ПАЧАГИ КЪЕБЕДАССУЛ ЯСГИ Цо нухалда пачаясс маххул къебедассда тӀадкъан буго жиндие къолден гьабеян. Къебедасс гьабизеги гьабун, къолден пачаяссухъе щвезабунила. Пачаясс гьелълъул хӀалбихьизе, гӀодобги лъун, гьелда ххвалчен кьабунила, гьеб кӀихӀи къотӀанила. Гьедин бигьаго къотӀулеб къолден жиндие гьабидал, пачаяссул ццин бахъанила, цинги гьесс ахӀизеги ахӀун, къебедассда абунила: Доб дуцца дие гьабураб къолден цӀакъ тамахаб, бигьаго ххвалчацца къотӀулеб батана, цоги гьабе дуцца къолден, цинги додинабго тамахаб гьебги батани, дицца дур бетӀер къотӀизе буго, - ян. ЦӀакъ ургъелги ккун вачӀун, инссуцца ясалда бицун буго пачаяссул амру. Ясалълъ абун буго дуда щибго ургъел ккогейин, дуцца цоги къолден гьабейин, цогидаб жо жинцца тӀубалин. Инссуцца къолден гьабун буго, тӀад гьебги ретӀун, ясги йилълъун йиго пачаяссухъе. Пачаяссда ццееги чӀчӏун, гьелълъ абунила: - Гьалехха дуе дир инссуцца гьабураб къолден. Гьалълъул хӀалбихьизе дуего бокьани, кьабун бихьехха ххвалчен, - ан. Гьей ясалълъул бахӀарчилъиялдаги цӀцӏодорлъиялдаги баххиллъарав пачаясс, къолденалълъухъ гӀезегӀанго гӀарацги кьун, яс нахъе йитӀун йиго. <axagi qebedaSul yasgi co nu[alda <axayaS ma{ul qebedaSda Tadqan bugo Dindiye qolden habeyan. qebedaS habiRegi habun, qolden <axayaSu]e ?weRabunila. <axayaS he'ul \albiFiRe, fodobgi ;un, helda {walxen pabunila, heb ji\i qoTanila. hedin bihago qoTuleb qolden Dindiye habidal, <axayaSul Cin ba]anila, cingi heS a\iRegi a\un, qebedaSda abunila. dob duCa diye haburab qolden vaq tama[ab, bihago {walxaCa qoTuleb batana, cogi habe duCa qolden, cingi dodinabgo tama[ab hebgi batani, diCa dur beTer qoTiRe bugo, - yan. vaq urGelgi Kun wazun, inSuCa yasalda bicun bugo <axayaSul amru. yasa' abun bugo duda ?ibgo urGel Kogeyin, duCa cogi qolden habeyin, cogidab Do DinCa Tubalin. inSuCa qolden pabun bugo, Tad hebgi reTun, yasgi yi'un yigo <axayaSu]e. <axayaSda Ceyegi Zun, he' abunila - hale{a duye dir inSuCa haburab qolden. ha'ul \albiFiRe duyego bopani, pabun biFe{a {walxen, - an. hey yasa'ul ba\arxi;iyaldagi Vodor;iyaldagi ba{il;araw <axayaS, qoldena'u] feRefango faracgi pun, yas na]e yiTun yigo.

ХIамаги бацIги Цо нухалълъ бацIида хIама батун буго цо тоххаб бакIалда. БацI бихьарабго, хIама гьагIдон буго, хIокъ-хIокъ абун, чIчӏечIого рачIчI хьвагIезабун буго, гIундул гъуцIизарун руго. БацIицца гьикъанила: – Дун бихьани, дуцца лъабго батIи-батIияб гIамал гьабула, гьелълъие хIисаб щиб, – ан абун. ХIамицца абун буго: – Дун гьагIдола мун хIинкъилародаян, дуда хIал лъазе теларилан абун. РачIчI хьвагIун, хIокъ-хIокъан абула дур рахIму бегьилародаян абун. БацIицца абун буго: – Дун бихьизегIан гьагIдолеб букIана гури мун? – абун. ХIамицца абун буго: – ХIамаги кIертги бачIине кколаан дида асскIобе, гьезда дунго бугеб бакI лъазе гьагIдолеб букIана, – абун. БацI цIакъ разилъанила, лъабабго чIвазе кигIан лълъикIхха букIина абун кканила. КIартил гьанаде алълъул цIакъго гъира кканила. АсскIоб жибгоги чIчӏун, бацIицца хIама жеги-жеги гьагIдезе тIамунила, ххеххго долцоял тIаде щвезе гъираялда. ХIамил бетIергьан вукIанила хIамаги билун, цIакъ ургъалида тирулев. Гьессда хIамил гьагIдей рагIун буго, гьеб рагIараб бакIалде валагьун векерун вуго. БацIги хIамаги кIиябго батун буго. Воххуцца холаго, кьвагьун буго асс туманкI, чIван буго бацI. БацIил цIцӏокоги бахъун, хIамида гьебги лъун, рокъове вилълъанила бетIергьан.

КЕТУГИ ГІУНКІКІГИ Бакъараб ГӀункӀкІ букӀанила, цо мискинчияссул нахъарокъоб щиб-щибниги жоялда жанибе баккарун, квине жо балагьулеб. Гьениб букӀараб цо гибиялълъул кӀалтӀеги бахун, махІ ссунтӀулеб букӀараб гьеб анила гибиялълъубе бортун. Гьениб букӀун буго рукъалълъул бетӏергьанасс васассе чӀчӏужу ячине хӀадур гьабураб гӀим. ГӀемераб гӀакъуба бихьанила ГӀонкІкӀода гьеб гибиялълъусса къватӀибе борчӀизе кӀоларого. Кинниги, гъанкъизеги бахъун, цӀцӏалтун биччизеги биччун, хӀалалълъ къватӀибе борчӀанила гьеб гибиялълъусса. Гибиялълъул рагӀалдаги чӀчӏун, гӀималълъ биччизабураб жиндирго рас чӀчӏикӀун, гьеб бакъвазабизе лӏугьанила ГӀункІкІ. Цо заманалдассан, рас бакъвалелде, гьелълъул бетӏер ссверанила. Бахун цо бакІалдегун, цин кечӀ ахӀанила ГӀонкӀкӀоцца. Цинги жибго жиндаго гаргадизе лӏугьанила, Катикьа хӀинкъизе ккани, гьебго кигӀан цӀакъабин бугеб, цо дихъе биччайин гьеб, дицца бихьилин гьелълъие гьабулеб жоян букӀанила гьеб ахӀи-хӀуралда. Бигьа гьабун нахъассаххунги бачӀун, хапун ккунила Катицца ГӀункІкІ. Цо-кӀиго нухалълъ цӀцӏирцӀцӏири бахъанила ГӀонкІкӀол, тӀокӀаб гьаракь гьабилалде, Катицца кун лӏугӀизабунила ГӀункІкІ. ketugi funJgi baqarab funJ bujanila co miskinxiyaSul na]aroqob ?ib-?ibnigi Doyalda Danibe baKarun kwine Do balahuleb. henib bujarab co gibiya'ul jalTegi ba[un, ma\ SunTuleb bujarab heb anila gibiya'ube bortun. henib bujun bugo ruqa'ul beTerhanaS wasaSe ZuDu yaxine \adur haburab fim. femerab faquba biFanila fonJoda heb gibiya'uSa qwaTibe borziRe jolarogo. kinnigi, GanqiRegi ba]un, Valtun biXiRegi biXun, \ala' qwaTibe borzanila heb gibiya'uSa. gibiya'ul rafaldagi Zun, fima' biXiRaburab Dindirgo ras Zijun, heb baqwaRabiRe `uhanila funJ. co RamanaldaSan, ras baqwalelde, he'ul beTer Sweranila. ba[un co bajaldegun, cin kez a\anila fonJoCa. cingi Dibgo Dindago gargadiRe `uhanila, katipa \inqiRe Kani, hebgo kifan vaqabin bugeb, co di]e biXayin heb, diCa biFilin he'iye habuleb Doyan bujanila heb a\i-\uralda. biha habun na]aSa{ungi bazun, [a<un Kunila katiCa funJ. co-jigo nu[a' VirViri ba]anila fonJol, Tojab harap habilalde, katiCa kun `ufiRabunila funJ.

УНССОКОЛОССА ХIОЖОГИ ГУРЖИЯВГИ (Ххалкъияб ххабар) НекIо заманаялълъ магIарулал давладе хьвадулел рукIун руго. ГIемериссел гьел Гуржиялълъе унел рукIун руго. Цо нухалълъ Унссоколосса ХIожо абурав чи ун вуго гьениве давла гъабизе. Щибниги жоги щвечIого, гьасс гуржиязул цо гьитIинав васс викъун, жиндаго цадахъ Унссоколове вачун вуго. Жиндирго лъималги рукIинчIого гьасс гьав жиндиего васлъун тун вуго. Вас кIудияв гIун, гIолохъанчи лIугьун вуго. Гьав кIудияв гIунагIан гьессул жиндирго ватIаналдеххун ххиялал гIемер кколел рукIун руго. ГьитIинаб меххалълъ живго вукIарав рукIа-рахъин, эбел-эмен, росу-ракь: ццебесса унеб букIун гьечIо гьассда даим. КигIан цIакъ вокьун ХIожоцца хьихьулев вукIаниги, ракI Гуржиялдеххун цIцIалеб букIун буго. ХIожо щаклъун вуго гьассда. Къойидасса къойиде вас пашманлъулев вихьараб меххалълъ, ХIожоцца цо нухалълъ ахIун, гьикъун буго гьассда: – Я, дир вас, мун дида гьаб заманаялълъ пашманго вихьулев вуго, щиб дуда ракIалда бугеб жо, дуе бокьараб жо щиб? Дуе бокьараб жо гьабизе буго дицца, бице дурго, – ян. – Дуцца, дир эмен, дун гIезегIан берцингоги хьихьулев вуго, дие щибниги гьаниб камураб жоги гьечIо, кигIан кин бугониги дун ватIаналълъ цIцIалев вуго, ватIаналълъ дие рахIат толеб гьечIо. Дур ракI унтилебан дудаги абизе кIоларого, дир ракI унтун, дидаги хIехьезе кIоларого вукIана дун. Гьанже дуцца цIеххедал бицинчIого тезе бегьичIо. Виччай дуцца дун инссул росулIе, – ян бицанила васасс. ХIожоцца цIакъ пикру гьабунила васасс бицараб жоялълъул, цIакъ кIудияб ургъел кканила гьассда. Гьадинаб пикруялълъ букIанила гьассул ургьимесс бухIулеб: – Диего гьавурав васгIан дие гьав вокьулев, гьассие бокьараб жо гьабичIони, ракIалълъ толарев, гьадигIан ине бокьарав кин гьав чIчIезавилев, гьассдасса ватIалъун кин дун вукIинев? Аххир хIукму гьабунила ХIожоцца: «Васассе бокьараб жо дицца нахъчIваларо. Таваккал! Гуржиялълъ дир вас вугингIаги вукIина ракI парахатлъиялълъе». ХIожоцца чу-ярагъ, ретIел-тIеххги къачIан, вас нухда лъунила. Вас ун дагъабго заманалдассан ХIожое вас гьавунила, жеги дагьабго заманалдассан живго ХIожоги хванила. Гьессул хIурмат гьабун, васассда ХIожо абураб цIцIар лъунила. ХIассил, васассда ХIожол ХIожоян абулеб букIун буго. МоцIцIал анила, сонал анила, ХIожол ХIожо гIун вачIунев вукIанила. Гуржиялълъе чабхъаде хьвадун-руссун, хьвадун-руссун росдал багьардурзабиги рукIанила. Рокъоб букIа, къватIиб годекIаниб букIа, жибго чабхъадул бицун, давладул бицун рукIунел рукIанила гIадамал. БахIарчилъи гьабурассул цIцIар гьабулеб букIун буго, къадарлъи бихьарав ссуризавулев вукIун вуго. Росу рагIалде майданалде рахъун чуязда гьунарал гьаризе ругьунлъулел, гIужда туманкI речIчIизе, ххвалчен хьвагIизе ругьунлъулел рукIун руго. ХIожол ХIожоццаги хIаракат гьабулеб букIун буго ххеххгого жиндасса кIудияз гьабулеб батараб гьабизе ругьунлъизе. Рокъоб эбелалълъги бицунеб букIун буго гьассда эмен давладе хьвадулев вукIараб куцалълъул, Гуржиялълъ вас вукIиналълъул. ХIассил, гьассул ракI чабхъаде иналълъул пикруялда букIун буго. Цо нухалълъ къачIадун руго росдал гIолохъаби чабхъаде ине. ХIожол ХIожоцца абунила гьезда: – Бегьиларищ нужеда цадахъ дунги вачIине? – ян абун. – Угь, гьасс бицунеб жоялълъухъ балагье, мун гIадинал гIиссинал чагIи гьенире кин унел? Щиб дуцца гьениб гьабун бажарилеб жого? Рокъов чIчIа, гьудул, кIваричIин дуе чабхъенго. – Бугониги дун нужеда цадахъ вачIине къачIала, – янги абун, гьасс рокъовеги вилълъун хIадурлъи гьабун буго. Эбелги гьедигIан данде чIчIун. гьечIо гьассда, щайин абуни, доб заманаялълъ гьеб цIакъ билълъараб жо букIун буго. – Гьав ХIожол ХIожо нилIеда цадахъ вилълъани, нилIее нухда гьассул квалквал гуреб тIокIаб жо ккеларо, рачIа гьав вагъа-вашаризегIан нилI ххеххго рахъун, гьаб ракь тезин, – абураб хIукму гьабунила гIолохъабаз. Ихдалил къоялъ хъахIлъи балелдего анссадерил гIолохъабазул гьитIинабго къокъаялълъ росу танила. Радал вахъаравго ХIожол ХIожо къачIан чу-ярагъгун, эбелалълъе къо-мехх лълъикI гьабун, рекIун, кьабун чода цIцIалгун къватIиве вахъанила. Балагьанила, ун ругила гьалмагъзаби гьавги тун. Гьаб жо квеш рекIедаги унтун, ццимги бахъун, кьабизабунила гьасс гьазда ххадуб. Бер рукIкIиналде гIазул мугIрузул ракьанда къайиги чIван, сордо базе рещтIараб анссадерил къукъаялде тIаде кканила гьав. – Ассалам гIалайкум гIолохъаби! – ВагIалайкум салам, рещтIа! – РещтIинаро, нужеда цадахъ рещтIине бокьун букIарабани, нуж дунги тун инароан. ХIожол ХIожоцца ХIожол цIцIар гIодоб толареблъи лъай нужеда, – абураб рагIиги реххун, ХIожо довегIанги ун, хIатIихьен бан чуги биччан, живго цохIо къайиги чIван чIчIун вуго. Радал бахъун, къокъа ун буго цояб рахъалдеххун балагьун, ХIожол ХIожо ун вуго цояб рахъалдеххун балагьун. Гуржиязул мугIрузда терелевги вукIун, аххир цо бакIалда ХIожол ХIожода цо гIулбузул илхъи бихьун буго. РачIа дицца гьаб илхъи хъамун бажаруларищали бихьизин абураб жо ракIалде ккун буго гьассда. Лъабго-ункъо илхъичиги ватун, кьвагьи-гIанхъиги ккун, ХIожол ХIожо лIукъ-лIукъун гIодов ккун вуго. РачIун руго гуржиял тIаде, цIеххон буго – мун щив, кисса – ян абун. Щиб гьабуниги бицун гьечIо гьасс. Гьаб гъалмагъалалде тIаде цоги гIиял къаяздасса гIадамалги рачIун руго. Ссверун лIугьун балагьанила гьал, пайда щиб – лIукъ-лIукъун хвеялде ван вугониги, къорицца ккураб бацI гIадин ццидаххарав ярагьунев гьитIинав гIолохъанчи вугила. Цояз абунила бацIицца бацIил гIамал теларин, рачIайин гьав чIван реххизин абун, цояз абунила гIайиб гурищ гьитIинав гIолохъанчи, гьаб сапар гьадин ккун тун нахъа тIокIав вачIинарин гьав, рачIа гурхIел гьабизин абун. Аххир цоясс абунила гьав чи диццаго хьихьизе тIадеги восила, рокъовеги вачина абун. Гьассде гIемер данде чIчIолев чиго вахъинчIого гуржиясс ХIожол ХIожо гьакидаги лъун жиндирго рокъове щвезавунила. Гуржиясс лълъикIал даручагIи ахIун, ХIожол ХIожое дараби гьаризе тIамунила, лълъикIаб квен кьун, хьихьанила, цIакъ гьассул ургъел гьабунила. Цо моцIцIгIанаб мехх бараб меххалълъ ццеве вукIарав гIадав чи лIугьанила гьассул. ЛIугьараб щинаб жоялълъул пикру-хIисаб гьабураб меххалълъ ХIожол ХIожода гьадинаб жо ракIалде кканила: – ГьадигIан дие хъулухъги гьабун, захIматги бихьун дун щайдай гьав чияссе? Мун щив абун тIоццебе цIеххараб меххалълъ диццаги бицинчIо, тIокIаб гьассги цIеххечIо, рачIа дицца гьалълъул цо кIалъай гьабизин гьассдеххун, кин бугониги дир рухI хвассар гьабурав чи вуго гьав, гьаб жо дида кIочон тезе бегьиларо. Цо къоялълъ ХIожол ХIожоцца гуржияссе жиндир ракI чучанила: – Дун вуго Унссоколосса ХIожол ХIожо, дуцца дун холев бакIалдасса вахъинавуна, дуе гьабизе лълъикIлъи лъаларого вуго дун, дуцца дун цIакъ нечезавуна, ххассго гьаб лIукъел ккеялълъе сабабги дун рокъове вачун хьихьизе гIадаб букIинчIелълъул. ХIисаб щиб дуцца дие гьаб лълъикIлъи гьабиялълъе, гьалълъул цо магIна батила? Гуржияв, гьасс гьаб ххабар бицараб меххалълъ, цо тамашаго вохханила. Тирщун тIадеги вахъун, бан къвалгун къочанила ХIожол ХIожода, роххалил магIу бачIанила чваххун; гьанже бицанила гуржиясс гьаб ххабар: – Дур инссуцца дун, гьитIинав чи, гьанже мун гIадин вачIинеги вачIун гьанивегун гьанисса хъамун ун вукIана Унссоколове. Гьенив гьесс дун жиндирго васлъун хьихьана цо чанго соналълъ, цинги, гIолохъанчиги гIезавун рокъове виччантана дир гьариялда рекъон. Дун дова вугеб меххалълъ дир ракI гьанибе, гуржиялълъе цIцIалаан, гьаниве щун тун ххадуб дир ракI кидаго Унссоколиб букIунаан. ЛIукъун магIарда мун ватараб меххалълъ танкан абун Анссадерил росу, гIолохъаби, живго ХIожо, гьессул хъизан ццебе бачIун чIчIана дида, дирго вацц вихьаравгIанги воххун вукIана дун мун вихьараб меххалълъ. Бихьулищ дуда, вукIинеги дир вацц вукIун вуго мун. НилIер гьаб гьоркьоблъи, кватIун бугониги, тIатун лълъикI ккана. ХIожол ХIожоцца гьелдасса нахъеги бана гьаниб цо моцIцIганассеб мехх. Ине бокьараб меххалълъ гуржиясс гьассие лълъикIаб чу-ярагъгун ретIел-тIеххги къачIанила; ххуржинир эбелалълъе сайигъаталги лъун, цIакъ лълъикIаб хIалалда нухда тIамунила. ХIожол ХIожо рокъове щун цо-кIиго лъагIел бараб меххалълъ эбелалде ракIалде кканила гьассие чIчIужу ячине. Гьеб пикру васассда бицараб меххалълъ гьавги разилъун къачIадизе лIугьанила. РосолIа жидеда рекъарай гIаданги ятун, гьассие гьейги гьелълъие гьавги вокьун, къотIи-къайги тIубан, бертаде къачIаданила. ХIожол ХIожоцца хъван кагъат битIун буго Гуржиялде жиндирго гьобол берталълъе ахIун. Бертаде кIиго къо ххутIараб меххалълъ кIиго-лъабго гьалмагъзабигун цадахъ, гIемераб сайигъатгун щванила гуржияв. Росолълъе лIугьун вачIунев меххалълъ лълъадаре унел ясазул къокъа данде кканила гьассда. Гьезда гьоркьой йикIарай цо хъахIаб гормендуги къарай, чIчIегIераб кьенссер-бералълъул гIадамалълъул берцинлъиялълъухъ балагьун виххун ххутIанила гьав. ХIожол ХIожохъе щвараб сагIаталълъ гьасс жинда йихьарай гIадамалълъул бицанила. ХIожол ХIожоцца абунила гьассда: – Дидасса кIудиявги вуго мун, амма дуцца жеги чIчIужу ячун гьечIо. Дир хIисабалда тIоццебе дур бертин тIубазабизе ккола нилIецца. РачIа нилIецца гьадай дуда йихьарай гIадан дуе ячинин, цинги дир бертадул тIалабги гьабила нилIецца. Гуржиясс абунила: – Дуцца бицунеб битIараб буго, амма нижехъ чIчIужу гьедигIан ххехх ячунаро. Лъеберго, лъебералда щуго сон бараб меххалълъ рачуна нижехъ лълъудби. Гьанже дун ригьалде щунги вуго, дун дур гIакълуялда рекъола. КIиябго бертин тIубазабила нилIецца. Гьанже ХIожол ХIожоцца жиндирго бертин гъоболассе ссверизабунила. Гуржияссе йокьарай ясги жиндирго абурай гIадан ятун, гьасс инеги ун гьелълъул эбел-инссуда ва гьелда жиндаго ккараб жо ва жинцца ваццассул бакIалда вугев гьоболассул адаб-хIурмат цIунун гьабураб хIукмуялълъул бицанила. Яс ссихI къотIун чIчIанила. Эбел-инссуцца абунила: – Ясалълъул иххтияр нижецца духъе кьуни бугин, дуего бокьараб гьабе, – ян. Нахъеяб къоялълъ гуржияссул гъалмагъзабазда цо Унссоколосса чиясс бицун лъан буго гуржияссе ячинехъиней йигей гIадан ХIожол абурай яс йикIин. Гьез бицун, гуржиясс цIакъ гIажаиблъи гьабун, жиндир ккараб гъалатIалълъулги ХIожоцца жиндие гьабизехъинеб букIараб намусалълъулги пикру гьабун тамашалъун ххутIанила. Вилълъун ХIожода кIудияб гIайибги гьабун, хъващтIан бертин ХIожоде буссинабиялълъул тIалаб гьабунила гьасс. Анкь Унссоколобги бан, ссухIмат-кепги тIубазабун, гьудул-гьалмагъзабазе сайигъаталълъе анссадерил тIилал, хъалиябиги росун нахъ вуссанила гьав. Рокъове щун дагьаб мехх балелде гьасс чIчIужуги ячанила, ххеххгого гьазие васги гьавунила. Жиндир заман щвараб меххалълъ гьев васги цIцIализе витIун паракъат вукIанила гьав. ЛълъикIалан сонал анила, цо заманаялълъ ХIожоде ракIги щун, гьасс хъванила кагъат, дагьаб мехх базе, хъизанги бачун, мун нижехъе вачIа абун. Живго ине ссанагIат бугеб заман букIинчIила гьассул. ХIожо хъизанги бачун вачIанила гьассухъе. ХIожол гьеб меххалълъ кIиго лъагIарав гIадав вас вукIанила, гьевги кIудияй эбелалълъухь тун ун руго гьал гуржиялълъе. Анкь бараб гIадинаб меххалълъ гуржияв цадахъ чIчIужуги ячун цо къваригIилалълъе ине ккун, ХIожода абунила гьасс, дун цо лъабго къоялдассан вуссинин, дуцца гьаб рукъ-къаялълъулги тIалаб гьабе, квешав чи ва цIцIогьорассдасса цIцIодорлъиги гьабеян абун. Доб заман букIун буго цIакъ квешаб заман. Щивасс жинди-жиндир бакI, хъала цIунулеб гIадин, цIунизе кколеб букIун буго. Багьадурлъи-бахIарчилъийин абун талавурчилъи-цIцIогьги цIакъ тIибитIун букIун буго. Цояз бикъулеб-хъамулеб, цояз чIвалел, цоял цIцIогьабазда ххадур, гьедин бада-гъудуралълъул заман букIун буго. Кодоб ярагъ гьечIого чи сапаралдеяли щай гурин, магъилълъе, хIатта рокъосса къватIивецин лIугьунареб заман букIун буго. Гуржияв ун нахъияб сордоялълъ цIцIализе ун вукIарав гьассул вас моцIцI базе рукъове виччарав чи Тулписалдеги щун, каву буххун буго. ХIожода гьаб рагIун гьечIо. ГIемераб меххалълъ буххун рагIичIеб меххалълъ гьав вас живго ругьунаб бакIалдасса тIадеги вахун, кавуда тIассан дваман рагьде кIанцIун вачIун вуго. Гьеб меххалълъ ворчIарав чи, ХIожо босун туманкIгун кIанцIарав къватIиве, гьабураб гьаракь: гьав диде ахIдолев чияр чиго щиван абун ракIалде ккарав вас ссихI къотIун чIчIун вуго. Гьедин гъов чIчIараб меххалълъ ХIожоцца, гьав чи лълъикIав чи гурилан абураб жоги ракIалде ккун, речIчIун туманкIгун чIван реххун вуго гуржияссул вас. Жинцца чIварав чи щивалицин лъачIого, ХIожоцца вехъерхъун гьав гъоркьарокъове реххун тун вуго. Ургъел ккун гIадинги вукIанила гьав цин, бугониги, нахъа ракIги гIодобе биччан, гьедегIан пикруго гъабичIого гIадин ххутIанила гьаб иш гуржияв вуссинегIан. Цо заманаялълъ рачIанила гуржиявги чIчIужуги. – Гьа, кканищ щибниги жо дун гьечIого? – ян гьикъанила гьасс. – Валлагь, къассде цIцIогьоде вачIун вукIарав цо чи вугинхха гьагъава дицца чIван, лъаларо щивали, мунго балагьехха, – ян абунила ХIожоцца. Вилълъун балагьанила гуржияв, вугила жиндирго цохIо вукIарав вас чIван лъун бухIун чехьги бахъун, хIанчIун жиндирго кIветIгун, вилълъанила гьав жиндирго чIчIужуялълъухъе. Бицанила гьалда лIугьараб жо. ГIодизе-чIвадизе лIугьуней йикIанила гьай, россасс абунила: – Гьанже гьелълъул пайда гьечIин, гьаб иш нилIецца къватIибе бахъичIого бахчизе ккола, ххассго гьоболассда лъазе биччазе бегьиларо. НилIецца вас ахикь вукъила кколеб хIалалда, – ян абун. Гьаз васги вукъанила щибниги ХIожода ва гьессул чIчIужуялда хIал лъазе биччачIого. Цодагьал къоял ран ххадуб гьалги Унссоколоре руссанила. Гьал ун ххадуб, кколеб ххадуб жоги гьабунила гуржиясс васассе. ХIожо рокъове щун моцIцI балелде ххадуб гуржияссул кагъат бачIанила: – Дуда чIварав чи, – ян хъвалеб букIанила гьасс, – дир вас вукIана. Дир чехь бухIараб гIечIого, дургийищ гьанже бухIизабилебан дицца дуда лъазабичIого тана. КигIан кин бугониги, бидухъ би абураб нужерго кициялда рекъон, дир васассул би гIодоб тезе бокьун гьечIо дие. Дуцца дихъе дурго вас витIе чIвазе, нилIер гьудуллъи тIечIого гIаданлъиялда билълъинабизе ракIалда батани. Цин ХIожол жинцца чIварассда ракI гурхIанила, цинги жиндир вас чIвазе витIиялълъул ургъел кканила гьассда. Бералда бихьулаго чIвазе вас кин витIилев? ВитIичIого тани магIарул яхI-намус, гьелдасса цIакъаб бидухъ би бецIизе кколеб гIадат. Цояб рахъалдассан чIчIужу йигила юхарилей-чIвадилей. ГIемер ургъараб меххалълъ гьазул хIукму кканила вас витIизе. МагIирукъ лъун букIанила гьассул рокъоб вас инегIанго. Къо-мехх лълъикIги гьабун, витIун анила вас. Цо анцIго къоялдассан витIарав чиги вуссанила бидул цIураб васассул ретIелги босун. Цо дагьаб заман ун ххадуб ХIожол ХIожое цоги вас гьавунила. Гьалълъул ххабар гьасс Гуржиялълъе гьоболассухъеги битIанила. Гьасс хъванила гуржияссде: – Дидасса ххатIа ккун дур васги хванин, дуцца гьессул рецIелги бахъанин. Гьанже нилI цоцазда тIассаги лIугьун, ракIазулI хъублъиялълъул рагIадгIаги ккун батани, гьебги нахъе бацIцIад гьабун цIияб гьудуллъи гьабизин. Дуцца чIварав васассул бакIалда дие васги гьавунин абун. Гуржиясс жиндихъе кагъат босун вачIарав чияссухъе кьун гьассие гьадинаб жаваб бачIанила. – Гъоб дуцца бицунеб хъублъиялълъул рагIадали щай гурии, дир рекIелI гьелълъул махIцин гьечIо. Амма нужерго гIадат билълъинабизе ккола тIубараб куцалда, – ян хъвалеб букIанила гьасс, – дуцца чIварав дир вас вукIана цIцIалун лIугIизе гIагарарав гIолохъанчи; дуцца дихъе чIвазе битIун бачIана лъимер. Кин кколеб дуда, нилI рарщалъун ругищ? Дир хIисабалда гьечIо. Рарщалъизе ккани, дуцца дихъе чIвазе гьев цояв васги витIизе ккола. Гьеб меххалълъ тIуба-гъубала нилIер гьоркьоблъи. Гьанже цIакъго ургъел кканила ХIожодаги чIчIужуялдаги. ХIожоцца гIемер пикру гьабунила гуржиясс бачIараб кагътил. ХIисаб гьабураб меххалълъ гуржияссул пикру битIун бихьанила гьассда. Гуржияссул бакIалда дунго вукIаравани, диццаги гьедин гьабилаанин абураб жоялда ракI чIчIанила гьассул. ГIодулей-чIвадулей эбелги тун анила вас витIун. ИчIго-анцIго къо иналде бидулI белъараб ретIелги бачIанила. КIиявго васассдассаги махIрумлъун, кIудияб ургъалида инел рукIанила ХIожолги чIчIужуялълъулги сонал. ГIажаиблъун гIадамалги рукIанила гьазда, бералда бихьулаго чIвазе лъималги ритIун, гьаз гьабураб жоялълъухъан абун. ГIадамаз толел рукIинчIила гьал цо хIалалда гьеб-доб бицунаго. Гьаб къагIидаялда анила 14-15 сон. Ххабар гьечIого цо нухалълъ гуржияссул кагъат бачIанила. Лъималазул хобалдеги рахине, гьел ракIалде щвейги гьабизе, дагьаб мехх жидехъги базе рачIаян ахIулел рукIанила гьасс гьал. Ургъанила росс-лълъади ун лълъикIдай, лълъикI гуродай абун. КIиязулго ракI иналда тIад рекъолеб букIанила, амма гIадамаз васвасал ккезарулел рукIун руго. – Валлагь, гьанже гьев тушманассде тIадеги ани, анкьабго рекъезабила нужецца, – ян абулеб букIанила гьаз. ГIадамазухъги гIинтIамичIого, кьабун рахъун анила гьал. Лъималазул хобалгIаги гурищ нилIеда рихьилелан абураб пикруялълъ рекIее парахалъи бачIунеб букIанила гьазул. Щванила гьал гуржиялълъе. Ххош-баш гьабунила гьалбадерицца, цинги гьазул ракI гьалакго букIинги лъан, гьаз ХIожоги чIчIужуги ахикье рачанила. Рихьизарунила гьаз хобал. Бугила цо кIудияб хоб; гьелда асскIоб кIиго гьитIинаб хобги бугила. ТIад тIугьдул чIчIун берцинго къачIанги ругила гьал. ХIожоги гьессул лълъадиги ракIалги пашманлъун, дагьал гIодизеги гIодун, гьалбадерицца рокъоре рачанила. Балагьанила, бугила кIудияб тIутI къачIан, тIутIалда тIад квана-гьекъолеб жоялълъул камураб жо гьечIила. Ссверун гIодор чIчIун гIемерал цIакъ аваданал кепал гьалбал ругила. Гьал гIодор чIчIезе бакIги бугила хIадур гьабун тун. ГIодор чIчIезарун гьалбалгун киназго лълъарал цIунила. Рукъалълъул бетIерасс борххун жиндирго лълъаргун, жиндир гьитIинаб меххалдасса нахъе Унссоколосса ХIожолгун ккараб щинаб жо бицанила, цинги абунила гьасс: – Дир вас ХIожол ХIожоцца ххатIаялдалъун чIвана. ХхатIаялдалъун гуро ургъунго чIван вукIараваниги дицца гьессул кIиявго васали щай гурин, цонигияссда килищ хъвазецин ракIалде ккелароан. Бидул тушманлъиялда тIад рекъоларо дун. ЛекIаз бидул тушманлъиялълъул гIадат кутакалда хIалтIизабула. Гьедин гуребани, ХIожол ХIожоцца дихъе чIвазе васал ритIилаанищ? Кидаго ритIилароан. Дицца гьел чIван рукIараланийищ лълъикI букIинебан, ялъуни дицца гьабураб куцищ лълъикI? Ургьун рихье нуж, – анги абун, гьасс абунила жиндирго чIчIужуялда, – рачея гъол гьанире – ян. Инеги ун, чIчIужу доб рокъосса цIубараб моцIцI гIадав кIиго васги цадахъ гьавун ячIанила. НуцIцIил кIалтIа рахъун чIчIун гьалги тун, гьай жиндирго бакIалда гIодой чIчIанила. – Гьале нужер кIиявго вас, – ай абунила гуржиясс ХIожодаги чIчIужуялдаги, – нужер гIадат билълъинабун букIарабани, жакъа нужеда гьал рихьизе рукIинчIо. Гьеб меххалълъ цинги ХIожоги чIчIужуги роххуцца гIодулаго ххурхханила кIиявго васассда. ЛълъикIалан меххалълъ жалго гьалги тун ссихI къотIун чIчIанила гьанир рукIарал гьалбал. Гьазухъ балагьун ракI къварилъанила гьазул. Цинги гьалги гIодорчIчIун паракъалъараб меххалълъ гуржиясс ххадуб кинаццаго гьураги ахIун гьазул савлухъ гьекъанила. КIиабилеб лълъар борххараб меххалълъ гуржиясс абунила: – Дицца гьаб лълъар гьекъола ХIожол ХIожолълъги гьессда релълъарал цогидал лекIазулълъги бугеб яхIгун намус, гъорлI бидул тушманлъи гьечIого, наслуялълъ наслуялълъухъе кьолаго, азарго соназ чIахъулаго айги абураб жоялълъе гIолон. Гьассул гьаб каламалда киналго разилъун гьураги ахIун гьекъанила. Ххадуссеб лълъар ХIожол ХIожоцца борхханила: гьасс абунила: – АнцIила щугониги соналълъ диццаги дир чIчIужуялълъги бидул тушманлъиялълъул кьогIлъи чIамуна. АнцIила щуябго соналълъ гьав чиясс нижер кIиявго вас чIваравилан абураб жоялълъ бухIулеб букIана нижер ургьимесс. Бидул тушманлъи бидул ваццлъиялде буссинабизе рекIел хIал гIурав бахIарчияссул савлухъ гьекъола дицца, – абун. Гьазул гьаб квана-гьекъей бертаде буссанила. Лъабго сордо-къоялълъ гьабунила гьаз бертин-ссухIмат. Ункъабилеб къоялълъ жалго ххутIараб меххалълъ абунила гуржиясс: – Ле, гьудул, ХIожо! КIиго васгун мун, цониги гьечIого дун, бегьилищ гьедин. – Бегьиларо. – Кинха гьабилеб? – Дуццаго бокьараб хIукму гьабе, гьаб ишалда жаниб дир щибниги рагIи бицине бакI гьечIо, дун дуе мукIурав вуго. – Дие бокьарабги гьабиларо, рачIа васазе бокьараб гьабизин. – РачIахха. АхIанила васал. Гьикъанила гьазда гуржиясс: – Нижги руго нужер эбел-эмен, гьалги руго. Бокьарав гьазда цадахъ а, бокьарав нижеда цадахъ чIчIа. Гьас гьадин абураб меххалълъ кIудиявав гуржияссдеххун балагьун гьиманила, гьитIинавав эбелалдеххун къанила. ЧIаго ратаралдасса нахъе кIиявго гьанив таниги ургъел щибанги абун, ХIожоги чIчIужуги гьитIинав васги вачун магIарухъе руссанила. ГIорхъоде щвезегIан гьал тIоритIизе гуржиявги кIудияв васги рачанила.

ГЬАБИГЬАНАССУЛ ЛЪИМАЛ ВукӀанила, вукӀинчӀила, цо херав гьабигьан вукӏанила. Гьессул лъабго васги вукӀанила. Цо заманалдассан гьабигьан хванила. Эмен вукъун ххадуб, гьессул нахъе ххутӀараб ирс сабаблъун, лъималазда гьоркьоб дагӀба кканила. ХӀурул цӀезабун мегежгун, жиндие гьобо хӀажат гьечӀиланги абун, кӀудияв ваццасс жиндиего гьабихъе лълъим бачунеб рахъ тӀасса бищанила. - Валлагь, дидаги ракӀалдасса унаро кидаго хӀурул цӀураб ретӀел-хьитгун, михъ-мегежгун вукӀунев вукӏарав эмен. Диеги гьабидассаги гьелълъул тӀохго бокьила, - ян абунила гьоркьохъев ваццассги. - ЦӀуни, дир цӀун рукӀа абе михъалги ретӀелги хӀурул, - анги абун, бищун гьитӀинав ваццасс инссул ххутӀараб гьобо хӀалтӀизабизе байбихьанила. КӀудияв вацц вукӀунаанила лълъадал рахъда асскӏов гӀурччинххарда вегун, гьоркьохъев вукӀунаанила гьабил тӀохда бакъалда вегун, бищун гьитӀинавин абуни, хӀурул цӀезабун ретӀелгун, рачӀа-рачӀаразул тӀорщел ххунев вукӀунаанила. Гьабихъе вачӀарав щинасс гьессие магъалоги кьолаанила. Цо заманалдассан кӀудияв ваццассда бичӏчӀанила жинцца гӀантаб жо гьабураблъи, гьабил рахъ жиндиего боси, гьелдасса нечон, росу тун ине къватӀиве вахъанила. Унев, унев вукӀун, гьев цо бецӀцӏаб кӀкӀалахъе кканила. Гьеб кӏкӏалал гъварилъуда иццда асскӀоб бегун бугила цо кӀудияб Аздагьо. - Салам гӀалайкум, гьава рекъараб, лълъим цӀцӏорораб батаги, - ян абунила Аздагьоялдасса цӀакъго хӀинкъарав гьабигьанассул васасс. - Дур гьел лълъикӀал рагӀабазе гӀоло гуревани, гьабсагӀат кІкІвинаан дицца мун, - ан абунила Аздагьоялълъ. - Гьелълъухъги баркала дуе, - ян абунила гьесс. - ГӀенеккея, гӀолохъанчи, дуда кечӀ ахӀизе яги маргьа бицине лъаларищ? - ан гьикъанила Аздагьоялълъ. - Лъаларо, - ян абунила гьесс. АхӀизе кечІги лъаларев, бицине маргьаги лъаларев чияссе дицца гьадин гьабулиланги абун, хапун восун къулчӏчӏун виччан танила Аздагьоялълъ гьев. Гьабигьанассул гьоркьохъев васассдаги чӀалгӀанила гьабил тӀохда вегун. Жинццаго гьабураб гӀантаб жоги лъан, гьевги вахъанила росулӏа къватӀиве. КӀудияв ваццго гӀадин, гьевги кканила добго Аздагьоялълъул чохьониве. Жиндасса кӀудияв кӀиявго ваццассул араб бакӀ лъачӀого ххабар тӀагӀиндал, гьитӀинав вацц къватӀиве вахъанила гьел ралагьизе. Унев, унев вукӀун, гьевги кканила дов кӀиявго кӀудияв вацц ккараб кӀкӀалахъе. Гьениб батараб иццда тӀассан кӀанцӀулев вукӀарав чи гьев Аздагьодул мугъзада тӀаде кканила. - Салам гӀалайкум, лълъим цӀцӏорораб, гьава рекъараб батаги, Аздагьо, — ян абунила гьесс, щибго виххичӀого. - Дур гьел лълъикӀал рагӀабазе гӀоло гуревани, гьабсагӀат кІкІвинаан дицца мун. АхӀизе кечӀниги бицине маргьаниги лъаларебищ дуда, гӀолохъанчи? - ян абунила Аздагьоялълъ. - Валлагь, лъалебхха. Бокьани кечӏ ахӀила, бокьани маргьа бицина, дуе бокьараб тӀасса бище, - ян абунила васасс. - Маргьаянги абун, унго-унго лӏугьараб жо бицинехъин ватилахха мун. - РачӀа гьадинаб къотӀи гьабизин: дицца унго-унго лӏугьараб жо бицунеб бугони, дуцца дун кӀкІвине бегьула, диццани маргьа бицунеб меххалълъ, мун гьоркьоб кӀалъани, дицца дур гьаб мугъзадасса квер чІван чӀоло бахъила, рачел гьабизе. - ЛълъикӀ буго. Рице дурго гьерссал, кигӀан кӀудиял рокьаниги, къотӀиялда дун разияб буго. Цин ццебеккун дицца дуе бицинин, Аздагьо, дун гьаниве дуда асскӀове ккараб куцан, абунила васасс. - Дун гьаниве ккана дирго гӀулби сабаблъун. Цо соналда дун вукӀана гьел хьихьун. Гьеб сон букӀана кутакалда ракъдалаб, гьезие квине ххерги, гьекъезе лълъимги букӀинчӀо. Дицца гӀулби гӀурухъе рачана лълъим гьекъезе. Балагьана гури кисса-кибего - тӀад цӀцӏерги чІван, гӀулбузе лълъим гьекъезе бакӀ гьечӀо. Босун гӀащтӀигун, гъурун цӀцӏергун, лълъадалӏе цо каратІ гьабуна. Балагьана - лълъим цӀакъго гӀодобегӀан буго, гӀулбузул кӀал гӀунтӀулеб гьечӀо лълъеде. Гьебмеххалда дицца дирго бетӀер черххалдасса батӀа гьабуна, жаниб букӀараб гӀадалнахги нахъе реххун, лълъадал цӀезабун гьебгун, гӀулби гьекъезаруна. Гьаниб аххадегӀан, гьадигӀан цӀцӏорон бугеб гьаб лълъим тӀарада, баккун бачӀунеб бакӀалда, киндай бугоян ракӀалде ккана дида. Ун гӀурул бетӀералдегун, цо заз-хъарахъги бакӀарун, гӀурул бетӀералда цӀа гъуна. Дицца бакараб цӀаялдассан гӀуруда цӀа рекӀана, гьелълъул рагӀаллъабиги чӀурхӀа-кӀутӀун реххана. Гьеб цӀаялдасса хӀинкъарал дир гӀулби тӀура-риххун ана. Гьебмеххалда дицца гӀащтӀи кодобе босана, балагьана гури - гӀоркь ххутӀун буго, гӀащтӀийин абуни, бухӀун, биун тӀагӀун буго. Цо заманалда дида ракӀалде щвана дирго бетӀер, гьеб босизе гъол гӀулби гьекъезарураб бакӀалде вилълъана. Гьениб дир ботӏрол гвангвара буго, жаниб наяз цӀун. Гьанже гӀулбиги рилун, гӀадада вукӀине бегьуларилан диццаго дидагоги абун, наязул цӀураб дирго гвангвара дицца дирго кӀигъуждузда лъуна. ЛълъикӀаб кӀиго ритӀучІги ккуна. Хъун гьелгун, гьан диццаги квана, тӀомал гъотӀода рана, гъветӀги гӀощтӀол гӀоркьалълъ къотӀун, диего гьоко гьабуна. Дир гвангвараялда жанир ругел наязда гьоркьосса кӀиго най буго цоцалълъ къаццандулеб, ахӀи-хӀуралда. Гьезул щибалълъ абулеб буго дудасса дицца гӀемер гьабулин гьоцӀцӏоян. Дицца гьезда абуна гьеб къецц рагъичӀого тӀубазе кӀолин, нужерго гьоцӀцӏо гьабизе лӏугьайин, балагьилин кинал бергьунаяли. Гьебмеххалда кӀиябго найицца байбихьана гьоцӀцӏо гьабизе. РитӀучӀазул тӀомалги цӀун, тӀассангицин чваххизе лӏугьана. Гьел гьацӀцӏул цӀурал тӀомалги гьакида лъун, гьакида гьеб кӀиябго найги бан, дицца ххазабуна. Цо заманалда цояб най чӀчӏана, гьокоги кьурдасса гъоркье ине дагьаб ххутӀана. Гьабго щай чӀчӏарабилан найида кьабизе цІцӏал борххулев вукӀана, ракьуда гьебги тункун, цІцӏалагӀоркьалълъ дун хъахІнакІкӀалӏе реххун ана. Гьениб цо хапуралълъухъе накӏкӀул кесек кквезе щвана дихъе. Гьебги ккун, ракьалде далдалун ххутӀана дун. Дицца ккураб накІкІ буго боржун унеб, гъоркье балагьана, гьениб лълъим бихьула. Биччан тун накІкІгун, кӀанцӀун виччан тана лълъелӏе ккезеян, битӀахъе дур мугъзада тӀаде ккана. - Гьебни гьересси буго дур, - ан абунила Аздагьоялълъ. - Гьа, гьоркьоб кӀалъани, квер чІван дур мугъзадасса чӀоло бахъизе къотӀи букӀана. Бихьея ххеххго мугъ гьанибе. Аздагьоялда бичӀчӀанила дагӀбадун жо кколареблъи. Гьелълъ гьев васассда ццебе мугъ ккунила. Босун рекӀараб нусгун, Аздагьоялълъул горбодасса бахъараб рачӀчӏалде щвезегӀан тӀон ччукӀанила гьабигьанассул васасс. Гьелълъул ургьив, хвечӀого, чӀаго жиндирго кӀиявго ваццги ватун, гьелги ххвассар гьарунила гьесс, чІван Аздагьоги рехханила. Рачун ваццалгун, рокъове вилълъанила. Гьелдасса нахъе лъабавго вацц цоцалълъ рекъон, цадахъ гӀумру гьабизе лӏугьанила. habihanaSul ;imal wujanila, wujinzila, co [eraw habihan wujanila. heSul ;abgo wasgi wujanila. co RamanaldaSan habihan [wanila. emen wuqun {adub, heSul na]e {uTarab irs sabab;un, ;imalaRda horpob dafba Kanila. \urul veRabun megeDgun, Dindiye hobo \aDat hezilangi abun, judiyaw waCaS Dindiyego habi]e 'im baxuneb ra] TaSa bi?anila. - walah, didagi rajaldaSa unaro kidago \urul vurab reTel-Fitgun, mi]-megeDgun wujunew wujaraw emen. diyegi habidaSagi he'ul To[go bopila, - yan abunila horpo]ew waCaSgi. - vuni, dir vun ruja abe mi]algi reTelgi \urul, - angi abun, bi?un hiTinaw waCaS inSul {uTarab hobo \alTiRabiRe baybiFanila. judiyaw waC wujunaanila 'adal ra]da aSjow furXin{arda wegun, horpo]ew wujunaanila habil To[da baqalda wegun, bi?un hiTinawin abuni, \urul veRabun reTelgun, raza-razaraRul Tor?el {unew wujunaanila. habi]e wazaraw ?inaS heSiye maGalogi polaanila. co RamanaldaSan judiyaw waCaSda biZanila DinCa fantab Do haburab;i, habil ra] Dindiyego bosi, heldaSa nexon, rosu tun ine qwaTiwe wa]anila. unew, unew wujun, hew co beVab Jala]e Kkanila. heb Jalal Gwari;uda iCda aSjob begun bugila co judiyab aRdaho. - salam falaykum, hawa reqarab, 'im Vororab batagi, - yan abunila aRdahoyaldaSa vaqgo \inqaraw habihanaSul wasaS. - dur hel 'ijal rafabaRe folo gurewani, habsafat Jwinaan diCa mun, - an abunila aRdahoya'. - he'u]gi barkala duye, - yan abunila heS. - feneKeya, folo]anxi, duda kez a\iRe yagi marha bicine ;alari?& - an hiqanila aRdahoya'. - ;alaro, - yan abunila heS. a\iRe kezgi ;alarew, bicine marhagi ;alarew xiyaSe diCa hadin habulilangi abun, [a<un wosun qulZun wiXan tanila aRdahoya' hew. habihanaSul horpo]ew wasaSdagi zalfanila habil To[da wegun. DinCago haburab fantab Dogi ;an, hewgi wa]anila rosu`a qwaTiwe. judiyaw waCgo fadin, hewgi Kanila dobgo aRdahoya'ul xoFoniwe. DindaSa judiyaw jiyawgo waCaSul arab baj ;azogo {abar Tafindal, hiTinaw waC qwaTiwe wa]anila hel ralahiRe. unew, unew wujun, hewgi Kanila dow jiyawgo judiyaw waC Karab Jala]e. henib batarab iCda TaSan janvulew wujaraw xi hew aRdahodul muGRada Tade Kanila. - salam falaykum, 'im Vororab, hawa reqarab batagi, aRdaho, — yan abunila heS, ?ibgo wi{izogo. - dur hel 'ijal rafabaRe folo gurewani, habsafat Jwinaan diCa mun. a\iRe keznigi bicine marhanigi ;alarebi? duda, folo]anxi& - yan abunila aRdahoya'. - walah, ;aleb{a. bopani kez a\ila, bopani marha bicina, duye boparab TaSa bi?e, - yan abunila wasaS. - marhayangi abun, ungo-ungo `uharab Do bicine]in watila{a mun. - raza hadinab qoTi habiRin, diCa ungo-ungo `uharab Do bicuneb bugoni, duCa dun Jwine behula, diCani marha bicuneb me{a', mun horpob ja;ani, diCa dur hab muGRadaSa kwer zwan zolo ba]ila, raxel habiRe. - 'ij bugo. rice durgo herSal, kifan judiyal ropanigi, qoTiyalda dun raRiyab bugo. cin CebeKun diCa duye bicinin, aRdaho, dun haniwe duda aSjowe Karab kucan, abunila wasaS. - dun haniwe Kana dirgo fulbi sabab;un. co sonalda dun wujana hel FiFun. heb son bujana kutakalda raqdalab, heRiye kwine {ergi, heqeRe 'imgi bujinzo. diCa fulbi furu]e raxana 'im heqeRe. balahana guri kiSa-kibego - Tad Vergi zwan, fulbuRe 'im heqeRe baj hezo. bosun fa?Tigun, Gurun Vergun, 'ada`e co karaT habuna. balahana - 'im vaqgo fodobefan bugo, fulbuRul jal funTuleb hezo 'ede. hebme{alda diCa dirgo beTer xer{aldaSa baTa habuna, Danib bujarab fadalna[gi na]e re{un, 'adal veRabun hebgun, fulbi heqeRaruna. hanib a{adefan, hadifan Voron bugeb hab 'im Tarada, baKun bazuneb bajalda, kinday bugoyan rajalde Kana dida. un furul beTeraldegun, co RaR-]ara]gi bajarun, furul beTeralda va Guna. diCa bakarab vayaldaSan furuda va rejana, he'ul rafal;abigi zur\a-juTun re{ana. heb vayaldaSa \inqaral dir fulbi Tura-ri{un ana. hebme{alda diCa fa?Ti kodobe bosana, balahana guri - forp {uTun bugo, fa?Tiyin abuni, bu\un, biun Tafun bugo. co Ramanalda dida rajalde ?wana dirgo beTer, heb bosiRe Gol fulbi heqeRarurab bajalde wi'ana. henib dir boTrol gwangwara bugo, Danib nayaR vun. hanDe fulbigi rilun, fadada wujine behularilan diCago didagogi abun, nayaRul vurab dirgo gwangwara diCa dirgo jiGuDduRda ;una. 'ijab jigo riTuzgi Kuna. ]un helgun, han diCagi kwana, Tomal GoToda rana, GweTgi fo?Tol forpa' qoTun, diyego hoko habuna. dir gwangwarayalda Danir rugel nayaRda horpoSa jigo nay bugo coca' qaCanduleb, a\i-\uralda. heRul ?iba' abuleb bugo dudaSa diCa femer habulin hoVoyan. diCa heRda abuna heb qeC raGizogo TubaRe jolin, nuDergo hoVo habiRe `uhayin, balahilin kinal berhunayali. hebme{alda jiyabgo nayiCa baybiFana hoVo habiRe. riTuzaRul Tomalgi vun, TaSangicin xwa{iRe `uhana. hel haVul vural Tomalgi hakida ;un, hakida heb jiyabgo naygi ban, diCa {aRabuna. co Ramanalda coyab nay Zana, hokogi purdaSa Gorpe ine dahab {uTana. habgo ?ay Zarabilan nayida pabiRe Val bor{ulew wujana, rapuda hebgi tunkun, Valaforpa' dun ]a\naJa`e re{un ana. henib co [a<ura'u]e naJul kesek KweRe ?wana di]e. hebgi Kun, rapalde daldalun {uTana dun. diCa Kurab naJ bugo borDun uneb, Gorpe balahana, henib 'im biFula. biXan tun naJgun, janvun wiXan tana 'e`e KeReyan, biTa]e dur muGRada Tade Kana. - hebni hereSi bugo dur, - an abunila aRdahoya'. - ha, horpob ja;ani, kwer zwan dur muGRadaSa zolo ba]iRe qoTi bujana. biFeya {e{go muG hanibe. aRdahoyalda biZanila dafbadun Do Kolareb;i. he' hew wasaSda Cebe muG Kunila. bosun rejarab nusgun, aRdahoya'ul gorbodaSa ba]arab raZalde ?weRefan Ton Xujanila habihanaSul wasaS. he'ul urhiw, [wezogo, zago Dindirgo jiyawgo waCgi watun, helgi {waSar harunila heS, zwan aRdahogi re{anila. raxun waCalgun, roqowe wi'anila. heldaSa na]e ;abawgo waC coca' reqon, cada] fumru habiRe `uhanila.

БИЛАРАБ ГАМУЩ РикӀкӀаде сапаралълъ унев вукӀанила лъабго вацц. Унаго, кӀудияв вацц дагьалълъ лъалхъанила, цинги гьесс абунила гьаниссан гамущ ун бугилан. КӀиабилев ваццасс тӀаде жубанила: валлагь, гьелълъул квегӀаб бохх рекъараб букӀун бугилан. Гьеб гъарималълъул квегӀаб берги беццаб букӀун бугилан лъабабилессги абунила. Цо заманалдассан гӀедегӀун вачӀунев херав чи ххадув гъунила гьазда. - ГӀолохъаби, цо гамущго бихьичӀищ нужеда? - Ян гьикъанила гьесс. - КвегӀаб боххги рекъаб, квегӀаб берги беццаб гамущ гурищ гьеб букӀараб? - ан гьикъанила ваццаз гьессда. - Валлагь, гьеб нужецца бицунеб гамущ букӀана. Киб нужеда гьеб бихьараб? - Нижеда бихьичӀохха гьеб, - ан жаваб кьунила гӀолохъабаз. - Кин гьеб нужеда бихьулареб, нужеда дир ганщил киналго гӀаламатал лъалел ругел? Нужецца тӀагӀинабун батизе буго гьеб, гуреб батани, араб бакІгІаги щайхха бицунареб? - ан тӀаделъанила кӀудияв чи. БихьичӀин, лъаларин гӀолохъабиги лӏугьанила, бихьун бугин, нужеццаги тӀагӀинабун бугин гьебилан кӀудияв чиги лӏугьанила. ЛълъикӀ дагӀбаданила гьел. Аххирги асскӀоб бугеб росулӏе цо гӀакъилав чияссда асскӀоре рилълъанила хӀукму къотӀизе. Иш ккараб куцги баян гьабун, жиндир гамущ тӀагӀинабурал гьал цӀцӏогьазе тамихІ гьабизе кколилан чӀчӏанила кӀудияв чи. - Кинхха, гӀолохъаби, бихьичӀеб ганщил киналго гӀаламатал нужеда лъалел? - абун гьикъанила гӀакълучиясс. - Кин гурелълъул, - ан бицанила цоясс, - ганщицца ххер хӀанчӀун бугоан, гӀедегӀиялълъ гьоркьо-гьоркьоб лълъикІго бакІги тун. Гьединлъидал гьеб лӏутун унеб букӀине ккола. - КвегӀаб бохх рекъаб букӀин лъана дида, - ян абунила цогиясс, гьелълъул квегӀаб щинкӀилалълъул лъалкІ цӀакъго дагь гурони лъалеб букӀинчӀо. - КвегӀаб бер беццаб букӀин лъана дида, - ян лъабабилессги абунила, гьелълъ ххер хӀанчӀун бугоан, кӀиябго рахъалде гьелълъул кӀал гӀунтӀулеб къваридаб нух бугониги, цохӀого кваранаб рахъалдассан. - Мун дурго гамущ балагьизе а, гьазда гӀайиб гьечӀо, - ян абунила гӀакълучиясс ганщил бетӀергьанассда. bilarab gamu? riJade sapara' unew wujanila ;abgo waC. unago, judiyaw waC daha' ;al]anila, cingi heS abunila haniSan gamu? un bugilan. jiabilew waCaS Tade Dubanila, walah, he'ul kwefab bo{ reqarab bujun bugilan. heb Garima'ul kwefab bergi beCab bujun bugilan ;ab~abileSgi abunila. co RamanaldaSan fedefun wazunew [eraw xi {aduw Gunila haRda. - folo]abi, co gamu?go biFizi? nuDeda& - yan hiqanila heS. - kwefab bo{gi reqab, kwefab bergi beCab gamu? guri? heb bujarab& - an hiqanila waCaR heSda. - walah, heb nuDeCa bicuneb gamu? bujana. kib nuDeda heb biFarab& - niDeda biFizo{a heb, - an Davab punila folo]abaR. - kin heb nuDeda biFulareb, nuDeda dir gan?il kinalgo falamatal ;alel rugel& nuDeCa Tafinabun batiRe bugo heb, gureb batani, arab bajfagi ?ay{a bicunareb& - an Tade`anila judiyaw xi. biFizin, ;alarin folo]abigi `uhanila, biFun bugin, nuDeCagi Tafinabun bugin hebilan judiyaw xigi `uhanila. 'ij dafbadanila hel. a{irgi aSjob bugeb rosu`e co faqilaw xiyaSda aSjore ri'anila \ukmu qoTiRe. i/ Karab kucgi bayan habun, Dindir gamu? Tafinabural hal VohaRe tami\ habiRe Kolilan Zanila judiyaw xi. - kin{a, folo]abi, biFizeb gan?il kinalgo falamatal nuDeda ;alel& - abun hiqanila faqluxiyaS. - kin gure'ul, - an bicanila coyaS, - gan?iCa {er \anzun bugoan, fedefiya' horpo-horpob 'ijgo bajgi tun. hedin;idal heb `utun uneb bujine Kola. - kwefab bo{ reqab bujin ;ana dida, - yan abunila cogiyaS, he'ul kwefab ?injila'ul ;alj vaqgo dah guroni ;aleb bujinzo. - kwefab ber beCab bujin ;ana dida, - yan ;ab~abileSgi abunila, he' {er \anzun bugoan, jiyabgo ra]alde he'ul jal funTuleb qwaridab nu[ bugonigi, co\ogo kwaranab ra]aldaSan. - mun durgo gamu? balahiRe a, haRda fayib hezo, - yan abunila faqluxiyaS gan?il bejerhanaSda.

ГЪАЛБАЦІГИ, БАЦІГИ, ЦЕРГИ ГъалбацӀилги, БацӀилги, Царалги гьудул-гьалмагълъи, божа-рокьи ккун букӀанила. Гьезул гьеб гьудул-гьалмагълъи гӀемер гъварилъун букӀинчӀила. Жеги лълъикӀго цоцазул хӀал лъалароанила. Цо-цо рохьор-къватӀир данделъараб меххалълъ, хъваш-баш гьабун, гара-чІвари гьабун, ратӀалъулаанила. Цоцахъ урхъун, гьадин рукӀинчӀого, цадахъ рукӏун лълъикӀ гуродай абураб масъала гьоркьобе рехханила ГъалбацӀицца. СихӀираб Цер дагьаб кӀкІвен-кӏкІвелеб букӀанила. Цидулгун квине лълъикӀаб гуреб гени, ГъалбацІалълъулгун квани, киндай букӀинаян букӀкІ-букӀкӀахъданила. Бацӏил цӀакъ гъира бахъун, ПачахӀассул рагӀи ритӀухъ гьабунила. Чара къосараб Цер тӀад рекъечӀого гӀечӀила, - квеш-лълъикӏ, киналго разилъун, къайицадахълъи гьабунила. Цо заманалда гьезухъе лълъикӀго чан щванила, дур-дир гьабичӀого, тӀибитӀун кваназе жоги букӀунаанила. Дагьаб чан къанагӀалъанила. Цинги гьезда гьоркьоб щвараб жо бикьулеб къагӀида бакканила. Гьаб къагӀидаялълъ нилӏ ракъун ххутӀизехъин ругин, жакъа кир речІчӀунги, цӀцӏикІкӀун жо балагьичӀого чара гьечӀилан, ПачахIасс гьезде амру гьабунила. Эххере рортанила, эххеде рортанила, гьезухъе гьеб къоялълъ цо хӀамаги, цо цІцІеги, цо бурутІги щванила. Чан бикьизе ирга Бацӏида букӀанила. Гьелълъ чан гьадин бикьанила: ПачахӀассе хӏама кьунила, жиндиего цӏцІе танила, Царае бурутӏ кьунила. Пачахӏ жиндасса цӀакъ рази батилеб гӀадин, БацІ ГъалбацІалде бадибе балагьанила, ПачахӀассулни гъолда цӀакъ ццим бахъун букӀанила. Цойидассан бараб квачӀалълъ БацӀил бер бахъун рехханила. Кколеб хӀалалълъ гьаб чан дуцца бикьеян, ГъалбацӀицца Царада амру гьабунила. Гьеб рекъезабизе дида цӀакъ лъалилан, Цер кӀанцӀун тӀаде бахъанила. Царацца чан гьадин бикьанила: радал мачӀикьаго хханассе бурутІ гьечӀого гӀоларила, къадеялдеги пачахlaсce хӀама гьечӀого рес гьечӀила, нилӏедасса кӀудиябги бугелълъул, къуватабги бугелълъул, къассиялдеги цІцІегӀаги гьечӀони бегьиларила... ЦӀакъ разилъун, ПачахӀасс гьикъанила: Унго гьедигӀан берцинго гьеб бикьизе дуда кин лъараб? - ан. Бихьун-бихьун гурищ жо лъалеб, гьагъале гьагъалълъ малълъана, - ян Царацца БацӀил бер бихьизабунила. Galbavgi, bavgi, cergi Galbavilgi, bavilgi, caralgi hudul-halmaG;i, boDa-ropi Kun bujanila. heRul heb hudul-halmaG;i femer Gwari;un bujinzila. Degi 'ijgo cocaRul \al ;alaroanila. co-co roFor-qwaTir dande;arab me{a', ]wa/-ba/ habun, gara-zwari habun, raTa;ulaanila. coca] ur]un, hadin rujinzogo, cada] rujun 'ij guroday aburab mas~ala horpobe re{anila GalbaviCa. si\irab cer dahab Jwen-Jweleb bujanila. cidulgun kwine 'ijab gureb geni, Galbava'ulgun kwani, kinday bujinayan buJ-buJa]danila. bavil vaq Gira ba]un, <axa\aSul rafi riTu] habunila. xara qosarab cer Tad reqezogo fezila, - kwe/-'ij, kinalgo raRi;un, qayicada];i habunila. co Ramanalda heRu]e 'ijgo xan ?wanila, dur-dir habizogo, TibiTun kwanaRe Dogi bujunaanila. dahab xan qanafa;anila. cingi heRda horpob ?warab Do bipuleb qafida baKanila. hab qafidaya' ni` raqun {uTiRe]in rugin, Daqa kir reZungi, ViJun Do balahizogo xara hezilan, <axa\aS heRde amru habunila. e{ere rortanila, e{ede rortanila, heRu]e heb qoya' co \amagi, co Vegi, co buruTgi ?wanila. xan bipiRe irga bavida bujanila. he' xan hadin bipanila. <axa\aSe \ama punila, Dindiyego Ve tanila, caraye buruT punila. <axa\ DindaSa vaq raRi batileb fadin, bav Galbavalde badibe balahanila, <axa\aSulni Golda vaq Cim ba]un bujanila. coyidaSan barab kwaza' bavil ber ba]un re{anila. Koleb \ala' hab xan duCa bipeyan, GalbaviCa carada amru habunila. heb reqeRabiRe dida vaq ;alilan, cer janvun Tade ba]anila. caraCa xan hadin bipanila. radal mazipago {anaSe buruT hezogo folarila, qadeyaldegi <axa\aSe \ama hezogo res hezila, ni`edaSa judiyabgi buge'ul, quwatabgi buge'ul, qaSiyaldegi Vefagi hezoni behilarila... vaq raRi;un, <axa\aS hiqanila ungo hedifan bercingo heb bipiRe duda kin ;arab& - an. biFun-biFun guri? Do ;aleb, haGale haGa' ma'ana, - yan caraCa bavil ber biFiRabunila.

Хӏамаги бацӏги Ххасало гьирал раччун, гьодги ччукӏун, хьалбаздасса расги хӏулун, цо хераб Хӏама ихдал гӏурччин ххарда кваналеб букӏанила. Хуриб ххер кун, лъарахъ лълъим гьекъон, бакъ бухӏидал, рохьобе лӏугьун, гьогьомидал, сагаялда кванан, бокьараб хӏалалда букӏанила. Гьанже дидасса лълъикӏаб хӏалалда дунялалда щибго гьечӏилан, ракӏалдаги букӏанила гьелда. Цо къоялълъ Хӏама лълъим гьекъезе лъарахъе бачӏанила. Маргъал гӏадаб чабххидассан, таххта гӏадин кӏургӏун чваххулеб лълъадал каркариялълъулги, сасараб гьороцца гьулчулеб ралъад гӏадин, цояб рахъалде чваххун унеб рохьил ващиялълъулги гьайбатаб бакъан букӏанила. Лълъим гьекъолеб Хӏамида тӏадеххуниссан цо чвархъи рагӏанила, эххеде борхханила. Тӏасса гъоркье цо Бацӏ бачӏунеб бихьанила. Хӏамил нусабго лага букӏкӏанила, ругелниги расал рахъун чӏчӏанила. Берал чӏваркьанила, гьекъолеб букӏараб лълъим кӏалдиб кковухъе ххутӏанила, тӏуртӏудулаго, Бацӏихъ балагьанила. Бацӏицца мун гьаб бакӏалда щиб гьабулебан, гӏассияб гьаракь гьабунила. Дун гьаниб къойилго букӏуна, бетӏергьанасс ниж кидаго гьанире гъола, - ян Хӏама хӏелхӏедизе лӏугьанила. Кидагояли гьаниб ццерекъад дицца чӏвараб хӏамаги букӏун буго, ццебего лъарабани дида гьанир хӏамул рукӏунеллъи, - абун Бацӏ тӏаде-тӏаде къанила. Рухӏ мукъулукъиде бахъараблъи бичӏчӏун, хераб Хӏамицца Бацӏие батӏияб наку бачанила. Гуккун, батӏа гьабун гурони, жиндир богӏолабазукьа Бацӏ хӏинкъулареблъи лъарабго, гьелълъ гьадинал жал рицанила: Гьай пакъир, Бацӏ, цӏакъ бакъун батила мун. Чохӏоцца хвараб, баккизе би гуреб, чӏурхӏараб къехь гӏадаб дир гьодал хъарссунилан, мун гӏорцӏцӏиларо. Хераб гвадаралдасса дуе гьан гьуинал, рахь рекӏарал кӏуртул лълъикӏ. Дир рокъор ругел кӏуртул кванай. Гьел ункъго руго дир. Гьезул цоялда цӏцӏар Гӏебсса, цогиялда цӏцӏар Ххаласса, лъабабилеб Лъараб, ункъабилеб цӏцӏар Лъачӏеб буго. Дун чӏчӏолеб бакӏ гӏемер рикӏкӏад гьечӏо. Гьадале, гьадаб бакӏалда буго. Къасси бачӏа, къан ккун дуего бокьараб кьела, - ян гаргаданила Хӏама. Бацӏида ракӏалде кканила: абухъего, рахь рекӏараб кӏертги щолаго, дие цӏцӏацӏцӏазе аб хераб болъонго щай къваригӏараб абун. Лълъикӏаб жоялде ургъанин мунилан абун, Хӏамие баркалаги кьун, Бацӏ цо рахъалдеххун балагьун анила. Хӏама квана-гьекъон, параххат букӏанила. Бацӏги, кидадай къасси мехх щвела, сордо бачӏинаян, кӏартиде бугеб ххиялалълъ хьуликъвачӏа бихъулеб хӏалалда букӏанила. Роол къо анила, бакъанил гӏуж щванила. Хӏама, рокъобеги билълъун, щула гьабун, рахан нуцӏцӏагун, парахханила. Къасси, чи кьижараб, гӏадамассул чӏинхъи гьечӏеб гӏужалълъ, Хӏамил кӏалтӏеги бачӏун, цо жо тенкезе лӏугьанила. Хӏамида лъанила Бацӏ бачӏун бугеблъи. Лъаниги, кӏалъачӏого чӏчӏанила. Аб жегиги рокъобего бачӏинчӏого бугоян, Бацӏицца “Гӏебсса!” абун ахӏанила. Хӏамицца, гӏебсса хӏосс бан бугилан абунила. Бацӏицца “Ххаласса!” абун ахӏанила. Хӏамицца, ххаласса къоно тӏамун бугилан абунила. Бацӏицца “Лъараб!” абун ахӏанила. Хӏамицца, лъарабани, лъарахъго чӏвалаанилан абунила. Бацӏицца “Лъачӏеб” абун ахӏанила. Хӏамиццаги, лъачӏелълъул гурищхха, рокъобеги борчӏун, Хӏама параххат бугебилан жаваб кьунила. Бацӏ, гьабилеб жоги тӏагӏун, цӏакъ-цӏакъ тенкезе, нуцӏцӏа гъуризе лӏугьанила. Хӏама гьагӏданила, чӏичӏиданила, рахъун бетӏергьабаз Бацӏ гьородухъ босизабун анила. {asalo hiral raXun, hodgi Xujun, FalbaRdaSa rasgi \ulun, co [erab \ama i[dal furXin {arda kwanaleb bujanila. [urib {er kun, ;ara] 'im heqon, baq bu\idal, roFobe `uhun, hohomidal, sagayalda kwanan, boparab \alalda bujanila. hanDe didaSa 'ijab \alalda dunyalalda ?ibgo hezilan, rajaldagi bujanila helda. co koya' \ama 'im heqeRe ;ara]e bazanila. marGal fadab xab{idaSan, ta{ta fadin jurfun xwa{uleb 'adal karkariya'ulgi, sasarab horoCa hulxuleb ra'ad fadin, coyab ra]alde xwa{un uneb roFil wa?iya'ulgi haybatab baqan bujanila. 'im heqoleb \amida Tade{uniSan co xwar]i rafanila, e{ede bor{anila. TaSa Gorpe co bav bazuneb biFanila. \amil nusabgo laga buJanila, rugelnigi rasal ra]un Zanila. beral zwarpanila, heqoleb bujarab 'im jaldib Kowu]e {uTanila, TurTudulago, bavi] balahanila. baviCa mun hab bajalda ?ib habuleban, faSiyab harap habunila. - dun hanib qoyilgo bujuna, beTerhanaS niD kidago hanire Gola, - yan \ama \el\ediRe `uhanila. - kidagoyali hanib Cereqad diCa zwarab \amagi bujun bugo, Cebego ;arabani dida hanir \amul rujunel;i, - abun bav Tade-Tade qanila. ru\ muquluqide ba]arab;i biZun, [erab \amiCa baviye baTiyab naku baxanila. guKun, baTa habun guroni, Dindir bofolabaRupa bav \inqulareb;i ;arabgo, he' hadinal Dal ricanila - - hay <aqir, bav, vaq baqun batila mun. xo\oCa [warab, baKiRe bi gureb, zur\arab qeF fadab dir hodal ]arSunilan, mun forVilaro. [erab gwadaraldaSa duye han huinal, raF rejaral jurtul 'ij. dir roqor rugel jurtul kwanay. hel unqgo rugo dir. heRul coyalda Var febSa, cogiyalda Var {alaSa, ;ab~abileb ;arab, unq~abileb Var ;azeb bugo. dun Zoleb baj femer riJad hezo. hadale, hadab bajalda bugo. KaSi baza, qan Kun duyego boparab pela, - yan gargadanila \ama. bavida rajalde Kanila, abu]ego, raF rejarab jertgi ?olago, diye VaVaRe ab [erab bo;ongo ?ay qwarifarab abun. 'ijab Doyalde urGanin munilan abun, \amiye barkalagi pun, bav co ra]alde{un balahun anila. \ama kwana-heqon, <ara{at bujanila. bavgi, kidaday qaSi me{ ?wela, sordo bazinayan, jartide bugeb {iyala' Fuliqwaza bi]uleb \alalda bujanila. rool qo anila, baqanil fuD ?wanila. \ama, roqobegi bi'un, ?ula habun, ra[an nuVagun, <ara{anila. qaSi, xi piDarab, fadamaSul zin]i hezeb fuDa', \amil jalTegi bazun, co Do tenkeRe `uhanila. \amida ;anila bav bazun bugeb;i. ;anigi, ja;azogo Zanila. ab Degigi roqobego bazinzogo bugoyan, baviCa “febSa!” abun a\anila. \amiCa, febSa \oS ban bugilan abunila. baviCa “{alaSa!” abun a\anila. \amiCa, {alaSa qono Tamun bugilan abunila. baviCa “;arab!” abun a\anila. \amiCa, ;arabani, ;ara]go zwalaanilan abunila. baviCa “;azeb” abun a\anila. \amiCagi, ;aze'ul guri?{a, roqobegi borzun, \ama <ara{at bugebilan Dawab punila. bav, habileb Dogi Tafun, vaq-vaq tenkeRe, nuVa GuriRe `uhanila. \ama hafdanila, zizidanila, ra]un beTerhabaR bav horodu] bosiRabun anila.

КІИГО ГЬЕРССИХЪАН ВукӀанила, вукӀинчӀила кӀиго мадугьал. Гьезул цояссул цӀцӏар Дацци букӀанила, цояссул Ацци букӏанила. Гьез кидаго цоцазе гьерссал рицунаанила. ГӀемер гьединал гьерссал рициналълъ, гьел аххирги жалгоги божизе лӏугьанила жидедаго. Цо нухалълъ Даццицца Аццида абунила: - Дир инссул букӀана лълъиданиги ххалалъи борцине кӀоларебгӀан кӀудияб чол бокь. Цояб рахъалдасса цогидаб рахъалде щвезегӀан щибаб нухалълъ гӀалаялълъ цо-цо тагьи гьабулаан. Гьеб гӀажаиблъи гьабизе ккараб жо гьечӀищхха, Ацци? - Буго. Гьелдассаги гӀажаиблъи гьабизе ккаралги жал ругелхха. Дуда лъалищ, нижер букӀана цо кӀудияб къвалакь чІвалеб тӀил. Гьалагал накӀкӀал зодоре рачӀингун, нижер эбел азбаралде кӀанцӀулаан, цинги гьебги хьвагӀун, накІкӀал нахъе рачахъулаан. Гьелдасса ххадуб цӀцӏадги балароан. - ВахІ, унго киб лъунхха нужецца гьеб тӀил цӀунулеб букӀараб? - ан гьикъанила гьалмагъассул ххарбицца тамашалъизавурав Даццицца. - Унго, дуда лъаларебанищ, нижецца гьеб тӀил нужер доб чуязул бокьалълъул мукърукь къазабун букӀин? - ан суалалълъе суалалдалъун жаваб кьунила Аццицца. jigo herSi]an wujanila, wujinzila jigo maduhal. heRul coyaSul Var daCi bujanila, coyaSul aCi bujanila. heR kidago cocaRe herSal ricunaanila. femer hedinal herSal ricina', hel a{irgi Dalgogi boDiRe fuhanila Didedago. co nu[a' daCiCa aCida abunila - dir inSul bujana 'idanigi {ala;i borcine jolarebfan judiyab xol bop. coyab ra]aldaSa cogidab ra]alde ?weRefan ?ibab nu[a' falaya' co-co tahi habulaan. heb faDaib;i habiRe Karab Do hezi?{a, aCi& - bugo. heldaSagi faDaib;i habiRe Karalgi Dal rugel{a. duda ;ali?, niDer bujana co judiyab qwalap zwaleb Til. halagal naJal Rodore razingun, niDer ebel aRbaralde janvulaan, cingi hebgi Fwafun, naJal na]e racha]ulaan. heldaSa {adub Vadgi balaroan. - wa\, ungo kib ;un{a nuDeCa heb Til vunuleb bujarab& - an hiqanila halmaGaSul {arbiCa tama/a;iRawuraw daCiCa. - ungo, duda ;alarebani?, niDeCa heb Til nuDer dob xuyaRul bopa'ul muqrup qaRabun bujin& - an suala'e sualalda;un Davab punila aCiCa.

ДИДА БОЖА, ХІАМИДА БОЖУГЕ MагӀарде къваригӀелалълъ бачине хӀама биччаян вачӀанила цо къоялълъ мадугьал Мала Нассрудинихъе: - Дир хӀама жакъа рокъоб гьечӀо, - ян абунила Мала Нассрудиницца, гьебсагӀаталдани бокьоссан хӀамил гьаги рагӀанила. - ХӀама рокъоб гьечӀин гурищ мун вукӀарав, гьадаб гурищхха ахІделеб бугеб бокьоссан? - илан абунила мадугьаласс. - ЦӀакъ бицараб жоялда божуларев чи вихьула мун. ХъахӀаб бетӀералълъул дида божулев гьечӀо мун, тӀохӀоцца бетӀер квараб кинабалиго хӀамил гьаркьазда божулев вуго, - ян кӀудияб гӀайиб гьабунила мадугьалассда Мала Нассрудиницца. dida boDa, \amida boDuge mafarde qwarifela' baxine \ama biXayan wazanila co qoya' maduhal mala naSrudini]e - dir \ama Daqa roqob hezo, - yan abunila mala naSrudiniCa, hebsafataldani bopoSan \amil hagi rafanila. - \ama roqob hezin guri? mun wujaraw, hadab guri?{a a\deleb bugeb bopoSan& - ilan abunila maduhalaS. - vaq bicarab Doyalda boDularew xi wiFula mun. ]a\ab beTera'ul dida boDulew hezo mun, To\oCa beTer kwarab kinabaligo \amil harpaRda boDulew wugo, - yan judiyab fayib habunila maduhalaSda mala naSrudiniCa.

Бацӏги гъотӏоркӏоги Цо гӏиял рехъалълъа чахъуги хъамун, тӀуранила БацІ. Гьебги бачун, щванила цо гъотӀода гъоркье. Гьелда гьотӀода кьабулеб гьаракь рагӀанила. Реххун чахъуги тун, гьениссаги тӀуранила БацІ дагьабги кутакалда. Нахъбуссун балагьараб меххалълъ, гӀаданги вихьичӀила, гьотӀода кьабелеб ГъотӀоркӀо батанила. «Огь, бачӀинеб батилахха дуде цо талихІ къараб къо. Дур гьеб квартӀил гьаракь тӀагӀараб мехх гьечӏо, устарги дур, кигӀан кьабаниги, лӏугьинаро», - ян абунила БацӀицца ГъотӀоркӀоялда. ГъотӀоркӀоялълъ данде абунила: «Дур бетӀералде балагь бачӀине кӀутӀулеб буго дицца гьаб квартӀа, нахъасса къотӀичӀого бикъулеб бугониги, дуеги я рехъен гӀечӀо, я гьелълъул бетӀергьанлъун бахъинчӀо», — ян. bavgi GoTorjogi co fiyal re]a'a xa]ugi ]amun, Turanila bav. hebgi baxun, ?wanila co GoToda Gorpe. helda GoToda pabuleb harap rafanila. re{un xa]ugi tun, heniSagi Turanila bav dahabgi kutakalda. na]buSun balaharab me{a', fadangi wiFizila, GoToda pabeleb GoTorjo batanila. «oh, bazineb batila{a dude co tali\ qarab qo. dur heb kwarTil harap Tafarab me{ hezo, ustargi dur, kifan pabanigi, `uhinaro», - yan abunila baviCa GoTorjoyalda. GoTorjoya' dande abunila - «dur beTeralde balah bazine juTuleb bugo diCa hab kwarTa, na]aSa qoTizogo biquleb bugonigi, duyegi ya re]en fezo, ya he'ul beTerhan;un ba]inzo», — yan.

ДИР САНАЛ ТӏИКЪВАЯЛДА ХЪВАН РУГО БукIанила, букIинчIила цо Чуги, цо Бацӏги, цо Церги. Гьел лъабазго хIукму гьабуцила цадахъ гьудул-гьалмагълъиялда гIумру гьабизе. Гьединаб къагIидаялда гьел цо лълъикIалан заманалълъ цадахъ рукIанила. Цо заманалдассан тIаде щванила квачараб ххасел. Квине жоялълъул рахъалълъ къварилъи кканила гьезие. Гьебмеххалълъ гьезда гьоркьоб зигара бакканила гьадин ракъуцца хвезе рукIине бегьуларин, цо щибниги ургъизе ккелин. Царацца абунила рачIайин нилӏеда гьоркьосса гIумруялълъул рахъалълъ бищунго гьитIинаб кинаб батаниги, гьеле гьеб квине бугин ххутIаразилан. Гьелда БацIги разилъанила. Царада гьикъанила мун кидайин гьабурабилан. Гьелълъ абунила: - Дун НухI аварагассул заманалдаго гьабураб буго, - ян. БацIида гьикъанила мун кида гьабурабилан. Гьелълъги абунила: - Цер гьабураб меххалълъ, дун кIудияб гIураб, гIолохъанаб бацl букIана, - ян. Чода гьикъанила мун кида гьабурабилан. Чода бичӏчӏанила, Бацlги Церги рекъон, жиндие хIила ургъулел букIин. Гьелълъ абунила: - Дида дунго гьабураб заман лъаларо, эбел-инссуццани дир кваранаб боххалълъул тIикъваялда хъван тун буго дун гьабураб сон. Нужеего гьеб лъазе бокьани, гьенире раккизе бегьула, - ян. БацIицца абунила Царада: - Билълъа до балагье, Цер, чан сон бугеб нилӏер гьалмагъалълъулали, - ян. Царада гьебсагIат бичӏчӏанила гьелълъул ккезе бегьулеб жо, цинги гьелълъ абунила жиб цIцӏалараб гьечIин, жинда цIцӏализе, хъвазе лъаларин, мунго балагьейилан. Гьебмеххалълъ, кIанцIун тIаде бахъун, Бацl лӏугьанила Чобул тIикъваялда хъвараб жо щибдай бугоян балагьизе. Лълъикӏ ссанагIаталда Бацl ккараб меххалълъ, лълъикIаб хIалалда борххун, бан биччан танила Чоцца Бацlил ботIролӏ мал. Басрияб хъабахъ гIадин, бихъ-бихъун 6етIергун, гIодоб речlчlун, БацIги хванила, гьеб бихьараб Цараццаги гьеб рахъ-мухъго танила. dir sanal Tiqwayalda ]wan rugo bujanila, bujinzila co xugi, co bavgi, co cergi. hel ;abaRgo \ukmu habunila cada] hudul-halmaG;iyalda fumru habiRe. hedinab qafidayalda hel co 'ijalan Ramana' cada] rujanila. co RamanaldaSan Tade ?wanila kwaxarab {asel. kwine Doya'ul ra]a' qwari;i Kanila heRiye. hebme{a' heRda horpob Rigara baKanila hadin raquCa [weRe rujine behularin, co ?ibnigi urGiRe Kelin. caraCa abunila razayin ni`eda horpoSa fumruya'ul ra]a' bi?ungo hiTinab kinab batanigi, hele heb kwine bugin {uTaraRilan. helda bavgi raRi;anila. carada hiqanila mun kidayin haburabilan. he' abunila - dun nu\ awaragaSul Ramanaldago haburab bugo, - yan. bavida hiqanila mun kida haburabilan. he'gi abunila - cer haburab me{a', dun judiyab furab, folo]anab bav bujana, - yan. xoda hiqanila mun kida haburabilan. xoda biZanila, bavgi cergi reqon, Dindiye \ila urGulel rujin. he' abunila - dida dungo haburab Raman ;alaro, ebel-inSuCani dir kwaranab bo{a'ul Tiqwayalda ]wan tun bugo dun haburab son. nuDeyego heb ;aRe bopani, henire raKiRe behula, - yan. baviCa abunila carada - bi'a co balahe, cer, xan son bugeb ni`er halmaGa'ulali, - yan. carada hebsafat biZanila he'ul KeRe behuleb Do, cingi he' abunila Dib Valarab hezin, Dinda ValiRe, ]waRe ;alarin, mungo balaheyilan. hebme{a', janvun Tade ba]un, bav `uhanila xodul Tiqwayalda ]warab Do ?ibday bugoyan balahiRe. 'ij Sanafatalda bav Karab me{a', 'ijab \alalda bor{un, ban biXan tanila xoCa bavil boTro` mal. basriyab ]aba] fadin, bi]-bi]un beTergun, fodob reZun, bavgi [wanila, heb biFarab caraCagi heb ra]-mu]go tanila.

Хъазги къверкъги Цо къоялълъ Хъаз хӏорихъе бачӏун буго. Жидер гьанибе Хъаз бачӏин Къоркъое рекӏее гӏун гьечӏо. Кӏиялго бицардизе, цоцада рогьо базе лӏугьун руго. Хъаз чӏухӏун кӏалъан буго: Мун рогьо базе нечоларищ, дун лъаларищ дуда, мун щиб жо, лълъадалӏ гурого гьунар гьечӏеб. Дида лълъадалӏ лълъедезе лъала, ракъдадассан билълъине лъала, гьаваялдассан боржине лъала, - ян. Къоркъоцца абун буго: Дуда, чан жо лъаниги, цоцин тӏубанго лълъикӏ лъаларо. Гӏемераб жо квешго лъазегӏан, цо жо лълъикӏ лъазе ккола, - ян. ]aRgi qwerqgi co qoya' ]aR \ori]e bazun bugo. Dider hanibe ]aR bazin qorqoye rejeye fun hezo. jiyalgo bicardiRe, cocada roho baRe `uhun rugo. ]aR zu\un ja;an bugo mun roho baRe nexolari?, dun ;alari? duda, mun ?ib Do, 'ada` gurogo hunar hezeb. dida 'ada` 'edeRe ;ala, raqdadaSan bi'ine ;ala, hawayaldaSan borDine ;ala, - yan. qorqoCa abun bugo duda, xan Do ;anigi, cocin Tubango 'ij ;alaro. femerab Do kwe/go ;aRefan, co Do 'ij ;aRe Kola, - yan.

ШУДУКIАЙ (Маргьа) ЙикIанила, йикIинчIила, ШудукIалълъул, щуго яс йикIанила. Цо къоялълъ ШудукIалълъ ясазе карщ гьабунила. Гьеб чIчIикIизе гъудал ратичIила. Пайда гьечIилан ШудукIай гъудазе цIцIул къотIизе рохьое анила. Рохьое унаго, гьалда данде кканила цо бацI. БацIицца гьикъанила: «Кие мун уней йигей?» абун. – Дунали рохьое уней йиго. Верехха, дуцца гьадал дир лъимал кваназе гурин! Рахан нуцIцIагин таралин дицца гьел – анги абун ШудукIай рохьое ялагьун анила. Гьеб рагIаги дир гIиндаян, бацI, боххиялълъ, лъабцIцIул кIанцIун, ШудукIалълъул рагьде щванила. – «ШудукIалълъул щуго яс, нуцIцIа ричIе, эбел хвадал!» – ян ахIанила. – Рагьиларо, мун нижер эбел гуро, нижер эбел баргъичазул килщал цIурай, курхьабазул гъажал цIурай йикIанилан абунила ясаз. Цинги бацIицца рохьобеги ун, пенкьелодул курхьаби гьарунила, макъаридул баргъичал гьарунила. ТIад буссун лъималазул кIалтIе щванила. НуцIцIил картIиниссан баргъичалги, курхьабиги рихьун тун ххадуб, ясаз бацI жанибе биччан танила, Жанибе борчIарабго бацIицца цо яс мокърукь яхъанила, цо яс ссанкIида нахъа къазаюнила, цояй рахъдалълъ къазаюнила, кIиго яс кванила. ШудукIалълъул гьацIцIул, нахул, хьодол хъуби рукIанила, гьелги чIчIикIанила. ТIири течIого карщги чIчIикIанила, кутакалда чехьги цIун, бацI цо бакIалда бегизе анила. Гьениб рахIаталда кьижанила. ЩудукIай рокъое юссанила: цониги яс гьечIила. – «ЩудукIалълъул щуго яс кир ругел, эбелхвадалан» ахIтIанила. Дун гьаний йиго – ян цояй ссанкIида нахъассан ахIданила. Дун гьаний йигилан цояй мокърокьан, цояй рахъдалълъан ахIданила. КIигояй тIагIун ятанила. ГIоданила, йортанила чIчIичIчIиданила, хъвагIаданила, хъерщеданила, тIирщаданила. Карщалде рортани, карщ гьечIила, нахалде, гьоцIцIоялде якканила – гьебги гьечIила. Чараги бухIун, чуриги бухIун ххутIанила. БацIие гьабизе кIолеб щибниги жо бугеб ани, ясалго кIваричIоанилан ШудукIай кьвагьулей, юхIулей йикIанила. ШудукIалде асскIобе зигара гьабун цер бачIанила Гьелълъ ШудукIалда, бацIие хIилла жиндицца гьабилин, жиндие тIатIулълъ ххинкIалги гьаруни, квасул бусенги тIамунийилан абунила. ШудукIайги гьелда рекъанила. Къассде ШудукIалълъ ясазеги жиндиегоги тIатIулълъ ххинкIал гьарунила, царае тIорччол ххинкIал гьарунила. ХхинкIал кунеб меххалълъ цер ххинкIазул лъахь-лъахьи бугилан зигарданила, гьеб дурго ца-кIалалълъул чIахIалъиялълъул жо бугилан ШудукIалълъги абунила. Регизе мехх щванила. Яхъун ШудукIалълъ царае зазил бусен тIамунила. Ясазеги жиндиегоги квас-квасул бусен тIамунила. Цер босен хIенчолеб бугилан зигарданила. ШудукIалълъ, гьеб дурго ракьа-гьаналълъул чIахIалъиялълъ бугеб жо бугилан абунила. Абухъего гьеб гьедин батизе бегьулилан, зигара тун цер кьижанила. Радал цер къватIибе бахъанила бацIида ххадуб лIугьанила. Рохьоб добе баккун, гьанибе баккун, бацI балагьанила. АсскIобе билъун гара-чIваранила. Гьадин-гьадинан гьоркьоб гьудул-гьалмагълъи ккезабунила, цо хъещтIезе ун лълъикI гуродаян тIаделъанила. БацI цIакъ букIкIуркIахъданила. Чехьги цIун букIаго хъещтIезего щай абун зигарданила. Жибго бегун букIун, царал ххабар-кIалалълъухъ гIенеккун чIчIезе бокьун буканила бацIие. Цер кинго тIасса бичIичIила, хъещтIезе бачанила. Цин рахъун чIчIун хъещтIанила, гьанже гIодор чIчIун хъещтIон лълъикIин, гьанже «мукIусгъей» гьабун лълъикIилан, царацца батIи-батIиял къагIидаби малълъанила. Бищун ссанагIатаб куц ккарабго цер бацIида гьоркье кIущанила. БацI цIералда рекIун ххутIанила. Гьеб меххалълъ цер, – махил росе, миккил росе ян ахIданила. ШудукIай тIилалгун, гIурдулгун тIаделъанила. БацIида гIадалълъ цо тIил банила, магIарзухъан цояй яс къватIие кIанцIун ячIанила, цоги банила – цоги кIанцIун ячIанила, гьагъадин балаго, хьодол, нахул, гьацIцIул хъуби, карщ, турхьиялда къватIире ралел рукIанила.. Ццим буссунарого ШудукIай кьабулейго-кьабулей йикIанила. БацIиде цIакъго хIал кканила. Бахъун туркIанила, цIцIороде кIудияб тIомги бахъун бачIанила, бацIги борчIанила. БацI борчIарабго, цер лъутанила – бацI ххадуб бортанила. Цер цо картIинибе борчIун унеб букIанила, бацIихъе рачIчI кквезе щванила гьелълъул. Царацца гьеб меххалълъ бацIиде: – дир рачIчI кквезе щвечIеб жо! КIал-диб тIурччи ккураб жо! – ян ахIанила. – Вагь! Дир кIалдибе ккараб жо рачIчI гуреб, тIурччидаян, бацIицца кIал гьакIкIанила. Цер тIубан картIинибе борчIанила. Кван щинабги магIазухъан бачIун, церги кодоссан борчIун ххутIанила бацI. Нахъе балагьалдасса цIунагиян, ясалги данде рачун ШудукIайги танила.

БИХЬАРАБ ЩИНАБ БИЦИНЕ ККОЛАРО Цо улкаялда вукӀун вуго цӀакъ бечедав ххан. Гьессул бетӀералда букӀун буго буртӀинкилищ гӀанассеб лӏар. Гьеб лӏар гьессда жиндагоги гьессул мегеж-бетӀер кӀкІвалев цо ххассав чияссдаги гурони нахъиязда лъалеб букӀун гьечӀо. Цо заманалдассан хун вуго гьессул мегеж-бетӀер кӀкІвалев чи. Гьебмеххалда хханассде кӀудияб ургъел ккун буго. Мегеж-бетӀер кӀкІвазе цоги цӀцӏодорав гӀадав чи валагьун вуго гьесс. Хханасс гьессда абун буго: - Дуе дицца гӀурабгӀан гӀарацги кьела, вукӀине лълъикӏаб рукъги кьела, дуццани гьаб дир бетӀералда бугеб лӏар цоги чияссда бицани, дицца мун чІвазе вуго, - ян. Гьев чиясс рагӀи кьун буго лълъиданиги гьеб балъголъи къватӀиб жинцца бицинарилан. Гьеб къоялдассани нахъе гьеб мегеж-бетӀер кӀкІвалев чи лъалаго тӀад вакъвазе лӏугьун вуго. Гьессие бокьун буго лълъида букӀаниги хханассул бетӀералда лӏар букӀин бицине. Бицани, чІвалин абураб жоялдассаги хӀинкъун, бицинчӀого яхІ гьабизеги кӀоларого, тату хун вукӀун вуго гьев чи. Аххиралдаги гьев цо къоялда магъилӏе къватӀиве вахъун вуго, цо бахараб муцӀцӏи бугеб бакӀалде жанивеги ун, гьев чиясс лъабго нухалда гьадин абун буго жинццаго жиндаго: «Нилӏер хханассул бетӀералда буртӀинкилищ гӀанассеб лӏар буго», — ян. Гьебмеххалда гьев чи цо унти тӀасса араб гӀадин лӏугьун вуго, цинги тӀадвуссун рокъове вачӀун вуго. Гьеб муцӏцӏи бугеб бакӏалда ссверухъ гӀи кваназабулев вукӀун вуго цо вехь. ЧӀалгӀунги вукӀун, гьев вехьасс, муцӀцӏидулӏа къотӀун, жиндиего цо лалу гьабун буго, гьебги пузе байбихьун вуго. Кинаб бакъан лалуялдасса бачӏаниги, гьелълъ абизе лӏугьун буго: «Нилӏер хханассул ботІрода буртӀинкилищ гӀанаб лӏар буго», - ян. Вехьасс гьелда цӀакъ гӀажаиблъи гьабун буго. Ссверухъ ругел гӀадамаздаги рагӀун буго гьеб ххабар. Аххиралда гьеб ххабар живго хханассдаги рагӀун буго. Хханассул кутакалда ццин бахъун буго, цинги жиндирго мегеж-бетІер кІкІвалев чиги асскӀове ахӀун, гьессда лъазабун буго: - Дуцца дир суалалълъе гьересси бицани, дицца мун чӏвазе вуго. БитӀараб бицани, рахІму гьабун, тезеги бегьула. Дуцца дида бице дир бетӀералда лӏар бугилан дуцца лълъиданиги абунищ, абичӀищ? - ан. Хханассе гьесс жаваб кьун буго: - Дур бетӀерчӀахъад, дуцца цӀакъго кьваризабун, къватӀиб бицани, чӀвалин абун, лъазабун букӀинчӀебани, дур бетӀералда лӏар букӀиналълъул дицца цо гьедигӀан кІвар гьабичӀого тезеги бегьулаан. Дуццани, лълъидаго бицунгеян, кӀудияб хӀинкъиги кьун, лъазабуралдасса ххадуб, дида битӀахъе унти ккана. Аххиралдаги, тату хварав чи дун цо къоялълъ магъилӏе ана, цинги бахараб муцӀцӏи бугеб бакӀалде жанивеги лӏугьун, лъабго нухалда бигьа гьабун диццаго дидаго абуна дур бетӀералда лӏар бугилан, - ан. Ххалкъалда жиндир балъголъиги тӀатиндал, битӀахъе мукӀурлъун гьев чияссги бициндал, хханасс гьев чІвачӏого тун вуго. biFarab ?inab bicine Kolaro co ulkayalda wujun wugo vaq bexedaw {an. heSul beTeralda bujun bugo burTinkili? fanaSeb `ar. heb `ar heSda Dindagogi heSul megeD-beTer Jwalew co {aSaw xiyaSdagi guroni na]iyaRda ;aleb bujun hezo. co RamanaldaSan hun wugo heSul megeD-beTer Jwalew xi. hebme{alda {anaSde judiyab urGelKun bugo. megeD-beTer JwaRe cogi Vodoraw fadaw xi walahun wugo heS. {anaS heSda abun bugo - duye diCa furabfan faracgi pela, wujine 'ijab ruqgi pela, duCani hab dir beTeralda bugeb `ar cogi xiyaSda bicani, diCa mun zwaRe wugo, - yan. hew xiyaS rafi pun bugo 'idanigi heb ba;go;i qwaTib DinCa bicinarilan. heb qoyaldaSani na]e heb megeD-beTer Jwalew xi ;alago Tad waqwaRe `uhun wugo. heSiye bopun bugo 'ida bujanigi {anaSul beTeralda `ar bujin bicine. bicani, zwalin aburab DoyaldaSagi \inqun, bicinzogo ya\ habiRegi jolarogo, tatu [un wujun wugo hew xi. a{iraldagi hew co qoyalda maGi`e qwaTiwe wa]un wugo, co ba[arab muVi bugeb bajalde Daniwegi un, hew xiyaS ;abgo nu[alda hadin abun bugo DinCago Dindago - «ni`er {anaSul beTeralda burTinkili? fanaSeb `ar bugo», — yan. hebme{alda hew xi co unti TaSa arab fadin `uhun wugo, cingi TadwuSun roqowe wazun wugo. heb muVi bugeb bajalda Sweru] fi kwanaRabulew wujun wugo co weF. zalfungi wujun, hew weFaS, muVidu`a qoTun, Dindiyego co lalu habun bugo, hebgi <uRe baybiFun wugo. Kinab bawan laluyaldaSa bazanigi, he' abiRe `uhun bugo - «ni`er {anaSul boTroda burTinkili? fanab `ar bugo», - yan. weFaS helda vaq faDaib;i habun bugo. Sweru] rugel fadamaRdagi rafun bugo heb {abar. a{iralda heb {abar Diwgo {anaSdagi rafun bugo. {anaSul kutakalda Cin ba]un bugo, cingi Dindirgo megeD-beTer Jwalew xigi aSjowe a\un, heSda ;aRabun bugo - duCa dir suala'e hereSi bicani, diCa mun zwaRe wugo. biTarab bicani, ra\mu habun, teRegi behula. duCa dida bice dir beTeralda `ar bugilan duCa 'idanigi abuni?, abizi? - an. {anaSe heS Dawab pun bugo - dur beTerza]ad, duCa vaqgo pwariRabun, qwaTib bicani, zwalin abun, ;aRabun bujinzebani, dur beTeralda `ar bujina'ul diCa co hedifan jwar habizogo teRegi behulaan. duCani, 'idago bicungeyan, judiyab \inqigi pun, ;aRaburaldaSa {adub, dida biTa]e unti Kana. a{iraldagi, tatu [waraw xi dun co qoya' maGi`e ana, cingi ba[arab muVi bugeb bajalde Daniwegi `uhun, ;abgo nu[alda biha habun diCago didago abuna dur beTeralda `ar bugilan, - an. {alqalda Dindir ba;go;igi Tatindal, biTa]e mujur;un hew xiyaSgi bicindal, {anaS hew zwazogo tun wugo.