ruqa:ul beTerhanaS hadin Ze#abun bugo - «yas, - an abun bugo heS Zu$uyalda, - holo ba[ara:ube {urma ba[inabe». 376. Гьоло квараблъи лълъадуда лълъиццадайила бицараб? holo kwarab;i :aduda :iCadayila bicarab? 377. Гьоло кколареб цIцIалкIу, цIцIад кколареб буртина. holo Kolareb ~alju, ~ad Kolareb burtina. 378. Гьоркьо-гьоркьоб гIин цIцIачIони, хIамида жибго хIама букIин кIочонебила. horpo-horpob fin ~azoni, \amida $ibgo \ama bujin joxonebila. 379. Гьоркьоблъи битIулеб, гьоркьоб хIучч битIун цIцIани. horpob;i biTuleb, horpob \uX biTun ~ani. 380. Гьоркьоблъи лълъикIаб хъизан бацIикьаги хIинкъулареб. horpob;i :ijab ]i#an ba`ipagi \inqulareb. 381. Гьоркьов кIалъан, чияссул рагIи къотIизабуге, кигIан хIакъаб бицунев чи мунго вугониги. horpow ja;an xiyaSul rafi qoTi#abuge, kifan \aqab bicunew xi mungo wugonigi. 382. Гьоркьове ккеялдасса бокьове ккей лълъикIаб. horpowe KeyaldaSa bopowe Key :ijab. 383. Гьоркьохъан гьечIого, ригьин лIугьунареб, гьоркьов чи кIалъачIого даран кколареб. horpo]an hezogo rihin /uhunareb, horpow xi ja;axogo daran Kolareb. 384. Гьоркьохъан лълъикIай йигони, гIантай ясалълъеги лълъикIав росс щолев. horpo]an :ijay yigoni, fantay yasa:egi :ijaw roS &olew. 385. Гьорода бадибе туни, дурго гьурмада жужалеб. horoda badibe tuni, durgo hurmada $u$aleb. 386. Гьорода бадиве кIущани, чуризе жиндего ккола. horoda badiwe ju&ani, xuri#e $indego Kola. 387. Гьорол къоялълъ куй биче, цIцIадал къоялълъ чу биче. horol qoya: kuy bixe, ~adal qoya: xu bixe. 388. Гьорол къоялълъ хIелкил рачIчI гIадав. horol qoya: \elkil raZ fadaw. 389. Гьорон ругьунаб чехьалълъе бакъванбугIа – багьана. horon ruhunab xe%a:e baqwanbufa - bahana. 390. Гьороццаги бачун гIункIкI царгъинибе биччалареб. horoCa baxun funJ carvinibe biXalareb. 391. Гьороцца авлахъ нахъе гъолареб. horoCa awla] na]e volareb. 392. Гьороцца босун бачIараб гьороцца унеб. horoCa bosun bazarab horoCa uneb. 393. Гьороцца босун унеб кIкIараялълъ гъотIода абурабила жиндие нух кьейилан. horoCa bosun uneb Jaraya: voToda aburabila $indiye nu[ peyilan. 394. Гьороцца хъамун, гъотIол тIамахги исибе ккогегийила. horoCa ]amun voTol Tama[gi isibe Kogegiyila. 395. Гьороцца цIа гьалаглъулеб, гьакълицца ццин гьалаглъулеб. horoCa `a halag;uleb, haqliCa Cin halag;uleb. 396. Гьорчо гирунилан, гохI биххулареб. horxo girunilan, go\ bi{ulareb. 397. Гьорчо хъурщур батаралълъуб чIчIола, квешав чияссул кIал кидаго чIчIоларо. horxo ]ur&ur batara:ub Zola, kwe^aw xiyaSul jal kidago Zolaro. 398. ГьоцIцIо бецIцIулебги – кIал, берссен лагIулебги – кIал. ho~o be~ulebgi - jal, berSen lafulebgi - jal. 399. ГьоцIцIо букIаралълъуб тIутI камулареб. ho~o bujara:ub TuT kamulareb. 400. ГьоцIцIо гьабулеб – на, гьабураб чIчIикIулеб – чIчIикIва. ho~o habuleb - na, haburab Zijuleb - Zijwa. 401. ГьоцIцIо гьабулеб найил зузуй батIияб букIуна. ho~o habuleb nayil #u#uy baTiyab bujuna. 402. «ГьоцIцIо! ГьоцIцIо!» – ян ахIдон, кIал гьуинлъулареб, гьоцIцIо кваначIони. «ho~o! ho~o!» - yan a\don, jal huin;ulareb, ho~o kwanazoni. 403. ГьоцIцIо гIадинги вукIунге, чияцца цIцIун тIагIинедухъ, чинкир гIадинги вукIунге, тун гIодове реххиледухъ. ho~o fadingi wujunge, xiyaCa ~un Tafinedu], xinkir fadingi wujunge, tun fodowe re{iledu]. 404. ГьоцIцIо квананиги – цIцIел кIал, цIцIибил квананиги – гьвел кIал. ho~o kwananigi - ~el jal, ~ibil kwananigi - hwel jal. 405. ГьоцIцIо тIинкIулебги мацIцIила, загьру тIолебги мацIцIила. ho~o Tinjulebgi ma~ila, #ahru Tolebgi ma~ila. 406. ГьоцIцIо тIун гурони, квенги кванаге, бидаяб гурони чуги рекIунге. ho~o Tun guroni, kwengi kwanage, bidayab guroni xugi rejunge. 407. ГьоцIцIоги бахун кьуни, чохьоцца нусги кунеб. ho~ogi ba[un puni, xo%oCa nusgi kuneb. 408. ГьоцIцIоги гьуинаб, гьоркьоб мехх бахъун чIчIикIараб. ho~ogi huinab, horpob me{ ba]un Zijarab. 409. ГьоцIцIоги кьогIлъулеб гIемер чIчIикIани, ссакъиссги бутIунеб гIемер чIамуни. ho~ogi pof;uleb femer Zijani, SaqiSgi buTuneb femer zamuni. 410. ГьоцIцIогун гурони квенги кванаге, рахIат гьечIеб бусадаги вегуге. ho~ogun guroni kwengi kwanage, ra\at hezeb busadagi weguge. 411. Гьудул ахIун вачине кколаро, ахIани тушманги вачIуна. hudul a\un waxine Kolaro, a\ani tu^mangi wazuna. 412. Гьудул бадиве валагьулевила, тушман хIатIазухъ валагьулевила. hudul badiwe walahulewila, tu^man \aTa#u] walahulewila. 413. Гьудул ватIалъарав чи – кваранаб квер батIалъарав чи. hudul waTa;araw xi - kwaranab kwer baTa;araw xi. 414. Гьудул вукIуна ваццассдасса лълъикIавги, гьудул вукIуна тушманассдасса квешавги. hudul wujuna waCaSdaSa :ijawgi, hudul wujuna tu^manaSdaSa kwe^awgi. 415. Гьудул гьаве хIал бихьун. hudul hawe \al bi%un. 416. Гьудул гьавулевги – мунго, тушман гьавулевги – мунго. hudul hawulewgi - mungo, tu^man hawulewgi - mungo. 417. Гьудул гьечIев магъула – мачIал гьечIеб сагула. hudul hezew mavula - mazal hezeb sagula. 418. Гьудул гьудулассда релълъарав вукIунев, тIинчI хъурмида релълъараб букIунеб. hudul hudulaSda re:araw wujunew, Tinz ]urmida re:arab bujuneb. 419. Гьудул гьурмаде валагьулевила, тушман мугъалде валагьулевила. hudul hurmade walahulewila, tu^man muvalde walahulewila. 420. Гьудул къо ккедал лъалевила, эбел-эмен дуего лъимал гьаридал лъалелила. hudul qo Kedal ;alewila, ebel-emen duyego ;imal haridal ;alelila. 421. Гьудул къварилъи ккедал лъала, бахIарчи къеркьеялълъулI лъала. hudul qwari;i Kedal ;ala, ba\arxi qerpeya:u/ ;ala. 422. Гьудул нусгоги дагьав, тушман цоги гIемерав. hudul nusgogi dahaw, tu^man cogi femeraw. 423. Гьудул рикIкIадассан вачIуневила, тушман дур кIалдиссан вачIуневила. hudul riJadaSan wazunewila, tu^man dur jaldiSan wazunewila. 424. Гьудул цо нухалълъ ваче, боххдул ххадур рехъерхъани реххун те. hudul co nu[a: waxe, bo{dul {adur re]er]ani re{un te. 425. Гьудулал кутул тушманал бацIаздасса бергьунелила. hudulal kutul tu^manal ba`a#daSa berhunelila. 426. Гьудуласс бадибе абулеб, тушманасс нахъассан абулеб. hudulaS badiwe abuleb, tu^manaS na]aSan abuleb. 427. Гьудуласс нахъассан веццулевила, тушманасс бадиве веццулевила. hudulaS na]aSan weCulewila, tu^manaS badiwe weCulewila. 428. Гьудуласс нилIер гIунгутIаби нилIеда рицунел, тушманасс чияда рицунел. hudulaS ni/er funguTabi ni/eda ricunel, tu^manaS xiyada ricunel. 429. Гьудулассдасса хIинкъа, тушманассдасса хIинкъуге. hudulaSdaSa \inqa, tu^manaSdaSa \inquge. 430. Гьудулассе гIоло рухI кьезе бегьула, гьединав гьудулни ватизе захIмалъула. hudulaSe folo ru\ pe#e behula, hedinaw hudulni wati#e #a\ma;ula. 431. Гьудулассе кьураб жо – нахъе лъураб ххазина. hudulaSe purab $o - na]e ;urab {a#ina. 432. Гьудулассеги налъулавлъун вукIунге. hudulaSegi na;ulaw;un wujunge. 433. Гьудулассин гьудул гуккулев. hudulaSin hudul guKulew. 434. Гьудулассул гьудул – дурги гьудул. hudulaSul hudul - durgi hudul. 435. Гьудулассул сайгъат гIучI бугониги, гьеб гIочIода дуцца ралъад бахунеб. hudulaSul sayvat fuz bugonigi, heb fozoda duCa ra;ad ba[uneb. 436. Гьудулассул хIал лъала къварилъи ккедал, гIагаразул хIал лъала мискинлъидал, хъизаналълъул хIал лъала рикIкIалъидал. hudulaSul \al ;ala qwari;i Kedal, fagara#ul \al ;ala miskin;idal, ]i#ana:ul \al ;ala riJa;idal. 437. Гьудулассулгун гьудуллъи битIула, гьоркьоб хIучч битIун цIцIараб меххалълъ (Гьоркьоблъи битIичIони, гьудуллъи битIулареб). hudulaSulgun hudul;i biTula, horpob \uX biTun ~arab me{a: (horpob;i biTizoni, hudul;i biTulareb). 438. Гьудулзаби гьечIев чи – кьалбал гьечIеб гъветI. hudul#abi hezew xi - palbal hezeb vweT. 439. Гьудулзаби ругессе дуниял майдангIан гIатIидаб, гьудулзаби гьечIессе огъохъатгIан къваридаб. hudul#abi rugeSe duniyal maydanfan faTidab, hudul#abi hezeSe ovo]atfan qwaridab. 440. Гьудулзаби цоцадасса рикIкIадал лълъикIал, мехх-мехх бихьун цоцахъе раккиги лълъикIаб. hudul#abi cocadaSa riJadal :ijal, me{-me{ bi%un coca]e raKigi :ijab. 441. Гьудулзаби цIиялги гьаре, басриялги кIочон тоге. hudul#abi `iyalgi hare, basriyalgi joxon toge. 442. Гьудуллъи багьадурассулгун гьабе. hudul;i bahaduraSulgun habe. 443. Гьудуллъи багIарабила, тушманлъи чIчIегIерабила. hudul;i bafarabila, tu^man;i Zeferabila. 444. Гьудуллъи буго гьабизе бигьаяб, тезе захIматаб жо. hudul;i bugo habi#e bihayab, te#e #a\matab $o. 445. Гьудуллъи гьабе дудассаго лълъикIассулгун. hudul;i habe dudaSago :ijaSulgun. 446. Гьудуллъи гIел бащадассулгун гьабе, гьалмагълъи хIал рекъолессулгун гьабе. hudul;i fel ba&adaSulgun habe, halmav;i \al reqoleSulgun habe. 447. Гьудуллъи чIчIужуялълъул ваццассулгун ккве. hudul;i Zu$uya:ul waCaSulgun Kwe. 448. Гьудуллъи цIцIорол ссурахIи гIадаб жойила, бекани, тIокIаб къачIазе кIоларебила. hudul;i ~orol Sura\i fadab $oyila, bekani, Tojab qaza#e jolarebila. 449. Гьудуллъиги ваццлъиги боцIцIуд гьабулев. hudul;igi waC;igi bo~ud habulew. 450. Гьудуллъиялълъ гIуцIцIула, тушманлъиялълъ биххула. hudul;iya: fu~ula, tu^man;iya: bi{ula. 451. Гьудуллъун гьавизе вокьарассул, ццин бахъинабун хIал бихье. hudul;un hawi#e woparaSul, Cin ba]inabun \al bi%e. 452. Гьуинаб квен кьогI гьабулеб кьалалдасса кьогIаб квен гьуин гьабулеб рекъел лълъикIаб. huinab kwen pof habuleb palaldaSa pofab kwen huin habuleb reqel :ijab. 453. Гьуинаб кьогIлъарай, кьогIаб гьуинлъарай. huinab pof;aray, pofab huin;aray. 454. Гьуинаб мацIцIалдаги загьруяб ххеч батулеб. huinab ma~aldagi #ahruyab {ex batuleb. 455. Гьуинаб рагIуцца махх-чаранги биунеб, гьуинаб маххссараялда хваралги релъулел. huinab rafuCa ma{-xarangi biuneb, huinab ma{Sarayalda [waralgi re;ulel. 456. Гьуинаб цIцIункIичIони, цIцIекIалълъул тIагIам лъаларебила. huinab ~unjizoni, ~eja:ul Tafam ;alarebila. 457. Гьуинабги цIцIекIабги чIамидал лъала. huinabgi ~ejabgi zamidal ;ala. 458. Гьукъараб жо берцинаб. huqarab $o recinab. 459. Гьукъараб жо гьуинаб. huqarab $o huinab. 460. Гьумер бахьин, махьа чIчIегIер. humer ba%in, ma%a Zefer. 461. Гьумер битIарассул гьудул гIемерав. humer biTaraSul hudul femeraw. 462. Гьумер битIун бугилан, тушманассда божуге, жаниссан бигун букIунеб. humer biTun bugilan, tu^manaSda bo$uge, $aniSan bigun bujuneb. 463. Гьумер чIчIегIерав ракI бацIцIадавги вукIуневила, гьумер хъахIав ракI чIчIегIеравги вукIуневила. humer Zeferaw raj ba~adawgi wujunewila, humer ]a\aw raj Zeferawgi wujunewila. 464. Гьунар бугел цо къоялълъцин рекъон рукIунарел, гьунар гьечIел рекъечIеб къоцин букIунареб. hunar bugel co qoya:cin reqon rujunarel, hunar hezel reqezeb qocin bujunareb. 465. Гьунар-маххщел лълъикIаб лълъиего бокьулеб. hunar-ma{&el :ijab :iyego bopuleb. 466. Гьунар тIокIаб лълъикIаб, чехь бащадаб лълъикIаб. hunar Tojab :ijab, xe% ba&adab :ijab. 467. Гьури биччалелълъулги нахъеххун валагьейила. huri biXale:ulgi na]e{un walaheyila. 468. Гьури кьарияссул хIалтIи хIалакъаб. huri pariyaSul \alTi \alaqab. 469. Гьури хьвазе рохь букIине ккола. huri %wa#e ro% bujine Kola. 470. Гьури хIалакъазул хIалтIуда цIа рекIунеб. huri \alaqa#ul \alTuda `a rejuneb. 471. Гьури чIван чIучIарай, бакъ чIван чIчIегIерлъарай. huri zwan zuzaray, baq zwan Zefer;aray. 472. Гьури чIвачIого гIучI багъарулареб. huri zwazogo fuz bavarulareb. 473. Гьурмада гIатI буцулареб. hurmada faT buculareb. 474. Гьурмал кьер – сахлъиялълъул матIу. hurmal per - sa[;iya:ul maTu. 475. Гьурмада рас бижараб жоялдаги божуге, къотIун гIодобе реххараб бугониги, чол боххалдаги божуге. hurmada ras bi$arab $oyaldagi bo$uge, qoTun fodobe re{arab bugonigi, xol bo{aldagi bo$uge. 476. Гьурмахъ ралагьун бичIчIулеб жо кIалалълъ бицунелдасса битIарабила. hurma] ralahun biZuleb $o jala: bicuneldaSa biTarabila. 477. Гьурщарассул – къватIиб, тIупарассул – жаниб. hur&araSul - qwaTib, Tu_araSul - $anib. 478. Гьуссун багъулеб гьой гIадав. huSun bavuleb hoy fadaw. 479. Гьуссун тIамураб гьойцца бацI кколареб. huSun Tamurab hoyCa ba` Kolareb.

ВАБАБАЙ, БАХІАРЧИЛЪИ БИХЬУЛИЩ? Кету букӀанила рагъида басандулеб. Гьеб цӀакъго гьитӀинаб, загӀипаб жо букӀанила. ГьебсагӀат баккун бачӀанила цо Гьой. Кету, кӀутӀун, цо рахъалдеххун кӀанцӀанила. КӀамури гӀадин, мугъги гьетӀизабун, расги ххучизабун, жиндирго михъалги хъитӀизарун, ххичун чӀчӏанила гьеб. Гьоян абуни, гьелълъул ххалго гьабичӀого, хьолбохъан гӀебеде анила. Гьеб нахъе ун борчӀизегӀан, Кету гьадаб ссураталда балагьун чӀчӏун букӀанила. «Балагьея дир бахӀарчилъи, дидасса Гьой хӀинкъулеб куц! Дида хъатӀарабани, бихьилаан дицца гъолълъие гьабулеб жо!», - ян абунила гьелълъ. wababay, ba\arxi;i biFuli?& ketu bujanila raGida basanduleb. heb vaqgo hiTinab, Rafi<ab Do bujanila. hebsafat baKun bazanila co hoy. ketu, juTun, co ra]alde{un janvanila. jamuri fadin, muGgi heTiRabun, rasgi {uxiRabun, Dindirgo mi]algi ]iTiRarun, {ixun Zanila heb. hoyan abuni, he'ul {algo habizogo, Folbo]an febede anila. heb na]e un borziRefan, ketu hadab Suratalda balahun Zun bujanila. «balaheya dir ba\arxi;i, didaSa hoy \inquleb kuc! dida ]aTarabani, biFilaan diCa Go'iye habuleb Do!», - yan abunila he'.

ЦІЦӏВАБИ КИН ГЬАРУЛЕЛ? Цо нухалда Мала Нассрудинида гьикъанила: - ЦӀияб моцӏцӏ баккараб меххалълъ, басриялда щибдай гьабулеб? - ан. - КӀудиял гӀурал чагӀазе, нужее гӀайиб гьечӀищ, гьедигӀан бигьаяб жо лъачӀого рукӀине? ЦӀияб моцӏцӏ баккараб меххалълъ, басрияб, квартӀицца буххун гӀиссинги гьабун, гьелълъул цІцӏваби гьарула, - ян абун жаваб кьунила Мала Нассрудиницца. Vwabi kin harulel& co nu[alda mala naSrudinida hiqanila - viyab moV baKarab me{a', basriyalda ?ibday habuleb& - an. - judiyal fural xafaRe, nuDeda fayib hezi?, hedifan bihayab Do ;azogo rujine& viyab moV baKarab me{a', basriyab, kwarTiCa bu{un fiSingi habun, he'ul Vwabi harula, - yan abun Dawab punila mala naSrudiniCa.

Хӏамаги бацӏги Ххасало гьирал раччун, гьодги ччукӏун, хьалбаздасса расги хӏулун, цо хераб Хӏама ихдал гӏурччин ххарда кваналеб букӏанила. Хуриб ххер кун, лъарахъ лълъим гьекъон, бакъ бухӏидал, рохьобе лӏугьун, гьогьомидал, сагаялда кванан, бокьараб хӏалалда букӏанила. Гьанже дидасса лълъикӏаб хӏалалда дунялалда щибго гьечӏилан, ракӏалдаги букӏанила гьелда. Цо къоялълъ Хӏама лълъим гьекъезе лъарахъе бачӏанила. Маргъал гӏадаб чабххидассан, таххта гӏадин кӏургӏун чваххулеб лълъадал каркариялълъулги, сасараб гьороцца гьулчулеб ралъад гӏадин, цояб рахъалде чваххун унеб рохьил ващиялълъулги гьайбатаб бакъан букӏанила. Лълъим гьекъолеб Хӏамида тӏадеххуниссан цо чвархъи рагӏанила, эххеде борхханила. Тӏасса гъоркье цо Бацӏ бачӏунеб бихьанила. Хӏамил нусабго лага букӏкӏанила, ругелниги расал рахъун чӏчӏанила. Берал чӏваркьанила, гьекъолеб букӏараб лълъим кӏалдиб кковухъе ххутӏанила, тӏуртӏудулаго, Бацӏихъ балагьанила. Бацӏицца мун гьаб бакӏалда щиб гьабулебан, гӏассияб гьаракь гьабунила. Дун гьаниб къойилго букӏуна, бетӏергьанасс ниж кидаго гьанире гъола, - ян Хӏама хӏелхӏедизе лӏугьанила. Кидагояли гьаниб ццерекъад дицца чӏвараб хӏамаги букӏун буго, ццебего лъарабани дида гьанир хӏамул рукӏунеллъи, - абун Бацӏ тӏаде-тӏаде къанила. Рухӏ мукъулукъиде бахъараблъи бичӏчӏун, хераб Хӏамицца Бацӏие батӏияб наку бачанила. Гуккун, батӏа гьабун гурони, жиндир богӏолабазукьа Бацӏ хӏинкъулареблъи лъарабго, гьелълъ гьадинал жал рицанила: Гьай пакъир, Бацӏ, цӏакъ бакъун батила мун. Чохӏоцца хвараб, баккизе би гуреб, чӏурхӏараб къехь гӏадаб дир гьодал хъарссунилан, мун гӏорцӏцӏиларо. Хераб гвадаралдасса дуе гьан гьуинал, рахь рекӏарал кӏуртул лълъикӏ. Дир рокъор ругел кӏуртул кванай. Гьел ункъго руго дир. Гьезул цоялда цӏцӏар Гӏебсса, цогиялда цӏцӏар Ххаласса, лъабабилеб Лъараб, ункъабилеб цӏцӏар Лъачӏеб буго. Дун чӏчӏолеб бакӏ гӏемер рикӏкӏад гьечӏо. Гьадале, гьадаб бакӏалда буго. Къасси бачӏа, къан ккун дуего бокьараб кьела, - ян гаргаданила Хӏама. Бацӏида ракӏалде кканила: абухъего, рахь рекӏараб кӏертги щолаго, дие цӏцӏацӏцӏазе аб хераб болъонго щай къваригӏараб абун. Лълъикӏаб жоялде ургъанин мунилан абун, Хӏамие баркалаги кьун, Бацӏ цо рахъалдеххун балагьун анила. Хӏама квана-гьекъон, параххат букӏанила. Бацӏги, кидадай къасси мехх щвела, сордо бачӏинаян, кӏартиде бугеб ххиялалълъ хьуликъвачӏа бихъулеб хӏалалда букӏанила. Роол къо анила, бакъанил гӏуж щванила. Хӏама, рокъобеги билълъун, щула гьабун, рахан нуцӏцӏагун, парахханила. Къасси, чи кьижараб, гӏадамассул чӏинхъи гьечӏеб гӏужалълъ, Хӏамил кӏалтӏеги бачӏун, цо жо тенкезе лӏугьанила. Хӏамида лъанила Бацӏ бачӏун бугеблъи. Лъаниги, кӏалъачӏого чӏчӏанила. Аб жегиги рокъобего бачӏинчӏого бугоян, Бацӏицца “Гӏебсса!” абун ахӏанила. Хӏамицца, гӏебсса хӏосс бан бугилан абунила. Бацӏицца “Ххаласса!” абун ахӏанила. Хӏамицца, ххаласса къоно тӏамун бугилан абунила. Бацӏицца “Лъараб!” абун ахӏанила. Хӏамицца, лъарабани, лъарахъго чӏвалаанилан абунила. Бацӏицца “Лъачӏеб” абун ахӏанила. Хӏамиццаги, лъачӏелълъул гурищхха, рокъобеги борчӏун, Хӏама параххат бугебилан жаваб кьунила. Бацӏ, гьабилеб жоги тӏагӏун, цӏакъ-цӏакъ тенкезе, нуцӏцӏа гъуризе лӏугьанила. Хӏама гьагӏданила, чӏичӏиданила, рахъун бетӏергьабаз Бацӏ гьородухъ босизабун анила. {asalo hiral raXun, hodgi Xujun, FalbaRdaSa rasgi \ulun, co [erab \ama i[dal furXin {arda kwanaleb bujanila. [urib {er kun, ;ara] 'im heqon, baq bu\idal, roFobe `uhun, hohomidal, sagayalda kwanan, boparab \alalda bujanila. hanDe didaSa 'ijab \alalda dunyalalda ?ibgo hezilan, rajaldagi bujanila helda. co koya' \ama 'im heqeRe ;ara]e bazanila. marGal fadab xab{idaSan, ta{ta fadin jurfun xwa{uleb 'adal karkariya'ulgi, sasarab horoCa hulxuleb ra'ad fadin, coyab ra]alde xwa{un uneb roFil wa?iya'ulgi haybatab baqan bujanila. 'im heqoleb \amida Tade{uniSan co xwar]i rafanila, e{ede bor{anila. TaSa Gorpe co bav bazuneb biFanila. \amil nusabgo laga buJanila, rugelnigi rasal ra]un Zanila. beral zwarpanila, heqoleb bujarab 'im jaldib Kowu]e {uTanila, TurTudulago, bavi] balahanila. baviCa mun hab bajalda ?ib habuleban, faSiyab harap habunila. - dun hanib qoyilgo bujuna, beTerhanaS niD kidago hanire Gola, - yan \ama \el\ediRe `uhanila. - kidagoyali hanib Cereqad diCa zwarab \amagi bujun bugo, Cebego ;arabani dida hanir \amul rujunel;i, - abun bav Tade-Tade qanila. ru\ muquluqide ba]arab;i biZun, [erab \amiCa baviye baTiyab naku baxanila. guKun, baTa habun guroni, Dindir bofolabaRupa bav \inqulareb;i ;arabgo, he' hadinal Dal ricanila - - hay <aqir, bav, vaq baqun batila mun. xo\oCa [warab, baKiRe bi gureb, zur\arab qeF fadab dir hodal ]arSunilan, mun forVilaro. [erab gwadaraldaSa duye han huinal, raF rejaral jurtul 'ij. dir roqor rugel jurtul kwanay. hel unqgo rugo dir. heRul coyalda Var febSa, cogiyalda Var {alaSa, ;ab~abileb ;arab, unq~abileb Var ;azeb bugo. dun Zoleb baj femer riJad hezo. hadale, hadab bajalda bugo. KaSi baza, qan Kun duyego boparab pela, - yan gargadanila \ama. bavida rajalde Kanila, abu]ego, raF rejarab jertgi ?olago, diye VaVaRe ab [erab bo;ongo ?ay qwarifarab abun. 'ijab Doyalde urGanin munilan abun, \amiye barkalagi pun, bav co ra]alde{un balahun anila. \ama kwana-heqon, <ara{at bujanila. bavgi, kidaday qaSi me{ ?wela, sordo bazinayan, jartide bugeb {iyala' Fuliqwaza bi]uleb \alalda bujanila. rool qo anila, baqanil fuD ?wanila. \ama, roqobegi bi'un, ?ula habun, ra[an nuVagun, <ara{anila. qaSi, xi piDarab, fadamaSul zin]i hezeb fuDa', \amil jalTegi bazun, co Do tenkeRe `uhanila. \amida ;anila bav bazun bugeb;i. ;anigi, ja;azogo Zanila. ab Degigi roqobego bazinzogo bugoyan, baviCa “febSa!” abun a\anila. \amiCa, febSa \oS ban bugilan abunila. baviCa “{alaSa!” abun a\anila. \amiCa, {alaSa qono Tamun bugilan abunila. baviCa “;arab!” abun a\anila. \amiCa, ;arabani, ;ara]go zwalaanilan abunila. baviCa “;azeb” abun a\anila. \amiCagi, ;aze'ul guri?{a, roqobegi borzun, \ama <ara{at bugebilan Dawab punila. bav, habileb Dogi Tafun, vaq-vaq tenkeRe, nuVa GuriRe `uhanila. \ama hafdanila, zizidanila, ra]un beTerhabaR bav horodu] bosiRabun anila.

БАЦІГИ ЦЕРГИ БацӀилги Царалги цо-цоялълъул кӀи-кӀи тӏинчӏ букӏун буго. Элги данде реххун, дур-дир гьечӀо, нилӏер абун, бугеб жоги дандбан, гьалмагъзабилъун рукӀун руго. Цо къоялълъ чанаре рахъанила ал. Нухда Царацца абунила: - Нилӏер тӀанчӀи щула гьаричӀого ххутӀун руго. Дун, элги щула гьарун, ххадуб гъела, мун ццебе билълъахха, - ян. Цер нахъбуссун буго. Рокъобе щварабго, Бацӏил тӀанчӏиги кун, БацӀида ххадуб гъун буго. ЦӀакъ къваридго Царацца абунила: - Нилӏер цо тӀинчӏ камун бугохха, - ян. - Дурищ, дирищ? - абун буго БацӀицца. - Дур-дир щиб букӀунеб, дандбан гурищ бугеб нилӏер бугеб щинаб жо? БетӀер кӀудияб камун буго, - ян абунила Царацца. Чанги щвечӀого, нахъруссун унаго, Царацца БацIида абунила: - Мун гьеб нухдассан а, дун гьаб нухдассан ина, - ян. Бацӏ рикІкӀадассан балагьизе гьабун буго, чанги щоларищали бихье, бала-гъалагьеян абун. Жибго ццебе ккезе гӀоло, Цер рокъобе бекерун буго. БацӀил цояб тӀинчІги кун, жиндирго тӀанчӀиги рачун, Цер бусаде лӏугьун чӀчӏун букӀанила. БачӀун буго БацІ. Кир ругел тӀанчӀиян ахІдон буго гьеб. Царацца абунила: - Гьанир руго, гьанибе бачӀа, - ян. Царал къваридаб картӀиниссан ине лӏугьараб БацІ къан ххутӀун буго. Царацца жаниссан ахӀанила: - Жаниссан гӀатӀидаб буго, дагьабги цуй, кӀоларищали бихье, - ян. БацӀицца дагьабги цун буго, жеги кутакалда къан буго. Я нахъеххун, я ццебеххун бахъизе кӀолароян ахІдон буго БацІ. Цер, цояб картӀинисса къватӀибеги ун, нахъассан БацІ тӀутӀун балеб букӀанила. БацІ ахІдон буго: - Гьалмагъзаби гурищ рукӀарал, бегьилищ дун чІвазе, божуда рекӏкІ гьабизе, - ян. Царацца жаваб гьабунила: - Мун чІвалеб гьечӀо, къватӀибе бахъулеб буго. Гьан тамахлъун, тӀутӀун бачӀунеб буго. Божи буго, къураб жоялълъул бергьараб жоялълъулгун, къураб бергьинегӀан, ссверел ккезегӀан букӀунеб жо, - ян. Гьеб куцалда чІван, Царацца кун буго БацІ. bavgi cergi bavilgi caralgi co-coya'ul ji-ji Tinz bujun bugo. elgi dande re{un, dur-dir hezo, ni`er abun, bugeb Dogi dandban, halmaGRabi;un rujun rugo. co qoya' xanare ra]anila al. nu[da caraCa abunila - ni`er Tanzi ?ula harizogo {uTun rugo. dun, elgi ?ula harun, {adub Gela, mun Cebe bi'a{a, - yan. cer na]buSun bugo. roqobe ?warabgo, bavil Tanzigi kun, bavida {adub Gun bugo. vaq qwaridgo caraCa abunila - ni`er co Tinz kamun bugo{a, - yan. - duri?, diri?& - abun bugo baviCa. - dur-dir ?ib bujuneb, dandban guri? bugeb ni`er bugeb ?inab Do& beTer judiyab kamun bugo, - yan abunila caraCa. xangi ?wezogo, na]ruSun unago, caraCa bavida abunila - mun heb nu[daSan a, dun hab nu[daSan ina, - yan. bav riJadaSan balahiRe habun bugo, xangi ?olari?ali biFe, bala-Galaheyan abun. Dibgo Cebe KeRe folo, cer roqobe bekerun bugo. bavil coyab Tinzgi kun, Dindirgo Tanzigi raxun, cer busade `uhun Zun bujanila. bazun bugo bav. kir rugel Tanziyan a\don bugo heb. caraCa abunila - hanir rugo, hanibe baza, - yan. caral qwaridab karTiniSan ine `uharab bav qan {uTun bugo. caraCa DaniSan a\anila - DaniSan faTidab bugo, dahabgi cuy, jolari?ali biFe, - yan. baviCa dahabgi cun bugo, Degi kutakalda qan bugo. ya na]e{un, ya Cebe{un ba]iRe jolaroyan a\don bugo bav. cer, coyab karTiniSa qwaTibegi un, na]aSan bav TuTun baleb bujanila. bav a\don bugo - halmaGRabi guri? rujaral, behili? dun zwaRe, boDuda reJ habiRe, - yan. caraCa Dawab habunila - mun zwaleb hezo, qwaTibe ba]uleb bugo. han tama[;un, TuTun bazuneb bugo. boDi bugo, qurab Doya'ul berharab Doya'ulgun, qurab berhinefan, Swerel KeRefan bujuneb Do, - yan. heb kucalda zwan, caraCa kun bugo bav.

ВАЦЦГИ ЯЦЦГИ ВукӀанила вукӀинчӏила цо росулӏ бечедав чи. Лъимер-бетӀер гьечӀолъи гурони, цогидаб жоялълъул рахъалълъ гьессие щибго къварилъи букӀинчӏила. Жиндир лъимер гьечӀолъи гьессда кидаго рекӀелӏ къан букӀунаанила. - БоцӀцӏи-рикъзини кьун бугоан Аллагьасс дие, гьанже цо лъимерги кьолебани, цӀакъ лълъикӀ букӀинаан, дун хун ххадуб дир боцӀцӏи кквезе, - ян абулаанила гьесс кидаго чӀчӏужуялда. Цо сордоялълъ, макьуги бачӀунарого, къоялълъ даран-базар гьабун, щвараб гӀарацги ццебе бан, пикрабазда вукӀанила гьев. - ГьадигӀан гӀемер боцӀцӏи-рикъзиго кьечӀого, Аллагьасс дие цо лъимер кьун букӀарабани, гьебго бокьилаан дие, квине, ретӀине жоялълъе гӀамал диццаго гьабилаан, - илан абунила гьесс чӀчӏужуялда. ГьедигӀан ургъел ккун мун тезе бегьиларо, рачӀа дицца дуе цо чӀчӏужугӀаги ячинин, щиб лъалеб, гьелълъниги дуе лъимер гьабизеги бегьулаян абунила чӀчӏужуялълъ гьессда. Дуда гьедин ракӀалде ккелеб лъан букӀарабани, дицца гьеб рагӀи дуда абизего абилароанилан, кӀанцӀун тӀадеги вахъун, росс жиндирго бусада веганила. Гьанже чӀчӏужу лӏугьанила Аллагьассда гьардезе: БетӀергьан Аллагь! Дур ссундуего хӀалкӀолъи буго, гурхӀахха Мун нижеда, бегьулеб батани, цо лъимер нижееги кье, - ян. Гӏемераб меххалълъ гьедин дугӏа-алхӏам гьабулейги йикӀун, гьейги кьижун кканила. Гьеб сордоялълъ чӀчӏужуялда гьадинаб макьу бихьанила: гьей йигила ралъдал рагӀалда гӀодой чӀчӏун. Цо заманалда, кӀалдиб ккун цо кӀудияб гъамассгун, ралъдалӏа къватӀибе баккун бачӀанила кӀудияб ччугӀа. Гьелълъ гьей гӀаданалда абунила: «Дуцца дурго россассда абе Аллагьасс доссие битӀараб сайигъат бугин гьаб, метер ралъдал рагӀалдеги вачӀун, гьаб нахъе босе», — ян. Макьилӏго гьей екеранила гьенисса рокъое, россассда гьеб ччугӀицца абураб жо бицуней йикӀанила, росс вукӀанила гьелълъ бицунеб жо бичӏчӀуларого. Цо заманалда макьидасса ворчӀанила росс, цо тамашаго чӀчӏужуги йихьун, гьесс гьелда гьикъанила: - Дуе ккараб щиб? Мун цо тамашаго йиго гури, - ян. - Диени расги гьечӀо, дуе лӏугьараб щиб, вихха-ххочун ккун вуго гури мун, - ан абунила гьелълъ. - Дуцца тункидал, ворчӀана дун макьидасса, - ян абунила россасс. Гьебмеххалда чӀчӏужуялълъ россассда бицанила жиндаго бихьараб макьу. ЛълъикӀалълъе батагиянги абун, гьел нахъеги реганила, рогьинегӀанги чӀчӏужуялде тӀокӀаб макьу бачӀинчӀила. Рогьараб меххалълъ, чӀчӏужуялълъ абунила россассда: - Вилълъа, гъарин, цо ралъдал рагӀалде ваккизе а, щиб лъалеб, нолӏ дида бихьараб макьу уяблъун ккезеги бегьула гури, - ян. - Мун гӀадаллъунищ йигей, макьилӏ бихьараб щинаб жоялда божизе ккани. Лъимер кьезе бокьани, нилӏее Аллагьасс гьадингоги кьезе бегьула, - ян чӀчӏанила росс. Кинго чӏчӏужу тӏасса йичӏичӏила, аххиралдаги вахъун росс анила гьелда макьилӏ бихьараб ралъдал рагӀалде. Ралъдал рагӀалдеги щун, гьев дове-гьаниве ссвер-ссведулев вукӀанила. Цо заманалдассан балагьанила, цо кӀудияб гъамасс бугила ралъдал карачалаз босун рагӀалде бачӀунеб. Унго, Аллагь, гьаб карачелаз босун бачӀунеб жо щибдаян вукӀанила гьев пикраби гьарулев. Цо заманалдассан гъамасс рагӀалде реххун бачӀанила. Вилълъун асскӀовегун, балагьанила гьев, бугила щула гьабураб, чанго бакӀалдассан кваразги бухьараб кӀудияб гъамасс. - Унго-унгоги нолӏ дир чӀчӏужуялда бихьараб макьу битӀун кколебцин гурищ бугеб? — анги абун, ричӏун кваралгун, гъанссида жаниве вакканила гьев - бугилахха меседил горо гӀадаб кӀиго гьитӀинаб лъимер: цо васги, цо ясги. Гьел лъимал ратараб меххалълъ, гьев кутакалда вохханила. Жиндаго тӀасса бахъун, ххалгӀатги гьезда жемун, кодор гьел лъималги ккун, вилълъанила гьев рокъове. КӀиго гьитӀинаб лъимерги бачун, росс вачӀараб меххалълъ, чӀчӏужуги цӀакъго йохханила. - Бихьулищ дир макьу битӀун ккараб куц, - ан абунила гьелълъ. Лъималаздасса роххун, иргадал кодоре рачунаго, цо заманалдассан гьел гӀодизе лӏугьанила. Гьебмеххалда чӀчӏужуялълъ абунила: - Нилӏее гьал рокьарал гӀоларо, гьал хахизеги ккола. Кьун мухьгун, гьал лъимал хахизаризе цо чӀчӏужугӏадан кквезе ккола нилӏецца, гурони гьал ракъуцца хвезе руго. - Валлагь, битӀараб бугилан россассги абунила. Гӏемер зенго бихьичӏого, гьезда мадугьалихъго ятанила лъимер хварай цо мискинай гӀадан. Гьелълъулгун къотӀи-къайги гьабун, гьел лъимал хахизе гьелълъухъе кьунила. Гьелълъие гӀураб гӀарацги, ретӀел-хьитги цогидабги кьезе тӀадеги босанила. Гьенир лъималги тун, гьанже нилӏ рилълъинин гьел гьенире кисса ккаралали цӀеххезе. Цо пуланаб шагьаралда вукӀун вуго гьединго лъимер-бетӀер гьечӀев цо ххан. Жиндирго чӀчӏужуялълъ лъимер гьабуларого букӀун, гьесс кӀиабилейги чӀчӏужу ячун йиго. Гъоркь йикӀарай чӀчӏужуялълъе гьей махӀниги йокьулей йикӀун гьечӀо. Рес рекъани, гьей тӀагӀинайизе хӀадурай йикӀун йиго. Росс къватӀиве арав меххалълъ, гъоркь йикӀарай чӀчӏужуялълъ тӀаде ячарай квешго юххулей, кьабулей йикӀун йиго, гьейги, щибго россассдаги бицинчӀого, гӀенеккун чӀчӏолей йикӀанила. Цо заманалдассан гьей, тӀаде ячарай чӀчӏужу лъимер гьабизе унтун лӏугьун йиго, россги рокъов вукӀун гьечӀо. ГьебсагӀаталда гъоркь йикӀарай чӀчӏужу йортун йиго мадугьалихъ йикӀарай цо рекъай къоролалълъухъе, гьелдаги абунила: - Гьагъаб хъахӀбацца лъимер гьабизехъин буго. Нагагь вас гьавуни, гьев нижер бугеб-гьечӀеб боцӀцӏул бетӀергьанлъунги вахъуна, гьединго россасс дун йиччан, гъоб лъимадул эбел хьихьун тезегицин бегьула. Дуцца абунагӀан гӀарац-месед кьела дицца дуе, гьагъаб лъимер гьабигун, тӀагӀинабулеб куц къваригӀун буго, ян. - Дуда гьелълъул ургъел ккоге, гьеб дие цӀакъ бигьаяб жо, - ян абунила рекъай къоролалълъ. Рекъай къоролайги гьейги рилълъанила рокъоре. - Гьалехха дуе кумекалълъе чӏарахъан ячун ячӀана дун, - ан абунила гъоркь йикӀарай чӀчӏужуялълъ лъимер гьабизе егарай чӀчӏужуялда. Рекъай къоролай лълъикӀалълъе ячӀун гьечӀейлъи лъан, гьей йихьизего бокьун букӀинчӀила гьей пакъиралълъе, кинниги, чара къосиналълъ, разилъанила. Цо заманалдассан гьелълъ меседил гарал гӀадал васги ясги гьарунила. ГьебсагӀат чӀарахъаналълъ цо кӀудияб гъанссида жанир гьелги лъунила, лъималазул эбелалда гъоркье хвараб борохьги рехханила. Гьеб кинабго гьелда бихьанила, щибгоги жо абичӀила. Гьеб гъамассги, ахӀун цо-кӀиго бихьинчигун, рокъосса къватӀибе босун анила. Гьеле гьей рекъай къоролалълъ ралъдалӏе реххизарурал лъимал руго дов чияссда ралъдал рагӀалда ратаралги. Гьанже вачӀанила росс рокъове. Гьикъанила гьесс: - ЧӀчӏужу унтун тун йикӀана, васищ гьелълъ гьавурав, ясищ? - ан. - Валлагь, нижер кӀудияв, кигӀан дудасса нечаниги, баххчун щиб гьабилеб, дур гьагъай чӀчӏужуялълъ хвараб борохь гьабуна, - ян абунила хханассда рекъай къоролалълъ. Хханассул кутакалда ццин бахъанила, гьеб къоялълъго рокъосса къватӀие гъунила гъол лъималазул эбел. Дир къисмат гьадинаб букӀун батилиланги абун, гьей пакъирги йилълъанила гьенисса нахъе. ГӀодилаго, чӏвадилаго уней-уней йикӀанила гьей мугӀрул тун, щобал тун. Бакъги тӀерхьанила, дунялги бецІцӏлъизе лӏугьанила, ссвакан татуги хун йикӀун, гьей ясалълъ хӀукму гьабунила цо ссанагӀатаб гӀадинаб бакӀалда сордо базе. Авлахъалда цо гъветӀги батун, яхъун гьеб гъотӀодегун, гӀодой чӀчӏанила гьей. РогьинегӀан гьелда макьуги щвечIила, ракӀалдасса лъималги инчӀила. ХъахІлъи реххарабго, гъотӀодасса гӀодоеги рещтӀун, нахъеги йилълъанила. ЦӀакъ якъунги йикӀанила гьей. Цо заманалдассан гьей щванила, кваназе гӀиги биччан, гӀияда ццеве чӀчӏун вугев вехьассда асскӀое. Хъахӏаб мегежалълъул херав чи вугоанила гьев. Йилълъине рухІги тӀагӀунеб букӀун, гьелълъ хӀукму гьабунила вехьассда дагьаб квен гьаризе. Вехьассда асскӀое щвейгун, гьелълъ абунила: - КӀудияв чи, цӀакъ якъунги йиго, квине жогӀаги гьечӀебищ духъ? - ан. Вехьасс, къвачӀиниссаги бахъун, ясалълъе квине квен кьунила, ххадуб гьелдаги гьикъанила: - Мун кисса, гьаниб дуцца балагьулеб щиб? - ан. Ясалълъ жиндир ккараб щинаб жо бицанила вехьассда. Вехь гьелда цІакъ гурхӀанила, жиндирго рокъоеги ячанила. Рокъор гьессул чӀчӏужуги кӀиго лъимерги рукӀанила: цояв васги, цояй ясги. Вехьасс хъизамалълъаги бицанила гьелълъ жиндаго бицараб ххабар. Вехьассги чӀчӏужуялълъги гьей яс жидерго яслъун гьаюнила. ЛълъикӀалан мехх банила ясалълъ вехьассул бакӀалда, гьелълъие гьениб камураб жоги букӀинчӀила. Кин бугониги гьей цӀакъ пашман йикӀанила, жиндирго кӀиябго лъимер ракӀалдасса араб мехх букӀунароанила гьелълъул. Щибаб сордойил гӀадин, кьижараб меххалълъ, макьилӏ рихьулаанила гьелда жиндирго васги ясги. Радал яхъараб меххалълъ, гӀемерай гӀодулаанила гьей... Дол лъимал рукӀанила рахь рекӀарал кьагӀи гӀадин, бокьараб кун, бокьараб ретӀун, кӀудиял гӀун рачӀунел. Ххассго вас цӏакъ рухІ бугев чи лӏугьунев вукӀанила. Цо къоялълъ къотӏнор расандилаго, гьессухъа цо вас гӀоданила, гьебмеххалда досс гьессда гьадин рогьо банила: - Вилълъа ццевесса, къватӀулӏа жо, дунгун вагъичӏого, мун дурго эбел-эмен ралагьизе щай унарев, гьедигIан цӀакъав чи? - ян. Васассда гьеб рагӀи цӀакъ рекӀеда унтанила, пашмангоги рокъове вилълъанила. Вас пашманго вихьун, эбелалълъ гьикъанила: - Дуе щиб ккараб, дир вас, мун жакъа цӀакъ пашман вуго гури, - ян. Васасс гьелда бицанила жинда мадугьалассул васасс бараб рогьо, - Гьеб жо кӀудияб гьересси буго, воре, мун гьелда божуге, - ян абунила гъолълъ гьессда. Васги дагьав гӀодове виччан лӏугьанила. Гьеб сордоялълъни къасси васассдаги ясалдаги - кӀияздаго макьилӏ бихьанила жидер эбел йигеб вехьассул рукъ, жидерго эбел, эбелалълъ макьилӏ гьезда бицанила ккараб щинаб жоги. Радал ворчӀаравго, ваццасс яццалда бицанила жинда бихьараб макьу, яццалълъги бицанила гьебго макьу жиндаги бихьанилан. Гьебмеххалда васассда бичІчӀанила жинда лъималаз бараб рогьо гьересси гуреблъи, инссуда асскӀовеги ун, гьессдаги яццалдаги бицанила жиндагоги нолӏ бихьараб макьу. Гьебмеххалда инссуцца гьессда абунила: - Валлагь, дир вас, нужер эбел-эмен щалали дида лъаларо, дидани нуж ралъдал рагӀалда кӀудияб гъанссида жанир ратана, - ян. Гьеб рагӏарабго, васассги ясалълъги бетӀералдасса рас бетӀанила. - Нижер эбел чӀаго йиго, дой вехьассул доя йиго, нижилан абуни гьанир щибго лъаларого, квана-гьекъон, кепалда руго! - ян ахІданила гьел. Россассулги чӀчӏужуялълъулги рес къотӀанила. Берцинаб мацІцӏ бицун, лъималазул ракӀ батизабизе лӏугьанила гьел, гьелдассани щибго жо ккечӀила. Васасс абунила: - Валлагь, цо лахӏзаталълъги чӀчӏеларо дун гьанив, дирго эбел ялагьичӀого,- ян. Жиндирго яццги танила гьесс гьел чагӀазда асскӀой, живги вахъанила къватӀиве, я дун хвела, ялъуни эбел ялагьилилан, щулияб къотӀигун. Макьилӏ эбелалълъ малълъун букӀанила васассда жий йигеб бакӀалде вачӀине кколеб куцги нухги. Гьединлъидал вас, кивниги чӀчӏечӀого, кваначӀого, гьекъечӀого, эбел ятизеги йихьизеги бугеб гӀишкъуялълъ ссвак лъачӀого, уневго унев вукӀанила. Цо мугӀрул щобал ругеб бакӀалдассан къотӀун унаго, гьессда данде бачӀанила анкьго бетӀер бугеб аздагьо. Гьев вас дагьав хӀинкъарав гӀадин лӏугьанила, щайин абуни гьессда киданиги аздагьо бихьун букӀинчӀила. Гьеб гуребги, рокъосса къватӀиве вахъунаго, гьесс щибниги ярагъ цадахъ босунги букӀинчӏо. Щибдай гьанже гьабилаян вукӀаго, гьессда хьолбохъ цо кӀудияб гамачӏ батанила. Босун гьеб гамачӏ речӀчӀанила васасс аздагьоялълъул ботӏролӏ. Аздагьо бугелълъуб гӀодоб кканила. Гьелълъ васассде ахӀанила: - Мун бихьинчи ватани, цоги речӀчӀе дида, - ян. Васасс абула: - Эбелалълъ дун цо гьавун вуго, цо речӏчӏараб дуеги гӀела, - ян. Аздагьо бугелълъуб хванила, васги жиндирго нухалълъ анила. Гьедин унаго, вас щванила доб сордоялълъ жиндир эбелалълъ сордо бараб гъотӀода гъоркье. Ссваканги вукӀун, вас цо дагьаб заманалълъ гьенив гӀебеде чІванила. Цо заманалдасса гьессда рагӀанила мугӀрул риххулеб гӀадаб гӀассияб гьаракь, балагьанила гьав, бачӀунеб бихьанила жинцца чІваралдассаги кӀудияб аздагьо. КӀалдиссан цӏа бугила гьелълъул бурулеб, ццунтур гӀадин багӀарлъун берал ругила, хӀур бахъун бачӀинеб бугила. Гьеб букӀанила доб чІвараб аздагьоялълъул кӀудияб бацц. Жиндир бацц чӏвараблъиги лъан, тушман валагьизеян бахъун букӀанила гьеб къватӀибе. Гьев вас вихьараб меххалълъ, аздагьоялълъ ахӀанила: - Дир бацц чІварав тушман мун вукӀине ккола, гьанже бихьила гури дицца дуе гьабулеб жо, - ян. Ххурхханила аздагьоги васги цоцалълъ. Ккун боххгун, бетӏералдассан ссверизабун, гӀодоб кьабунила васасс аздагьо. - Дир рухІ бахъарасс дир ххазинаги босе, - ян гьаракьги гьабун, хӀалалълъ хъурщун, аздагьо анила жиндирго рукӏнибе. Ххадув васги вилълъанила. Балагьанила, бугила гъваридаб цо нохъо, гӀодоре рещтӀунеб цо малиги бугила. Вилълъанила вас молодасса гӀодовеги рещтӀун, ругила цо чӀухӀарал кӀалгӀаби, щивниги чияссул сасги гьечIила. Довеххун валагьанила, гьанивеххун валагьанила, цо нуцӏцӏа бихьанила. Рагьун нуцӀцӏагун, вакканила жаниве, йигилахха цо берцинай яс. Йихьигун, гьей ясалълъухъ рокьи кканила гьессул. Гьев вихьигун, ясалълъулги кканила рокьи. Аздагьо чІвараблъиги лъачӀого, гьей ясалде кӀудияб ургъел кканила гьессул. Нагагь жал гъолда рихьани, кӀиялго чӏвалин гъолълъан йикӀанила гьей. - Ле, гӀолохъанчи, мун гьаниве кисса ккарав? Гьаб буго аздагьабазул хханассул кӀалгӀа. Мун гьанив ватани, гъолълъ мун чІвала, - ян абунила гьелълъ. - Гьебги гьелълъул баццги - кӀиябго чІван реххараб дицца, Дуда гьелълъул ургъел ккоге, мун дунгун цадахъ йилълъине хӀадурлъе, ян абунила васасс гьелда. Гьесс бицараб жоялда цин божуларогоги йикӀанила гьей, нахъа гьев васассул рагъа-рачариялдасса гьелда бичІчӀанила гьесс бицунеб жо битӀараб букӀин. - Йилълъа дурго ххеххлъи гьабун, дун гӀедегӀун вуго, дир цоги иш буго, - ян абунила гьесс. Гьедин бугони, нилӏецца гьанисса гӀарац-меседгӏаги босун лълъикӀ. Гьаб малгӀуналълъул гьаниб цӀакъ бечедаб ххазина буго, - ян абунила гьелълъ. Ццее ясги ххадув васги рилълъанила кӀалгӀабахъ тира-ссверизе. КӀикъого рукъ цӀураб жавгьар, якъут, гӀарац, месед батанила аздагьоялълъул ххазинадул. Васасс ясалда нахъеги абунила: Дир ххирияй гьудул, дун цӀакъ гӀедегӀун вуго, дир цоги кІвар бугеб иш буго, гьединлъидал гьаб ххазина босизе нилӏ нахъруссун рачӀина, гьабсагӀаталълъ нилӏ нухда рахъине ккола, - ян. Рилълъаххаянги абун, гьел кӀиялго гьенисса къватӏире лӏугьанила, нухдаги рахъанила. ЛълъикӀаланго рилълъараб меххалълъ, гьезда цо басриябго рукъ батанила нухда. ГьебсагӀат васассда ракӀалде щванила жинда бихьараб макьуги, гьеб рукъги жиндир эбел жаний йигеб вехьассул рукъ букӀин лъанила. - Гьале гьаний жаний дир эбел йиго, ан ясалдаги абун, васасс нуцӀцӏида кӀутӀанила. Гьеб заманалда гьессул эбел ретӀел чурулей йикӀанила. НуцӀцӏида кӀутӀулеб рагӀарабго, йортун ун, гьелълъ нуцӏцӏа рагьанила. Жаниве лӏугьаравго, васассда жиндирго эбел лъанила, эбелалда васги лъанила. Гьел гӀодилаго, цоцалълъ ххурхханила. лълъикӀалан меххалълъ рагӀи абизе кӀоларого ххутӏанила. ГьебсагӀат вехьассул чӀчӏужуги лъималги рачӀанила тӀаде. Гьез ххабар-кӀалалде байбихьанила, иргадал эбелалълъги васассги жиде-жидер ккараб, лӏугьараб бицанила. Къасси рокъове вехьги вачӀанила, гьессдаги бицанила ккараб-тараб. Радал гьев вас, вехьассул кинабго хъизан-агьлуги, жиндирго эбелги, гъой ясги цадахъ рачун, къватӀиве вахъанила аздагьоялълъул ххазина бугеб бакӀалде. Щибниги жо гъоркь течӀого, гьенисса тӀолго ххазинаги босанила гьез, гьаказда, чуязда, хӀамузда лъун, жалгоги рилълъанила гъов васги ясги хьихьун гӀезарурав чияссул бакӀалде ралагьун. Цо чанго къо нухдаги бан, гьел рокъоре щванила. Рукъалълъул агьлуго данде бахъун, кӀудияб роххел гьабунила, ххассго цӀакъ йохханила гъой яс, жиндир эбел ятиялдасса. Эбелги ясги лълъикӀалан меххалълъ цоцалълъ ххурххун, гӀода-чІвадулелги рукӀанила. Васги, ясги, эбелги цоцазда ратиялдасса роххун, гьел лъимал хьихьун рукӀарал чагӀаз кӀудияб бертин, квана-гьекъей гьабунила, гӀадамалги ахӀун. Гьенибго гьев васасce дой, аздагьоялда асскӀой ятарай ясги ячанила, васассул яццги вехьассул васасcе кьунила, вехьассул ясги, цо лълъикӀав васги ватун, гьессие кьунила. Анкьицца квана-гьекъей, ссухІмат-кеп букӀанила. Гьанже, ахӀа-тарал чагӀи рокъо-рокъоре араб меххалълъ, гьел лъимал хьихьун вукӀарав чиясс, жиндир бугеб боцӀцӏул цӏцӏикІкӀарассебги кьун, гьев васги ясги жиндирго лъималлъун гьарунила. Гьезул эбелги, жиндирго яццлъун гьаюн, боцӀцӏи-рикъзиги йикӀине лълъикӀаб рукъги кьун танила. waCgi yaCgi wujanila wujinzila co rosu` bexedaw xi. ;imer-beTer hezo;i guroni, cogidab Doya'ul ra]a' heSiye ?ibgo qwari;i bujinzila. Dindir ;imer hezo;i heSda kidago reje` qan bujunaanila. - boVi-riqRini pun bugoan alahaS diye, hanDe co ;imergi polebani, vaq 'ij bujinaan, dun [un {adub dir boVi KweRe, - yan abulaanila heS kidago ZuDuyalda. co sordoya', mapugi bazunarogo, qoya' daran-baRar habun, ?warab faracgi Cebe ban, <ikrabaRda wujanila hew. - hadifan femer boVi-riqRigo pezogo, alahaS diye co ;imer pun bujarabani, hebgo bopilaan diye, kwine, reTine Doya'e famal diCago habilaan, - ilan abunila heS ZuDuyalda. hedifan urGel Kun mun teRe behilaro, raza diCa duye co ZuDufagi yaxinin, ?ib ;aleb, he'nigi duye ;imer habiRegi behulayan abunila ZuDuya' heSda. duda hedin rajalde Keleb ;an bujarabani, diCa heb rafi duda abiRego abilaroanilan, janvun Tadegi wa]un, roS Dindirgo busada weganila. hanDe ZuDu `uhanila alahaSda hardeRe beTerhan alah! dur Sunduyego \aljo;i bugo, gur\a{a mun niDeda, behuleb batani, co ;imer niDeyegi pe, - yan. femerab me{a' hedin dufa-al\am habuleygi yijun, heygi piDun Kanila. heb sordoya' ZuDuyalda hadinab mapu biFanila, hey yigila ra;dal rafalda fodoy Zun. co Ramanalda, jaldib Kun co judiyab GamaSgun, ra;da`a qwaTibe baKun bazanila judiyab Xufa. he' hey fadanalda abunila, - «duCa durgo roSaSda abe alahaS doSiye biTarab sayiGat bugin hab, meter ra;dal rafaldegi wazun, hab na]e bose», — yan. mapi`go hey ekeranila heniSa roqoye, roSaSda heb XufiCa aburab Do bicuney yijanila, roS wujanila he' bicuneb Do biZularogo. co Ramanalda mapidaSa worzanila roS, co tama/ago ZuDugi yiFun, heS helda hiqanila - duye Karab ?ib& mun co tama/ago yigo guri, - yan. - diyeni rasgi hezo, duye `uharab ?ib, wi{a-{oxun Kun wugo guri mun, - an abunila he'. - duCa tunkidal, worzana dun mapidaSa, - yan abunila roSaS. hebme{alda ZuDuya' roSaSda bicanila Dindago biFarab mapu. 'ija'e batagiyangi abun, hel na]egi reganila, rohinefangi ZuDuyalde Tojab mapu bazinzila. roharab me{a', ZuDuya' abunila roSaSda - wi'a, Garin, co ra;dal rafalde waKiRe a, ?ib ;aleb, no` dida biFarab mapu uyab;un KeRegi behula guri, - yan. - mun fadal;uni? yigey, mapi` biFarab ?inab Doyalda boDiRe Kani. ;imer peRe bopani, ni`eye alahaS hadingogi peRe behula, - yan Zanila roS. kingo ZuDu TaSa yizizila, a{iraldagi wa]un roS anila helda mapi` biFarab ra;dal rafalde. ra;dal rafaldegi ?un, hew dowe-haniwe Swer-Swedulew wujanila. co RamanaldaSan balahanila, co judiyab GamaS bugila ra;dal karaxalaR bosun rafalde bazuneb. ungo, alah, hab karaxelaR bosun bazuneb Do ?ibdayan wujanila hew <ikrabi harulew. co RamanaldaSan GamaS rafalde re{un bazanila. wi'un aSjowegun, balahanila hew, bugila ?ula haburab, xango bajaldaSan kwaraRgi buFarab judiyab GamaS. - ungo-ungogi no` dir ZuDuyalda biFarab mapu biTun Kolebcin guri? bugeb& — angi abun, rizun kwaralgun, GanSida Daniwe waKanila hew - bugila{a mesedil goro fadab jigo hiTinab ;imer, co wasgi, co yasgi. hel ;imal ratarab me{a', hew kutakalda wo{anila. Dindago TaSa ba]un, {alfatgi heRda Demun, kodor hel ;imalgi Kun, wi'anila hew roqowe. jigo hiTinab ;imergi baxun, roS wazarab me{a', ZuDugi vaqgo yo{anila. - biFuli? dir mapu biTun Karab kuc, - an abunila he'. ;imalaRdaSa ro{un, irgadal kodore raxunago, co RamanaldaSan hel fodiRe `uhanila. hebme{alda ZuDuya' abunila - ni`eye hal roparal folaro, hal [a[iRegi Kola. pun muFgun, hal ;imal [a[iRariRe co ZuDufadan KweRe Kola ni`eCa, guroni hal raquCa [weRe rugo. - walah, biTarab bugilan roSaSgi abunila. femer Rengo biFizogo, heRda maduhali]go yatanila ;imer [waray co miskinay fadan. he'ulgun qoTi-qaygi habun, hel ;imal [a[iRe he'u]e punila. he'iye furab faracgi, reTel-Fitgi cogidabgi peRe Tadegi bosanila. henir ;imalgi tun, hanDe ni` ri'inin hel henire kiSa Karalali ve{eRe. co <ulanab /aharalda wujun wugo hedingo ;imer-beTer hezew co {an. Dindirgo ZuDuya' ;imer habularogo bujun, heS jiabileygi ZuDu yaxun yigo. Gorp yijaray ZuDuya'e hey ma\nigi yopuley yijun hezo. res reqani, hey TafinayiRe \aduray yijun yigo. roS qwaTiwe araw me{a', Gorp yijaray ZuDuya' Tade yaxaray kwe/go yu{uley, pabuley yijun yigo, heygi, ?ibgo roSaSdagi bicinzogo, feneKun Zoley yijanila. co RamanaldaSan hey, Tade yaxaray ZuDu ;imer habiRe untun `uhun yigo, roSgi roqow wujun hezo. hebsafatalda Gorp yijaray ZuDu yortun yigo maduhali] yijaray co reqay qorola'u]e, heldagi abunila - haGab ]a\baCa ;imer habiRe]in bugo. nagah was hawuni, hew niDer bugeb-hezeb boVul beTerhan;ungi wa]una, hedingo roSaS dun yiXan, Gob ;imadul ebel FiFun teRegicin behula. duCa abunafan farac-mesed pela diCa duye, haGab ;imer habigun, Tafinabuleb kuc qwarifun bugo, yan. - duda he'ul urGel Koge, heb diye vaq bihayab Do, - yan abunila reqay qorola'. reqay qorolaygi heygi ri'anila roqore. - hale{a duye kumeka'e zara]an yaxun yazana dun, - an abunila Gorp yijaray ZuDuya' ;imer habiRe egaray ZuDuyalda. reqay qorolay 'ija'e yazun hezey;i ;an, hey yiFiRego bopun bujinzila hey <aqira'e, kinnigi, xara qosina', raRi;anila. co RamanaldaSan he' mesedil garal fadal wasgi yasgi harunila. hebsafat zara]ana' co judiyab GanSida Danir helgi ;unila, ;imalaRul ebelalda Gorpe [warab boroFgi re{anila. heb kinabgo helda biFanila, ?ibgogi Do abizila. heb GamaSgi, a\un co-jigo biFinxigun, roqoSa qwaTibe bosun anila. hele hey reqay qorola' ra;da`e re{iRarural ;imal rugo dow xiyaSda ra;dal rafalda rataralgi. hanDe wazanila roS roqowe. hiqanila heS - ZuDu untun tun yijana, wasi? he' hawuraw, yasi?& - an. - walah, niDer judiyaw, kifan dudaSa nexanigi, ba{xun ?ib habileb, dur haGay ZuDuya' [warab boroF habuna, - yan abunila {anaSda reqay qorola'. {anaSul kutakalda Cin ba]anila, heb qoya'go roqoSa qwaTiye Gunila Gol ;imalaRul ebel. dir qismat hadinab bujun batililangi abun, hey <aqirgi yi'anila heniSa na]e. fodilago, zwadilago uney-uney yijanila hey mufrul tun, ?obal tun. baqgi TerFanila, dunyalgi beV;iRe `uhanila, Swakan tatugi [un yijun, hey yasa' \ukmu habunila co Sanafatab fadinab bajalda sordo baRe. awla]alda co GweTgi batun, ya]un heb GoTodegun, fodoy Zanila hey. rohinefan helda mapugi ?wezila, rajaldaSa ;imalgi inzila. ]a\;i re{arabgo, GoTodaSa fodoyegi re?Tun, na]egi yi'anila. vaq yaqungi yijanila hey. co RamanaldaSan hey ?wanila, kwanaRe figi biXan, fiyada Cewe Zun wugew weFaSda aSjoye. ]a\ab megeDa'ul [eraw xi wugoanila hew. yi'ine ru\gi Tafuneb bujun, he' \ukmu habunila weFaSda dahab kwen hariRe. weFaSda aSjoye ?weygun, he' abunila - judiyaw xi, vaq yaqungi yigo, kwine Dofagi hezebi? du]& - an. weFaS, qwaziniSagi ba]un, yasa'e kwine kwen punila, {adub heldagi hiqanila - mun kiSa, hanib duCa balahuleb ?ib& - an. yasa' Dindir Karab ?inab Do bicanila weFaSda. weF helda vaq gur\anila, Dindirgo roqoyegi yaxanila. roqor heSul ZuDugi jigo ;imergi rujanila, coyaw wasgi, coyay yasgi. weFaS ]iRama'agi bicanila he' Dindago bicarab {abar. weFaSgi ZuDuya'gi hey yas Didergo yas;un hayunila. 'ijalan me{ banila yasa' weFaSul bajalda, he'iye henib kamurab Dogi bujinzila. kin bugonigi hey vaq <a/man yijanila, Dindirgo jiyabgo ;imer rajaldaSa arab me{ bujunaroanila he'ul. ?ibab sordoyil fadin, piDarab me{a', mapi` riFulaanila helda Dindirgo wasgi yasgi. radal ya]arab me{a', femeray fodulaanila hey... dol ;imal rujanila raF rejaral pafi fadin, boparab kun, boparab reTun, judiyal fun razunel. {aSgo was va` ru\ bugew xi `uhunew wujanila. co qoya' qoTnor rasandilago, heSu]a co was fodanila, hebme{alda doS heSda hadin roho banila - wi'a CeweSa, qwaTu`a Do, dungun waGizogo, mun durgo ebel-emen ralahiRe ?ay unarew, hedifan vaqaw xi& - yan. wasaSda heb rafi vaq rejeda untanila, <a/mangogi roqowe wi'anila. was <a/mango wiFun, ebela' hiqanila - duye ?ib Karab, dir was, mun Daqa vaq <a/man wugo guri, - yan. wasaS helda bicanila Dinda maduhalaSul wasaS barab roho, - heb Do judiyab hereSi bugo, wore, mun helda boDuge, - yan abunila Go' heSda. wasgi dahaw fodowe wiXan `uhanila. heb sordoya'ni qaSi wasaSdagi yasaldagi - jiyaRdago mapi` biFanila Dider ebel yigeb weFaSul ruq, Didergo ebel, ebela' mapi` heRda bicanila Karab ?inab Dogi. radal worzarawgo, waCaS yaCalda bicanila Dinda biFarab mapu, yaCa'gi bicanila hebgo mapu Dindagi biFanilan. hebme{alda wasaSda biZanila Dinda ;imalaR barab roho hereSi gureb;i, inSuda aSjowegi un, heSdagi yaCaldagi bicanila Dindagogi no` biFarab mapu. hebme{alda inSuCa heSda abunila - walah, dir was, nuDer ebel-emen ?alali dida ;alaro, didani nuD ra;dal rafalda judiyab GanSida Danir ratana, - yan. heb rafarabgo, wasaSgi yasa'gi beTeraldaSa ras beTanila. - niDer ebel zago yigo, doy weFaSul doya yigo, niDilan abuni hanir ?ibgo ;alarogo, kwana-heqon, ke<alda rugo! - yan a\danila hel. RoSaSulgi ZuDuya'ulgi res qoTanila. bercinab maV bicun, ;imalaRul raj batiRabiRe `uhanila hel, heldaSani ?ibgo Do Kezila. wasaS abunila - walah, co la\Rata'gi Zelaro dun haniw, dirgo ebel yalahizogo,- yan. Dindirgo yaCgi tanila heS hel xafaRda aSjoy, Diwgi wa]anila qwaTiwe, ya dun [wela, ya;uni ebel yalahililan, ?uliyab qoTigun. mapi` ebela' ma'un bujanila wasaSda Diy yigeb bajalde wazine Koleb kucgi nu[gi. hedin;idal was, kiwnigi Zezogo, kwanazogo, heqezogo, ebel yatiRegi yiFiRegi bugeb fi/quya' Swak ;azogo, unewgo unew wujanila. co mufrul ?obal rugeb bajaldaSan qoTun unago, heSda dande bazanila anpgo beTer bugeb aRdaho. hew was dahaw \inqaraw fadin `uhanila, ?ayin abuni heSda kidanigi aRdaho biFun bujinzila. heb gurebgi, roqoSa qwaTiwe wa]unago, heS ?ibnigi yaraG cada] bosungi bujinzo. ?ibday hanDe habilayan wujago, heSda Folbo] co judiyab gamaz batanila. bosun heb gamaz reZanila wasaS aRdahoya'ul boTro`. aRdaho buge'ub fodob Kanila. he' wasaSde a\anila - mun biFinxi watani, cogi reZe dida, - yan. wasaS abula - ebela' dun co hawun wugo, co reZarab duyegi fela, - yan. aRdaho buge'ub [wanila, wasgi Dindirgo nu[a' anila. hedin unago, was ?wanila dob sordoya' Dindir ebela' sordo barab GoToda Gorpe. Swakangi wujun, was co dahab Ramana' heniw febede zwanila. co RamanaldaSa heSda rafanila mufrul ri{uleb fadab faSiyab harap, balahanila haw, bazuneb biFanila DinCa zwaraldaSagi judiyab aRdaho. jaldiSan va bugila he'ul buruleb, Cuntur fadin bafar;un beral rugila, \ur ba]un bazineb bugila. heb bujanila dob zwarab aRdahoya'ul judiyab baC. Dindir baC zwarab;igi ;an, tu/man walahiReyan ba]un bujanila heb qwaTibe. hew was wiFarab me{a', aRdahoya' a\anila - dir baC zwaraw tu/man mun wujine Kola, hanDe biFila guri diCa duye habuleb Do, - yan. {ur{anila aRdahogi wasgi coca'. Kun bo{gun, beTeraldaSan SweriRabun, fodob pabunila wasaS aRdaho. - dir ru\ ba]araS dir {aRinagi bose, - yan harapgi habun, \ala' ]ur?un, aRdaho anila Dindirgo rujnibe. {aduw wasgi wi'anila. balahanila, bugila Gwaridab co no]o, fodore re?Tuneb co maligi bugila. wi'anila was molodaSa fodowegi re?Tun, rugila co zu\aral jalfabi, ?iwnigi xiyaSul sasgi hezila. dowe{un walahanila, haniwe{un walahanila, co nuVa biFanila. rahun nuVagun, waKanila Daniwe, yigila{a co bercinay yas. yiFigun, hey yasa'u] ropi Kanila heSul. hew wiFigun, yasa'ulgi Kanila ropi. aRdaho zwarab;igi ;azogo, hey yasalde judiyab urGel Kanila heSul. nagah Dal Golda riFani, jiyalgo zwalin Go'an yijanila hey. - le, folo]anxi, mun haniwe kiSa Karaw& hab bugo aRdahabaRul {anaSul jalfa. mun haniw watani, Go' mun zwala, - yan abunila he'. - hebgi he'ul baCgi - jiyabgo zwan re{arab diCa, duda he'ul urGel Koge, mun dungun cada] yi'ine \adur;e, yan abunila wasaS helda. heS bicarab Doyalda cin boDularogogi yijanila hey, na]a hew wasaSul raGa-raxariyaldaSa helda biZanila heS bicuneb Do biTarab bujin. - yi'a durgo {e{;i habun, dun fedefun wugo, dir cogi i/ bugo, - yan abunila heS. hedin bugoni, ni`eCa haniSa farac-mesedfagi bosun 'ij. hab malfuna'ul hanib vaq bexedab {aRina bugo, - yan abunila he'. Ceye yasgi {aduw wasgi ri'anila jalfaba] tira-SweriRe. jiqogo ruq vurab Dawhar, yaqut, farac, mesed batanila aRdahoya'ul {aRinadul. wasaS yasalda na]egi abunila, dir {iriyay g'udul, dun vaq fedefun wugo, dir cogi jwar bugeb i/ bugo, hedin;idal hab {aRina bosiRe ni` na]ruSun razina, habsafata' ni` nu[da ra]ine Kola, - yan. ri'a{ayangi abun, hel jiyalgo heniSa qwaTire `uhanila, nu[dagi ra]anila. 'ijalango ri'arab me{a', heRda co basriyabgo ruq batanila nu[da. hebsafat wasaSda rajalde ?wanila Dinda biFarab mapugi, heb ruqgi Dindir ebel Daniy yigeb weFaSul ruq bujin ;anila. - hale haniy Daniy dir ebel yigo, an yasaldagi abun, wasaS nuVida juTanila. heb Ramanalda heSul ebel reTel xuruley yijanila. nuVida juTuleb rafarabgo, yortun un, he' nuVa rahanila. Daniwe `uharawgo, wasaSda Dindirgo ebel ;anila, ebelalda wasgi ;anila. hel fodilago, coca' {ur{anila. 'ijalan me{a' rafi abiRe jolarogo {uTanila. hebsafat weFaSul ZuDugi ;imalgi razanila Tade. heR {abar-jalalde baybiFanila, irgadal ebela'gi wasaSgi Dide-Dider Karab, `uharab bicanila. qaSi roqowe weFgi wazanila, heSdagi bicanila Karab-tarab. radal hew was, weFaSul kinabgo ]iRan-ahlugi, Dindirgo ebelgi, Goy yasgi cada[ raxun, qwaTiwe wa]anila aRdahoya'ul {aRina bugeb bajalde. ?ibnigi Do Gorp tezogo, heniSa Tolgo {aRinagi bosanila heR, hakaRda, xuyaRda, \amuRda ;un, Dalgogi ri'anila Gow wasgi yasgi FiFun feRaruraw xiyaSul bajalde ralahun. co xango qo nu[dagi ban, hel roqore ?wanila. ruqa'ul ahlugo dande ba]un, judiyab ro{el habunila, {aSgo vaq yo{anila Goy yas, Dindir ebel yatiyaldaSa. ebelgi yasgi 'ijalan me{a' coca' {ur{un, foda-zwadulelgi rujanila. wasgi, yasgi, ebelgi cocaRda ratiyaldaSa ro{un, hel ;imal FiFun rujaral xafaR judiyab bertin, kwana-heqey habunila, fadamalgi a\un. henibgo hew wasaSe doy, aRdahoyalda aSjoy yataray yasgi yaxanila, wasaSul yaCgi weFaSul wasaSe punila, weFaSul yasgi, co 'ijaw wasgi watun, heSiye punila. anpiCa kwana-heqey, Su\mat-ke< bujanila. hanDe, a\a-taral xafi roqo-roqore arab me{a', hel ;imal FiFun wujaraw xiyaS, Dindir bugeb boVul ViJaraSebgi pun, hew wasgi yasgi Dindirgo ;imal;un harunila. heRul ebelgi, Dindirgo yaC;un hayun, boVi-riqRigi yijine 'ijab ruqgi pun tanila.

УНССОКОЛОССА ХIОЖОГИ ГУРЖИЯВГИ (Ххалкъияб ххабар) НекIо заманаялълъ магIарулал давладе хьвадулел рукIун руго. ГIемериссел гьел Гуржиялълъе унел рукIун руго. Цо нухалълъ Унссоколосса ХIожо абурав чи ун вуго гьениве давла гъабизе. Щибниги жоги щвечIого, гьасс гуржиязул цо гьитIинав васс викъун, жиндаго цадахъ Унссоколове вачун вуго. Жиндирго лъималги рукIинчIого гьасс гьав жиндиего васлъун тун вуго. Вас кIудияв гIун, гIолохъанчи лIугьун вуго. Гьав кIудияв гIунагIан гьессул жиндирго ватIаналдеххун ххиялал гIемер кколел рукIун руго. ГьитIинаб меххалълъ живго вукIарав рукIа-рахъин, эбел-эмен, росу-ракь: ццебесса унеб букIун гьечIо гьассда даим. КигIан цIакъ вокьун ХIожоцца хьихьулев вукIаниги, ракI Гуржиялдеххун цIцIалеб букIун буго. ХIожо щаклъун вуго гьассда. Къойидасса къойиде вас пашманлъулев вихьараб меххалълъ, ХIожоцца цо нухалълъ ахIун, гьикъун буго гьассда: – Я, дир вас, мун дида гьаб заманаялълъ пашманго вихьулев вуго, щиб дуда ракIалда бугеб жо, дуе бокьараб жо щиб? Дуе бокьараб жо гьабизе буго дицца, бице дурго, – ян. – Дуцца, дир эмен, дун гIезегIан берцингоги хьихьулев вуго, дие щибниги гьаниб камураб жоги гьечIо, кигIан кин бугониги дун ватIаналълъ цIцIалев вуго, ватIаналълъ дие рахIат толеб гьечIо. Дур ракI унтилебан дудаги абизе кIоларого, дир ракI унтун, дидаги хIехьезе кIоларого вукIана дун. Гьанже дуцца цIеххедал бицинчIого тезе бегьичIо. Виччай дуцца дун инссул росулIе, – ян бицанила васасс. ХIожоцца цIакъ пикру гьабунила васасс бицараб жоялълъул, цIакъ кIудияб ургъел кканила гьассда. Гьадинаб пикруялълъ букIанила гьассул ургьимесс бухIулеб: – Диего гьавурав васгIан дие гьав вокьулев, гьассие бокьараб жо гьабичIони, ракIалълъ толарев, гьадигIан ине бокьарав кин гьав чIчIезавилев, гьассдасса ватIалъун кин дун вукIинев? Аххир хIукму гьабунила ХIожоцца: «Васассе бокьараб жо дицца нахъчIваларо. Таваккал! Гуржиялълъ дир вас вугингIаги вукIина ракI парахатлъиялълъе». ХIожоцца чу-ярагъ, ретIел-тIеххги къачIан, вас нухда лъунила. Вас ун дагъабго заманалдассан ХIожое вас гьавунила, жеги дагьабго заманалдассан живго ХIожоги хванила. Гьессул хIурмат гьабун, васассда ХIожо абураб цIцIар лъунила. ХIассил, васассда ХIожол ХIожоян абулеб букIун буго. МоцIцIал анила, сонал анила, ХIожол ХIожо гIун вачIунев вукIанила. Гуржиялълъе чабхъаде хьвадун-руссун, хьвадун-руссун росдал багьардурзабиги рукIанила. Рокъоб букIа, къватIиб годекIаниб букIа, жибго чабхъадул бицун, давладул бицун рукIунел рукIанила гIадамал. БахIарчилъи гьабурассул цIцIар гьабулеб букIун буго, къадарлъи бихьарав ссуризавулев вукIун вуго. Росу рагIалде майданалде рахъун чуязда гьунарал гьаризе ругьунлъулел, гIужда туманкI речIчIизе, ххвалчен хьвагIизе ругьунлъулел рукIун руго. ХIожол ХIожоццаги хIаракат гьабулеб букIун буго ххеххгого жиндасса кIудияз гьабулеб батараб гьабизе ругьунлъизе. Рокъоб эбелалълъги бицунеб букIун буго гьассда эмен давладе хьвадулев вукIараб куцалълъул, Гуржиялълъ вас вукIиналълъул. ХIассил, гьассул ракI чабхъаде иналълъул пикруялда букIун буго. Цо нухалълъ къачIадун руго росдал гIолохъаби чабхъаде ине. ХIожол ХIожоцца абунила гьезда: – Бегьиларищ нужеда цадахъ дунги вачIине? – ян абун. – Угь, гьасс бицунеб жоялълъухъ балагье, мун гIадинал гIиссинал чагIи гьенире кин унел? Щиб дуцца гьениб гьабун бажарилеб жого? Рокъов чIчIа, гьудул, кIваричIин дуе чабхъенго. – Бугониги дун нужеда цадахъ вачIине къачIала, – янги абун, гьасс рокъовеги вилълъун хIадурлъи гьабун буго. Эбелги гьедигIан данде чIчIун. гьечIо гьассда, щайин абуни, доб заманаялълъ гьеб цIакъ билълъараб жо букIун буго. – Гьав ХIожол ХIожо нилIеда цадахъ вилълъани, нилIее нухда гьассул квалквал гуреб тIокIаб жо ккеларо, рачIа гьав вагъа-вашаризегIан нилI ххеххго рахъун, гьаб ракь тезин, – абураб хIукму гьабунила гIолохъабаз. Ихдалил къоялъ хъахIлъи балелдего анссадерил гIолохъабазул гьитIинабго къокъаялълъ росу танила. Радал вахъаравго ХIожол ХIожо къачIан чу-ярагъгун, эбелалълъе къо-мехх лълъикI гьабун, рекIун, кьабун чода цIцIалгун къватIиве вахъанила. Балагьанила, ун ругила гьалмагъзаби гьавги тун. Гьаб жо квеш рекIедаги унтун, ццимги бахъун, кьабизабунила гьасс гьазда ххадуб. Бер рукIкIиналде гIазул мугIрузул ракьанда къайиги чIван, сордо базе рещтIараб анссадерил къукъаялде тIаде кканила гьав. – Ассалам гIалайкум гIолохъаби! – ВагIалайкум салам, рещтIа! – РещтIинаро, нужеда цадахъ рещтIине бокьун букIарабани, нуж дунги тун инароан. ХIожол ХIожоцца ХIожол цIцIар гIодоб толареблъи лъай нужеда, – абураб рагIиги реххун, ХIожо довегIанги ун, хIатIихьен бан чуги биччан, живго цохIо къайиги чIван чIчIун вуго. Радал бахъун, къокъа ун буго цояб рахъалдеххун балагьун, ХIожол ХIожо ун вуго цояб рахъалдеххун балагьун. Гуржиязул мугIрузда терелевги вукIун, аххир цо бакIалда ХIожол ХIожода цо гIулбузул илхъи бихьун буго. РачIа дицца гьаб илхъи хъамун бажаруларищали бихьизин абураб жо ракIалде ккун буго гьассда. Лъабго-ункъо илхъичиги ватун, кьвагьи-гIанхъиги ккун, ХIожол ХIожо лIукъ-лIукъун гIодов ккун вуго. РачIун руго гуржиял тIаде, цIеххон буго – мун щив, кисса – ян абун. Щиб гьабуниги бицун гьечIо гьасс. Гьаб гъалмагъалалде тIаде цоги гIиял къаяздасса гIадамалги рачIун руго. Ссверун лIугьун балагьанила гьал, пайда щиб – лIукъ-лIукъун хвеялде ван вугониги, къорицца ккураб бацI гIадин ццидаххарав ярагьунев гьитIинав гIолохъанчи вугила. Цояз абунила бацIицца бацIил гIамал теларин, рачIайин гьав чIван реххизин абун, цояз абунила гIайиб гурищ гьитIинав гIолохъанчи, гьаб сапар гьадин ккун тун нахъа тIокIав вачIинарин гьав, рачIа гурхIел гьабизин абун. Аххир цоясс абунила гьав чи диццаго хьихьизе тIадеги восила, рокъовеги вачина абун. Гьассде гIемер данде чIчIолев чиго вахъинчIого гуржиясс ХIожол ХIожо гьакидаги лъун жиндирго рокъове щвезавунила. Гуржиясс лълъикIал даручагIи ахIун, ХIожол ХIожое дараби гьаризе тIамунила, лълъикIаб квен кьун, хьихьанила, цIакъ гьассул ургъел гьабунила. Цо моцIцIгIанаб мехх бараб меххалълъ ццеве вукIарав гIадав чи лIугьанила гьассул. ЛIугьараб щинаб жоялълъул пикру-хIисаб гьабураб меххалълъ ХIожол ХIожода гьадинаб жо ракIалде кканила: – ГьадигIан дие хъулухъги гьабун, захIматги бихьун дун щайдай гьав чияссе? Мун щив абун тIоццебе цIеххараб меххалълъ диццаги бицинчIо, тIокIаб гьассги цIеххечIо, рачIа дицца гьалълъул цо кIалъай гьабизин гьассдеххун, кин бугониги дир рухI хвассар гьабурав чи вуго гьав, гьаб жо дида кIочон тезе бегьиларо. Цо къоялълъ ХIожол ХIожоцца гуржияссе жиндир ракI чучанила: – Дун вуго Унссоколосса ХIожол ХIожо, дуцца дун холев бакIалдасса вахъинавуна, дуе гьабизе лълъикIлъи лъаларого вуго дун, дуцца дун цIакъ нечезавуна, ххассго гьаб лIукъел ккеялълъе сабабги дун рокъове вачун хьихьизе гIадаб букIинчIелълъул. ХIисаб щиб дуцца дие гьаб лълъикIлъи гьабиялълъе, гьалълъул цо магIна батила? Гуржияв, гьасс гьаб ххабар бицараб меххалълъ, цо тамашаго вохханила. Тирщун тIадеги вахъун, бан къвалгун къочанила ХIожол ХIожода, роххалил магIу бачIанила чваххун; гьанже бицанила гуржиясс гьаб ххабар: – Дур инссуцца дун, гьитIинав чи, гьанже мун гIадин вачIинеги вачIун гьанивегун гьанисса хъамун ун вукIана Унссоколове. Гьенив гьесс дун жиндирго васлъун хьихьана цо чанго соналълъ, цинги, гIолохъанчиги гIезавун рокъове виччантана дир гьариялда рекъон. Дун дова вугеб меххалълъ дир ракI гьанибе, гуржиялълъе цIцIалаан, гьаниве щун тун ххадуб дир ракI кидаго Унссоколиб букIунаан. ЛIукъун магIарда мун ватараб меххалълъ танкан абун Анссадерил росу, гIолохъаби, живго ХIожо, гьессул хъизан ццебе бачIун чIчIана дида, дирго вацц вихьаравгIанги воххун вукIана дун мун вихьараб меххалълъ. Бихьулищ дуда, вукIинеги дир вацц вукIун вуго мун. НилIер гьаб гьоркьоблъи, кватIун бугониги, тIатун лълъикI ккана. ХIожол ХIожоцца гьелдасса нахъеги бана гьаниб цо моцIцIганассеб мехх. Ине бокьараб меххалълъ гуржиясс гьассие лълъикIаб чу-ярагъгун ретIел-тIеххги къачIанила; ххуржинир эбелалълъе сайигъаталги лъун, цIакъ лълъикIаб хIалалда нухда тIамунила. ХIожол ХIожо рокъове щун цо-кIиго лъагIел бараб меххалълъ эбелалде ракIалде кканила гьассие чIчIужу ячине. Гьеб пикру васассда бицараб меххалълъ гьавги разилъун къачIадизе лIугьанила. РосолIа жидеда рекъарай гIаданги ятун, гьассие гьейги гьелълъие гьавги вокьун, къотIи-къайги тIубан, бертаде къачIаданила. ХIожол ХIожоцца хъван кагъат битIун буго Гуржиялде жиндирго гьобол берталълъе ахIун. Бертаде кIиго къо ххутIараб меххалълъ кIиго-лъабго гьалмагъзабигун цадахъ, гIемераб сайигъатгун щванила гуржияв. Росолълъе лIугьун вачIунев меххалълъ лълъадаре унел ясазул къокъа данде кканила гьассда. Гьезда гьоркьой йикIарай цо хъахIаб гормендуги къарай, чIчIегIераб кьенссер-бералълъул гIадамалълъул берцинлъиялълъухъ балагьун виххун ххутIанила гьав. ХIожол ХIожохъе щвараб сагIаталълъ гьасс жинда йихьарай гIадамалълъул бицанила. ХIожол ХIожоцца абунила гьассда: – Дидасса кIудиявги вуго мун, амма дуцца жеги чIчIужу ячун гьечIо. Дир хIисабалда тIоццебе дур бертин тIубазабизе ккола нилIецца. РачIа нилIецца гьадай дуда йихьарай гIадан дуе ячинин, цинги дир бертадул тIалабги гьабила нилIецца. Гуржиясс абунила: – Дуцца бицунеб битIараб буго, амма нижехъ чIчIужу гьедигIан ххехх ячунаро. Лъеберго, лъебералда щуго сон бараб меххалълъ рачуна нижехъ лълъудби. Гьанже дун ригьалде щунги вуго, дун дур гIакълуялда рекъола. КIиябго бертин тIубазабила нилIецца. Гьанже ХIожол ХIожоцца жиндирго бертин гъоболассе ссверизабунила. Гуржияссе йокьарай ясги жиндирго абурай гIадан ятун, гьасс инеги ун гьелълъул эбел-инссуда ва гьелда жиндаго ккараб жо ва жинцца ваццассул бакIалда вугев гьоболассул адаб-хIурмат цIунун гьабураб хIукмуялълъул бицанила. Яс ссихI къотIун чIчIанила. Эбел-инссуцца абунила: – Ясалълъул иххтияр нижецца духъе кьуни бугин, дуего бокьараб гьабе, – ян. Нахъеяб къоялълъ гуржияссул гъалмагъзабазда цо Унссоколосса чиясс бицун лъан буго гуржияссе ячинехъиней йигей гIадан ХIожол абурай яс йикIин. Гьез бицун, гуржиясс цIакъ гIажаиблъи гьабун, жиндир ккараб гъалатIалълъулги ХIожоцца жиндие гьабизехъинеб букIараб намусалълъулги пикру гьабун тамашалъун ххутIанила. Вилълъун ХIожода кIудияб гIайибги гьабун, хъващтIан бертин ХIожоде буссинабиялълъул тIалаб гьабунила гьасс. Анкь Унссоколобги бан, ссухIмат-кепги тIубазабун, гьудул-гьалмагъзабазе сайигъаталълъе анссадерил тIилал, хъалиябиги росун нахъ вуссанила гьав. Рокъове щун дагьаб мехх балелде гьасс чIчIужуги ячанила, ххеххгого гьазие васги гьавунила. Жиндир заман щвараб меххалълъ гьев васги цIцIализе витIун паракъат вукIанила гьав. ЛълъикIалан сонал анила, цо заманаялълъ ХIожоде ракIги щун, гьасс хъванила кагъат, дагьаб мехх базе, хъизанги бачун, мун нижехъе вачIа абун. Живго ине ссанагIат бугеб заман букIинчIила гьассул. ХIожо хъизанги бачун вачIанила гьассухъе. ХIожол гьеб меххалълъ кIиго лъагIарав гIадав вас вукIанила, гьевги кIудияй эбелалълъухь тун ун руго гьал гуржиялълъе. Анкь бараб гIадинаб меххалълъ гуржияв цадахъ чIчIужуги ячун цо къваригIилалълъе ине ккун, ХIожода абунила гьасс, дун цо лъабго къоялдассан вуссинин, дуцца гьаб рукъ-къаялълъулги тIалаб гьабе, квешав чи ва цIцIогьорассдасса цIцIодорлъиги гьабеян абун. Доб заман букIун буго цIакъ квешаб заман. Щивасс жинди-жиндир бакI, хъала цIунулеб гIадин, цIунизе кколеб букIун буго. Багьадурлъи-бахIарчилъийин абун талавурчилъи-цIцIогьги цIакъ тIибитIун букIун буго. Цояз бикъулеб-хъамулеб, цояз чIвалел, цоял цIцIогьабазда ххадур, гьедин бада-гъудуралълъул заман букIун буго. Кодоб ярагъ гьечIого чи сапаралдеяли щай гурин, магъилълъе, хIатта рокъосса къватIивецин лIугьунареб заман букIун буго. Гуржияв ун нахъияб сордоялълъ цIцIализе ун вукIарав гьассул вас моцIцI базе рукъове виччарав чи Тулписалдеги щун, каву буххун буго. ХIожода гьаб рагIун гьечIо. ГIемераб меххалълъ буххун рагIичIеб меххалълъ гьав вас живго ругьунаб бакIалдасса тIадеги вахун, кавуда тIассан дваман рагьде кIанцIун вачIун вуго. Гьеб меххалълъ ворчIарав чи, ХIожо босун туманкIгун кIанцIарав къватIиве, гьабураб гьаракь: гьав диде ахIдолев чияр чиго щиван абун ракIалде ккарав вас ссихI къотIун чIчIун вуго. Гьедин гъов чIчIараб меххалълъ ХIожоцца, гьав чи лълъикIав чи гурилан абураб жоги ракIалде ккун, речIчIун туманкIгун чIван реххун вуго гуржияссул вас. Жинцца чIварав чи щивалицин лъачIого, ХIожоцца вехъерхъун гьав гъоркьарокъове реххун тун вуго. Ургъел ккун гIадинги вукIанила гьав цин, бугониги, нахъа ракIги гIодобе биччан, гьедегIан пикруго гъабичIого гIадин ххутIанила гьаб иш гуржияв вуссинегIан. Цо заманаялълъ рачIанила гуржиявги чIчIужуги. – Гьа, кканищ щибниги жо дун гьечIого? – ян гьикъанила гьасс. – Валлагь, къассде цIцIогьоде вачIун вукIарав цо чи вугинхха гьагъава дицца чIван, лъаларо щивали, мунго балагьехха, – ян абунила ХIожоцца. Вилълъун балагьанила гуржияв, вугила жиндирго цохIо вукIарав вас чIван лъун бухIун чехьги бахъун, хIанчIун жиндирго кIветIгун, вилълъанила гьав жиндирго чIчIужуялълъухъе. Бицанила гьалда лIугьараб жо. ГIодизе-чIвадизе лIугьуней йикIанила гьай, россасс абунила: – Гьанже гьелълъул пайда гьечIин, гьаб иш нилIецца къватIибе бахъичIого бахчизе ккола, ххассго гьоболассда лъазе биччазе бегьиларо. НилIецца вас ахикь вукъила кколеб хIалалда, – ян абун. Гьаз васги вукъанила щибниги ХIожода ва гьессул чIчIужуялда хIал лъазе биччачIого. Цодагьал къоял ран ххадуб гьалги Унссоколоре руссанила. Гьал ун ххадуб, кколеб ххадуб жоги гьабунила гуржиясс васассе. ХIожо рокъове щун моцIцI балелде ххадуб гуржияссул кагъат бачIанила: – Дуда чIварав чи, – ян хъвалеб букIанила гьасс, – дир вас вукIана. Дир чехь бухIараб гIечIого, дургийищ гьанже бухIизабилебан дицца дуда лъазабичIого тана. КигIан кин бугониги, бидухъ би абураб нужерго кициялда рекъон, дир васассул би гIодоб тезе бокьун гьечIо дие. Дуцца дихъе дурго вас витIе чIвазе, нилIер гьудуллъи тIечIого гIаданлъиялда билълъинабизе ракIалда батани. Цин ХIожол жинцца чIварассда ракI гурхIанила, цинги жиндир вас чIвазе витIиялълъул ургъел кканила гьассда. Бералда бихьулаго чIвазе вас кин витIилев? ВитIичIого тани магIарул яхI-намус, гьелдасса цIакъаб бидухъ би бецIизе кколеб гIадат. Цояб рахъалдассан чIчIужу йигила юхарилей-чIвадилей. ГIемер ургъараб меххалълъ гьазул хIукму кканила вас витIизе. МагIирукъ лъун букIанила гьассул рокъоб вас инегIанго. Къо-мехх лълъикIги гьабун, витIун анила вас. Цо анцIго къоялдассан витIарав чиги вуссанила бидул цIураб васассул ретIелги босун. Цо дагьаб заман ун ххадуб ХIожол ХIожое цоги вас гьавунила. Гьалълъул ххабар гьасс Гуржиялълъе гьоболассухъеги битIанила. Гьасс хъванила гуржияссде: – Дидасса ххатIа ккун дур васги хванин, дуцца гьессул рецIелги бахъанин. Гьанже нилI цоцазда тIассаги лIугьун, ракIазулI хъублъиялълъул рагIадгIаги ккун батани, гьебги нахъе бацIцIад гьабун цIияб гьудуллъи гьабизин. Дуцца чIварав васассул бакIалда дие васги гьавунин абун. Гуржиясс жиндихъе кагъат босун вачIарав чияссухъе кьун гьассие гьадинаб жаваб бачIанила. – Гъоб дуцца бицунеб хъублъиялълъул рагIадали щай гурии, дир рекIелI гьелълъул махIцин гьечIо. Амма нужерго гIадат билълъинабизе ккола тIубараб куцалда, – ян хъвалеб букIанила гьасс, – дуцца чIварав дир вас вукIана цIцIалун лIугIизе гIагарарав гIолохъанчи; дуцца дихъе чIвазе битIун бачIана лъимер. Кин кколеб дуда, нилI рарщалъун ругищ? Дир хIисабалда гьечIо. Рарщалъизе ккани, дуцца дихъе чIвазе гьев цояв васги витIизе ккола. Гьеб меххалълъ тIуба-гъубала нилIер гьоркьоблъи. Гьанже цIакъго ургъел кканила ХIожодаги чIчIужуялдаги. ХIожоцца гIемер пикру гьабунила гуржиясс бачIараб кагътил. ХIисаб гьабураб меххалълъ гуржияссул пикру битIун бихьанила гьассда. Гуржияссул бакIалда дунго вукIаравани, диццаги гьедин гьабилаанин абураб жоялда ракI чIчIанила гьассул. ГIодулей-чIвадулей эбелги тун анила вас витIун. ИчIго-анцIго къо иналде бидулI белъараб ретIелги бачIанила. КIиявго васассдассаги махIрумлъун, кIудияб ургъалида инел рукIанила ХIожолги чIчIужуялълъулги сонал. ГIажаиблъун гIадамалги рукIанила гьазда, бералда бихьулаго чIвазе лъималги ритIун, гьаз гьабураб жоялълъухъан абун. ГIадамаз толел рукIинчIила гьал цо хIалалда гьеб-доб бицунаго. Гьаб къагIидаялда анила 14-15 сон. Ххабар гьечIого цо нухалълъ гуржияссул кагъат бачIанила. Лъималазул хобалдеги рахине, гьел ракIалде щвейги гьабизе, дагьаб мехх жидехъги базе рачIаян ахIулел рукIанила гьасс гьал. Ургъанила росс-лълъади ун лълъикIдай, лълъикI гуродай абун. КIиязулго ракI иналда тIад рекъолеб букIанила, амма гIадамаз васвасал ккезарулел рукIун руго. – Валлагь, гьанже гьев тушманассде тIадеги ани, анкьабго рекъезабила нужецца, – ян абулеб букIанила гьаз. ГIадамазухъги гIинтIамичIого, кьабун рахъун анила гьал. Лъималазул хобалгIаги гурищ нилIеда рихьилелан абураб пикруялълъ рекIее парахалъи бачIунеб букIанила гьазул. Щванила гьал гуржиялълъе. Ххош-баш гьабунила гьалбадерицца, цинги гьазул ракI гьалакго букIинги лъан, гьаз ХIожоги чIчIужуги ахикье рачанила. Рихьизарунила гьаз хобал. Бугила цо кIудияб хоб; гьелда асскIоб кIиго гьитIинаб хобги бугила. ТIад тIугьдул чIчIун берцинго къачIанги ругила гьал. ХIожоги гьессул лълъадиги ракIалги пашманлъун, дагьал гIодизеги гIодун, гьалбадерицца рокъоре рачанила. Балагьанила, бугила кIудияб тIутI къачIан, тIутIалда тIад квана-гьекъолеб жоялълъул камураб жо гьечIила. Ссверун гIодор чIчIун гIемерал цIакъ аваданал кепал гьалбал ругила. Гьал гIодор чIчIезе бакIги бугила хIадур гьабун тун. ГIодор чIчIезарун гьалбалгун киназго лълъарал цIунила. Рукъалълъул бетIерасс борххун жиндирго лълъаргун, жиндир гьитIинаб меххалдасса нахъе Унссоколосса ХIожолгун ккараб щинаб жо бицанила, цинги абунила гьасс: – Дир вас ХIожол ХIожоцца ххатIаялдалъун чIвана. ХхатIаялдалъун гуро ургъунго чIван вукIараваниги дицца гьессул кIиявго васали щай гурин, цонигияссда килищ хъвазецин ракIалде ккелароан. Бидул тушманлъиялда тIад рекъоларо дун. ЛекIаз бидул тушманлъиялълъул гIадат кутакалда хIалтIизабула. Гьедин гуребани, ХIожол ХIожоцца дихъе чIвазе васал ритIилаанищ? Кидаго ритIилароан. Дицца гьел чIван рукIараланийищ лълъикI букIинебан, ялъуни дицца гьабураб куцищ лълъикI? Ургьун рихье нуж, – анги абун, гьасс абунила жиндирго чIчIужуялда, – рачея гъол гьанире – ян. Инеги ун, чIчIужу доб рокъосса цIубараб моцIцI гIадав кIиго васги цадахъ гьавун ячIанила. НуцIцIил кIалтIа рахъун чIчIун гьалги тун, гьай жиндирго бакIалда гIодой чIчIанила. – Гьале нужер кIиявго вас, – ай абунила гуржиясс ХIожодаги чIчIужуялдаги, – нужер гIадат билълъинабун букIарабани, жакъа нужеда гьал рихьизе рукIинчIо. Гьеб меххалълъ цинги ХIожоги чIчIужуги роххуцца гIодулаго ххурхханила кIиявго васассда. ЛълъикIалан меххалълъ жалго гьалги тун ссихI къотIун чIчIанила гьанир рукIарал гьалбал. Гьазухъ балагьун ракI къварилъанила гьазул. Цинги гьалги гIодорчIчIун паракъалъараб меххалълъ гуржиясс ххадуб кинаццаго гьураги ахIун гьазул савлухъ гьекъанила. КIиабилеб лълъар борххараб меххалълъ гуржиясс абунила: – Дицца гьаб лълъар гьекъола ХIожол ХIожолълъги гьессда релълъарал цогидал лекIазулълъги бугеб яхIгун намус, гъорлI бидул тушманлъи гьечIого, наслуялълъ наслуялълъухъе кьолаго, азарго соназ чIахъулаго айги абураб жоялълъе гIолон. Гьассул гьаб каламалда киналго разилъун гьураги ахIун гьекъанила. Ххадуссеб лълъар ХIожол ХIожоцца борхханила: гьасс абунила: – АнцIила щугониги соналълъ диццаги дир чIчIужуялълъги бидул тушманлъиялълъул кьогIлъи чIамуна. АнцIила щуябго соналълъ гьав чиясс нижер кIиявго вас чIваравилан абураб жоялълъ бухIулеб букIана нижер ургьимесс. Бидул тушманлъи бидул ваццлъиялде буссинабизе рекIел хIал гIурав бахIарчияссул савлухъ гьекъола дицца, – абун. Гьазул гьаб квана-гьекъей бертаде буссанила. Лъабго сордо-къоялълъ гьабунила гьаз бертин-ссухIмат. Ункъабилеб къоялълъ жалго ххутIараб меххалълъ абунила гуржиясс: – Ле, гьудул, ХIожо! КIиго васгун мун, цониги гьечIого дун, бегьилищ гьедин. – Бегьиларо. – Кинха гьабилеб? – Дуццаго бокьараб хIукму гьабе, гьаб ишалда жаниб дир щибниги рагIи бицине бакI гьечIо, дун дуе мукIурав вуго. – Дие бокьарабги гьабиларо, рачIа васазе бокьараб гьабизин. – РачIахха. АхIанила васал. Гьикъанила гьазда гуржиясс: – Нижги руго нужер эбел-эмен, гьалги руго. Бокьарав гьазда цадахъ а, бокьарав нижеда цадахъ чIчIа. Гьас гьадин абураб меххалълъ кIудиявав гуржияссдеххун балагьун гьиманила, гьитIинавав эбелалдеххун къанила. ЧIаго ратаралдасса нахъе кIиявго гьанив таниги ургъел щибанги абун, ХIожоги чIчIужуги гьитIинав васги вачун магIарухъе руссанила. ГIорхъоде щвезегIан гьал тIоритIизе гуржиявги кIудияв васги рачанила.

ГЬАБИГЬАНАССУЛ ЛЪИМАЛ ВукӀанила, вукӀинчӀила, цо херав гьабигьан вукӏанила. Гьессул лъабго васги вукӀанила. Цо заманалдассан гьабигьан хванила. Эмен вукъун ххадуб, гьессул нахъе ххутӀараб ирс сабаблъун, лъималазда гьоркьоб дагӀба кканила. ХӀурул цӀезабун мегежгун, жиндие гьобо хӀажат гьечӀиланги абун, кӀудияв ваццасс жиндиего гьабихъе лълъим бачунеб рахъ тӀасса бищанила. - Валлагь, дидаги ракӀалдасса унаро кидаго хӀурул цӀураб ретӀел-хьитгун, михъ-мегежгун вукӀунев вукӏарав эмен. Диеги гьабидассаги гьелълъул тӀохго бокьила, - ян абунила гьоркьохъев ваццассги. - ЦӀуни, дир цӀун рукӀа абе михъалги ретӀелги хӀурул, - анги абун, бищун гьитӀинав ваццасс инссул ххутӀараб гьобо хӀалтӀизабизе байбихьанила. КӀудияв вацц вукӀунаанила лълъадал рахъда асскӏов гӀурччинххарда вегун, гьоркьохъев вукӀунаанила гьабил тӀохда бакъалда вегун, бищун гьитӀинавин абуни, хӀурул цӀезабун ретӀелгун, рачӀа-рачӀаразул тӀорщел ххунев вукӀунаанила. Гьабихъе вачӀарав щинасс гьессие магъалоги кьолаанила. Цо заманалдассан кӀудияв ваццассда бичӏчӀанила жинцца гӀантаб жо гьабураблъи, гьабил рахъ жиндиего боси, гьелдасса нечон, росу тун ине къватӀиве вахъанила. Унев, унев вукӀун, гьев цо бецӀцӏаб кӀкӀалахъе кканила. Гьеб кӏкӏалал гъварилъуда иццда асскӀоб бегун бугила цо кӀудияб Аздагьо. - Салам гӀалайкум, гьава рекъараб, лълъим цӀцӏорораб батаги, - ян абунила Аздагьоялдасса цӀакъго хӀинкъарав гьабигьанассул васасс. - Дур гьел лълъикӀал рагӀабазе гӀоло гуревани, гьабсагӀат кІкІвинаан дицца мун, - ан абунила Аздагьоялълъ. - Гьелълъухъги баркала дуе, - ян абунила гьесс. - ГӀенеккея, гӀолохъанчи, дуда кечӀ ахӀизе яги маргьа бицине лъаларищ? - ан гьикъанила Аздагьоялълъ. - Лъаларо, - ян абунила гьесс. АхӀизе кечІги лъаларев, бицине маргьаги лъаларев чияссе дицца гьадин гьабулиланги абун, хапун восун къулчӏчӏун виччан танила Аздагьоялълъ гьев. Гьабигьанассул гьоркьохъев васассдаги чӀалгӀанила гьабил тӀохда вегун. Жинццаго гьабураб гӀантаб жоги лъан, гьевги вахъанила росулӏа къватӀиве. КӀудияв ваццго гӀадин, гьевги кканила добго Аздагьоялълъул чохьониве. Жиндасса кӀудияв кӀиявго ваццассул араб бакӀ лъачӀого ххабар тӀагӀиндал, гьитӀинав вацц къватӀиве вахъанила гьел ралагьизе. Унев, унев вукӀун, гьевги кканила дов кӀиявго кӀудияв вацц ккараб кӀкӀалахъе. Гьениб батараб иццда тӀассан кӀанцӀулев вукӀарав чи гьев Аздагьодул мугъзада тӀаде кканила. - Салам гӀалайкум, лълъим цӀцӏорораб, гьава рекъараб батаги, Аздагьо, — ян абунила гьесс, щибго виххичӀого. - Дур гьел лълъикӀал рагӀабазе гӀоло гуревани, гьабсагӀат кІкІвинаан дицца мун. АхӀизе кечӀниги бицине маргьаниги лъаларебищ дуда, гӀолохъанчи? - ян абунила Аздагьоялълъ. - Валлагь, лъалебхха. Бокьани кечӏ ахӀила, бокьани маргьа бицина, дуе бокьараб тӀасса бище, - ян абунила васасс. - Маргьаянги абун, унго-унго лӏугьараб жо бицинехъин ватилахха мун. - РачӀа гьадинаб къотӀи гьабизин: дицца унго-унго лӏугьараб жо бицунеб бугони, дуцца дун кӀкІвине бегьула, диццани маргьа бицунеб меххалълъ, мун гьоркьоб кӀалъани, дицца дур гьаб мугъзадасса квер чІван чӀоло бахъила, рачел гьабизе. - ЛълъикӀ буго. Рице дурго гьерссал, кигӀан кӀудиял рокьаниги, къотӀиялда дун разияб буго. Цин ццебеккун дицца дуе бицинин, Аздагьо, дун гьаниве дуда асскӀове ккараб куцан, абунила васасс. - Дун гьаниве ккана дирго гӀулби сабаблъун. Цо соналда дун вукӀана гьел хьихьун. Гьеб сон букӀана кутакалда ракъдалаб, гьезие квине ххерги, гьекъезе лълъимги букӀинчӀо. Дицца гӀулби гӀурухъе рачана лълъим гьекъезе. Балагьана гури кисса-кибего - тӀад цӀцӏерги чІван, гӀулбузе лълъим гьекъезе бакӀ гьечӀо. Босун гӀащтӀигун, гъурун цӀцӏергун, лълъадалӏе цо каратІ гьабуна. Балагьана - лълъим цӀакъго гӀодобегӀан буго, гӀулбузул кӀал гӀунтӀулеб гьечӀо лълъеде. Гьебмеххалда дицца дирго бетӀер черххалдасса батӀа гьабуна, жаниб букӀараб гӀадалнахги нахъе реххун, лълъадал цӀезабун гьебгун, гӀулби гьекъезаруна. Гьаниб аххадегӀан, гьадигӀан цӀцӏорон бугеб гьаб лълъим тӀарада, баккун бачӀунеб бакӀалда, киндай бугоян ракӀалде ккана дида. Ун гӀурул бетӀералдегун, цо заз-хъарахъги бакӀарун, гӀурул бетӀералда цӀа гъуна. Дицца бакараб цӀаялдассан гӀуруда цӀа рекӀана, гьелълъул рагӀаллъабиги чӀурхӀа-кӀутӀун реххана. Гьеб цӀаялдасса хӀинкъарал дир гӀулби тӀура-риххун ана. Гьебмеххалда дицца гӀащтӀи кодобе босана, балагьана гури - гӀоркь ххутӀун буго, гӀащтӀийин абуни, бухӀун, биун тӀагӀун буго. Цо заманалда дида ракӀалде щвана дирго бетӀер, гьеб босизе гъол гӀулби гьекъезарураб бакӀалде вилълъана. Гьениб дир ботӏрол гвангвара буго, жаниб наяз цӀун. Гьанже гӀулбиги рилун, гӀадада вукӀине бегьуларилан диццаго дидагоги абун, наязул цӀураб дирго гвангвара дицца дирго кӀигъуждузда лъуна. ЛълъикӀаб кӀиго ритӀучІги ккуна. Хъун гьелгун, гьан диццаги квана, тӀомал гъотӀода рана, гъветӀги гӀощтӀол гӀоркьалълъ къотӀун, диего гьоко гьабуна. Дир гвангвараялда жанир ругел наязда гьоркьосса кӀиго най буго цоцалълъ къаццандулеб, ахӀи-хӀуралда. Гьезул щибалълъ абулеб буго дудасса дицца гӀемер гьабулин гьоцӀцӏоян. Дицца гьезда абуна гьеб къецц рагъичӀого тӀубазе кӀолин, нужерго гьоцӀцӏо гьабизе лӏугьайин, балагьилин кинал бергьунаяли. Гьебмеххалда кӀиябго найицца байбихьана гьоцӀцӏо гьабизе. РитӀучӀазул тӀомалги цӀун, тӀассангицин чваххизе лӏугьана. Гьел гьацӀцӏул цӀурал тӀомалги гьакида лъун, гьакида гьеб кӀиябго найги бан, дицца ххазабуна. Цо заманалда цояб най чӀчӏана, гьокоги кьурдасса гъоркье ине дагьаб ххутӀана. Гьабго щай чӀчӏарабилан найида кьабизе цІцӏал борххулев вукӀана, ракьуда гьебги тункун, цІцӏалагӀоркьалълъ дун хъахІнакІкӀалӏе реххун ана. Гьениб цо хапуралълъухъе накӏкӀул кесек кквезе щвана дихъе. Гьебги ккун, ракьалде далдалун ххутӀана дун. Дицца ккураб накІкІ буго боржун унеб, гъоркье балагьана, гьениб лълъим бихьула. Биччан тун накІкІгун, кӀанцӀун виччан тана лълъелӏе ккезеян, битӀахъе дур мугъзада тӀаде ккана. - Гьебни гьересси буго дур, - ан абунила Аздагьоялълъ. - Гьа, гьоркьоб кӀалъани, квер чІван дур мугъзадасса чӀоло бахъизе къотӀи букӀана. Бихьея ххеххго мугъ гьанибе. Аздагьоялда бичӀчӀанила дагӀбадун жо кколареблъи. Гьелълъ гьев васассда ццебе мугъ ккунила. Босун рекӀараб нусгун, Аздагьоялълъул горбодасса бахъараб рачӀчӏалде щвезегӀан тӀон ччукӀанила гьабигьанассул васасс. Гьелълъул ургьив, хвечӀого, чӀаго жиндирго кӀиявго ваццги ватун, гьелги ххвассар гьарунила гьесс, чІван Аздагьоги рехханила. Рачун ваццалгун, рокъове вилълъанила. Гьелдасса нахъе лъабавго вацц цоцалълъ рекъон, цадахъ гӀумру гьабизе лӏугьанила. habihanaSul ;imal wujanila, wujinzila, co [eraw habihan wujanila. heSul ;abgo wasgi wujanila. co RamanaldaSan habihan [wanila. emen wuqun {adub, heSul na]e {uTarab irs sabab;un, ;imalaRda horpob dafba Kanila. \urul veRabun megeDgun, Dindiye hobo \aDat hezilangi abun, judiyaw waCaS Dindiyego habi]e 'im baxuneb ra] TaSa bi?anila. - walah, didagi rajaldaSa unaro kidago \urul vurab reTel-Fitgun, mi]-megeDgun wujunew wujaraw emen. diyegi habidaSagi he'ul To[go bopila, - yan abunila horpo]ew waCaSgi. - vuni, dir vun ruja abe mi]algi reTelgi \urul, - angi abun, bi?un hiTinaw waCaS inSul {uTarab hobo \alTiRabiRe baybiFanila. judiyaw waC wujunaanila 'adal ra]da aSjow furXin{arda wegun, horpo]ew wujunaanila habil To[da baqalda wegun, bi?un hiTinawin abuni, \urul veRabun reTelgun, raza-razaraRul Tor?el {unew wujunaanila. habi]e wazaraw ?inaS heSiye maGalogi polaanila. co RamanaldaSan judiyaw waCaSda biZanila DinCa fantab Do haburab;i, habil ra] Dindiyego bosi, heldaSa nexon, rosu tun ine qwaTiwe wa]anila. unew, unew wujun, hew co beVab Jala]e Kkanila. heb Jalal Gwari;uda iCda aSjob begun bugila co judiyab aRdaho. - salam falaykum, hawa reqarab, 'im Vororab batagi, - yan abunila aRdahoyaldaSa vaqgo \inqaraw habihanaSul wasaS. - dur hel 'ijal rafabaRe folo gurewani, habsafat Jwinaan diCa mun, - an abunila aRdahoya'. - he'u]gi barkala duye, - yan abunila heS. - feneKeya, folo]anxi, duda kez a\iRe yagi marha bicine ;alari?& - an hiqanila aRdahoya'. - ;alaro, - yan abunila heS. a\iRe kezgi ;alarew, bicine marhagi ;alarew xiyaSe diCa hadin habulilangi abun, [a<un wosun qulZun wiXan tanila aRdahoya' hew. habihanaSul horpo]ew wasaSdagi zalfanila habil To[da wegun. DinCago haburab fantab Dogi ;an, hewgi wa]anila rosu`a qwaTiwe. judiyaw waCgo fadin, hewgi Kanila dobgo aRdahoya'ul xoFoniwe. DindaSa judiyaw jiyawgo waCaSul arab baj ;azogo {abar Tafindal, hiTinaw waC qwaTiwe wa]anila hel ralahiRe. unew, unew wujun, hewgi Kanila dow jiyawgo judiyaw waC Karab Jala]e. henib batarab iCda TaSan janvulew wujaraw xi hew aRdahodul muGRada Tade Kanila. - salam falaykum, 'im Vororab, hawa reqarab batagi, aRdaho, — yan abunila heS, ?ibgo wi{izogo. - dur hel 'ijal rafabaRe folo gurewani, habsafat Jwinaan diCa mun. a\iRe keznigi bicine marhanigi ;alarebi? duda, folo]anxi& - yan abunila aRdahoya'. - walah, ;aleb{a. bopani kez a\ila, bopani marha bicina, duye boparab TaSa bi?e, - yan abunila wasaS. - marhayangi abun, ungo-ungo `uharab Do bicine]in watila{a mun. - raza hadinab qoTi habiRin, diCa ungo-ungo `uharab Do bicuneb bugoni, duCa dun Jwine behula, diCani marha bicuneb me{a', mun horpob ja;ani, diCa dur hab muGRadaSa kwer zwan zolo ba]ila, raxel habiRe. - 'ij bugo. rice durgo herSal, kifan judiyal ropanigi, qoTiyalda dun raRiyab bugo. cin CebeKun diCa duye bicinin, aRdaho, dun haniwe duda aSjowe Karab kucan, abunila wasaS. - dun haniwe Kana dirgo fulbi sabab;un. co sonalda dun wujana hel FiFun. heb son bujana kutakalda raqdalab, heRiye kwine {ergi, heqeRe 'imgi bujinzo. diCa fulbi furu]e raxana 'im heqeRe. balahana guri kiSa-kibego - Tad Vergi zwan, fulbuRe 'im heqeRe baj hezo. bosun fa?Tigun, Gurun Vergun, 'ada`e co karaT habuna. balahana - 'im vaqgo fodobefan bugo, fulbuRul jal funTuleb hezo 'ede. hebme{alda diCa dirgo beTer xer{aldaSa baTa habuna, Danib bujarab fadalna[gi na]e re{un, 'adal veRabun hebgun, fulbi heqeRaruna. hanib a{adefan, hadifan Voron bugeb hab 'im Tarada, baKun bazuneb bajalda, kinday bugoyan rajalde Kana dida. un furul beTeraldegun, co RaR-]ara]gi bajarun, furul beTeralda va Guna. diCa bakarab vayaldaSan furuda va rejana, he'ul rafal;abigi zur\a-juTun re{ana. heb vayaldaSa \inqaral dir fulbi Tura-ri{un ana. hebme{alda diCa fa?Ti kodobe bosana, balahana guri - forp {uTun bugo, fa?Tiyin abuni, bu\un, biun Tafun bugo. co Ramanalda dida rajalde ?wana dirgo beTer, heb bosiRe Gol fulbi heqeRarurab bajalde wi'ana. henib dir boTrol gwangwara bugo, Danib nayaR vun. hanDe fulbigi rilun, fadada wujine behularilan diCago didagogi abun, nayaRul vurab dirgo gwangwara diCa dirgo jiGuDduRda ;una. 'ijab jigo riTuzgi Kuna. ]un helgun, han diCagi kwana, Tomal GoToda rana, GweTgi fo?Tol forpa' qoTun, diyego hoko habuna. dir gwangwarayalda Danir rugel nayaRda horpoSa jigo nay bugo coca' qaCanduleb, a\i-\uralda. heRul ?iba' abuleb bugo dudaSa diCa femer habulin hoVoyan. diCa heRda abuna heb qeC raGizogo TubaRe jolin, nuDergo hoVo habiRe `uhayin, balahilin kinal berhunayali. hebme{alda jiyabgo nayiCa baybiFana hoVo habiRe. riTuzaRul Tomalgi vun, TaSangicin xwa{iRe `uhana. hel haVul vural Tomalgi hakida ;un, hakida heb jiyabgo naygi ban, diCa {aRabuna. co Ramanalda coyab nay Zana, hokogi purdaSa Gorpe ine dahab {uTana. habgo ?ay Zarabilan nayida pabiRe Val bor{ulew wujana, rapuda hebgi tunkun, Valaforpa' dun ]a\naJa`e re{un ana. henib co [a<ura'u]e naJul kesek KweRe ?wana di]e. hebgi Kun, rapalde daldalun {uTana dun. diCa Kurab naJ bugo borDun uneb, Gorpe balahana, henib 'im biFula. biXan tun naJgun, janvun wiXan tana 'e`e KeReyan, biTa]e dur muGRada Tade Kana. - hebni hereSi bugo dur, - an abunila aRdahoya'. - ha, horpob ja;ani, kwer zwan dur muGRadaSa zolo ba]iRe qoTi bujana. biFeya {e{go muG hanibe. aRdahoyalda biZanila dafbadun Do Kolareb;i. he' hew wasaSda Cebe muG Kunila. bosun rejarab nusgun, aRdahoya'ul gorbodaSa ba]arab raZalde ?weRefan Ton Xujanila habihanaSul wasaS. he'ul urhiw, [wezogo, zago Dindirgo jiyawgo waCgi watun, helgi {waSar harunila heS, zwan aRdahogi re{anila. raxun waCalgun, roqowe wi'anila. heldaSa na]e ;abawgo waC coca' reqon, cada] fumru habiRe `uhanila.

МЕКЪИ ККАНА Жиндирго рукІниб букӀанила цо БацІ. Гьелълъ рукъ киданиги я бацӀцӀунароанила, я къачӀалароанила. Гьеб кидаго басраго, чорокго, биххун ине хӀадурго букӀунаанила. Цо къоялда БацӀил рукъалда асскӀоссан унеб букӀараб Пил лъачӀого тунканила гьеб рукъалда, рукъги дагьабго гьетӀараб гӀадин лӏугьанила. - Мун дида тӀассалӏугьа, дихъа гьеб иш лъачӀого ккана. ГьабсагӀат къачӀалеб дицца дур гьеб рукъ, - ан абунила Пилалълъ. Пилалълъул устарлъиялълъе маххщел букӀанила. Босун квартӀа-гъецІгун, магӀалгун цо сагӀаталда жаниб гъоркь букӀаралдассаги щулаго къачӀан кьунила Пилалълъ жиндихъа гьетӀун букӀараб БацӀил рукъ. «Агьа! Балагьараб меххалълъ, гьаб Пил дидасса хӀинкъулеб батизе ккола, гьалълъ цин дида гьарана жинда тӀассалӏугьайилан, цинги дир рукъги къачӀана гьалълъ. Дицца гьаб тӀамила дие цӀияб рукъ гьабизе. ХӀинкъулеб бугелдасса нахъе гьалълъул рес щиб дицца абураб жо гьабичӀого», - ян пикру гьабунила БацӀицца, цинги ахІданила Пилалде: - ЧІчӏая! Дуда ракӀалдейщ кколеб гьедин бигьа-бихъаго мун дидасса борчӀилилан. Цо рахъалде кӀичӀизабураб дир рукъалълъул тӀох битӀизабизе, доба-гьаниб кӀиго-лъабго магӀги кьабун, дур хӀалтӀи лӏугӀарабиланищ дуда ккараб! Гуро, лӏугӀуларо! Дуцца дие цӀияб мина бан кьезе ккола, гурони дицца дуда ракь квинабизе буго. Ххеххлъи гьабея, ссундухъ балагьун мун бугебали! - ян. БацӀил рагӀаби рагӀараб меххалълъ, Пилалълъ, щибго жавабги кьечӀого, хапун ккун бакьулӏаги, БацІ анила реххун гьениб гӀагардаго букӀараб цо махІцараб лълъим бугеб хӀоринибе. Цинги ун, БацӀил рукъалда тӀад жибгоги гӀодоб чӀчӏанила. - Гьале дуе цӀияб рукъ, - анги абун, Пил апила. - Гьалълъул магІна кинго дида бичӏчӀуларо. Цин доб, дидассаги хӀинкъун, жинда тӀассалӏугьайилан гьарделеб букӀана, цинги ххадубин абуни, бихьулищхха долълъ гьабун тараб жо. Валлагь, бичӀчӀуларо дида гьалълъул магӀна, - ян абунила БацӀицца. meqi Kana Dindirgo rujnib bujanila co bav. he' ruq kidanigi ya baVunaroanila, ya qazalaroanila. heb kidago basrago, xorokgo, bi{un ine \adurgo bujunaanila. co qoyalda bavil ruqalda aSjoSan uneb bujarab <il ;azogo tunkanila heb ruqalda, ruqgi dahabgo heTarab fadin `uhanila. - mun dida TaSa`uha, di]a heb i/ ;azogo Kana. habsafat qazaleb diCa dur heb ruq, - an abunila <ila'. <ila'ul ustar;iya'e ma{?el bujanila. bosun kwarTa-Gevgun, mafalgun co safatalda Danib Gorp bujaraldaSagi ?ulago qazan punila <ila' Dindi]a heTun bujarab bavil ruq. «aha! balaharab me{a', hab <il didaSa \inquleb batiRe Kola, ha' cin dida harana Dinda TaSa`uhayilan, cingi dir ruqgi qazana ha'. diCa hab Tamila diye viyab ruq habiRe. \inquleb bugeldaSa na]e ha'ul res ?ib diCa aburab Do habizogo», - yan <ikru habunila baviCa, cingi a\danila <ilalde - Zaya! duda rajaldeyi? Koleb hedin biha-bi]ago mun didaSa borzililan. co ra]alde jiziRaburab dir ruqa'ul To[ biTiRabiRe, doba-hanib jigo-;abgo mafgi pabun, dur \alTi `ufarabilani? duda Karab! guro, `ufularo! duCa diye viyab mina ban peRe Kola, guroni diCa duda rap kwinabiRe bugo. {e{;i habeya, Sundu] balahun mun bugebali! - yan. bavil rafabi rafarab me{a', <ila', ?ibgo Dawabgi pezogo, [a<un Kun bapu`agi, bav anila re{un henib fagardago bujarab co ma\carab 'im bugeb \orinibe. cingi un, bavil ruqalda Tad Dibgogi fodob Zanila. - hale duye viyab ruq, - angi abun, <il anila. - ha'ul mafna kingo dida biZularo. cin dob, didaSagi \inqun, Dinda TaSa`uhayilan hardeleb bujana, cingi {adubin abuni, biFuli?{a do' habun tarab Do. walah, biZularo dida ha'ul mafna, - yan abunila baviCa.

БАЗАРГАНГИ ВАСГИ ВукӀанила, вукӀинчӀила цо шагьаралда цо бечедав базарган, гьессул цо васги ясги рукӀанила. Батӏи-батӀиял шагьаразде даран-базаралълъ гӀемерав унаанила гьев. Цо нухалда базарган кканила цо росулӏе. Гьенив гьев рещтӀанила цо мискинчияссул бакӏалда гьоболлъухъ. Гьев мискинчияссул бугоанила анцӀила кӀиго лъимер. Гьессул чӀчӏужу рокъой гьечӀоанила. Базарганасс гьессда гьикъанила: - ЧӀчӏужу кие арай? - ан. - АнцӀила лъабабизе лъимер гьабизе цояб рокъой егун йиго, - ян абунила гьесс. - Нужер лъималги гӀемерал рихьула, гьанже гьабураб лъимергӀаги дие кье, дицца хьихьила гьеб, - ан абунила базарганасс. Кьезе мискинчиги разилъанила. Гьавунила цо берцинав вас. ЛълъикӀаб хӀалалда эбелалдаги хахизавун, вачун гьев васгун, нахъиссеб къоялълъ базарган вилълъанила рокъове. Рачунаго васассе накабигун, унев вукӀанила базарган. Цо заманалдассан вас гӀодизе лӏугьанила. Базарганассул чара тӀагӀанила, щиб гьабуниги чӀчӏезавизе васги кӀоларого. Аххиралдаги гьесс гьев цо авлахъалда ссанда гъоркь лъун танила, бокьараб ккайин гьанже гьассиеянги абун, живгоги анила. Вас реххун тараб бакӀалда гӀи кваназабулев цо вехь вукӀанила. Гьессул букӀанила щибаб санайил кӀи-кӀи бурутӏ гьабулеб цо цӏцӏе. Гьеб соналда гьабураб кӀиябго бурутӏ гьел къояз хун букӀанила. Цо къоялълъ, рехъадасса рокъове росс вачӀараб меххалълъ, чӏчӏужуялълъ гьессда абунила: - Нилӏер гьаб цІцІе къоялдасса къоялде хӀалакълъулеб буго, гьалълъие лӏугьунеб бугеб жогӀаги лъаларищ дуда? - ян. - Валлагь, щибаб къоялълъ гьеб цӏцӀе, рехъадассаги батӀалъун, цо ссанда гъоркье уна, бакъанида гурони гьенисса нахъбуссунги бачӀунаро. Гьелълъ гьениб гьабулеб жо дидаги лъаларо, - ян абунила россасс. - Щиб батаниги цо гӀила гьечӀого хӀалакълъулеб цІцІе гьаб гуро, цо жакъа дуцца гьалда ххадуб ххал ккве, - ян абунила чӀчӏужуялълъ. Нахъиссеб къоялълъ рехъаде аралълъуб доб цӏцӀе добго ссанда гъоркье анила, ххаду-ххадув вехьги вилълъанила, балагьанила, бугила цо лъимер хахизабулеб. Ункъо-щуго моцӀцӏ бараб гӀадаб берцинаб жинс-куцалълъул лъимер бугила гьеб. Лъимер-бетӀер гьечӀев чиги вукӀун, гьев вехь вохханила, вачун гьев васгун, бакъанида рокъове вилълъанила. - Давла щвана, чӀчӏужу, давла щвана! – ян ахӏданила гьев, азбаралде лӏугьунаго. - Щиб давла? - ян данде ячӀанила чӀчӏужу. - Вас-давла! Вас-давла! - ян гьессги чӀчӏужуялълъул кодове вас вегьанила. Роххун, ххинлъун, чӀчӏезе бакІ лӏугӀун, рукӀанила гьел, ракӀалдаго гьечӀеб бакӀалдасса жидее вас щванилан. ЛълъикӀалдасса лълъикӀаб квине кьун, цӀиялдасса цӀияб ретӏине кьун, хьихьун вукӀанила гьез гьев вас. Гьессги гьезул цӏакъ хӀурмат-хъатир гьабулаанила, гьезие цӀакъ кӀудияб кумек гьессулги букӀанила. Гьединаб къагӀидаялда анцӏила микьго соналде вахунев вукӀанила гьев вас. Цо заманалдассан жиндирго сапаралдасса тӀадвуссун вачӀунев вукӀарав довго базарган кканила гьезухъе сордо базе. Ццевеги цо-кӀиго нухалълъ гьенив рещтӀун вукӀун, гьезул лъимер-бетӀер гьечӀеблъи лъалаанила гьессда. Гьаб нухалда гьезул рокъов гӀолохъанчи гӀолев вас ватараб меххалълъ, тамашалъи гьабун, гьесс гьикъанила: - Нужер лъимер букӀинчӀогури, гьав лълъил вас, кисса вас? - ан. Россассги чӀчӏужуялълъги бицанила базарганассда гьев вас жидее щвараб куц. Базарганассда гьебсагӀат лъанила гьев жинцца ссанда гъоркь реххун тарав вас вукӀин. Васассда бер чӀчӏегӀерлъун, гьев тӀагӀинавизе ракӀалде кканила гьессда. Базарганасс вехьассда абунила: - Гьалмагъзабаз гӀедегӀизавун, къватӀиве сапарал вахъунаго, гӀарац рокъоб ххутӀун, вахъун вуго дун, бегьиларищ дир гӀарац босизе гьев вас витӀизе? - ян. - Щай бегьулареб? ГӀемер цӀакъ бегьила, - ян абунила, щибго жоялда щаклъичӀев вехьасс. Хъван кагъатги кодобе кьун, гьев вас витӀанила базарганасс жиндирго бакӀалде. Гьеб кагътидаги хъван букӀанила гьадин: «Гьав вас, гьениве щвейгун, чІвай», - ан. Васассда хъвазе-цӀцӏализеги лъалароанила, босун кагъатги, вилълъанила вас базарганассул дове. Базарганассул довеги щун, ссвакарав чи гьев гьессул ахикь цо гъотӀода гъоркь гӀодов чӀчӏун вукӀанила. Гордухъан яккун йикӀарай базарганассул ясалда гьев вас вихьанила, вихьигун, гьелълъул рокьи кканила гьессухъ. Яс йихьарайго, васасс тӀадеги вахъун, гьелълъухъе кагъат кьунила. ЦӀцӏалун балагьанила яс, бугила хъван, гьениве щвейгун, гьев вас чӏвайилан. Бихъ-бихъун гьеб кагъатги реххун, гьей ясалълъ хъванила «Гьениве щвейгун, гьев васассе гьей ясги кье, гьевги нилӏерго дурццлъун гьаве», - ян. Босун гьеб кагъатги кьунила нахъбуссун васассухъе, гьессдаги абунила: - Ма, гьаб кагъат дуцца дир ваццассухъе кье, - ян. Васасс гьеб кагъат базарганассул васассухъе кьунила. Гьессги, ахӀун дибир-будунгун, лъун магьаригун, гьей жиндирго яцц гьев васассеги кьунила, дурццлъун гьавун, гьевги танила. Цо заманалдассан тӀадвуссун вачӀанила базарган. - Гьа, тӀубарабищ дицца дуде битӀараб ругьел? – ан гьикъанила гьесс васассда. ТӀубанилан абунила васасс. - Гьахха, бице кин чІварав, кив вукъарав? - ВахІ, дуцца гьев чІвайилан хъван гьечІоан гури, ясги кьун, дурцц гьавеян бугоан. Диццаги гьедин гьабунахха, васги гьанив, нилӏер бакӀалда вуго, - ян абунила васасс. Базарганассда бичӀчӀанила жив васасс квешго маххссараде ккун вукӀин. Гьанжеги къассд кканила базарганассул вас тӀагӀинавизе. Цо къоялда, жиндаго асскӀовеги ахӀун, базарганасс абунила гьев васассда: - Ма, гьаб кагъатги босун, мун а пуланаб тукада гьан бичулел ругел чагӀазухъе, гьез кьураб гьанги босун, рокъове вачӀа, - ян. Гьеб кагътида хъван букӀанила: «Гьениве щвейгун, гьав вас чІвай» абун. Босун гьеб кагъатги, унев вукӏанила гьев. Данде кканила базарганассул вас. Гьесс гьикъанила, киве мун унев вугеван. Гьаб кагъатги кьун, базаралде гьан бичулел чагӏазухъе гьан босизе витӀун унев вуго, ян абунила гьесс. Дол гьан бичулел чагӀиги базарганасс мухьдахъ ккурал, гьессул хӀалтӀухъаби рукӀанила. - Гьан босизе дуда щиб лъалеб, гьеб кагъатги дихъе кье, дунго ина гьеб босизе, - ян абунила базарганассул васасс. Гьессухъ букӀараб кагъатги босун, живго анила гьан босизе. Васги рокъове тӀадвуссанила. - Гьа, щиб ккараб? Босарабищ гьан? - илан гьикъанила базарганасс азбаралда гьев ватидал, тамашалъиги гьабун. - Дуда щиб лъалеб гьан босизе, дихъе кье кагъатги, дун инилан абун, дур вас ана гьениве, дунги рокъове вилълъана, - ян абунила гьесс. Гьеб рагӀараб меххалълъ, базарган вихха-ххочун лӏугьанила, ххеххго вортанила гьев гьан бичулел чагӀазухъе. - Гьа, щиб ккараб? - ан гьикъанила гьесс. - Гьалехха, дуцца абухъе гьабуна, - ян абун, ботӀрол гӀащтӀиги кьабун, чІван реххун вугев жиндирго вас вихьизавунила базарганассда. Добе-гьанибе къватӀибе ххабар бахъичӀого, жиндирго васги вукъанила базарганасс, гьанже щиб гьабунги гьев вас тӀагӀинавизе щулияб хӀукму кканила гьессул. Щиб гьабизеги нахъе къаларев лъабго чиги ахӀун, гьезда дандбанила базарганасс, кьолеб жоялде жив вачинароанин, гьев вас тӀагӀинавизе къваригӀун бугилан. Ункъассго хӀукму гьабунила, квана-гьекъезейилан авлахъалдеги рахъун, меххтизеги гьавун, гьенив гьев чІвазе. Вачун гьев васгун, квана-гьекъезе гӀемераб жоги босун, цо къоялда гьел рахъанила авлахъалде. Гьенир квананила, гьекъанила, кеп гьабунила. Гьев вас щаклъанила, гьеб жо цо ххассаб мурадалълъе гӀоло гьабулеб букӀиналда. Гьединлъидал гьесс меххтизегӀан жо гьекъечӀила. Бакъги тӀерхьанила, гьез хӀукму гьабунила къасси гьенир, авлахъалдаго регизе. ЛълъикӀ жоги гьекъон, гьелги реганила, гьезул хьолбохъ гьев васги веганила. Гьел кьижараб гӀадинаб заманалда, тӀадеги вахъун, гьев васасс жиндаго тӀад букӀараб басрияб гӀадаб буртина базарганассда тӀад банила, гьессда тӀад букӀараб буртина жиндаго тӀад банила. Щибдай гьелълъул ккелаян, буртинаялда гъоркьан, кьижараб ххвелги гьабун, валагьун чӀчӏун вукӀанила. Цо заманалдассан тӀадеги вахъун, гъов лъабавго гъачагъасс, кесе-кесек гьабун, чІван рехханила базарган, гьев василан ккун. Гьеб ишги гьабун, гьелги анила. ТӀаде вахъун, васги вилълъанила рокъове. Ячанила жиндирго чӀчӏужуги, босанила рокъоб букӀанщинаб къайи-къоноги, рилълъанила гьел дов вехьассул бакӀалде. Вехьассдаги чӀчӏужуялдаги ккараб щинаб жо бицанила гьесс. Кодоб-хъатикь букӀараб жоялдасса ххарж гьабун, цо лълъикӀаб минаги банила. Эбелалда релълъарал ясал, инссуда релълъарал васал гьарунила, аваданаб гӀумруялда гьелги тун, дунги гьаниве щвана. baRargangi wasgi wujanila, wujinzila co /aharalda co bexedaw baRargan, heSul co wasgi yasgi rujanila. baTi-baTiyal /aharaRde daran-baRara' femeraw unaanila hew. co nu[alda baRargan Kanila co rosu`e. heniw hew re?Tanila co miskinxiyaSul bajalda hobol;u]. hew miskinxiyaSul bugoanila anvila jigo ;imer. heSul ZuDu roqoy hezoanila. baRarganaS heSda hiqanila - ZuDu kiye aray& - an. - anvila ;ab~abiRe ;imer habiRe coyab roqoy yegun yigo, - yan abunila heS. - nuDer ;imalgi femeral riFula, hanDe haburab ;imerfagi diye pe, diCa FiFila heb, - an abunila baRarganaS. peRe miskinxigi razi;anila. hawunila co bercinaw was. 'ijab \alalda ebelaldagi [a[iRawun, wachun hew wasgun, na]iSeb qoya' baRargan wi'anila roqowe. raxunago wasaSe nakabigun, unew wujanila baRargan. co RamanaldaSan was fodiRe `uhanila. baRarganaSul xara Tafanila, ?ib habunigi ZeRawiRe wasgi jolarogo. a{iraldagi heS hew co awla]alda Sanda Gorp ;un tanila, boparab Kayin hanDe haSiyeyangi abun, Diwgogi anila. was re{un tarab bajalda fi kwanaRabulew co weF wujanila. heSul bujanila ?ibab sanayil ji-ji buruT habuleb co Ve. heb sonalda haburab jiyabgo buruT hel qoyaR [un bujanila. co qoya', re]adaSa roqowe roS wazarab me{a', ZuDuya' heSda abunila - ni`er hab Ve qoyaldaSa qoyalde \alaq;uleb bugo, ha'iye `uhuneb bugeb Dofagi ;alari? duda& - yan. - walah, ?ibab qoya' heb Ve, re]adaSagi baTa;un, co Sanda ;orpe una, baqanida guroni heniSa na]buSungi bazunaro. he' henib habuleb Do didagi ;alaro, - yan abunila roSaS. - ?ib batanigi co fila hezogo \alaq;uleb Ve hab guro, co Daqa duCa halda {adub {al Kwe, - yan abunila ZuDuya'. na]iSeb qoya' re]ade ara'ub dob Ve dobgo Sanda Gorpe anila, {adu-{aduw weFgi wi'anila, balahanila, bugila co ;imer [a[iRabuleb. unqgo-?ugo moV barab fadab bercinab Dins-kuca'ul ;imer bugila heb. ;imer-beTer hezew xigi wujun, hew weF wo{anila, waxun hew wasgun, baqanida roqowe wi'anila. - dawla ?wana, ZuDu, dawla ?wana! – yan a\danila hew, aRbaralde `uhunago. - ?ib dawla& - yan dande yazanila ZuDu. - was-dawla! was-dawla! - yan heSgi ZuDuya'ul kodowe was wehanila. ro{un, {in;un, ZeRe baj `ufun, rujanila hel, rajaldago hezeb bajaldaSa Dideye was ?wanilan. 'ijaldaSa 'ijab kwine pun, viyaldaSa viyab reTine pun, FiFun wujanila heR hew vas. heSgi heRul vaq \urmat-]atir habulaanila, heRiye vaq judiyab kumek heSulgi bujanila. hedinab qafidayalda anvila mipgo sonalde wa[unew wujanila hew was. co RamanaldaSan Dindirgo sa<araldaSa TadwuSun wazunew wujaraw dowgo baRargan Kanila heRu]e sordo baRe. Cewegi co-jigo nu[a' heniw re?Tun wujun, heRul ;imer-beTer hezeb;i ;alaanila heSda. hab nu[alda heRul roqow folo]anxi folew was watarab me{a', tama/a;i habun, heS hiqanila - nuDer ;imer bujinzoguri, haw 'il was, kiSa was& - an. roSaSgi ZuDuya'gi bicanila baRarganaSda hew was Dideye ?warab kuc. baRarganaSda hebsafat ;anila hew DinCa Sanda Gorp re{un taraw was wujin. wasaSda ber Zefer;un, hew TafinawiRe rajalde Kanila heSda. baRarganaS weFaSda abunila - halmaGRabaR fedefiRawun, qwaTiwe sa<aral wa]unago, farac roqob {uTun, wa]un wugo dun, behilari? dir farac bosiRe hew was wiTiRe& - yan. - ?ay behulareb& femer vaq behila, - yan abunila, ?ibgo Doyalda ?ak;izew weFaS. ]wan kaGatgi kodobe pun, hew was wiTanila baRarganaS Dindirgo bajalde. heb kaGtidagi ]wan bujanila hadin - «haw was, heniwe ?weygun, zway», - an. wasaSda ]waRe-ValiRegi ;alaroanila, bosun kaGatgi, wi'anila was baRarganaSul dowe. baRarganaSul dowegi ?un, Swakaraw xi hew heSul a[ip co GoToda Gorp fodow Zun wujanila. gordu]an yaKun yijaray baRarganaSul yasalda hew was wiFanila, wiFigun, he'ul ropi Kanila heSu]. yas yiFaraygo, wasaS Tadegi wa]un, he'u]e kaGat punila. Valun balahanila yas, bugila ]wan, heniwe ?weygun, hew was zwayilan. bi]-bi]un heb kaGatgi re{un, hey yasa' ]wanila «heniwe ?weygun, hew wasaSe hey yasgi pe, hewgi ni`ergo durC;un hawe», - yan. bosun heb kaGatgi punila na]buSun wasaSu]e, heSdagi abunila - ma, hab kaGat duCa dir waCaSu]e pe, - yan. wasaS heb kaGat baRarganaSul wasaSu]e punila. heSgi, a\un dibir-budungun, ;un maharigun, hey Dindirgo yaC hew wasaSegi punila, durC;un hawun, hewgi tanila. co RamanaldaSan TadwuSun wazanila baRargan. - ha, Tubarabi? diCa dude biTarab ruhel& – an hiqanila heS wasaSda. Tubanilan abunila wasaS. - ha{a, bice kin zwaraw, kiw wuqaraw& - wa\, duCa hew zwayilan ]wan hezoan guri, yasgi pun, durC haweyan bugoan. diCagi hedin habuna{a, wasgi haniw, ni`er bajalda wugo, - yan abunila wasaS. baRarganaSda biZanila Diw wasaS kwe/go ma{Sarade Kun wujin. hanDegi qaSd Kanila baRarganaSul was TafinawiRe. co qoyalda, Dindago aSjowegi a\un, baRarganaS abunila hew wasaSda - ma, hab kaGatgi bosun, mun a <ulanab tukada han bizulel rugel xafaRu]e, heR purab hangi bosun, roqowe waza, - yan. heb kaGtida ]wan bujanila - «heniwe ?weygun, haw was zway» - abun. bosun heb kaGatgi, unew wujanila hew. dande Kanila baRarganaSul was. heS hiqanila, kiwe mun unew wugewan. hab kaGatgi pun, baRaralde han bixulel xafaRu]e han bosiRe wiTun unew wugo, yan abunila heS. dol han bixulel xafigi baRarganaS muFda] Kural, heSul \alTu]abi rujanila. - han bosiRe duda ?ib ;aleb, heb kaGatgi di]e pe, dungo ina heb bosiRe, - yan abunila baRarganaSul wasaS. heSu] bujarab kaGatgi bosun, Diwgo anila han bosiRe. wasgi roqowe TadwuSanila. - ha, ?ib Karab& bosarabi? han& - ilan hiqanila baRarganaS aRbaralda hew watidal, tama/a;igi habun. - duda ?ib ;aleb han bosiRe, di]e pe kaGatgi, dun inilan abun, dur was ana heniwe, dungi roqowe wi'ana, - yan abunila heS. heb rafarab me{a', baRargan wi{a-{oxun `uhanila, {e{go wortanila hew han bixulel xafaRu]e. - ha, ?ib Karab& - an hiqanila heS. - hale{a, duCa abu]e habuna, - yan abun, boTrol fa?Tigi habun, zwan re{un wugew Dindirgo was wiFiRawunila baRarganaSda. dobe-hanibe qwaTibe {abar ba]izogo, Dindirgo wasgi wuqanila baRarganaS, hanDe ?ib habungi hew was TafinawiRe ?uliyab \ukmu Kanila heSul. ?ib habiRegi na]e qalarew ;abgo xigi a\un, heRda dandbanila baRarganaS, poleb Doyalde Diw waxinaroanin, hew was TafinawiRe qwarifun bugilan. unqaSgo \ukmu habunila, kwana-heqeReyilan awla]aldegi ra]un, me{tiRegi hawun, heniw hew zwaRe. waxun hew wasgun, kwana-heqeRe femerab Dogi bosun, co qoyalda hel ra]anila awla]alde. henir kwananila, heqanila, ke< habunila. hew was ?ak;anila, heb Do co {aSab murada'e folo habuleb bujinalda. hedin;idal heS me{tiRefan Do heqezila. baqgi TerFanila, heR \ukmu habunila qaSi henir, awla]aldago regiRe. 'ij Dogi heqon, helgi reganila, heRul Folbo] hew wasgi weganila. hel piDarab fadinab Ramanalda, Tadegi wa]un, hew wasaS Dindago Tad bujarab basriyab fadab burtina baRarganaSda Tad banila, heSda Tad bujarab burtina Dindago Tad banila. ?ibday he'ul Kelayan, burtinayalda Gorpan, piDarab {welgi habun, walahun Zun wujanila. co RamanaldaSan Tadegi wa]un, Gow ;abawgo GaxaGaS, kese-kesek habun, zwan re{anila baRargan, hew wasilan Kun. heb i/gi habun, helgi anila. Tade wa]un, wasgi wi'anila roqowe. yaxanila Dindirgo ZuDugi, bosanila roqob bujan?inab qayi-qonogi, ri'anila hel dow weFaSul bajalde. weFaSdagi ZuDuyaldagi Karab ?inab Do bicanila heS. kodob-]atip bujarab DoyaldaSa {arD habun, co 'ijab minagi banila. ebelalda re'aral yasal, inSuda re'aral wasal harunila, awadanab fumruyalda helgi tun, dungi haniwe ?wana.

РОССАССДА БАТАРАБ ХХАЗИНА PукӀанила, рукӀинчӀила россги чӀчӏужуги. Цо къоялълъ росс жиндирго биххараб рукъалълъул кьучӏчӏ буххулев вукӀанила. Гьениб гьессда месед-гӀарцул кьабун цӀураб щагӀил хъаба батанила. Гьесс гьеб лълъадухъе цӀунизе кьунила. Гьеб хъабаги чи щаклъулареб гӀадаб бакӀалда баххчун, хъаба букӀараб бакӀалдасса ганчӀалги нахъе ран, чӀчӏужуялълъ гьениб цо чанго ччугӀа баххчанила. Цинги нахъеги гьебго бакӀ бухъейин, цоги щиб бугониги батизе бегьулин россассда гьаранила. ЧӀчӏужуялълъ абухъего, гьениб чанго ччугӀаги батанила россассда. Нахъияб къоялълъ хъахӀлъи балеб заманалълъ яхъун, чӀчӏужуялълъ тӀохдасса гӀебеде бек-бекун бан, бахъухъ щущазабунила, ворчӀизеги гьавун, россассдаги лъазабунила: Ххеххго тӀаде вахъа! Нолӏ бахъухъалълъул цӀцӏад бан буго. ГӀедегӀил гьабе нахъе бакӀаризе! - ян. ГӀажаиблъарав россасс, чӀчӏужугун цадахъ лӏугьун, бакӀарун бахъухъ рокъобе босанила. Цо нухалълъ россасс ракӀалдаго гьечӀого жинда батараб месед-гӀарцул цӀураб хъабил хӀакъалълъулӏ годекӀаниб бицен гьабунила. Гьеб ххабар ххеххго хханассухъе щванила. Хханасс, жиндихъегоги ахӀун, гьессие гӀазаб кьезе байбихьанила ххазина батанищали бицеян. Аххирги гьеб батиялълъе мукӀурлъизе кканила гьев. ЧӀчӏужуялълъин абуни, жинда лъалеб жо гурин гьебилан, тӀубанго инкар гьабунила, россассул анищал ругин, гьединаб ххазинаги батун, бечелъизе ххиял бугин гьессулан. Ххассго гьаб аххираб заманалда гьединал жалазул гӀемерал ххиялал гьарун, бетӀер ссверун гӀадинцин вуго гьев, - ан абунила гьелълъ. КӀиялго, росс-лълъади асскӀореги рачун, цӀехх-рехх гьабураб меххалъги, росс тӀуванго мукӀурлъанила, цинги ххазина хханассухъе кьеян лълъадудаги лъазабунила. ЧӀчӏужуялълъин абуни, жинда бихьараб-рагӀараб жоцин гурин, букӀараб батани, кинаб гьеб букӀараб, кида дихъе гьеб баххчизе кьун букӀарабали жаваб кьеян, тӀалаб гьабунила россассдасса. Россасс гьелда ракӀалде щвезабунила, доб ххазина батараб къоялълъ ганчӀазда гьоркьоб меседил чанго ччугӀаги батанин, цинги нахъияб къоялълъ бахъухъалълъул цӀцӏадги банин. Россассул гьел рагӀабаздасса ххадув ххан рекӀеда ватанила жинцца гӀабдалзабазулгун гара-чІвари гьабулеб букӀиналда, цинги гьездаги паракъат рокъоре аян лъазабунила. Гьедин гукканила мискинчияссул чӀчӏужуялълъ ххан. roSaSda batarab {aRina rujanila, rujinzila roSgi ZuDugi. co qoya' roS Dindirgo bi{arab ruqa'ul puZ bu{ulew wujanila. henib heSda mesed-farcul pabun vurab ?afil ]aba batanila. heS heb 'adu]e vuniRe punila. heb ]abagi xi ?ak;ulareb fadab bajalda ba{chun, ]aba bujarab bajaldaSa ganzalgi na]e ran, ZuDuya' henib co xango Xufa ba{xanila. cingi na]egi hebgo baj bu]ejin, cogi ?ib bugonigi batiRe behulin roSaSda haranila. ZuDuya' abu]ego, henib xango Xufagi batanila roSaSda. na]iyab qoya' ]a\;i baleb Ramana' ya]un, ZuDuya' TohdaSa febede bek-bekun ban, ba]u] ?u?aRabunila, worziRegi hawun, roSaSdagi ;aRabunila {e{go Tade wa]a! no` ba]u]a'ul Vad ban bugo. fedefil habe na]e bajariRe! - yan. faDaib;araw roSaS, ZuDugun cada] `uhun, bajarun ba]u] roqobe bosanila. co nuha' roSaS rajaldago hezogo Dinda batarab mesed-farcul vurab ]abil \aqa'u` godejanib bicen habunila. heb {abar {e{go {anaSu]e ?wanila. {anaS, Dindi]egogi a\un, heSiye faRab peRe baybiFanila {aRina batani?ali biceyan. a{irgi heb batiya'e mujur;iRe Kanila hew. ZuDuya'in abuni, Dinda ;aleb Do gurin hebilan, Tubango inkar habunila, roSaSul ani?al rugin, hedinab {aRinagi batun, bexe;iRe {iyal bugin heSulan. {aSgo hab a{irab Ramanalda hedinal DalaRul femeral {iyalal harun, beTer Swerun fadincin wugo hew, - an abunila he'. jiyalgo, roS-'adi aSjoregi raxun, ve{-re{ haburab me{a'gi, roS Tuwango mujur;anila, cingi {aRina {anaSu]e peyan 'adudagi ;aRabunila. ZuDuya'in abuni, Dinda biFarab-rafarab Docin gurin, bujarab batani, kinab heb bujarab, kida di]e heb ba{xiRe pun bujarabali Dawab peyan, Talab habunila roSaSdaSa. roSaS helda rajalde ?weRabunila, dob {aRina batarab qoya' ganzaRda horpob mesedil xango Xufagi batanin, cingi na]iyab qoya' ba]u]a'ul Vadgi banin. roSaSul hel rafabaRdaSa {aduw {an rejeda watanila DinCa fabdalRabaRulgun gara-zwari habuleb bujinalda, cingi heRdagi <araqat roqore ayan ;aRabunila. hedin guKanila miskinxiyaSul ZuDuya' {an.

БИЩУНГО ЩИБ КЪУВАТАБ? Цо нухалда квачараб ххасало лъарахъе лълъим гьекъезе араб Бече, цIцӏердассан хъуштIун, гӏодоб речӏчӏун буго. Гьеб бихьун буго Бече гьекъезе бачун вачӏарав гьитIинав васассда, Къебедида. Къебедицца Бачида гьикъанила: - Бече, ва Бече, мун цIакъго къуватабищ бугеб, ялъуни дагьгойищ? — ан. - Дун къуватаб букIарабани, гьудул Къебед, дун лълъеда чIвараб цIцӏороцца гIодоб лъелароан, - илан абун буго Бачицца. Васасс ЦIцӏорода гьикъанила: - Цlцӏер, ва Цlцӏер, мун къуватаб бугищ? — ан. - Дун къуватаб букIарабани, Бакъуцца биинабилароан. Васасс Бакъуда гьикъанила: - Бакъ, мун киназдассаго къуватабищ бугеб? - ан. - Киназдассаго дун къуватаб букIарабани, Накlкӏуцца дун баххчилароан. Васасс НакIкIуда гьикъанила: - НакIкI, ва НакIкI, мун ссундассаго къуватабищ бугеб? - ан. - Ссундассаго дун къуватаб бугебани, гIиссинаб ЦIцӏадацца дун бихха-ххочизабилароан. Васасс Цlцӏадада гьикъанила: - ЦIцӏад, мун ссундассаго къуватабищ бугеб? - ан. - Дун ссундассаго къуватаб бугебани, Ракьуцца дун жанибе кIкIвинароан. Васасс Ракьуда гьикъанила: - Бицея, Ракь, мун бищунго къуватабищ кколеб дунялалда? – ян. - Дунялалда дун бищун къуватаб бугебани, дида тIад, Ххер бижилаанищ? Васасс Ххарида гьикъанила: - Ххер, бицея, бищунго къуватаб мунищ кколеб? - ан. - Дун бищунго къуватаб бугебани, дун гIияцца квинароан. Васасс гIияда гьикъанила: - Дир ххириял чахъаби, дунялалда бищунго къуватал нужищ? - ан. - Ниж бищунго къуватал ругелани, вехьасс доре-гьанире хъамилаанищ ниж? - Вехь, бицея, бищун дунялалда къуватав мунищ? -абун гьикъанила Къебедицца. - Дун бищунго къуватав вукIаравани, дир тIомохьитазул чIалал ГIонкIкlоцца квинаандай? - Бицея, Гlункlкl, дунялалда бищунго къуватаб жо мунищ кколеб? - ан гьикъанила васасс. - Дун бищунго къуватаб бугебани, Катицца дун кунебандай? Васасс Катида цIехханила: - Бицея, дир Ицико, гьаб дунялалда бищун къуватаб мунищ кколеб? - ан. - Дун ккола, валлагь! - ан ахIанила Катицца. - Къуватабги дун, цIакъабги дун, квас чIвалеб гьаркьил магIал rIaдал, гIассиял цабиги дир, дун кколеб хьури-къедги гьечIеб, нуцIцӏа-гъалдуги гьечIеб, тIорахь-рахьги цIакъ бокьулеб, михъалги кьурулел дицца. Мив! Мив! Мив! - абун ццебе чIчӏанила Кету. bi?ungo ?ib quwatab& co nu[alda kwaxarab {asalo ;ara]e 'im heqeRe arab bexe, VerdaSan ]u?Tun, fodob reZun bugo. heb biFun bugo bexe heqeRe baxun wazaraw hiTinaw wasaSda, qebedida. qebediCa baxida hiqanila - bexe, wa bexe, mun vaqgo quwatabi? bugeb, ya;uni dahgoyi?& — an. - dun quwatab bujarabani, hudul qebed, dun 'eda zwarab VoroCa fodob ;elaroan, - ilan abun bugo baxiCa. wasaS Voroda hiqanila - Ver, wa Ver, mun quwatab bugi?& — an. - dun quwatab bujarabani, baquCa biinabilaroan. wasaS baquda hiqanila - baq, mun kinaRdaSago quwatabi? bugeb& - an. - kinaRdaSago dun quwatab bujarabani, naJuCa dun ba{xilaroan. wasaS naJuda hiqanila - naJ, wa naJ, mun SundaSago quwatabi? bugeb& - an. - SundaSago dun quwatab bugebani, fiSinab VadaCa dun bi{a-{oxiRabilaroan. wasaS Vadada hiqanila - Vad, mun SundaSago quwatabi? bugeb& - an. - dun SundaSago quwatab bugebani, rapuCa dun Danibe Jwinaroan. wasaS rapuda hiqanila - biceya, rap, mun bi?ungo quwatabi? Koleb dunyalalda& – yan. - dunyalalda dun bi?un quwatab bugebani, dida Tad, {er biDilaani?& wasaS {arida hiqanila - {er, biceya, bi?ungo quwatab muni? Koleb& - an. - dun bi?ungo quwatab bugebani, dun fiyaCa kwinaroan. wasaS fiyada hiqanila - dir {iriyal xa]abi, dunyalalda bi?ungo quwatal nuDi?& - an. - niD bi?ungo quwatal rugelani, weFaS dore-hanire ]amilaani? niD& - weF, biceya, bi?un dunyalalda quwataw muni?& - abun hiqanila qebediCa. - dun bi?ungo quwataw wujarawani, dir TomoFitaRul zalal fonJoCa kwinaanday& - biceya, funJ, dunyalalda bi?ungo quwatab Do muni? Koleb& - an hiqanila wasaS. - dun bi?ungo quwatab bufebani, katiCa dun kunebanday& wasaS katida ve{anila - biceya, dir iciko, hab dunyalalda bi?un quwatab muni? Koleb& - an. - dun Kola, walah! - an a\anila katiCa. - quwatabgi dun, vaqabgi dun, kwas zwaleb harpil mafal fadal, faSiyal cabigi dir, dun Koleb huri-qedgi hezeb, nuVa-Galdugi hezeb, ToraF-raFgi vaq bopuleb, mi]algi purulel diCa. miw! miw! miw! - abun Cebe Zanila ketu.

Бацӏил кечӏ. Хӏамаги, дегӏенги, бечеги, хӏелекоги рукӏанила гьудул-гьалмагълъиялда. Цо къоялълъ гьал рукӏанила росдадасса дагьаб рикӏкӏадаб бакӏалде рахъун расандулел. Араб лъачӏого къоги ун, къасси сордо щванила. Бакъвараб гӏучӏ-мучӏги бакӏарун, гьелда цӏаги гъун, цӏадуда ссверухъе ракӏарун, ххинлъулел рукӏанила гьал. Дагӏницца бицанкӏаби чӏвалел рукӏанила, хӏелкицца кечӏ ахӏулаанила, бече гъазухъ гӏенеккун букӏанила, хӏама цӏадуда ссверун лӏугьун, гьелълъул тӏалабалда букӏанила, дагьаб добегӏан бецӏцӏаб, канлъи бихьулареб сордо букӏанила. Цо заманалдассан гьазда рагӏанила цо гьаракь: Вай, бецӏцӏлъи щиб дунялалълъул? Квачацца холеб дун ххинлъизе биччай! – ян ахӏделаго, тӏаде бачӏанила бацӏ. Хӏамаги, дегӏенги, бечеги, хӏелекоги цӏакъ хӏинкъанила, гьазни бацӏида хӏал лъазе биччачӏила. Мун гьедигӏан квачан батани, бачӏа дурго ххинлъизе цӏадухъе, дуеги гӏелин гьаниб бакӏ, - ан абунила гьаз. Цӏадухъ лълъикӏаб хӏалалда ххинлъанила бацӏ, цинги гьалда ракӏалда щванила тӏубараб къоялълъ кваназе жоги щвечӏого, жибго бакъун букӏин. Гьазул киналдассандай кваназе байбихьила абун, лълъикӏаб хӏалалда ххал гьабунила гьалълъ хӏамилги, дагӏнилги, бачилги, хӏелкилги. Щиб гьабулел нуж, ахӏулеб букӏараб кечӏги чӏчӏезе тун, дихъ ралагьун! Ворея, цо чагур кьея дихъе, - ян абунила бацӏицца. Кьунила бацӏихъе чагур. Чагуралълъул чӏчӏвабзада кӏутӏулаго, бацӏицца гьадин ахӏанила: “ Хӏелеко кьара буго, Лълъикӏаб квине жо буго. Байбихьилищ гьелдассан, Далай, далай, далалай! Дегӏенги квешаб гьечӏо, Гьеб радал квен буго, Гьелдассанги бегьила Байбихьизе, далалай! Валлагь, бечеги буго Моххмохх гӏадаб кьарияб. Къассикваний бегьила, Далай, далай, далалай! Хӏамайилан абуни, Гьеле дие къадеквен. Гьалдассан байбихьизин, Далай, далай, далалай!” Жиндирго хӏакъалълъулӏ бацӏицца ахӏулеб кочӏол рагӏаби рагӏараб меххалълъ, рекӏелӏе бачӏараб хӏинкъиги баххчулаго, хӏамицца абунила бацӏида: Кьея дихъеги чагур, цо дицца ахӏулеб куц дудаги рагӏизе, - ян, бацӏихъа чагурги босун, кӏутӏулаго гьелдагун, гьадин ахӏанила: “Кина-щинабго гуреб, Къадекваний бегьулеб. Чӏвалеб дур кӏал щанкӏлицца, Далай, далай, далалай!” Тӏаде дагӏниццаги жубанила: “Бегӏерал лӏурдул тункун, Чехь диццаги бихъила, Дунги хӏинкъун чӏчӏеларо, Далай, далай, далалай!” Хӏелкиццаги ахӏанила: “Бацӏил берал рахъила, Беццаб хӏехьлъун гьабила. Бачӏа абе асскӏобе, Далай, далай, далалай!” Киназухъго гӏинтӏамунги букӏун, тӏарамагъада боххуцца холаго бачиццаги тӏаде жубанила: “Дунги нужей хӏалае Хӏадур буго бахъине, Хӏинкъуге нуж бацӏикьа, Далай, далай, далалай!” Киназго ахӏулеб кочӏол магӏнаги бичӏчӏун, бацӏ хӏинкъанила, гьелълъги лӏути бахъинабунила. Роххуцца холаго ххадур ахӏтӏелел, пещтӏелел хӏамаги, дегӏенги, хӏелекоги, бечеги рукӏанила. Гьелдасса ххадур гьал бацӏиде гьабураб кечӏ ахӏизеги, рагӏизеги цӏадухъе ракӏарунилаанила зама-заманалда.

ГЪАЛБАЦІГИ, БАЦІГИ, ЦЕРГИ ГъалбацӀилги, БацӀилги, Царалги гьудул-гьалмагълъи, божа-рокьи ккун букӀанила. Гьезул гьеб гьудул-гьалмагълъи гӀемер гъварилъун букӀинчӀила. Жеги лълъикӀго цоцазул хӀал лъалароанила. Цо-цо рохьор-къватӀир данделъараб меххалълъ, хъваш-баш гьабун, гара-чІвари гьабун, ратӀалъулаанила. Цоцахъ урхъун, гьадин рукӀинчӀого, цадахъ рукӏун лълъикӀ гуродай абураб масъала гьоркьобе рехханила ГъалбацӀицца. СихӀираб Цер дагьаб кӀкІвен-кӏкІвелеб букӀанила. Цидулгун квине лълъикӀаб гуреб гени, ГъалбацІалълъулгун квани, киндай букӀинаян букӀкІ-букӀкӀахъданила. Бацӏил цӀакъ гъира бахъун, ПачахӀассул рагӀи ритӀухъ гьабунила. Чара къосараб Цер тӀад рекъечӀого гӀечӀила, - квеш-лълъикӏ, киналго разилъун, къайицадахълъи гьабунила. Цо заманалда гьезухъе лълъикӀго чан щванила, дур-дир гьабичӀого, тӀибитӀун кваназе жоги букӀунаанила. Дагьаб чан къанагӀалъанила. Цинги гьезда гьоркьоб щвараб жо бикьулеб къагӀида бакканила. Гьаб къагӀидаялълъ нилӏ ракъун ххутӀизехъин ругин, жакъа кир речІчӀунги, цӀцӏикІкӀун жо балагьичӀого чара гьечӀилан, ПачахIасс гьезде амру гьабунила. Эххере рортанила, эххеде рортанила, гьезухъе гьеб къоялълъ цо хӀамаги, цо цІцІеги, цо бурутІги щванила. Чан бикьизе ирга Бацӏида букӀанила. Гьелълъ чан гьадин бикьанила: ПачахӀассе хӏама кьунила, жиндиего цӏцІе танила, Царае бурутӏ кьунила. Пачахӏ жиндасса цӀакъ рази батилеб гӀадин, БацІ ГъалбацІалде бадибе балагьанила, ПачахӀассулни гъолда цӀакъ ццим бахъун букӀанила. Цойидассан бараб квачӀалълъ БацӀил бер бахъун рехханила. Кколеб хӀалалълъ гьаб чан дуцца бикьеян, ГъалбацӀицца Царада амру гьабунила. Гьеб рекъезабизе дида цӀакъ лъалилан, Цер кӀанцӀун тӀаде бахъанила. Царацца чан гьадин бикьанила: радал мачӀикьаго хханассе бурутІ гьечӀого гӀоларила, къадеялдеги пачахlaсce хӀама гьечӀого рес гьечӀила, нилӏедасса кӀудиябги бугелълъул, къуватабги бугелълъул, къассиялдеги цІцІегӀаги гьечӀони бегьиларила... ЦӀакъ разилъун, ПачахӀасс гьикъанила: Унго гьедигӀан берцинго гьеб бикьизе дуда кин лъараб? - ан. Бихьун-бихьун гурищ жо лъалеб, гьагъале гьагъалълъ малълъана, - ян Царацца БацӀил бер бихьизабунила. Galbavgi, bavgi, cergi Galbavilgi, bavilgi, caralgi hudul-halmaG;i, boDa-ropi Kun bujanila. heRul heb hudul-halmaG;i femer Gwari;un bujinzila. Degi 'ijgo cocaRul \al ;alaroanila. co-co roFor-qwaTir dande;arab me{a', ]wa/-ba/ habun, gara-zwari habun, raTa;ulaanila. coca] ur]un, hadin rujinzogo, cada] rujun 'ij guroday aburab mas~ala horpobe re{anila GalbaviCa. si\irab cer dahab Jwen-Jweleb bujanila. cidulgun kwine 'ijab gureb geni, Galbava'ulgun kwani, kinday bujinayan buJ-buJa]danila. bavil vaq Gira ba]un, <axa\aSul rafi riTu] habunila. xara qosarab cer Tad reqezogo fezila, - kwe/-'ij, kinalgo raRi;un, qayicada];i habunila. co Ramanalda heRu]e 'ijgo xan ?wanila, dur-dir habizogo, TibiTun kwanaRe Dogi bujunaanila. dahab xan qanafa;anila. cingi heRda horpob ?warab Do bipuleb qafida baKanila. hab qafidaya' ni` raqun {uTiRe]in rugin, Daqa kir reZungi, ViJun Do balahizogo xara hezilan, <axa\aS heRde amru habunila. e{ere rortanila, e{ede rortanila, heRu]e heb qoya' co \amagi, co Vegi, co buruTgi ?wanila. xan bipiRe irga bavida bujanila. he' xan hadin bipanila. <axa\aSe \ama punila, Dindiyego Ve tanila, caraye buruT punila. <axa\ DindaSa vaq raRi batileb fadin, bav Galbavalde badibe balahanila, <axa\aSulni Golda vaq Cim ba]un bujanila. coyidaSan barab kwaza' bavil ber ba]un re{anila. Koleb \ala' hab xan duCa bipeyan, GalbaviCa carada amru habunila. heb reqeRabiRe dida vaq ;alilan, cer janvun Tade ba]anila. caraCa xan hadin bipanila. radal mazipago {anaSe buruT hezogo folarila, qadeyaldegi <axa\aSe \ama hezogo res hezila, ni`edaSa judiyabgi buge'ul, quwatabgi buge'ul, qaSiyaldegi Vefagi hezoni behilarila... vaq raRi;un, <axa\aS hiqanila ungo hedifan bercingo heb bipiRe duda kin ;arab& - an. biFun-biFun guri? Do ;aleb, haGale haGa' ma'ana, - yan caraCa bavil ber biFiRabunila.