Хх { 1. Ххабар бицун лIугIулареб, рокьи гьабун бахъунареб. {abar bicun /ufulareb, ropi habun ba]unareb. 2. Ххабар, гьуин букIаго, лIугIизе те. {abar, huin bujago, /ufi#e te. 3. Ххабар гьуинаб буго – лъалеб жо дагьаб буго. {abar huinab bugo - ;aleb $o dahab bugo. 4. Ххабар дие бицун, роххдухъа моцIцIу чияе кьун. {abar diye bicun, ro{du]a mo~u xiyaye pun. 5. Ххабар къокъ гьабе, къо-мехх лълъикI гьабе. {abar qoq habe, qo-me{ :ij habe. 6. Ххабар ххалат гьабуге, гьикъаралда рекъон, къокъго бице. {abar {alat habuge, hiqaralda reqon, qoqgo bice. 7. Ххабарххалат – хIалтIидагь. {abar{alat - \alTidah. 8. Ххадуб гъезеян тедалила къоркъода рачIчI гъечIого ххутIараб. {adub ve#eyan tedalila qorqoda raZ veZogo {uTarab. 9. Ххадуб кколелълъул хIисаб гьабуни, бахIарчи вахъунаро (Шамил имамассул рагIаби). {adub Kole:ul \isab habuni, ba\arxi wa]unaro (^amil imamaSul rafabi). 10. Ххадуб ракI бухIулеб рагIи бицунгейила. {adub raj bu\uleb rafi bicungeyila. 11. Ххадуб ххутIараб жо бацIицца чIвалеб. {adub {uTarab $o ba`iCa zwaleb. 12. Ххадув хварав ххадув вукъулев. {aduw [waraw {aduw wuqulew. 13. Ххадув пашманлъиялълъул нахъа ххайир щолареб. {aduw _a^man;iya:ul na]a {ayir &olareb. 14. Ххазинадай гIарац те, гIедал яс россассе кье. {a#inaday farac te, fedal yas roSaSe pe. 15. Ххал гьабуни, бихьула, бихьарассда бичIчIула, бичIчIарассда жо лъала, лъарав чи витIун ккола. {al habuni, bi%ula, bi%araSda biZula, biZaraSda $o ;ala, ;araw xi wiTun Kola. 16. Ххалат арав вуссаравила, къокъид арав вуссинчIевила. {alat araw wuSarawila, qoqid araw wuSinzewila. 17. Ххалат бухIагийила ччохIол мугъзада бакъ. {alat bu\agiyila Xo\ol muv#ada baq. 18. Ххалатаб къокъ гьабизе бигьаяб, къокъаб ххалат гьабизе захIматаб. {alatab qoq habi#e bihayab, qoqab {alat habi#e #a\matab. 19. Ххалатасс къвал цIурабила, къокъасс магь баччарабила. {alataS qwal `urabila, qoqaS mah biXarabila. 20. Ххалатассул къвалакье щвечIев, къокъассул магжикье щвечIев. {alataSul qwalape &wezew, qoqaSul mag$ipe &wezew. 21. Ххалкъалда вихьизе щобде вахинеги ккогеги, гIадамаздасса ваххчизе кIкIалахъе лIугьинеги ккогеги. {alqalda wi%i#e &obde wa[inegi Kogegi, fadama#daSa wa{xi#e Jala]e /uhinegi Kogegi. 22. Ххалкъалда гьоркьоб къадру хвеялдасса, къадарги щун, къанабакье ккей лълъикIаб. {alqalda horpob qadru [weyaldaSa, qadargi &un, qanabape Key :ijab. 23. Ххалкъалда нух къосунареб. {alqalda nu[ qosunareb. 24. Ххалкъалде балагь бачIин хханассул гIайиб. {alqalde balah bazin {anaSul fayib. 25. Ххалкъалълъ нагIана кьуни, кьуруги биххулеб. {alqa: nafana puni, purugi bi{uleb. 26. Ххалкъалълъул жугьа – ралъдал карачел. {alqa:ul $uha - ra;dal karaxel. 27. Ххалкъалълъул рагIи битIараб. {alqa:ul rafi biTarab. 28. Ххалкъалълъул тушман – къаццандухъан. {alqa:ul tu^man - qaCandu]an. 29. Ххалкъул гIаламалълъе гIищкъул кьоги бан, дун кьодукь ххутIана, кьодул сакги тIун (дун къотIнов ххутIана къадал ракьанда). {alqul falama:e fi&qul pogi ban, dun podup {uTana, podul sakgi Tun (dun qoTnow {uTana qadal rapanda). 30. Ххамиз сордо кинаб магIидаян абурабила сордо цIцIарай ясалълъ. {ami# sordo kinab mafidayan aburabila sordo ~aray yasa:. Кици бижун буго сордо цIцIарай бахIаралда тIад. МагIарулазул гIадаталда рекъон, яс россассе кьола итни яги ххамиз сордоялълъ. НилIер бахIаралълъе цIцIан букIун буго ххамиз сордо. Эбелалълъ гьей йитIун йиго доба магIида бан бугеб цIцIалкIу босун ячIаян. Ясалда цIцIалкIу батун гьечIо. РекIел цо анищ бугей ясалълъухъа тоххаб суал борчIун буго - «Эбел, ххамиз сордо кинаб магIида»? kici bi$un bugo sordo ~aray ba\aralda Tad. mafarula#ul fadatalda reqon, yas roSaSe pola itni yagi {ami# sordoya:. ni/er ba\ara:e ~an bujun bugo {ami# sordo. ebela: hey yiTun yigo doba mafida ban bugeb ~alju bosun yazayan. yasalda ~alju batun hezo. rejel co ani& bugey yasa:u]a to{ab sual borzun bugo - «ebel, {ami# sordo kinab mafida»? 31. Ххамил базарган, мусру гьечIого, вукъаравила. {amil ba#argan, musru hezogo, wuqarawila. 32. Ххан нилIер гьобол гуро. {an ni/er hobol guro. 33. Ххан хведал вецце, лъимал гIедал рецце. {an [wedal weCe, ;imal fedal reCe. 34. Ххан хола, лагъги хола – кIиялго бащалъула. {an [ola, lavgi [ola - jiyalgo ba&a;ula. 35. Хханазда тIад кIусараб гIанкIу гIадин. {ana#da Tad jusarab fanju fadin. 36. Хханасс кьураб чол кIалдире раккуларел. {anaS purab xol jaldire raKularel. 37. Хханасс цIияб чухъа ретIани, баркулебила, мискинчиясс ретIани, гьаб кисса щварабилан гьикъулебила. {anaS `iyab xu]a reTani, barkulebila, miskinxiyaS reTani, hab kiSa &warabilan hiqulebila. 38. Хханассда асскIоб кIиго ламадур квани, цояб магIарзухъан бачIунебила. {anaSda aSjob jigo lamadur kwani, coyab mafar#u]an bazunebila. 39. Хханассде лълъикIав чиян абе, хабада ххухх-бурутI гIорцIцIизе ххер бижараб меххалълъ. {anaSde :ijaw xiyan abe, [abada {u{-buruT for~i#e {er bi$arab me{a:. 40. Хханассда нич гьечIеб, гьарчида бер гьечIеб. {anaSda nix hezeb, harxida ber hezeb. 41. Хханассда ццевессанги чода нахъассанги вилълъунге. {anaSda CeweSangi xoda na]aSangi wi:unge. 42. Хханассда тIад ххан толарев. {anaSda Tad {an tolarew. 43. Хханассул берталълъе гьанал бохх босун унел, мискинассул берталълъе квер хьвагIун унел. {anaSul berta:e hanal bo{ bosun unel, miskinaSul berta:e kwer %wafun unel. 44. Хханассул бокьове хIарамав гьессул кIалгIаялде унарев. {anaSul bopowe \aramaw heSul jalfayalde unarew. 45. Хханассул рокъоб дир гIакълу рекъоларо, дир рокъоб хханассул гIакълу рекъоларо. {anaSul roqob dir faqlu reqolaro, dir roqob {anaSul faqlu reqolaro. 46. Хханассул ххазинаялда камураб мискинчиссул анищазулI батарабила. {anaSul {a#inayalda kamurab miskinxiyaSul ani&a#u/ batarabila. 47. Хханассул цо ххиянат бихьани, ххалкъалълъ азарго ххиянат гьабулеб. {anaSul co {iyanat bi%ani, {alqa: a#argo {iyanat habuleb. 48. Ххангишил хIелеко гIадин, уне-унев ххутIагийила. {angi^il \eleko fadin, une-unew {uTagiyila. 49. Хханжар цIулал бугониги гIола, ракI маххул бугони. {an$ar `ulal bugonigi fola, raj ma{ul bugoni. 50. Хханжу тIагIине бокьани, тIепун ххинкIал гьарейила, квас тIагIине бокьани, буртаби ругIейила. {an$u Tafine bopani, Te_un {injal hareyila, kwas Tafine bopani, burtabi rufeyila. 51. Хханзабазда ххадубги хвел бугеб, тIадегIанал къоязеги аххир бугеб. {an#aba#da {adubgi [wel bugeb, Tadefanal qoya#egi a{ir bugeb. 52. Хханзабазулги ххан – маххщелила. {an#aba#ulgi {an - ma{&elila. НекIо заманалда цо улкаялда вукIаравила цо ххан. ГIакъилавги вукIаравила гьев, бахIарчиявги вукIаравила. nejo #amanalda co ulkayalda wujarawila co {an. faqilawgi wujarawila hew, ba\arxiyawgi wujarawila. Гьеб букIанила рагъ-кьал гIемераб заман. Жал теларилан лIугьарав тушманассдасса улка гьесс бигьаго цIунулаанила. heb bujanila rav-pal femerab #aman. $al telarilan /uharaw tu^manaSdaSa ulka heS bihago `unulaanila. ГIовул гIужде ваханиги, ххан гIедегIулев вукIинчIила чIчIужу ячине. Цо нухалълъ хханассда гьессул гIакълучиясс абунила fowul fu$de wa[anigi, {an fedefulew wujinzila Zu$u yaxine. co nu[a: {anaSda heSul faqluxiyaS abunila - «БетIер чIахъаяв ххан! Рагъ-кьал гIемераб заманги бугелълъул, нилIеда гьикъун къадарги щоларелълъул, дуего ирсилавги вукIине, чIчIужу ячун лълъикI гуродай дуцца?» - «beTer za]ayaw {an! rav-pal femerab #amangi buge:ul, ni/eda hiqun qadargi &olare:ul, duyego irsilawgi wujine, Zu$u yaxun :ij guroday duCa?» Ххан цин вуцIцIун чIчIанила, цинги гIакълучияссе баркала кьунила. «Валлагь, битIараб буго гIакълучиясс бицунеб жо. Дун рагъда чIвани яги бусада вегун хвани, гьечIо гури дир ирс босизе чи», – ян пикру гьабунила. Ячун лълъикIин чIчIужуян ракIалде кканила гьессда. {an cin wu~un Zanila, cingi faqluxiyaSe barkala punila. «walah, biTarab bugo faqluxiyaS bicuneb $o. dun ravda zwani yagi busada wegun [wani, hezo guri dir irs bosi#e xi», - yan _ikru habunila. yaxun :ijin Zu$uyan rajalde Kanila heSda. Гьаниб бачIанила щий ячиней абураб суалги. РекIее къабулай гIадан хханассул йикIинчIила. hanib bazanila &iy yaxine aburab sualgi. rejeye qabulay fadan {anaSul yijinzila. «Ца таралълъ мегIер толилан» абула, ххеххго тIибитIанила ххан чIчIужу ячине хIадурлъулев вукIиналълъул ххабар. Мадугьалихъ ругел хханзабазе бокьун букIанила гIолохъанав, гучав хханассулгун гIагарлъи гьабизе. Гьез чапарзаби ритIулел рукIанила гIолохъанав хханассухъе. Гьевин абуни гIедегIулев вукIинчIила рагIи кьезе. «ca tara: mefer tolilan» abula, {e{go TibiTanila {an Zu$u yaxine \adur;ulew wujina:ul {abar. maduhali] rugel {an#aba#e bopun bujanilan folo]anaw, guxaw {anaSulgun fagar;i habi#e. he# xa_ar#abi riTulel rujanila folo]anaw {anaSu]e. hewin abuni fedefulew wujunzila rafi pe#e. Цо къоялълъ цадахъ вазирзаби, нукарзабигун чанасса вуссун вачIунев вукIанила ххан. Гьезда данде кканила, цIулал магьги баччун ячIуней бадиссан бакъ баккарай гIадай берцинай яс. Рачлихъе щвезегIан гIодоеги къулун, хханассе салам кьунила ясалълъ. Гьей ясалълъул берзул чIоралълъ гулицца гIадин жиндир керен борлIанилан кканила хханассда. Гьессни хIал лъазе течIила. Жиндирго хханассулаб къадруги цIунун, тIокIав ясалълъухъги валагьичIого, анила ххан. Рокьи бугила рокьи. Гьелълъ ватIа гьавуларила хханги лагъги. Рокьул цIа рекIанила хханассда – кванан квен билълъунарила, гьекъон лълъим унарила, къасси макьу щоларила. Цо рахъалълъ, хханасс пикру гьабулеб букIанила, «Кин ячиней щияли лъаларей нухда дандчIварай яс?» Дой яс гьечIеб гIумруги гIумру гуреблъи бичIчIулеб букIанила гьессда. АхIанила гьесс жиндирго вазирзаби. Лъазабунила гьезда, ракьулIа яхъунги, ххеххлъи гьабун, дой берцинай яс ялагьеян. co qoya: cada] wa#ir#abi, nukar#abigun xanaSa wuSun wazunew wujanila {an. he#da dande Kanila, `ulal mahgi baXun yazuney badiSan baq baKaray faday bercinay yas. raxli]e &we#efan fodoyegi qulun, {anaSe salam punila yasa:. hey yasa:ul ber#ul zora: guliCa fadin $indir keren bor/anilan Kanila {anaSda. heSni \al ;a#e tezila. $indirgo {anaSulab qadrugi `unun, Tojaw yasa:u]gi walahizogo, anila {an. ropi bugila ropi. he: waTa hawularila {angi lavgi. ropul `a rejanila {anaSda - kwanan kwen bi:unarila, heqon :im unarebila, qaSi mapu &olarila. co ra]a:, {anaS _ikru habuleb bujanila, «kin yaxiney &iyali ;alarey nu[da dandzwaray ya?» doy yas hezeb fumrugi fumru gureb;i biZuleb bujanila heSda. a\anila heS $indirgo wa#ir#abi. ;a#abunila he#da, rapu/a ya]ungi, {e{;i habun, doy bercinay yas yalaheyan. Анила нукарзаби рахъ-рахъалде. Анила цо къо, анила лъабго къо. Ункъабилеб къоялълъ, ячун ясгун, гьелълъул эбел-эменгун, тIад руссанила гьел. Ясалдаги гьелълъул эбел-инссудаги тIад ретIун бугоанила тIутIу-хъухъураб ретIел. Хханасс буюрухъ кьунила гьезда берцинаб ретIел ретIеян. anila nukar#abi ra]-ra]alde. anila co qo, anila ;abgo qo. unqabileb qoya:, yaxun yasgun, he:ul ebel-emengun, Tad ruSanila hel. yasaldagi he:ul ebel-inSudagi Tad reTun bugoanila TuTu-]u]urab reTel. {anaS buyuru] punila he#da bercinab reTel reTeyan. Гьанибни кканила лълъиданиги ракIалда букIинчIеб жо. Ясалълъ цIехханила хханассул маххщел-пиша щибин бугебилан. Ххан велъанила. hanibni Kanila :idanigi rajalda bujinzeb $o. yasa: `e{anila {anaSul ma{&el-_i^a &ibin bugebilan. {an we;anila. - Щиб гьабизе дие маххщел? Ххан вукIин гIоларищ дие? – ян абунила гьесс. - &ib habi#e diye ma{&el? {an wujin folari& diye? - yan abunila heS. Гьеб меххалълъ ясалълъ абунила. heb me{a: yasa: abunila. - Мун ххан вукIин – гьеб цIакъ лълъикI буго. Хханго ххан вугониги, цо маххщелги букIине ккола чияссул. Маххщел ккола хханзабазулги ххан. - mun {an wujin - heb `aq :ij bugo. {ango {an wugonigi, co ma{&elgi bijine Kola xiyaSul. ma{&el Kola {an#aba#ulgi {an. Ххан тамашалъун валагьанила ясалълъухъ. ГьечIин жиндир маххщелилан абунила гьесс. {an tama^a;un walahanila yasa:u]. hezin $indir ma{&elilan abunila heS. Цо маххщалие гьев ругьунлъичIони, жий гьессие инарилан чIчIанила яс. co ma{&aliye ruhun;izoni, $iy heSiye inarilan Zanila yas. Рес букIинчIила, яс щвезе ккани, бокьаниги бокьичIониги, лъазабизе кколеб букIанила цо маххщел. ГIарац-меседалълъул машгьурав устарассухъе хьваданила ххан тIубараб лъагIелалълъ. Ругьунлъанила гьев маххщалие, цинги балагьун бер гIорцIцIулареб курхьенги гьабун, вачIанила ясалълъухъе. res bujinzila, yas &we#e Kani, bopanigi bopizonigi, ;a#abi#e Koleb bujanila co ma{&el. farac-meseda:ul ma^huraw ustaraSu]e %wadanila {an Tubarab ;afela:. ruhun;anila hew ma{&aliye, cingi balahun ber for~ulareb kur%engi habun, wazanila yasa:u]e. - Гьалехха тIатун буго дулI баххчун букIараб кIудияб гьунар. Гьанже дун дур йиго! – ян абунила ясалълъ. Бертаде къо цIцIан букIанила. Чанавени арав ххан тIагIанила. Анила къоял, анила моцIцIал. Ххан вачIунев вукIинчIила. Цо нухалълъ гIолохъанав хханассул улкаялде даран-базаралълъе рачIанила мадугьалихъ бугеб хханлъиялдасса даранчагIи. Хханассул абуралълъухъе росун рачIанила берцинал курхьаби, хIикматал баргъичал. Бер кIутIарабго лъанила гьелда баргъич хханасс гьабураб букIин. - hale{a Tatun bugo du/ ba{xun bujarab judiyab hunar. han$e dun dur yigo! - yan abunila yasa:. bertade qo ~an bujanila. xanaweni araw {an Tafanila. anila qoyal, anila mo~al. {an wazunew wujunzila. co nu[a: folo]anaw {anaSul ulkayalde daran-ba#ara:e razanila maduhali] bugeb {an;iyaldaSa daranxafi. {anaSul abura:u]e rosun razanila bercinal kur%abi, \ikmatal barvixal. ber juTarabgo ;anila helda barcix {anaS haburab bujin. Ясалълъ даранчагIазда гьикъанила баргъичал лълъицца гьаруралилан. ДаранчагIаз бицанила, Нижер хханассул вугила цIакъ гьунар бугев устар. Жидеда гьев киданиги вихьичIила. Бицунеб рагIанила хханасс асир гьавун вачIарав чи вугилан. Гьев гьунар тIокIав устарассдасса ватIалъизе гурилан, хъалаялълъув хьихьун вугила хханасс гьев. yasa: daranxafa#da hiqanila barvixal :iCa haruralilan. daranxafa# bicanila, ni$er {anaSul wugila `aq hunar bugew ustar. $ideda hew kidanigi wi%izila. bicuneb rafanila {anaS asir hawun wazaraw xi wugilan. hew hunar Tojaw ustaraSdaSa waTa;i#e gurilan, ]alaya:uw %i%un wigilu {uniS hew. ГьебсагIатго, хханассул боги бачун, къватIие яхъанила бахIарай. Щущахъ риххизарун тушманассул боялгун, ххвассар гьавунила гIолохъанав ххан. Рокъоре щвейгун, гьабунила бертин... hebsafatgo, {anaSul bogi baxun, qwaTiye ya]anila ba\aray. &u&a] ri{i#arun tu^manaSul boyalgun, {waSar hawunila folo]anaw {an. roqore &weygun, habunila bertin... - Дуцца абухъе, хханзабазулги ххан букIун буго маххщел, – ан абунила гIолохъанав хханасс жиндирго лълъадуда. - duCa abu]e, {an#aba#ulgi {an bujun bugo ma{&el, - an abunila folo]anaw {anaS $indirgo :aduda. 53. Хханзаби лъолебги – цохIого гванда, лагъзал регьулебги – гьагъабго гванда. {an#abi ;olebgi - co\ogo gwanda, lav#al rehulebgi - havabgo gwanda. 56. Хханлъиялдасса Аллагьасс реххиялдасса хханлъи жинццаго реххи лълъикIаб. {an;iyaldaSa allahaS re{iyaldaSa {an;i $inCago re{i :ijab. 57. Ххарадуниб щвараб лъимер лъезе бакI тIагIун рукIунел, къокъид щвараб боцIцIуда гьабизе жо тIагIун рукIунел. {aradunib &warab ;imer ;e#e baj Tafun rujunel, qoqid &warab bo~uda habi#e $o Tafun rujunel. 58. Ххарадунибги щвезе бегьулебила дарс. {aradunibgi &e#e behulebila dars. Херав чи сапаралълъ вахъине кканила. Кинниги нусгогIан сонги бан бугелълъул, цадахъ щуго сон барав васассул васги вачанила. ЦIакъ бакъ багIараб къоги букIанила, ццебе жеги ххалатаб нухги букIанила. Къаденахъеялде тату хванила херассул, вилълъине захIмалъанила. ЧIчIанила хIухь бахъизе гIодор. Гьелълъ херассе кумек гьабичIила. [eraw xi sa_ara: wa]ine Kanila. kinnigi nusgofan songi ban buge:ul, cada] &ugo son baraw wasaSul wasgi waxanila. `aq baq bafarab qogi bujanila, Cebe $egi {alatab nu[gi bujanila. qadena]eyalde tatu [wanila [eraSul, wi:ine #a\ma;anila. Zanila \u% ba]i#e fodor. he: [eraSe kumek habizila. Гьассда ракIалде кканила жиндие хвел гIагарлъулеб батилин, аххириссеб нухалълъ цо хъалиянгIаги бухIун лълъикIилан. ХIалиццаго гIадин, бахъанила херасс кисинисса къватIибе тамахьоги хилиги, кьуранила цо хъалиян. Огьогьой! ГьечIила кодоб цIагIелги сакIги! Щиб гьабилеб? Мурадалдеги щвечIогойищ хвелев? Хьул къотIанила херассул. haSda rajalde Kanila $indiye [wel fagar;uleb batilin, a{iriSeb nu[a: co ]aliyanfagi bu\un :ijilan. \aliCago fadin, ba]anila [eraS kisiniSa qwaTibe tama%ogi [iligi, puranila co ]aliyan. ohohoy! hezila kodob `afelgi sajgi! &ib habileb? muradalde &wezogoyi& [welew? %ul qoTanila [eraSul. Щванила маркIачIумехх. Бихьанила гьассда доба рикIкIада кунчIулеб-ссунеб цо цIа. Вохханила херав, гьаранила гьесс васакIода дове цIа босизе айилан. Векеранила вас цIадухъе, векеранила. ВачIанила цо сагIаталдассан, цIадул хIенехIги хъатиниб лъун. ГIажаиблъи гьабунила херасс, гьикъанила, кингIагийин гьессда, хъатинибги лъун, цIадул хIенехI гьанибе щвезегIан босизе кIвараб. &wanila marjazume{. bi%anila haSda doba riJada kunzuleb-Suneb co `a. wo{anila [eraw, haranila heS wasajoda dowe `a bosi#e ayilan. wekeranila was `adu]e, wekeranila. wazanila co safataldaSan, `adul \ene\gi ]atinib ;un. fa$aib;i habunila [eraS, hiqanila, kinfagi heSda, ]atinibgi ;un, `adul \ene\ hanibe &we#efan bosi#e jwarab. - ДахIадада, квер бухIунгутIизе, дицца хъатинибе цин сали бана, цинги гьелда тIад лъуна цIа рекIараб тIорччол кесек, – ан абунила разиго васасс. - da\adada, kwer bu\unguTi#e, diCa ]atinibe cin sali bana, cingi helda Tad ;una `a rejarab TorXol kesek, - an abunila ra#igo wasaS. КIудадацца берал данде рачанила. БетIер кIибикIанила. Цинги гьессул гьурмаде гьими рехханила. Цо лълъидеххунали вуссарав гIадин, гьесс абунила. judadaCa beral dande raxanila. beTer jibijanila. cingi heSul hurmade himi re{anila. co :ide{unali wuSaraw fadin, heS abunila. - Дида гьаб гIумруялда гIемераб жо малълъана гIадамаз, гIемераб жо дидагоги лъана. Цинги киданиги ракIалде кколароан ххарадуниб щуго сон барав гьитIинав васассги дарс кьелилан. - dida hab fumruyalda femerab $o ma:ana fadama#, femerab $o didagogi ;ana. cingi kidanigi rajalde Kolaroan {aradunib &ugo son baraw hiTinaw wasaSgi dars pelilan. 59. Ххарахьибго бугеб тIенкел, тIукъбиго чIвачIеб гIала. {ara%ibgo bugeb Tenkel, Tuqbigo zwazeb fala. 60. Ххарж гьабе, тIаде бачIунелда рекъон, хур босе, ресалда рекъон. {ar$ habe, Tade bazunelda reqon, [ur bose, resalda reqon. 61. Ххарж гьабичIого, ххайир щолареб. {ar$ habizogo, {ayir &olareb. 62. Ххаридаги лълъедаги лълъикIлъизабизе кIолареб унти букIунареб. {aridagi :edagi :ij;i#abi#e jolareb unti bujunareb. 63. ХхарилI къверкъ бихьунилан, къвекIаб цIцIум лIутулареб. {ari/ qwerq bi%unilan, qwejab ~um /utulareb. 64. Ххасалидасса гурелила хIинкъизе кколел, ххасалихълъиялдассайила. {asalidaSa gurebila \inqi#e Kolel, {asali];iyaldaSayila. 65. Ххасалил бакъалдаги божуге, тушманассул велъиялдаги божуге. {asalil baqaldagi bo$uge, tu^manaSul we;iyaldagi bo$uge. 66. Ххасалил кьогIлъи бихьичIессда ихдалил гьуинлъи лъалареб. {asalil pof;i bi%izeSda i[dalil huin;i ;alareb. 67. Ххасалил лълъикIлъи ххинаб ратIлицца борцунеб. {asalil :ij;i {inab raTliCa borcuneb. 68. Ххасалил ратIлие риидал ургъе, роол хIалтIуе ххасало ургъе. {asalil raTliye riidal urve, rool \alTuye {asalo urve. 69. Ххасалил ххинлъиялдаги божуге, хханассул чучлъиялдаги божуге. {asalil {in;iyaldagi bo$uge, {anaSul xux;iyaldegi bo$uge. 70. Ххасало гьабураб гьор кунеб бече. {asalo haburab hor kuneb bexe. 71. Ххасало гIазу бачIони, риидал цIцIад балареб. {asalo fa#u bazoni, riidal ~ad balareb. 72. Ххасало мегIер бацIие те. {asalo mefer ba`iye te. 73. Ххасало мегIер те, риидал гIор те. {asalo mefer te, riidal for te. 74. Ххасало хьихьизе – лъарагIазе, риидал къинлъаризе – магIарулазе (накIкIазул хIакъалълъулI). {asalo %i%i#e - ;arafa#e, riidal qin;ari#e - mafarula#e (naJa#ul \aqa:u/). 75. Ххасало хIажалъулеб риидалго балагье. {asalo \a$a;uleb riidalgo balahe. 76. Ххасало цIакъав нилIерлъаги, риидал цIакъав чиярлъаги. {asalo `aqaw ni/er;agi, riidal `aqaw xiyar;agi. 77. Ххасел ун – их, рии ун – ххасалихълъи. {asel un - i[, rii un - {asali];i. 78. Ххасел ххинаб бугони, их квачараб бачIунеб. {asel {inab bugoni, i[ kwaxarab bazuneb. 79. Ххасел чIчIовулI цIцIад бани, цIцIани къинлъулI гIазу балеб. {asel Zowu/ ~ad bani, ~ani qin;u/ fa#u baleb. 80. Ххаселалълъ ххасалил гIамал гьабураб лълъикIаб, рииялълъ роол гIамал гьабураб лълъикIаб. {asela: {asalil famal haburab :ijab, riiya: rool famal haburab :ijab. 81. Ххаселги ихги цоцалълъа рахъиялълъул гIаламатал, гIадилазул гьурал, ихги рииги цоцалълъа рахъиялълъул гIаламатал, ххалат рахъарал цIцIадал. {aselgi i[gi coca:a ra]iya:ul falamatal, fadila#ul hural, i[gi riigi coca:a ra]iya:ul falamatal, {alat ra]aral ~adal. 82. Ххаслихъе бечедав ихдал мискинлъулев. {asli]e bexedaw i[dal miskin;ulew. 83. Ххаслихъе дагIнида гьаб гIи лълъилилан гьикъидал, жиндир бугилан абурабила. Ихдал гьикъидал, бетIергьанчияссул бугилан абурабила. {asli]e dafniCa hab fi :ililan hiqidal, $indir bugilan aburabila. i[dal hiqidal, beTerhanxiyaSul bugilan aburabila. 84. Ххаслихълъиялде къараб меххалълъ никIкIиццаги цIакъ хIанчIулеб. {asli];iyalde qarab me{a: niJiCagi `aq \anzuleb. 85. ХхатIа кколарев чи вукIунарев {aTa Kolarew xi wujunarew. 86. Ххвалчада гурхIел гьечIеб, гулида берал гьечIел. {walxada gur[el hezeb, gulida beral hezel. 87. Ххвалчада нахъа гьелда рекъараб гъежги къваригIунебила. {walxada na]a helda reqarab ve$gi qwarifunebila. Ххунздерил хханасс ссверухъ ругел росабазул гIадамазда кIуди-кIудиял магъалаби лъолел рукIун руго. Цо-цояз инкар гьабулеб букIун буго магъало кьезе. ЦIакъго хханассда данде чIчIун вукIун вуго Балахьунисса ГIадалавилан абулев бахIарчи. Гьесс росдал гIадамаздаги абулеб букIун буго хханассе магъало кьезе кколарилан. Гьединал чагIи хханассги, щиб хIила-макру ургъунги, тIагIинарулел рукIун руго. Чанги хIал бихьун буго ГIадалав тIагIинавизеги, мурадалдени щун гьечIо. {un#deril {anaS Sweru] rugel rosaba#ul fadama#da judu-judiyal mavalabi ;olel rujun rugo. co-coya# inkar habuleb bujun bugo mavalo pe#e. `aqgo {anaSda dande Zun wujun wugo bala%uniSa fadalawilan abulew ba\arxi. heS rosdal fadama#dagi abuleb bujun bugo {anaSe mavalo pe#e Kolarilan. hedinal xafi {anaSgi, &ib [ila-makru urvungi, Tafinarulel rujun rugo. xangi \al bi%un bugo fadalaw Tafinawi#egi, muradaldeni &un hezo. ХIукму кканила ГIадалав гьоболлъухъ ахIизе, цо кинаб бугониги багьанаги батун, гьев чIвазе. ВачIанила ГIадалав ахIаралълъуве. Хханасс гьев кIудияб хIурматалда къабул гьавунила. Квана-гьекъолев вукIарав ГIадалассда къеда ригъарал жал шуршулел рихьанила. Щаклъанила жиндиего цо хIила-рекIкI гьабизехъин букIиналда. ХъващтIан тIадеги вахъун, ххвалчада кверги лъун, ГIадалав рукъ бакьулI чIчIун вуго. Хханасс гьессда абун буго дур ххвалчадул цIакълъийин, киссайин гьеб щвараб. БичIчIанила ГIадалассда хханасс жив ххвалчадасса ватIа гьавизехъин вукIин. ЦIцIан лъалинисса ххвалченги бахъун, гIебеде гьебги битIун, гьесс хханассда абунила - - Ххвалчада нахъа гьалда рекъараб гъежги къваригIуна! \ukmu Kanila fadalaw hobol;u] a\i#e, co kinab bugonigi bahanagi batun, hew zwa#e. wazanila fadalaw a\ara:uwe. {anaS hew judiyab \urmatalda qabul hawunila. kwana-heqolew wujaraw fadalaSda qeda rivaral $al ^ur^ulel ri%anila. &ak;anila $indiyego co \ila-reJ habi#e]in bujinalda. ]wa&Tan Tadegi wa]un, {walxada kwergi ;un, fadalaw ruq bapu/ Zun wugo. {anaS heSda abun bugo dur {walxadul `aq;iyin, kiSayin heb &warab. biZanila fadalaSda {anaS $iw {walxadaSa waTa hawi#e]in wujin. ~an ;aliniSa {walxengi ba]un, febede hebgi biTun, heS {anaSda abunila - {walxada na]a halda reqarab ve$gi qwarifuna! 88. Ххвалчадасса бергьарабги – хIила, тункIидасса гIужилабги – хIила. {walxadaSa berharabgi - \ila, tunjidaSa fu$ilabgi - \ila. 89. Ххвалчадул балалда бусен тIамурав, туманкIул кIалалда макьу бухьарав. {walxadul balalda busen Tamuraw, tumanjul jalalda mapu bu%araw. 90. Ххвалчадул къвакIиялдасса къалмил тамахлъи бергьунеб. {walxadul qwajiyaldaSa qalmil tama[;i berhuneb. 91. Ххвалчадул лебаллъиялда кьурул борххалъи лъалареб. {walxadul lebal;iyalda purul bor{a;i ;alareb. 92. Ххвалчацца биххизабичIеб бо ххарбицца биххизабурабила. {walxaCa bi{i#abizeb bo {arbiCa bi{i#aburabila. 93. Ххвалчацца къотIичIеб мацIцIалълъ къотIулеб. {walxaCa qoTizeb ma~a: qoTuleb. 94. Ххвалчацца къотIичIеб носоцца къотIулареб. {walxaCa qoTizeb nosoCa qoTulareb. 95. Ххвалчацца къотIулареб квер – гьудуллъи. {walxaCa qoTulareb kwer - hudul;i. 96. Ххвалчацца тIутI чIварав ЧIалдасса ГIусман. {walxaCa TuT zwaraw zaldaSa fusman. 97. Ххвалчен рекIараб борче, кьалда мунго бергьунеб, рагIи битIараб бице, мун кидаго къолареб. {walxen rejarab borxe, palda mungo berhuneb, rafi biTarab bice, mun kidago qolareb. 98. Ххеххго нахъе вахъине кколелълъув гIодов чIчIоге. {e{go na]e wa]ine Kole:uw fodow Zoge. 99. Ххер гьечIеб магIарда гIи хьихьулареб, рак чIвачIеб гъотIода пихъ бижулареб. {er hezeb mafarda fi %i%ulareb, rak zwazeb voToda _i] bi$ulareb. 100. Ххер тIогьиллъулеб, тIад саву ккедал, лъимадул рекIел тIегь бортулеб, эбел хведал. {er Tohil;uleb, Tad sawu Kedal, ;imadul rejel Teh bortuleb, ebel [wedal. 101. ХхерчIчIегIер, чIарххалат. {erZefer, zar{alat. 102. Ххеххаб гважуцца беццаб когIо гьабулебила. {e{ab gwa$uCa beCab kofo habulebila. 103. Ххеххаб гIор ралъдахъе щоларебила. {e{ab for ra;da]e &olarebila. 104. Ххеххаб цIцIад ххеххго къотIулеб. {e{ab ~ad {e{go qoTuleb. 105. Ххеххго бачIунеб, кватIун унеб жойила къварилъи. {e{go bazuneb, kwaTun uneb $oyila qwari;i. 106. Ххеххго гIуцIцIараб ххеххго биххулебила. {e{go fu~arab {e{go bi{ulebila. 107. Ххеххго рекIараб цIа ххеххго ссунеб. {e{go rejarab `a {e{go Suneb. 108. Ххеххдари гIайиб буго, гIодов виччай рецц буго. {e{dari fayib bugo, fodow wiXay reC bugo. 109. ХхинкI босарасс тIор босе. {inj bosaraS Tor bose. 110. ХхинкIазде – щвартIиххалат, хуриве – рагIадххалат. {inja#de - &warTi{alat, [uriwe - rafad{alat. 111. ХхинкIилI хьвайи гьечIони, богIое гIей гьечIеб. {inji/ %wayi hezoni, bofoye fey hezeb. 112. Ххиял букIанила хераб гIанкIудал Ханал гьарилилан, къинлъарилилан. {iyal bujanila [erab fanjudal [anal harililan, qin;arililan. 113. Ххиял хIорлъугеги, сапар бигъунгеги. {iyal \or;ugegi, sa_ar bivugegi. 114. Ххиянатав гьудулассдасса дудего ругьунаб гьойго лълъикIаб. {iyanataw hudulaSdaSa dudego ruhunab hoygo :ijab. 115. Ххиянатчи чияда божуларев. {iyanatxi xiyada bo$ularew. 116. Ххонжрое лълъикIаб бакI – лъалиниб, цIадуе лълъикIаб бакI – гъансситоялълъуб. {on$roye :ijab baj - ;alinib, `aduye :ijab baj - vanSitoya:ub. 117. Ххонжрол ругъун сахлъулебила, мацIцIил ругъун сахлъуларебила. {on$rol ruvun sa[;ulebila, ma~il ruvun sa[;ularebila. 118. Ххузе гуребила ражи букIунеб, ччузейила. {u#e gurebila ra$i bujuneb, Xu#eyila. 119. Ххулжил гIаг багьаравгун гIагарлъиги барщулеб. {ul$il fag baharawgun fagar;igi bar&uleb. 120. ХхуличIони, кIал бацIцIалъулареб, чуричIони, черхх бацIцIалъулареб. {ulizoni, jal ba~a;ulareb, xurizoni, xer{ ba~a;ulareb. 121. Ххун гьан гуреб, къинлъун хоно гуреб. {un han gureb, qin;un [ono gureb. 122. Ххунздерил гIадат хвани, гIандалазул балъ холеб. (Ххунздерил гIадат гIандалазул балъалда бащадаб). {un#deril fadat [wani, fandala#ul ba; [oleb. ({un#deril fadat fandala#ul ba;alda ba&adab). 123. Ххунзахъ тIалъиялде цIцIад балаго, ТIелекье бакъ щвани, Ххунзахъе цIцIер щолеб. {un#a] Ta;iyalde ~ad balago, Telepe baq &wani, {un#a]e ~er &oleb. 124. Ххунздерил мугIрузда ругел буртузул хIихIидиялълъ гьанир ругел гIулби хIорлъизаризе бегьараб меххалълъ, анссадерил гьабзазул хIапиялълъ ГIарахъмагIарда ругел гIиял щайила хьихьизе бегьуларел? {un#deril mufru#da rugel burtu#ul \a\adiya: hanir rugel fulbi \or;i#ari#e beharab me{a:, anSaderil hab#a#ul \a_iya: fara]mafarda rugel fiyal &ayila %i%i#e behularel? 125. ХхунчIруз седараб хьаг, хIацIцIуцца седараб тIалъел. {unzru# sedarab %ag, \a~uCa sedarab Ta;el. 126. Ххухх кодобе босани, куй гIодобе биччазе кколеб. {u{ kodobe bosani, kuy fodobe biXa#e Koleb. 127. Ххухх-бурутI хьихьаразул кIал нахул цIурабила, бессдал лъимал хьихьаразул ракI ццидал цIурабила. {u{-buruT %i%ara#ul jal na[ul `urabila, beSdal ;imal %i%ara#ul raj Cidal `urabila. 128. Хханжу тIагIине бокьани, тIепун ххинкIал гьарейила, квас тIагIине бокьани, буртаби ругIейила. {an$u Tafine bopani, Te_un {injal hareyila, kwas Tafine bopani, burtabi rufeyila. 129. Ххвелал гьаруге, дандеясс дурго ххулжал гьаризе гурин. {welal haruge, dandeyaS durgo {ul$al hari#e gurin. 130. Ххунги ччунги – кIиябго цадахъ букIунареб. {ungi Xungi - jiyabgo cada] bujunareb. 131. Ххунги ччунги – цоязе, бацIцIа-бакине – цогиязе. {ungi Xungi - coya#e, ba~a-bakine - cogida#e.

Ц c 1. Ца таралълъ мегIер толеб. ca tara: mefer toleb. 2. Цаби гьечIеб кIал - гьобо гьечIеб гьабирукъ. cabi hezeb jal - hobo hezeb habiruq. 3. Цаби лълъикIал Аллагьассго рижарал, гьава лълъикIаб живго гIураб ракьалълъул. cabi :ijal allahaSgo ri$aral, hawa :ijab $iwgo furab rapa:ul. 4. Цабзакье гIолареб гIоссокье щвана. cab#ape folareb foSope &wana. 5. Цагъур лълъикIай – чехь лълъикIай, росс лълъикIай – жийго лълъикIай. cavur :ijay - xe% :ijay, roS :ijay - $iygo :ijay. 6. Цадахъ кваналезда гьикъун тIаме цIцIам. cada] kwanale#da hiqun Tame ~am. 7. Царада гьикъарабила дуе дур лълъади кинай йигейилан. Гьелълъ жаваб кьурабила - лълъадул эбел жиндирго россассе кинай йикIарай ятаниги, гьединай йигилан. carada hiqarabila duye dur :adi kinay yigeyilan. he: $awab purabila - :adul ebel $indirgo roSaSe kinay yijaray yatanigi, hedinay yigilan. 8. Царада макьилIги гIанкIуялила рихьулел. carada mapi/gi fanjuyalila ri%ulel. 9. Царада ракIалда - гIанкIуял, гIанкIуязда ракIалда - муч. carada rajalda - fabjuyal, fanjuya#da rajalda - mux. 10. Царае балагьалълъе ккараб жо жиндирго цIцIокойила. caraye balaha:e Karab $o $indirgo ~okoyila. 11. Царакьа хIинкъун, лIутиялдасса, цигун вагъун, хвей лълъикI. carapa \inqun, /utiyaldaSa, cigun wavun, [wey :ij. 12. Царал бикьи къваригIунеб бакIги букIунебила, бацIил бикьи къваригIунеб бакIги букIунебила. caral bipi qwarifuneb bajgi bujunebila, ba`il bipi qwarifuneb bajgi bujunebila. 13. Царал кIал гъунани, гъадиццаги букъулебила ракьа. caral jal vunani, vadiCagi buqulebila rapa. 14. Царал – рукIун, гъадил – бусен. caral - rujun, vadil - busen. 15. Царахъе щварабги – бацIие, бацIихъе щварабги – бацIие. cara]e &warabgi - ba`iye, ba`i]e &warabgi - ba`iye. 16. Царацца бацIида гьикъарабила гьадигIан цIакъ дур габур щиб гьабун биццалъарабилан. БацIицца жаваб кьурабила, жиндирго къваригIелалълъ жибго ун, биццалъанилан. caraCa ba`ida hiqarabila hadifan `aq dur gabur &ib habun biCa;arabilan. ba`iCa $awab purabila, $indirgo qwarifela: $ibgo un, biCa;anilan. 17. Царацца веццарухъанассул гъвесс кваналаребила. caraCa waCaru]anaSul vweS kwanalarebila. 18. Царацца тIанчIазда гьикъулебила - жинцца нуж лъабго къоялълъищила хьихьилел, лъабго моцIцIалълъищилан. ТIанчIаз жаваб кьолебила - лъабго къоялълъ хьихьеян. caraCa Tanza#da hiqulebila - $inCa nu$ ;abgo qoya:i&ila %i%ilel, ;abgo mo~a:i&ilan. Tanza# $awab polebila - ;abgo qoya: %i%eyan. 19. Царгъида нахъаги тушман ватулев, чолода нахъаги хъумур батулеб. carvida na]agi tu^man watulew, xoloda na]agi ]umur batuleb. 20. Цер кибе аниги – рачIчI ххадуб. cer kibe anigi - raZ {adub. 21. Цилгун гени кваналареб. cilgun geni kwanalareb. 22. Цида релълъарав вукIаниги, гьудул гьудул вуго. cida re:araw wujanigi, hudul hudul wugo. 23. Цидул кутакалдасса царал хIила бергьараб. cidul kutakaldaSa caral \ila berharab. 24. Цин бихьараб – беццаб, кIиабизе бихьараб – рекъаб. cin bi%arab - beCab, jiabi#e bi%arab - reqab. 25. Цилгун гени кванаге, гIабдалассулгун маххссара гьабуге. cilgun geni kwanage, fabdalaSulgun ma{Sara habuge. 26. Цин бицани – берцинаб, кIицIцIул бицани – мухьучIаб. cin bicani - bercinab, ji~ul bicani - mu%uzab. 27. Цин вихьарав – гьобол, кIиабизе вихьарав – гьудул. cin wi%araw - hobol, jiabi#e wi%araw - hudul. 28. Цин вихьун чи лъаларев. cin wi%un xi ;alarew. 29. Цин гъол кьурдухъе кьурде, цинги дуего бокьухъе кьурде. cin vol purdu]e purde, cingi duyego bopu]e purde. 30. Цин гьабизе кIкIухIаллъани, кIицIцIул гьабизе кколеб. cin habi#e Ju\al;ani, ji~ul habi#e Koleb. 31. Цин гьабун, лълъикIлъи гIолареб. cin habun :ij;i folareb. 32. Цин гьабураб лълъикIлъи гIоларессе тIокIаб гьабуге. cin haburab :ij;i folareSe Tojab habuge. 33. Цин гьекъарав кIицIцIул меххтула. cin heqaraw ji~ul me{tula. 34. Цин гIакъилассда гьикъе, цинги мунго ургъе. cin faqilaSda hiqe, cingi mungo urve. 35. Цин – каралълъ чIван, цин – хIохьолI чIван. cin - kara: zwan, cin - \o%o/ zwan. 36. Цин кьалбал риччай, цинги эххедеги а. cin palbal riXay, cingi e{edegi a. 37. Цин кIал бухIарассила карщиде ххеххго пулеб. cin jal bu\araSila kar&ide {e{go _uleb. 38. Цин кIанцIана гарцIцI, мун – борчIана, кIиабизеги кIанцIана – борчIана, лъабабизеги кибе борчIулебан бихьила! cin jan`ana gar~, mun borzana, jiabi#egi jan`ana - borzana, ;ab'abi#egi kibe borzuleban bi%ila! 39. Цин кIодолъулел, кIицIцIул гьитIинлъулел. cin jodo;ulel, ji~ul hiTin;ulel. 40. Цин мекъсса кколел, цин ритIун кколел, битIун ккараб гьабе, мекъсса ккараб те. cin meqSa Kolel, cin riTun Kolel, biTun Karab habe, meqSa Karab te. 41. Цин ургъейила, ххадуб кьвагьейила. cin urveyila, {adub pwaheyila. 42. Цин хIама хIобода бухьейила, ххадуб Аллагьассул цIцIобалда тейила. cin \ama \oboda bu%eyila, {adub allahaSul ~obalda teyila. 43. Цин цIцIердассан хъущтIараб хIамагицин кIиабизе цIцIерде бахунаребила. cin ~erdaSan ]u&Tarab \amagicin jiabi#e ~erde ba[unarebila. 44. Цин чияде ккун чи ххутIуларев. cin xiyade Kun xi {uTularew. 45. Циналълъул гъоркьагьабихъила, циналълъул тIассагьабихъила (чияссул гIумру цо ккураб хIалалда букIунаребила). cina:ul vorpahabi]ila, cina:ul TaSahabi]ila (xiyaSul fumru co Kurab \alalda bujunarebila). 46. Циналълъул гIор кваналеб, циналълъул лъар кваналеб. vina:ul for kwanaleb, cina:ul ;ar kwanaleb. 47. Цингиялдасса гьанже лълъикI, эбелалдасса яс лълъикI. cingiyaldaSa han$e :ij, ebelaldaSa yas :ij. 48. Цин-цин битIараб рагIиги гьерессилъулеб, цо-цо меххалълъ битIун гьабураб хIалтIиги мекъсса кколеб. cin-cin biTarab rafigi hereSi;uleb, co-co me{a: biTun haburab \alTigi meqSa Koleb. 49. Цин-цин гьорчоги чи вихьунила гирулеб. cin-cin horxogi xi wi%unila giruleb. 50. Цин-цин гьудулги тушманлъулев, цин-цин тушманги гьудуллъулев. cin-cin hudulgi tu^man;ulew, cin-cin tu^mangi hudul;ulew. 51. Цин-цин гIабдалассги бицунеб гIакъилаб рагIи, цин-цин гIакъилги мекъсса ккезе бегьулев. cin-cin fabdalaSgi bicuneb faqilab rafi, cin-cin faqilgi meqSa Ke#e behulew. 52. Цин-цин гIакъилги къосунев, цо-цо гIайиб гIалимчияссдаги кколеб. cin-cin faqilgi qosunew, co-co fayib falimxiyaSdagi Koleb. 53. Цин-цин кьили чол мугъалда букIунебила, цин-цин бетIергьанчияссул мугъалда букIунебила. cin-cin pili xol muvalda bujunebila, cin-cin beTerhanxiyaSul muvalda bujunebila. 54. Цицца гъалбацI чIваларо, гъадицца цIцIум чIваларо. ciCa valba` zwalaro, vadiCa ~um zwalaro. 55. Цо багьана бугелда рекъечIесс кIиго багьана бугей хьихьизе кколей. co bahana bugelda reqezeS jigo bahana bugey %i%i#e Koley. 56. Цо бакIалда чIчIараб лълъим ххеххго махIцуна. co bajalda Zarab :im {e{go ma\cuna. 57. Цо бахIарчилъи лIугьунилан, реццги гьабуге, цо къадараб жо ккунилан, къадараб цIцIарги чIваге. co ba\arxi;i /uhunilan, reCgi habuge, co qadarab $o Kunilan, qadarab ~argi zwage. 58. Цо бер кьижун бугони, цоялълъ ворчIухъанлъи ккве. co ber pi$un bugoni, coya: worzu]an;i Kwe. 59. Цо берцинай ясалълъ тIад квер бахъидал, ТIасса унти унеб заман букIана. Ругел щинал ясал къочананиги, Къоял аралдасса сахлъулев гьечIо. co bercinay yasa: Tad kwer ba]idal, TaSa unti uneb #aman bujana. rugel &inal yasal qoxanigi, qoyal araldaSa sa[;uley hezo. 60. Цо бетIералда лълъикI лъала, кIиго бетIералда дагьабги лълъикI лъала. co beTeralda :ij ;ala, jigo beTeralda dahabgi :ij ;ala. 61. Цо бихьараб хьодуе те. co bi%arab %oduye te. 62. Цо бице, кIиго бице – гъваридаб бице. co bice, jigo bice - vwaridab bice. 63. Цо босизе кIоларесс - “КIиго кье дихъе”, – ян абурабила. co bosi#e jolareS - "jigo pe di]e", - yan aburabila. 64. Цо боххида чи вилълъунарев, цояб гьакибер чIчIун, цояб гирулареб. co bo{ida xi wi:unarew, coyab hakiber Zun, coyab girulareb. 65. Цо бугеб рукIкIенги – рорлъи тIекъаб, цо вугев васги – гIамал мекъав. co bugeb ruJengi ror;i Teqab, co wugew wasgi - famal meqaw. 66. Цо бугессул къосараб, къого бугессул битIараб гIи. co bugeSul qosarab, qogo bugeSul biTarab fi. 67. Цо ганчIил къед лIугьунаро, цо гъотIол ах лIугьунаро. co ganzil qed /uhunaro, co voTol a[ /uhunaro. 68. Цо гулиццаги цер холеб, цо рагIуццаги кечI холеб. co guliCagi cer [oleb, co rafuCagi kej [oleb. 69. Цо гурони гIумру гьечIеб, кIицIцIул дунялалде риччаларел. co guroni fumru hezeb, ji~ul dunyalalde riXalarel. 70. Цо гъая гьечIеб берцинлъи букIунаребила. co vaya hezeb bercin;i bujunarebila. 71. Цо гъая гьечIого, гъветI бакъваларо, цо гIузру гьечIого, ракI бечIаларо. co vaya hezogo, vweT baqwalaro, co fu#ru hezogo, raj bezalaro. 72. Цо гъотIол ах лIугьунареб, цо хIамил гвай букIунареб, цо чияссул бо гIолареб. co voTol a[ /uhunareb, co \amil gway bujunareb, co xiyaSul bo folareb. 73. Цо гьабе – царал гьабе, хъергъуян гъеду ккоге. co habe - caral habe, ]ervuyan vedu Koge. 74. Цо гьабулев чиги вукIунев, цо тIад рекъолев чиги вукIунев. co habulew xigi wujunew, co Tad reqolew xigi wujunew. 75. Цо гьабураб бечеги тIасса цаби гьечIеб буго. co haburab bexegi TaSa cabi hezeb bugo. 76. Цо гьекъарасс кIигоги гьекъолеб. co heqaraS jigogi heqoleb. 77. Цо гьересси бицарасс нусгоги бицунеб. co hereSi bicaraS nusgogi bicuneb. 78. Цо гьересси бицарассда кIиабизе божуларел. co hereSi bicaraSda jiabi#e bo$ularel. РосулIе ахIи бан лълъикI, гIадамазул букIунеб кеп бихьизеян ракIалде ккун буго вехьассда. - БацI! БацI! ГIиялълъ бацI речIчIун буго! Ххеххго рачIа! – ян ахIдон вуго гьев. ХIалуцун тIаде щварал гIадамал, вехьассдеги хьандолаго, нахъ руссун руго. ГIемер кватIичIого, вехьассул гIиялълъ речIчIун руго бацIал. КигIан цIакъ вехьасс гьарай бачаниги, цо гIадамасс гIин тIамун гьечIо. БацIазги лълъикIаб хъвехъари гьабун буго. Вехьассго гIадал ххвелал гьарулел рукIаралила, жив гIуруцца восун унев вугилан, цо гIолохъанчияссги. КIиабизе, унго-унголъун гIуруцца восун унеб меххалълъ, лълъиццаго бер тIамичIебила гьессухъги. rosu/e a\i ban :ij, fadama#ul bujuneb ke_ bi%i#eyan rajalde Kun bugo we%aSda. - ba`! ba`! fiya: ba` reZun bugo! {e{go raza! - yan a\don wugo hew. \alucun Tade &waral fadamal, we%aSdegi %andolago, na] ruSun rugo. femer kwaTizogo, we%aSul fiya: reZun rugo ba`al. kifan `aq we%aS haray baxanigi, co fadamaS fin Tamun hezo. ba`a#gi :ijab ]we]ari habun bugo. we%aSgo fadal {welal harulel rujaralila, $iw furuCa wosun unew wugilan, co folo]anxiyaSgi. jiabi#e, ungo-ungo;un furuCa wosun uneb me{a:, :iCago ber Tamizebila heSu]gi. 79. Цо гIила гьечIого, гIадан мискинлъуларо. co fila hezogo, fadan miskin;ularo. 80. Цо гIила гьечIого, нухда моххмохх лъоларилан абурабила царацца. co fila hezogo, nu[da mo{mo{ ;olarilan aburabila caraCa. 81. Цо гIила гьечIого цIцIад балареб, цо гIила гьечIого бакъ щолареб. co fila hezogo ~ad balareb, co fila hezogo baq &olareb. 82. Цо гIиялълъажо хъунги, бертин гьабейила, цIцIалкIу кIутIунги, берталълъ роххел загьир гьабейила. co fiya:a$o ]ungi, bertin habeyila, ~alju juTungi, berta: ro{el #ahir habeyila. 83. Цо гIункIкI царгъикь гьабулебила, цо гIункIкI авлахъалда гьабулебила. co funJ carvip habulebila, co funJ awla]alda habulebila. 84. Цо жо бикъарасс кинабго бикъарабиланги кколеб, цо гьересси бихьарассул кинабго гьерессиянги кколеб. co $o biqaraS kinabgo biqarabilangi Koleb, co hereSi bi%araSul kinabgo hereSiyangi Koleb. 85. Цо жо ракIалда гьечIого, гьедигIан гьитIинаб хIалтIухъ гьедигIан кIудияб мухь кьеларин дуццаян абурабила бакьучалълъ бацIида. co $o rajalda hezogo, hedifan hiTinab \alTu] hedifan judiyab mu% pelarin duCayan aburabila bapuxa: ba`ida. БацIицца бакьуч гуккулеб букIанила, жиндир анцIгониги кьарияб куйги бугила, мун квине ракIалдецин ккезеги ккечIила, бачIайила картIинисса къватIибе. Гьедин батани, жиб щибизейила къваригIун бугебилан чIчIанила бакьуч. Жинда давла батун бугин, гьеб жиндир добе бехъерхъизе кумек къваригIун бугилан абунила бацIицца. Жинцца дуе бащдаб давлаги кьелила. - Валагь, бачIинаро! – ян абунила бакьучалълъ. – Цо жо ракIалда гьечIого, гьедигIан гьитIинаб хIалтIухъ гьедигIан кIудияб мухь кьеларо дуцца! ba`iCa bapux guKuleb bujanila, $indir an`gonigi pariyab kuygi bugila, mun kwine rajaldecin Ke#egi Kezila, bazayila karTiniSa qwaTibe. hedin batani, $ib &ibi#eyila qwarifun bugebilan Zanila bapux. $inda dawla batun bugin, heb $indir dobe be]er]i#e kumek qwarifun bugilan abunila ba`iCa. $inCa duye ba&dab dawlagi pelila. - walah, bazinaro! - yan abunila bapuxa:. - co $o rajalda hezogo, hedifan hiTinab \alTu] hedifan judiyab mu% pelaro duCa! 86. Цо каранда кIиго ракI букIунареб, цо кIазикь кIиго бетIер букIунареб. co karanda jigo raj bujunareb, co ja#ip jigo beTer bujunareb. 87. Цо кваритIа кIиго палугьан кьурдуларев. co kwariTa jigo _aluhan purdularew. 88. Цо квералълъ гарацIцI бухьунареб (цо квералълъ хъат чIвалареб). co kwera: gara~ bu%unareb (co kwera: ]at zwalareb). 89. Цо квешаб гIамал гьечIого чи бечелъуларев. co kwe^ab famal hezogo xi bexe;ularew. 90. Цо ккалараб мугьалълъ цогидабги хвезабулеб. co Kalarab muha: cogidabgi [we#abuleb. 91. Цо ккве, цер ккве. co Kwe, cer Kwe. 92. Цо куйдул рехъен лIугьунаро, цо гъотIол ах лIугьунаро. co kudul re]en /uhunaro, co voTol a] /uhunaro. 93. Цо къадарав чиясс бодаго къадараб цIцIар чIвалеб. co qadaraw xiyaS bodago qadarab ~ar zwaleb. 94. Цо къвачIа кIиго гьабихъ балареб. co qwaza jigo habi] balareb. 95. Цо къоялълъ дудаго хIехьезе кIолареб жо гIумруялълъго хIехьезе тIамугеян гьарун буго вокьуларессе кьолей ясалълъ инссуда. co qoya: dudago \e%e#e jolareb $o fumruya:go \e%e#e Tamugeyan harun bugo wopulareSe poley yasa: inSuCa. 96. Цо къоялълъ гIодор чIчIани, кIиго къоялълъ хIалтIизе кколел. co qoya: fodor Zani, jigo qoya: \alTi#e Kolel. 97. Цо къоялълъ нахъбахъун тараб жо – нусго къоялълъ нахъбахъун тараб жо. co qoya: na]ba]un tarab $o - nusgo qoya: na]ba]un tarab $o. 98. Цо къоялълъ ццебе бекьараб анкьицца ццебе баккулеб. co qoya: Cebe beparab anpiCa Cebe baKuleb. 99. Цо кьабун бекичIелда цоги кьабе. co pabun bekizelda cogi pabe. 100. Цо кIалзул хIухьелгицин кIиго батIияб - гьохьани бахьараб, пуни цIцIорораб. co jal#ul \u%elgicin jigo baTiyab - ho%ani ba%arab, _uni ~ororab. 101. Цо кIатIи гьечIого, тIамах гуруларо, цо гIила гьечIого, гьумер багIарлъуларо. co jaTi hezogo, Tama[ gurularo, co fila hezogo, humer bafar;ularo. 102. Цо кIовокIе, кIкIвахI реххизе кIоларищан, кIвечIони, хвараб дур хIалтIи. co jowoje, Jwa\ re{i#e jorari&an, jwezoni, [warab dur \alTi. 103. Цо кIудиялдасса кIиго гьитIинаб бергьунеб. co judiyaldaSa jigo hiTinab berhuneb. 104. Цо кIудиялдасса кIиго рекъараб лълъикIаб. co judiyaldaSa jigo reqarab :ijab. 105. Цо лахIзаталда жанив бахIарчиги вахъунев, цо лахIзаталда жаниб чилъиги холеб. co la\#atalda $aniw ba\arxigi wa]unew, co la\#atalda $anib xi;igi [oleb. 106. Цо лъалиниб кIиго хханжар лъолареб. co ;alinib jigo {an$ar ;olareb. 107. Цо мокъида кIиго хIелкил бакъан рекъоларо, хIал рекъоларел росс-лълъадул ригьин ххалат ххутIуларо. co moqida jigo \elkil baqan reqolaro, \al reqolarel roS-:adul rihin {alat {uTularo. 108. Цо натIицца тIупила, тIеренчедалълъ юкъила. co naTiCa Tu_ila, Terenxeda: yuqila. 109. Цо нухалълъ ваччулев чи, хIатIал ххадур рехъерхъани, тIокIав ваччуларев. co nu[a: waXulew xi, \aTal {adur re]er]ani, Tojaw waXularew. 110. Цо нухалълъ дур узденг ккурассул кIицIцIул дуццаги ккве. co nu[a: dur u#deng KuraSul ji~ul duCagi Kwe. 111. Цо нухалълъ къун чIчIарав къого нухалълъ къун чIчIезе кколев. co nu[a: qun Zaraw qogo nu[a: qun Ze#e Kolew. 112. Цо нухалълъ мекъи ккезегIан, лъабго нухалълъ гьикъун лълъикI. co nu[a: meqi Ke#efan, ;abgo nu[a: hiqun :ij. 113. Цо нухалълъ чинхъани, ссабру гьабе, кIиабизе чинхъани, ххеххлъи гьабе. co nu[a: xin]ani, Sabru habe, jiabi#e xin]ani, {e{;i habe. 114. Цо пайда камураб квешлъи букIунареб. co _ayda kamurab kwe^;i bujunareb. 115. Цо рагIи гIоларессе нусго рагIиги гIолареб. co rafi folareSa nucgo rafigi folareb. 116. Цо рагIудалъун тIубалеб калам кIиго рагIудалъун бицунге. co rafuda;un Tubaleb kalam jigo rafuda;un bicunge. 117. Цо рагIуе цо рагIи гIолеб, цо бакIалдассан цо ригьин гIолеб. co rafuye co rafi foleb, co bajaldaSan co rihin foleb. 118. Цо рагIул чанго магIна букIинеги бегьулеб, чанго рагIул цо магIна букIинеги бегьулеб. co raful xango mafna bujinegi behuleb, xango raful co mafna bujinegi behuleb. 119. Цо рекIелI кIиго рокьи гьунареб. co reje/ jigo ropi hunareb. 120. Цо рекIелI кIигояссе бакI букIунареб. co reje/ jogoyaSe baj bujunareb. 121. Цо речIчIараб гIужда щвечIони, кIиабизеги речIчIе. co reZarab fu$da &wezoni, jiabi#egi reZe. 122. Цо речIчIаралълъ кIиго чIварав. co reZara: jigo zwaraw. 123. Цо речIчIе, гIужда щвеледухъ речIчIе, цо кьабе – ресалда ххадуб ккеледухъ кьабе. co reZe, fu$da &weledu] reZe, co pabe - resalda {adub Keledu] pabe. 124. Цо росулI цо гIабдал гIун вугилан абурабила ХIажихIума – дибирасс. co rosu/ co fabdal fun wugilan aburabila \a$i\uma - dibiraS. 125. Цо рузманалълъе цо ххутIба гIолебила. co ru#mana:e co {uTba folebila. 126. Цо сагIаталълъ ссабру гьабе, мунго бахIарчи вахъине. co safata: Sabru habe, mungo ba\arxi wa]ine. 127. Цо сон бараб меххалълъ гIорцIмада цо лълъикIаб гIамал кIочон толебила, кIиго квешаб гIамал лъалебила. co son barab me{a: for`mada co :ijab famal joxon tolebila, jigo kwe^ab famal ;alebila. 128. Цо сордо гурищилан, гъадил гIумру гъотIода арабила. co sordo guri&ilan, vadil fumru voToda arabila. 129. Цо сусур тIезеги гьелда рекъараб захIмат къваригIунеб. co susur Te#egi helda reqarab #a\mat qwarifaneb. 130. Цо тоххаб рагIиялълъ нусго гIакъилаб рагIи хвезабулеб, цо гьерессиялълъ нусго битIараб хвезабулеб. co to{ab rafiya: nusgo faqilab rafi [we#abuleb, co hereSiya: nusgo biTarab [we#abuleb. 131. Цо тушманги – гIемеравила, нусго гьудулги – дагьавила. co tu^mangi - femerawila, nusgo hudulgi - dahawila. 132. Цо тIуни щиб болъонидасса рас, кIиго тIуни щиб. co Tuni &ib bo;onidaSa ras, jigo Tuni &ib. 133. Цо ххинкI бикьун кьезеги чIчIужу йикIун лълъикIила. co {inj bipun pe#egi Zu$u yijun :ijila. 134. Цо ххунзахъев гьечIого, боги буцIцIунаребила, кIиго ххунзахъев гьоркьове ккани, боги биххулебила. co {un#a]ew hezogo, bogi bu~unarebila, jigo {un#a]ew horpowe Kani, bogi bi{ulebila. 135. Цо хъамураб хъандие гIолареб, цин чияссде ккун, чи ххутIуларев. co ]amurab ]andiye folareb, cin xiyaSde Kun, xi {uTularew. 136. Цо хъатIикь кIиго хъарпуз ккуни, кIиябго бортун унеб. co ]atip jigo ]ar_u# Kuni, jiyabgo bortun uneb. 137. Цо хъатикь – цIцIам, цо хъатикь – цIцIал. co ]atip - ~am, co ]atip - ~al. 138. Цо хIай букIунареб, кIиго чи бергьунеб. co \ay bujunareb, jigo xi berhuneb. 139. Цо хIал ккве, гьоркьохъеб ккве. co \al Kwe, horpo]eb Kwe. 140. Цо чиги бо букIуна, богIанаб ракI бугони, боги рехъен букIуна, чахъабилъун ругони. co xigi bo bujuna, bofanab raj bugoni, bogi re]en bujuna, xa]abi;un rugoni. 141. Цо чияссул боцIцIудалъун кIиго гьудул вахъунарев. co xiyaSul bo~uda;un jigo hudul wa]unarew. 142. Цо-цо тушман камурав бахIарчи вукIунаро, Гьудул гьалмагъ тIагIарав цониги ватуларо. co-co tu^man kamuraw ba\arxi wujunaro, hudul halmav Tafaraw conigi watularo. 143. Цо цIцIогь гьабурасс анцIабилебги гьабулеб. co ~oh haburaS an`abilebgi habuleb. 144. Цо цIулал – раххан, цо маххул – газа. co `ulal - ra{an, co ma{ul - ga#a. 145. Цо цIураб бугьнаццаги лал лIугIулеб, цо тIамураб галуццаги мегIер бегулеб. co `urab buhnaCagi lal /ufuleb, co Tamurab galuCagi mefer beguleb. 146. Цо чахъдадасса кIиго тIехь бахъулареб, цо бахIарчи кIицIцIул холарев. co xa]dadaSa jigo Te% ba]ulareb, co ba\arxi ji~ul [olarew. 147. Цо чахъдае – квар, кIигоялълъе – тIил. co xa]daye - kwar, jigoya:e - Til. 148. Цо чахъу кIанцIаралълъуссан киналго кIанцIулел, цо чиясс гьабураб жо киназго гьабулеб. co xa]u jan`ara:uSan kinalgo jan`ulel, co xiyaS haburab $o kina#go habuleb. 149. Цо чиясс гьабураб къадараб жо нусгояссда бихьулеб, азаргояссда рагIулеб. co xiyaS haburab qadarab $o nusgoyaSda bi%uleb, a#argoyaSda rafuleb. 150. Цо чиясс гьабураб хIалихьатаб жоялълъ росуго ссурулеб. co xiyaS haburab \ali%atab $oya: rosugo Suruleb. 151. Цо чиясс росу берцин гьабулеб, цолоцца къед берцин гьабулеб. co xiyaS rosu bercin habuleb, coloCa qed bercin habuleb. 152. Цо чиясс ячарай кIиго чIчIужу – цо лъалиниб лъураб кIиго ххвалчен. co xiyaS yaxaray jigo Zu$u - co ;alinib ;urab jigo {walxen. 153. Цо чияссги бо буцIцIунеб, цо чияссги бо биххулеб. co xiyaSgi bo bu~uneb, co xiyaSgi bo bi{uleb. 154. Цо чияссда бицараб – ххалкъалдаго бицараб жо. co xiyaSda bicarab - {alqaldago bicarab $o. 155. Цо чияссе кIиго чиги бойила. co xiyaSe jigo xigi boyila. 156. Цо чияссул бахIарчилъиялълъ ЦIцIор бахъиларо. co xiyaSul ba\arxi;iya: ~or ba]ilaro. 157. Цо чияссул бо гIоларо, цо гьецIцIол си гIоларо. co xiyaSul bo folaro, co he~ol si folaro. 158. Цо чияссул боцIцIудалъун кIиго гьудул вукIунарев. co xiyaSul bo~uda;un jigo hudul wujunarew. 159. Цо чIчIаралълъуб кIигоги чIчIун. co Zara:ub jigogi Zun. 160. Цо чIваралълъ хъумур гIорцIцIуларебила. co zwara: ]umur for~ularebila. 161. Цоги – гIемер, азаргоги – дагь. cogi - femer, a#argogi - dah. 162. Цогиязул адаб гьабунгутIи – жиндирго адаб гьабунгутIи. cogiya#ul adab habunguTi - $indirgo adab habunguTi. 163. Цого вас – рукъалълъул ххан. cogo was - ruqa:ul {an. 164. Цого вас эбел-инссуе Аллагь-аварагила. cogo was ebel-inSuye allah-awaragila. 165. Цого жо кIицIцIулги бицунге, кIиго чиясс бицунеб жоялда гъоркье гIинги ккоге. cogo $o ji~ulgi bicunge, jigo xiyaS bicuneb $oyalda vorpe fingi Koge. 166. Цого инссул анцIабго лъимерги анцIго батIияб ххассияталълъул рукIунелила. cogo inSul an`abgo ;imergi an`go baTiyab {aSiyata:ul rujunelila. 167. Цого иш гIемер буго, бечедассе цIцIар щолеб, Гьебго иш гIелму буго, мискинчи инжилъулеб. cogo i^ femer bugo, bexedaSe ~ar &oleb, hebgo i^ felmu bugo, miskinxi in$i;uleb. 168. Цогърониб гъваргъвар гурев, гъабуда делдел гурев. covronib vwarvwar gurew, vabuda deldel gurew. 169. Цогърониб гьури барай, гьороб бакъ барай. covronib huri baray, horob baq baray. 170. ЦохIо бугеб бечеги тIехI бараб буго. co\o bugeb bexegi Te\ barab bugo. 171. ЦохIо гIонкIкIоццаги хвезабулеб зобгIанассеб чIагIдал рагI, цохIо чияссги хвезабулеб ххалкъалълъулго рахIат. co\o fonJoCagi [we#abuleb #obfanaSeb zafdal raf, co\o xiyaSgi [we#abuleb {alqa:ulgo ra\at. 172. ЦохIо килищ къотIани, тIолабго черххалда унтула. co\o kili& qoTani, Tolabgo xer{alda untula. 173. ЦохIо мугьалълъги цIцIалеб цIцIадиро цо рахъалде. co\o muha:gi ~aleb ~adiro co ra]alde. 174. ЦохIо цIияб кици лъазеги годекIаниб къо реххейила. co\o `iyab kici ;a#egi godejanib qo re{eyila. 175. Цо-цо бергьенлъи къеялдасса квешабги букIунеб. co-co berhen;i qeyaldaSa kwe^abgi bujuneb. 175. Цо-цо гьересси оцол багьаябги букIунебила. co-co hereSi ocol bahayabgi bujunebila. 176. Цо-цо къоялълъ цо-цо рагIиниги лъачIони, хIамилгIанги гIундул ххалалъулел. co-co qoya: co-co rafinigi ;azoni, \amilfangi fundul {ala;ulel. 177. Цо-цо кIалзул ссадакъа кверзулалдассаги къиматаб букIунеб. co-co jal#ul Sadaqa kwer#ulaldaSagi qimatab bujuneb. 178. Цо-цо меххалълъ квешаб гьойги лълъикI хIапдолебила. co-co me{a: kwe^ab hoygi :ij \a_dolebila. 179. Цо-цо меххалълъ чияссул гьоко гъоркьа тIадеги гирула. co-co me{a: xiyaSul hoko vorpa Tadegi girula. 180. Цо-цо ккун бищараб хьодол мугьалълъги къали цIолебила. co-co Kun bi&arab %odol muha:gi qali `olebila. 181. Цо-цо ккун тIинкIулеб лълъел къатIраялълъги гамачI борлIулеб. co-co Kun Tinjuleb :el qaTraya:gi gamaz bor/uleb. 182. Цо-цо ккун тIинкIулеб лълъел къатIраялълъулги къечI хьвазе гIураб лълъим лIугьунебила. co-co Kun Tinjuleb :el qaTraya:ulgi qez %wa#e furab :im /uhunebila. Цо гIолилав гIелму цIцIализе рикIкIаде ун вукIун вуго. Къоял ун руго, моцIцIал ун руго. ГIолилассда ракIалде ккун буго, унеб заманги бугила, цIцIалиялдассан жиндие гIураб лъайги щолеб гьечIилан. Реххун тун цIцIалигун, раччун тIахьазул цIурал ххулжалгун, рокъове вачIунев вукIун вуго. co folilaw felmu ~ali#e riJade un wujun wugo. qoyal un rugo, mo~al un rugo. folilaSda rajalde Kun bugo, uneb #amangi bugila, ~aliyaldaSan $indiye furab ;aygi &oleb hezilan. re{un tun ~aligun, raXun Ta%a#ul `ural {ul$algun, roqowe wazunew wujun wugo. БухIун щун бакъги букIун буго, бакъван гIолилассул щекIер-мукъулукъги букIун буго. Нухдани ицц-лъар бугеб бакI батун гьечIо. Аххирги гьав щун вуго лълъел къатIраби тIинкIулеб цо кьурда ццеве. ГIодор ххулжалги лъун, гIолиласс тIинкIулеб лълъеда гъоркье дангъура ккун буго. Заман гIемер аниги, гьассие къеч хьвазе гIураб лълъим щун буго. bu\un &un baqgi bujun bugo, baqwan folilaSul &eqer-muquluqgi bujun bugo. nu[dani iC-;ar bugeb baj batun hezo. a{irgi haw &un wugo :el qaTrabi Tinjuleb co purda Cewe. fodor {ul$algi ;un, folilaS Tinjuleb :eda vorpe danvura Kun bugo. #aman femer anigi, haSiye qex %wa#e furab :im &un bugo. - ВахI! – ан пикру гьабун буго гIолиласс. – ГьадигIан лъедерго тIинкIулел къатIрабазул къеч хьвазе гIураб лълъим лIугьунеб буго. Къол цо-цо рагIи лъазабуни, дие гIураб лъай щвезеги бегьулагури! ВукIарабго бакIалде нахъ вуссун вуго вас. ЛълъикIав гIалимчи вахъун гурони, рокъовеги вачIун гьечIо. - wa\! - an _ikru habun bugo folilaS. - hadifan ;edergo Tinjulel qaTraba#ul qex %wa#e furab :im /uhuneb bugo. qol co-co rafi ;a#abuni, diye furab ;ay &we#egi behulaguri! wujarabgo bajalde na] wuSun wugo was. :ijaw falimxi wa]un guroni, roqowegi wazun hezo. 183. Цо-цониги гIайиб хханассул ясалдаги кколебила. co-conigi fayib {anaSul yasaldagi Kolebila. 184. Цо-цониги гIакъилаб жо гIабдалассги бицунеб. co-conigi faqilab $o fabdalaSgi bicuneb. 185. Цо-цониги гIакъилги мекъи кколевила. co-conigi faqilgi meqi Kolewila. 186. Цо-цониги оцол багьаябги букІунебила гьересси. co-conigi ocol bahayabgi bujunebila hereSi. 187. ЦоцIцIул бицани – берцинаб, кIицIцIул бицани – мухьучIаб. co~ul bucani - bercinab, ji~ul bicani - mu%uzab. 188. ЦоцIцIул кIодолъулевила чи, кIицIцIул гьитIинлъулевила. co~ul jodo;ulewila xi, ji~ul hiTin;ulewila. 189. ЦоцIцIул кIусизе кIкIухIаллъарав, кIицIцIул кIусизе кколев. co~ul jusi#e Ju\al;araw, ji~ul jusi#e Kolew. 190. ЦоцIцIул рижула, кIицIцIул хола. co~ul ri$ula, ji~ul [ola. 191. Цояб бер беццассда кIиябго бер беццасс беццук-беццукилан абурабила. coyab ber beCaSda jiyabgo ber beCaS beCuk-beCukilan aburabila. 192. Цояб бералълъе цояб бер бокьичIогойила гьоркьоб мегIер бижараб. coyab bera:e coyab ber bopizogoyila horpob mefer bi$arab. 193. Цояб бихьичIого, цояб лъаларебила. coyab bi%izogo, coyab ;alarebila. 194. Цояб гьабулаго, цогиябги кIочон тоге. coyab habulago, cogiyabgi joxon toge. 195. Цояб квер лIулIачIого, цояб квер бацIцIунареб. coyab kwer /u/azogo, coyab kwer ba~unareb. 196. Цояб сон цояб соналълъул лагъ. coyab son coyab sona:ul lav. 197. Цояб хъат данде къан, цояб гъоркье кквечIони, магIарухъ бетIер бахъулареб. coyab ]at dande qan, coyab vorpe Kwezoni, mafaru] beTer ba]ulareb. 198. Цояб цоялда релълъараб мегIер букIунареб, цоял цоязда релълъарал лъимал рукIунарел. coyab coyalda re:arab mefer bujunareb, coyal coya#da re:aral ;imal rujunarel. 199. Цояв виххичIого, цояв вуцIцIунарев. coyaw wi{izogo, coyaw wu~unarew. 200. Цояв гIабдал вугони, дандиявгIаги цIцIодорав вукIине ккола. coyaw fabdal wugoni, dandiyawfagi ~odoraw wujine Kola. 201. Цояв гIорцIцIун кIанцIолевила, цояв вакъун кIанцIолевила. coyaw for~un jan`olewila, coyaw waqun jan`olewila. 202. Цояз гIуцIцIулеб дуниял, цояз биххулеб. coya# fu~uleb duniyal, coya# bi{uleb. 203. Цоязе – ххунги ччунги, цогиязе – ччузецин щолареб дуниял. coya#e - {ungi Xungi, cogiya#e - Xu#ecin &olareb duniyal. 204. Цоялда тIад кIиго лъе, кIигоялда тIад лъабго лъе (къадахъанассул кици). coyalda Tad jigo ;e, jigoyalda Tad ;abgo ;e (qada]anaSul kici). 205. Цоялда тIад кIиго лъуни, лъабго гIола. coyalda Tad jigo ;uni, ;abgo fola. 206. Цояссе – авалалда, цояссе – аххиралда. coyaSe - awalalda, coyaSe - a{iralda. 207. Цояссе – цIа, цояссе – кIкIуй. coyaSe - `a, coyaSe - Juy. 208. Цояссул бер цIцIодораб, цояссул квер цIцIодораб. coyaSul ber ~odorab, coyaSul kwer ~odorab. 209. Цояссул ххвалчен бакIаб, цояссул зар бакIаб. coyaSul {walxen bajab, coyaSul #ar bajab. Цо рес къотIараб меххалълъ, бодуе хъвезежо кьеян гьарун, ХIажимурад живго ун вуго гІухьбузухъе. Жиндихъе вачIарав чи щивали лъачIев вехьасс гьессухъ гIин тIамун гьечIо. ХIажимурадги гьевги рагъизеги ккун руго. ЛълъикIго зарал вехьассдаги щун руго, дагьалги цIцIикIкIун ХIажимурадидаги щун руго. Валлагь, бахIарзал, заруе ХIажимурад ххвалчадуе гIадав ватичIилан гьалмагъзабазда бицараб меххалълъ, ХIажимурадил рекIарав КIудияв Таймасханицца ХIажимурадие гьаб кици тIамун буго. co res qoTarab me{a:, boduye ]we#e$o peyan harun, \a$imurad $iwgo un wugo fu%bu#u]e. $indi]e wazaraw xi &iwali ;azew we%aS heSu] fin Tamun hezo. \a$imuradgi hewgi ravi#egi Kun rugo. :ijgo #aral we%aSdagi &un rugo, dahalgi ~iJun \a$imuradidagi &un rugo. walah, ba\ar#al, #aruye \a$imurad {walxaduye fadaw watizilan halmav#aba#da bicarab me{a:, \a$imuradil rejaraw judiyaw taymas{aniCa \a$imuradiye hab kici Tamun bugo.

РикIкIанкIаби   РикIкIанкIаби riJanjabi رێگانگابێ 0 - чIо zo ڃۈ (цIияб рагIи) 1 - цо co ښۈ 2 - кIиго jigo گێڬۈ 3 - лъабго ;abgo ڸابڬۈ 4 - ункъго unqgo ئۇنقڬۈ 5 - щуго &ugo ۺۇڬۈ 6 - анлIго an/go انڶڬۈ 7 - анкьго anpgo انڨڬۈ 8 - микьго mipgo مێڨڬۈ 9 - ичIго izgo ئێڃڬۈ 10 - анцIго an`go انڝڬۈ 11 - анцIила цо an`ila co انڝێلا ښۈ 12 - анцIила кIиго an`ila jigo انڝێلا گێڬۈ 13 - анцIила лъабго an`ila ;abgo انڝێلا ڸابڬۈ 14 - анцIила ункъго an`ila unqgo انڝێلا ئۇنقڬۈ 15 - анцIила щуго an`ila &ugo انڝێلا ۺۇڬۈ 16 - анцIила анлIго an`ila an/go انڝێلا انڶڬۈ 17 - анцIила анкьго an`ila anpgo انڝێلا انڨڬۈ 18 - анцIила микьго an`ila mipgo انڝێلا مێڨڬۈ 19 - анцIила ичIго an`ila izgo انڝێلا ئێڃڬۈ 20 - къого qogo قۈڬۈ 21 - къоло цо qolo co قۈلۈ ښۈ 22 - къоло кIиго qolo jigo قۈلۈ گێڬۈ 23 - къоло лъабго qolo ;abgo قۈلۈ ڸابڬۈ 24 - къоло ункъго qolo unqgo قۈلۈ ئۇنقڬۈ 25 - къоло щуго qolo &ugo قۈلۈ ۺۇڬۈ 26 - къоло анлIго qolo an/go قۈلۈ انڶڬۈ 27 - къоло анкьго qolo anpgo قۈلۈ انڨڬۈ 28 - къоло микьго qolo mi[go قۈلۈ مێڨڬۈ 29 - къоло ичIго qolo izgo قۈلۈ ئێڃڬۈ 30 - лъеберго ;ebergo ڸېبېرڬۈ 31 - лъебералда цо ;eberalda co ڸېبېرالدا ښۈ 32 - лъебералда кIиго ;eberalda jigo ڸېبېرالدا گێڬۈ 33 - лъебералда лъабго ;eberalda ;abgo ڸېبېرالدا ڸابڬۈ 34 - лъебералда ункъго ;eberalda unqgo ڸېبېرالدا ئۇنقڬۈ 35 - лъебералда щуго ;eberalda &ugo ڸېبېرالدا ۺۇڬۈ 36 - лъебералда анлIго ;eberalda an/go ڸېبېرالدا اڶڬۈ 37 - лъебералда анкьго ;eberalda anpgo ڸېبېرالدا انڨڬۈ 38 - лъебералда микьго ;eberalda mipgo ڸېبېرالدا مێڨڬۈ 39 - лъебералда ичIго ;eberalda izgo ڸېبېرالدا ئێڃڬۈ 40 - кIикъого jiqogo گێقۈڬۈ 41 - кIикъоялда цо jiqoyalda co گێقۈيالدا ښۈ 42 - кIикъоялда кIиго jiqoyalda jigo گێقۈيالدا گێڬۈ 43 - кIикъоялда лъабго jiqoyalda ;abgo گێقۈيالدا ڸابڬۈ 44 - кIикъоялда ункъго jiqoyalda unqgo گێقۈيالدا ئۇنقڬۈ 45 - кIикъоялда щуго jiqoyalda &ugo گێقۈيالدا ۺۇڬۈ 46 - кIикъоялда анлIго jiqoyalda an/go گێقۈيالدا انڶڬۈ 47 - кIикъоялда анкьго jiqoyalda anpgo گێقۈيالدا انڨڬۈ 48 - кIикъоялда микьго jiqoyalda mipgo گێقۈيالدا مێڨڬۈ 49 - кIикъоялда ичIго jiqoyalda izgo گێقۈيالدا ئێڃڬۈ 50 - кIикъоялда анцIго jiqoyalda an`go گێقۈيالدا انڝڬۈ 51 - кIикъоялда анцIила цо jiqoyalda an`ila co گێقۈيالدا انڝێلا ښۈ 52 - кIикъоялда анцIила кIиго jiqoyalda an`ila jigo گێقۈيالدا انڝێلا گێڬۈ 53 - кIикъоялда анцIила лъабго jiqoyalda an`ila ;abgo گێقۈيالدا انڝێلا ڸابڬۈ 54 - кIикъоялда анцIила ункъго jiqoyalda an`ila unqgo گێقۈيالدا انڝێلا ئۇنقڬۈ 55 - кIикъоялда анцIила щуго jiqoyalda an`ila &ugo گێقۈيالدا انڝێلا ۺۇڬۈ 56 - кIикъоялда анцIила анлIго jiqoyalda an`ila an/go گێقۈيالدا انڝێلا انڶڬۈ 57 - кIикъоялда анцIила анкьго jiqoyalda an`ila anpgo گێقۈيالدا انڝێلا انڨڬۈ 58 - кIикъоялда анцIила микьго jiqoyalda an`ila mipgo گێقۈيالدا انڝێلا مێڨڬۈ 59 - кIикъоялда анцIила ичIго jiqoyalda an`ila izgo گێقۈيالدا انڝێلا ئێڃڬۈ 60 - лъабкъого ;abqogo ڸابقۈڬۈ 61 - лъабкъоялда цо ;abqoyalda co ڸابقۈيالدا ښۈ 62 - лъабкъоялда кIиго ;abqoyalda jigo ڸابقۈيالدا گێڬۈ 63 - лъабкъоялда лъабго ;abqoyalda ;abgo ڸابقۈيالدا ڸابڬۈ 64 - лъабкъоялда ункъго ;abqoyalda unqgo ڸابقۈيالدا ئۇنقڬۈ 65 - лъабкъоялда щуго ;abqoyalda &ugo ڸابقۈيالدا ۺۇڬۈ 66 - лъабкъоялда анлIго ;abqoyalda an/go ڸابقۈيالدا انڶڬۈ 67 - лъабкъоялда анкьго ;abqoyalda anpgo ڸابقۈيالدا انڨڬۈ 68 - лъабкъоялда микьго ;abqoyalda mipgo ڸابقۈيالدا مێڨڬۈ 69 - лъабкъоялда ичIго ;abqoyalda izgo ڸابقۈيالدا ئێڃڬۈ 70 - лъабкъоялда анцIго ;abqoyalda an`go ڸابقۈيالدا انڝڬۈ 71 - лъабкъоялда анцIила цо ;abqoyalda an`ila co ڸابقۈيالدا انڝێلا ښۈ 72 - лъабкъоялда анцIила кIиго ;abqoyalda an`ila jigo ڸابقۈيالدا انڝێلا گێڬۈ 73 - лъабкъоялда анцIила лъабго ;abqoyalda an`ila ;abgo ڸابقۈيالدا انڝێلا ڸابڬۈ 74 - лъабкъоялда анцIила ункъго ;abqoyalda an`ila unqgo ڸابقۈيالدا انڝێلا ئۇنقڬۈ 75 - лъабкъоялда анцIила щуго ;abqoyalda an`ila &ugo ڸابقۈيالدا انڝێلا ۺۇڬۈ 76 - лъабкъоялда анцIила анлIго ;abqoyalda an`ila an/go ڸابقۈيالدا انڝێلا انڶڬۈ 77 - лъабкъоялда анцIила анкьго ;abqoyalda an`ila anpgo ڸابقۈيالدا انڝێلا انڨڬۈ 78 - лъабкъоялда анцIила микьго ;abqoyalda an`ila mipgo ڸابقۈيالدا انڝێلا مێڨڬۈ 79 - лъабкъоялда анцIила ичIго ;abqoyalda an`ila izgo ڸابقۈيالدا انڝێلا ئێڃڬۈ 80 - ункъого unqogo ئۇنقۈڬۈ 81 - ункъоялда цо unqoyalda co ئۇنقۈيالدا ښۈ 82 - ункъоялда кIиго unqoyalda jigo ئۇنقۈيالدا گێڬۈ 83 - ункъоялда лъабго unqoyalda ;abgo ئۇنقۈيالدا ڸابڬۈ 84 - ункъоялда ункъго unqoyalda unqgo ئۇنقۈيالدا ئۇنقڬۈ 85 - ункъоялда щуго unqoyalda &ugo ئۇنقۈيالدا ۺۇڬۈ 86 - ункъоялда анлIго unqoyalda an/go ئۇنقۈيالدا انڶڬۈ 87 - ункъоялда анкьго unqoyalda anpgo ئۇنقۈيالدا انڨڬۈ 88 - ункъоялда микьго unqoyalda mipgo ئۇنقۈيالدا مێڨڬۈ 89 - ункъоялда ичIго unqoyalda izgo ئۇنقۈيالدا ئێڃڬۈ 90 - ункъоялда анцIго unqoyalda an`go ئۇنقۈيالدا انڝڬۈ 91 - ункъоялда анцIила цо unqoyalda an`ila co ئۇنقۈيالدا انڝێلا ښۈ 92 - ункъоялда анцIила кIиго unqoyalda an`ila jigo ئۇنقۈيالدا انڝێلا گێڬۈ 93 - ункъоялда анцIила лъабго unqoyalda an`ila ;abgo ئۇنقۈيالدا انڝێلا ڸابڬۈ 94 - ункъоялда анцIила ункъго unqoyalda an`ila unqgo ئۇنقۈيالدا انڝێلا ئێنقڬۈ 95 - ункъоялда анцIила щуго unqoyalda an`ila &ugo ئۇنقۈيالدا انڝێلا ۺۇڬۈ 96 - ункъоялда анцIила анлIго unqoyalda an`ila an/go ئۇنقۈيالدا انڝێلا گێڬۈ 97 - ункъоялда анцIила анкьго unqoyalda an`ila anpgo ئۇنقۈيالدا انڝێلا ڸابڬۈ 98 - ункъоялда анцIила микьго unqoyalda an`ila mipgo ئۇنقۈيالدا انڝێلا مێڨڬۈ 99 - ункъоялда анцIила ичIго unqoyalda an`ila izgo ئۇنقۈيالدا انڝێلا ئێڃڬۈ 100 - нусго nusgo نۇسڬۈ 101 - нусиялда цо nusiyalda co نۇسێيالدا ښۈ 102 - нусиялда кIиго nusiyalda jigo نۇسێيالدا گێڬۈ 103 - нусиялда лъабго nusiyalda ;abgo نۇسێيالدا ڸابڬۈ 110 - нусиялда анцIго nusiyalda an`go نۇسێيالدا انڝڬۈ 120 - нусиялда къого nusiyalda qogo نۇسێيالدا قۈڬۈ 130 - нусиялда лъеберго nusiyalda ;ebergo نۇسێيالدا ڸېبېرڬۈ 140 - нусиялда кIикъого nusiyalda jiqogo نۇسێيالدا گێقۈڬۈ 150 - нусиялда кIикъоялда анцIго nusiyalda jiqoyalda an`go نۇسێيالدا گێقۈيالدا انڝڬۈ 160 - нусиялда лъабкъого nusiyalda ;abqogo نۇسێيالدا ڸابقۈڬۈ 170 - нусиялда лъабкъоялда анцIго nusiyalda ;abqoyalda an`go نۇسێيالدا ڸابقۈيادا انڝڬۈ 180 - нусиялда ункъого nusiyalda unqogo نۇسێيالدا ئۇنفۈڬۈ 190 - нусиялда ункъоялда анцIго nusiyalda unqoyalda an`go نۇسێيالدا ئۇنقۈيلدا انڝڬۈ 200 - кIинусго jinusgo گێنۇسڬۈ 300 - лъабнусго ;abnusgo ڸابنۇسڬۈ 400 - ункънусго unqnusgo ئۇنقنۇسڬۈ 500 - щунусго &unusgo ۺۇنۇسڬۈ 600 - анлIнусго an/nusgo انڶنۇسڬۈ 700 - анкьнусго anpnusgo انڨنۇسڬۈ 800 - микьнусго mipnusgo مێڨنۇسڬۈ 900 - ичIнусго iznusgo ئێڃنۇسڬۈ 1000 - азарго a#argo ازارڬۈ 2000 - кIиазарго jia#argo گێئازارڬۈ 3000 - лъабазарго ;ab'a#argo ڸابئازارڬۈ 4000 - ункъазарго unq'a#argo ئۇنقئازارڬۈ 10000 - анцIазарго an`'a#argo انڝئازارڬۈ 100000 - нусазарго nus'a#argo نۇسئازارڬۈ 1 000 000 - азазарго a#a#argo ازازارڬۈ 2 000 000 - кIиазазаргоjia#a#argo گێئازازارڬۈ 3 000 000 - лъабазазарго ;ab'a#a#argo ڸابئازازارڬۈ 10 000 000 - анцIазазарго an`'a#a#argo انڝئازازارڬۈ 100 000 000 - нусазазарго nus'a#a#argo نۇسئازازارڬۈ 1 000 000 000 - азарго азазар a#argo a#a#ar ازارڬۈ ازازار 10 000 000 000 - анцIазарго азазар an`'a#argo a#a#ar انڝئازارڬۈ ازازار 100 000 000 000 - нусазарго азазар nus'a#argo a#a#ar نۇسئازارڬۈ ازازار 1 000 000 000 000 - азазарго азазар a#a#argo a#a#ar ازازارڬۈ ازازار 10 000 000 000 000 - анцIазазарго азазар an`'a#a#argo a#a#ar انڝئزازارڬۈ ازازار 100 000 000 000 000 - нусазазарго азазар nus'a#a#argo a#a#ar نۇسئازازارڬۈ ازازار 2019 кIиазаралда анцIила ичIго jia#aralda an`ila izgo - گێئازارالدا انڝێلا ئێڃڬۈ 5897 - щуазаралда микьнусиялда ункъоялда анцIила анкьго ۺۇئازارالدا مێڨنۇسێيالدا ئونقۈيالدا انڝێلا انڨڬۈ кIицIцIул ji~ul - گێڞۇل лъабцIцIул ;ab~ul - ڸابڞۇل анцIцIцIул an`~ul - انڝڞۇل нусцIцIул nus~ul - نۇسڞۇل азарцIцIул a#ar~ul - ازارڞێل

О o Оборай елъулейила, хъахIба гIодулейила. oboray ye;uleyila, ]a\ba foduleyila. Огь! – ан абизе ккараб къо бачIунгеги. oh! - an abi#e Karab `o bazungegi. Огь, бочIораб «ворчIами», чи вихьун, гаргадулеб, огь, бочIораб «ворчIами», чи вихьун, буцIцIун чIчIолеб. oh, bozorab «worzami», xi wi%un, gargaduleb, oh, bozorab «worzami», xi wi%un, bu~un Zoleb. Огь, гъарим цого чахъу, чундузул болIе ккараб, Чабххил лълъим гьекъечIого, зумзумилан къеркьолеб. oh, varim cogo xa]u, xundu#ul bo/e Karab, xab{il :im heqezogo, #um#umilan qerpoleb. Огь, мун хваяв херав чи, гъассда рукIел ссурарав, Огь, мун хваяв херав чи, хIарччда кванай ссурарав, Огь, мун хваяв херав чи, босноб регел ссурарав! (Херал чагIаз, херлъиялълъул квешлъи бицун, абулел рагIаби). oh, mun [wayaw [eraw xi, vaSda rujel Suraraw, oh, mun [wayaw [eraw xi, \arXda kwanay Suraraw, oh, mun [wayaw [eraw xi, bosnob regel Suraraw! ([eral xafa#, [er;iya:ul kwe^;i bicun, abulel rafabi). Огь, мун чIунтугеяб ГIандимегIер, тIагъургIанаб накIкI лъуниги, зобго цIураб цIцIад балеб. oh, mun zuntugeyab fandimefer, Tavurfanab naJ ;unigi, #obgo `urab ~ad baleb. Огь, баркаман, бергъубакI, пирпилаго цIа бакулеб, цIадабе реххун, пер бежулеб! oh, barkaman, bervubaj, _ir_ilago `a bakuleb, `adabe re{un, _er be$uleb! Огь, эбелалълъул ракI, эбелалълъул ракI! oh, ebela:ul raj, ebela:ul raj! Огьогьоялълъ гьорчо кколаребила. ohohoya: horxo Kolarebila. Ордекалълъул тIанчIида ханинибго лъалебила лълъим. ordeka:ul Tanzida [aninibgo ;alebila :im. Охолисса бекьичIеб ххаслихъе бачIунареб (лъилъулареб). o[oliSa bepizeb {asli]e bazunareb (;i;ulareb). Охолисса гьабичIеб ххаслихъе батулареб. o[oliSa habizeb {asli]e batulareb. Охолисса карщ лълъама, ххаслихъе ххинкIал чIахIа. o[oliSa kar& :ama, {asli]e {injal za\a. Оц бикъидал, къоно тIамурав, къотIнове лIугьиндал, хьитал рукъарав. oc biqidal, qono Tamuraw, qoTnowe /uhindal, %ital ruqaraw. Оц бикъун ххадуб тIамураб къанил пайда щиб? oc biqun {adub Tamurab qanil _ayda &ib? Оц бихьун, рихьи бай, басиялда гIурдул рай. oc bi%un, ri%i bay, basiyalda furdul ray. Оц гьекъон бахъинегIанассеб заманалълъ лъалареб жо гьабизегIан, сордо-къоялълъ лъалеб жо гьабизе бигьаябила. oc heqon ba]inefanaSeb #amana: ;alareb $o habi#efan, sordo-qoya: ;aleb $o habi#e bihayabila. Оц гьечIев хIаликъав, хIама гьечIев рилълъакъав. oc hezew \aliqaw, \ama hezew ri:aqaw. Оц гьечIессул рекьи хIалакъаб. oc hezeSul repi \alaqab. Оц гьечIессул хур кIудияб, хIама гьечIессул гьир кIудияб. oc hezeSul [ur judiyab, \ama hezeSul hir judiyab. Оц гьечIессул хIалтIи бакIаб, хIама гьечIессул гьир бакIаб. oc hezeSul \alTi bajab, \ama hezeSul hir bajab. Оц гьечIессухъе оцги биччаге, хIама гьечIессухъе хIамаги биччаге. oc hezeSu]e ocgi biXage, \ama hezeSu]e \amagi biXage. Оц гIуниги – бече. oc funigi - bexe. Оц гIуниги – гIолохъан, гIала гIуниги – тагьи. oc funigi - folo]an, fala funigi - tahi. Оц гIураб меххалълъ, гIинтIизеги ккогеги, гIолохъанчи гIураб меххалълъ, гIакълу малълъизеги ккогеги. oc furab me{a:, finTi#egi Kogegi, folo]anxi furab me{a:, faqlu ma:i#egi Kogegi. Оц кьун барщизарула, хIелеко кьун рекъезаруларо (Шагьи кьун барщизаруге, оц кьун рекъезаре). oc pun bar&i#arula, \eleko pun reqe#arularo (^ani pun bar&i#aruge, oc pun reqe#are). Оц кьурул рагIалде къайгун, хIамида ургъел чIвалеб. oc purul rafalde qaygun, \amida urvel zwaleb. Оц кIанцIизе кватIани, гIака кIанцIулеб. oc jan`i#e kwaTani, faka jan`uleb. Оц лIугьунеб жо бачидаго лъалебила. oc /uhuneb $o baxidago ;alebila. Оц лIугьунеб жоялълъул лIар бегIераб букIуна. oc /uhuneb $oya:ul /ar beferab bujuna. Оц мацIцI лъалесс бикъун батаги. oc ma~ ;aleS biqun batagi. ВуцIцIун чIчIарав чияссул цIцIогь тIатIинчIого ххутIизеги бегьула, гIемерни чвархъолев кIалачол балъголъи тIатинчIого, къватIибе реххичIого ххутIуларо. Гьединлъидал абула цIцIогьорассул хIакъалълъулI гьал рагIаби. Гьалълъулго абулеб куц ккола - «МацIцI лъаларев цIцIогьор хваги, цIцIар лъаларев тушман хваги», – ян абурабги. (ЦIцIар лъаларев тушман вуго балъгояв тушман). wu~un Zaraw xiyaSul ~oh TaTinzogo {uTi#egi behula, femerni xwar]olew jalaxol ba;go;i Tatinzogo, qwaTibe re{izogo {uTularo. hedin;idal abula ~ohoraSul \aqa:u/ hal rafabi. ha:ulgo abuleb kuc Kola - «ma~ ;alarew ~ohor [wagi, ~ar ;alarew tu^man [wagi», - yan aburabgi. (~ar ;alarew tu^man wugo ba;goyaw tu^man). Оц тIураниги Марямил гIайиб, релълъ беканиги Марямил гIайиб (Оц тIураниги – Марям, релълъ беканиги – Марям). oc Turanigi maryamil fayib, re: bekanigi maryamil fayib (oc Turanigi - maryam, re: bekanigi - maryam). Оц хвани – гьан, гьоко хвани – цIул. oc [wani - han, hoko [wani - `ul. Оц хваниги хур ххутIулеб, хур хваниги ракь ххутIулеб. oc [wanigi [ur {uTuleb, [ur [wanigi rap {uTuleb. Оц хIалакълъичIони хъизан гIорцIцIулареб. oc \alaq;izoni ]i#an for~ulareb. Оцаз гьабураб, чоцца рииялълъ гьабураб ххаселалълъ кваналебила. oca# haburab, xoCa riiya: haburab {asela: kwanalebila. Оцал – магIарда, МахIама – рагIдукь. ocal - mafarda, ma\ama - rafdup. Оцал тIуричIони, тIегь балареб, тIаде ракь хъвачIони, хур бачIунареб. ocal Turizoni, Teh balareb, Tade rap ]wazoni, [ur bazunareb. Кици буго некIссияб. НекIо умумуз, “оцбай” абураб ихдалил рекьул байрам тIобитIулаго, гьенир гьарулаан цIакъго тIассан ккарал гIадатал. Гьезда гьоркьоссан цояб букIана хьон хьазе, рекьуда байбихьизе рахъарал херал чагIазде, гьадал рагIабиги ахIулаго, тIаде ракь хъвалеб, росдал гIиссинлъиги ххадуб тIамун, оцал тIуризабулеб гIадат. kici bugo nejSiyab. nejo umumu#, «ocbay» aburab i[dalil repul bayram TobiTulago, henir harulaan `aqgo TaSan Karal fadatal. he#da horpoSan coyab bujana %on %a#e, repuda baybi%i#e ra]aral [eral xafa#de, hadal rafabigi a\ulago, Tade rap ]waleb, rosdal fiSin;igi {adub Tamun, ocal Turi#abuleb fadat. Оцода бече гьабеянги абуге, гIака гьакидаги баге. ocoda bexe habeyangi abuge, faka hakidagi bage. Оцода гъоркь бече балагьулареб. ocoda vorp bexe balahulareb. Оцодаги букIунеб хIал, хIамидаги букIунеб жан. ocodagi bujuneb \al, \amidagi bujuneb $an. Оцол гIадаб габуралълъул, тIотIол гIадаб бетIералълъул. ocol fadab gabura:ul, ToTol fadab beTera:ul. Оцол лIаран хIамил гIин ккоге. ocol /aran \amil fin Koge. Оцол тIомол бицинчIого, тIомохьитазул бицунге. ocol Tomol bicinzogo, Tomo%ita#ul bicunge. Оцол тIомониб бачил ракI лъурав. ocol Tomonib baxil raj ;uraw. Оцол хъири бахъинчIони, магIил хъуй бахъунареб. ocol ]iri ba]inzoni, mafil ]uy ba]unareb. Оцол, хIамил хIисабгьечI, хIамикIартил бетIергьан. ocol, \amil \isabhez, \amijartil beTerhan. Оцолаб босе, басидулаб те. ocolab bose, basidulab te. Оцоцца гIанассеб хIалтIи гьабулев, хIамицца гIанассеб къайи баччулев. ocoCa fanaSeb \alTi habulew, \amiCa fanaSeb qayi baXulew. Оцоцца цIцIалеб букIаго, гьоко ссвакалареб. ocoCa ~aleb bujago, hoko Swakalareb. Оц хъвезеги бокьун гьечIо, гIака бичизеги рес гьечIо. oc ]we#egi bopun hezo, faka bixi#egi res hezo.

Х [ 1. ХабалалIцин жиндие бакI гьечIев. [abala/cin #indiye baj hezew. 2. ХабалI жаназа лъелалде, цин гIурай яс россассе кье. [aba/ $ana#a ;elalde, cin furay yas roSaSe pe. 3. ХабалI лъуниги, ххиянат тIаде баккичIого чIчIоларебила. [aba/ ;unigi, {iyanat Tade baKizogo Zolarebila. 4. ХабалI лъуниги, (ракьудасса) чияссул бер гIорцIцIуларебила. [aba/ ;unigi, (rapudaSa) xiyaSul ber for~ularebila. 5. Ханинибго чIичIидараб тIанчIил бетIер чIчIинтIейила. [aninibgo zizidarab Tanzil beTer ZinTeyila. 6. Ханинийго чIичIидарай, чIаратIаго гаргадарай. [aniniygo zizidaray, zaraTago gargadaray. 7. Хахизе ракIалда – буртIида, лIутизе ракIалда – цIцIеда. [a[i#e rajalda - burTida, /uti#e rajalda - ~eda. 8. Хвалил зигара байги – чIагоязе кумекила. [walil #igara baygi - zagoya#e kumekila. 9. Хвалил хIинкъи дандчIвани, гIонкIкIолги аздагьо лIугьунебила. [walil \inqi dandzwani, fonJolgi a#daho /uhunebila. 10. Хваниги йосила чияр яс, тIуниги бацIцIина квасул кун. [wanigi yosila xiyar yas, Tunigi ba~ina kwasul kun. 11. Хвараб бацIицца гIи гъурулареб. [warab ba`iCa fi vurulareb. 12. Хвараб гъалбацIалдасса чIагояб гьойго лълъикIила. [warab valba`aldaSa zagoyab hoygo :ijila. 13. Хвараб гIака – рахьдалаб. [warab faka - ra%dalab. 14. Хвараб меххалълъ чиги кинавго лълъикIав, бахIараб меххалълъ букIараб чуги киназдассаго цIакъаб. [warab me{a: xigi kinawgo :ijaw, ba\arab me{a: bujarab xugi kina#daSago `aqab. 15. Хвараб ретIел нацIцIие, къадарав чи рагIуе. [warab reTel na~iye, qadaraw xi rafuye. 16. Хварабниги чIорто дарайдул. [warabnigi zorto daraydul. 17. Хварав чи вагъаризавуни, бусен хъублъулеб, хвараб-араб жоялълъул бицани, ракIал хъублъулел. [waraw xi wavari#awuni, busen ]ub;uleb, [warab-arab $oya:ul bicani, rajal ]ub;ulel. 18. Хварав чи каки – чIагоязе заралила. [waraw xi kaki - zagoya#e #aralila. 19. Хварав чидай, хвечIев чидай? [waraw xiday, [wezew xiday? КIиго нухлулассда данде ккун руго хвел букъизе унел гIадамал. ГIолохъанасс херассда гьикъун буго - jigo nu[lulaSda dande Kun rugo buqi#e unel fadamal. folo]anaS [eraSda hiqun bugo - - Хварав чидай, хвечIев чидай молода вугев? - [waraw xiday, [wezew xiday moloda wugew? - Мун гIадаллъунищ вугев, дир вас? РагIараб жо гуро хвечIев чи, молодаги лъун, вукъизе восун унев! - mun fadal;uni& wugew, dir was? rafarab $o guro [wezew xi, molodagi ;un, wuqi#e wosun ubew! ГIолохъанчи, херассул хIурмат цIунун, вуцIцIун чIчIун вуго. folo]anxi, [eraSul \urmat `unun, wu~un Zun wugo. Къасси гьел щванила херассул росулIе. Ясалълъ инссуда гьикъанила - qaSi hel &wanila [eraSul rosu/e. yasa: inSuda hiqanila - - Цадахъ вугев чи щив, эмен? - cada] wugew xi &iw, emen? - Нухда данделъарав дагьав гIакълу гьечIев гIолохъанчи вуго, дир яс. - nu[da dande;araw dahaw faqlu hezew folo]anxi wugo, dir yas. - ЩибгIаги гьесс гьабураб? Щиб ккараб, эмен? – ан цIехханила ясалълъ. - &ibfagi heS haburab? &ib Karab, emen? - an `e{anila yasa:. - Гьабизеги щиб гьесс гьабилеб, дир яс. Дие гIантал суалал кьуна гьесс. - habi#egi &ib heS habileb, dir yas. diye fantal sualal puna heS. Инссуцца ясалълъе бицанила хварав чияссул хIакъалълъулI гьесс гьикъараб жо. inSuCa yasa:e bicanila [waraw xiyaSul \aqa:u/ heS hiqarab $o. - ГIантаб жо гьикъун гьечIохха, эмен, гьесс дуда. Хварав чи вуго ххалкъалълъе инжитлъун хварав чи. ХвечIев чи вуго, живго хваниги, ххалкъалълъе жиндир ишалги цIцIарги нахъе тарав чи. - fantab $o hiqun hezo{a, emen, heS duda. [waraw xi wugo {alqa:e in$it;un [waraw xi. [wezew xi wugo, $iwgo [wanigi, {alqa:e $indir i^algi ~argi na]e taraw xi. 20. Хваразда ххадур чIагоял рилълъине бегьуларо. [wara#da {adur zagoyal ri:ine behularo. 21. Хваразе гурони, риччан таразе хоб бухъулареб. [wara#e guroni, riXan tara#e [ob bu]ulareb. 22. Хваразул бицани, чIагоязул рахIат хола, араб-хваралълъул бицани, дандияссул рахIат хола. [wara#ul bicani, zagoya#ul ra\at [ola, arab-[wara:ul bicani, dandiyaSul ra\at [ola. 23. Хварал рорчIизарулаго, чIагоязул тIом хIулулеб. [waral rorzi#arulago, zagoya#ul Tom \ululeb. 24. Хваралги релъила лъималазул рагIиялда. [waralgi re;ila ;imala#ul rafiyalda. 25. Хваралги рикIкIани, гIухьби гIемерал, мутагIилзабиги рикIкIани, ясал гIемерал. [waralgi riJani, fu%bi femeral, mutafil#abigi riJani, yasal femeral. 26. Хварассе зурма щайила. [waraSe #urma &ayila. 27. Хварассул къулгьу гурел, гIурассул бертин гурел. [waraSul qulhu gurel, furaSul bertin gurel. 28. Хведал гурони, хьул къотIулареб. [wedal guroni, %ul qoTulareb. 29. Хвезе вокьарав чи кьолбоцца вецце. [we#e woparaw xi polboCa weCe. 30. Хвезе мехх щвараб меххалълъ хIама гъотIоде бахунебила. [we#e me{ &warab me{a: \ama voTode ba[unebila. 31. Хвезе мехх щварав херасс я чIчIужу ячунейила, я чу босулебила. [we#e me{ &waraw [eraS ya Zu$u yaxuneyila, ya xu bosulebila. 32. Хвезеги гIажал кIудияб лълъикIила. [we#egi fa$al judiyab :ijila. 33. ХвезегIан чIаго тани, хвечIого рухI бахъугеги (НилI хвезегIан чилъи хогеги). [we#efan zago tani, [wezogo ru\ ba]ugegi (ni/ [we#efan xi;i [ogegi). 34. Хвел гьикъун бачIунаро, чIоралълъ чи цIеххоларо. [wel hiqun bazunaro, zora: xi `e{olaro. 35. Хвелалдего хварав (чIагого хварав). [welaldego [waraw (zagogo [waraw). 36. Хвеларев чIухIа, чIваларев вохха. [welarew zu\a, zwalarew wo{a. 37. Холевлъи лъарабани, эмен цIцIамухъ вичилаанилан абурабила Мала Нассрудиницца. [olew;i ;arabani, emen ~amu] wixilaanilan aburabila mala naSrudiniCa. 38. Хвелилан давлад унарел, тIатинилан жо бикъулареб. [welilan dawlad unarel, Tatinilan $o biqulareb. 39. ХвечIого чияссул къимат лъаларебила. [wezogo xiyaSul qimat ;alarebila. 40. Хераб гъветI турулеб, тараб хур чIунтулеб. [erab vweT turuleb, tarab [ur zuntuleb. 41. Хераб оцол пурццида ххадуб рахъ гъваридаб букIунебила. [erab ocol _urCida {adub ra] vwaridab bujunebila. 42. Хераб хIамида рохьоб нух малълъизе кколареб. [erab \amida ro%ob nu[ ma:i#e Kolareb. 43. Хераб бацIицца чахъу кIиго цадахъ хъамулебила. [erab ba`iCa xa]u jigo cada] ]amulebila. 44. ХерабгIан хIама сихIираб. [erabfan \ama si\irab. 45. «Херав чи», – ян кIалъаге, мунги вукIине вугевин херав чи. «[eraw xi», - yan ja;age, mungi wujine wugewin [eraw xi. 46. Херав чияссул ххиялал хабалIе цадахъ унел. [eraw xiyaSul {iyalal [aba/e cada] unel. 47. Херай йигониги, яс лълъикI, ххалатаб бугониги, шагьра лълъикI. [eray yigonigi, yas :ij, {alatab bugonigi, ^ahra :ij. 48. Херай чIчIужу ячарав гIолохъанчияссул буголъи, гьевги хун, хералълъе щварабила. [eray Zu$u yaxaraw folo]anxiyaSul bugo;i, hewgi [un, [era:e &warabila. 49. Херасс гIолохъанай лълъади ячани, кIиялго разилъичIеб даран кколебила. [eraS folo]anay :adi yaxani, jiyalgo ra#i;izeb daran Kolebila. 50. Херассул – гIакълу, гIолохъанассул – къуват. [eraSul - faqlu, folo]anaSul - quwat. 51. Херлъи бихьичIого, щивго хогеги, БихьичIезда лъазе щиб жо гьебали. [er;i bi%izogo, &iwgo [ogegi, bi%ize#da ;a#e &ib $o hebali. 52. Херлъи – гьойлъи. [er;i - hoy;i. 53. Херлъигун гьойцца гьатIаналълъубцин хъублъи гьабулеб. [er;igun hoyCa haTana:ubcin ]ub;i habuleb. 54. Херлъидал бацI гIонкIкIол цIцIобалде кколебила (Херлъидал цIцIумги къоркъол цIцIобалде кколебила). [er;idal ba` fonJol ~obalde Kolebila ([er;idal ~umgi qorqol ~obalde Kolebila). 55. Херлъиларев гьечIев, хвеларев гьечIев (Херлъиларев вохха, хвеларев чIухIа). [er;ilarew hezew, [welarew hezew ([er;ilarew wo{a, [welarew zu\a). 56. Херлъиялдасса баракат бугеб жо гьечIебила, тIаде бачIун гурони, тIасса унареб. [er;iyaldaSa barakat bugeb $o hezebila, Tade bazun guroni, TaSa unareb. 57. Херлъиялдасса квешаб жо – живго херлъун вукIин лъангутIи. [er;iyaldaSa kwe^ab $o - $iwgo [er;un wujin ;anguTi. 58. Херлъун ххадуб хъарчигъа тIанчIацца балъаргъунеб. [er;un {adub ]arxiva TanzaCa ba;arvuneb. 59. Херлъунилан бацI кваначIого чIчIолареб. [er;unilan ba` kwanazogo Zolareb. 60. Херлъунилан бацIил цер лIугьинаро, цаби гъунилан ритIучIил багьа хвеларо. [er;unilan ba`il cer /uhinaro, cabi vunilan riTuzil baha [welaro. 61. Херлъунилан бацIицца бацIил гIамал толареб. [er;unilan ba`iCa ba`il famal tolareb. 62. Херлъунилан оцолги гIалимчияссулги багьа холареб. [er;unilan ocolgi falimxiyaSulgi baha [olareb. 63. Хис-бас – шайтIаналълъул жо (дираб – дие, дураб – дуе). [is-bas - ^ayTana:ul $o (dirab - diye, durab - duye). 64. Хоб тIупанагIан, ракI тIупулеб (ракь тIупанагIан, ракIалги тIупулел). [ob Tu_anafan, raj Tu_uleb (rap Tu_anafan, rajalgi Tu_ulel). 65. Холареб рагIиги букIунареб, рагIал гьечIеб авлахъги букIунареб. [olareb rafigi bujunareb, rafal hezeb awla]gi bujunareb. 66. Холареб ракI букIунареб, бахъунареб ццин букIунареб. [olareb raj bujunareb, ba]unareb Cin bujunareb. 67. Холарев чи вукIунарев, холареб цIцIар букIунеб. [olarew xi wujunarew, [olareb ~ar bujuneb. 68. Холев чияссда ццебе нусго соналълъул гIумру чIчIолебила. [olew xiyaSda Cebe nusgo sona:ul fumru Zolebila. 69. Хоно гьабизе – мадугьалихъе, кваназе – рокъобе. [ono habi#e - maduhali]e, kwana#e - roqobe. 70. Хоно – къурщил, къвакъвай – хъазил. [ono - qur&il, qwaqway - ]a#il. 71. Хоно кьабун, гьецIцIо гъурулареб. [ono pabun, he~o vurulareb. 72. Хур асскIобегIан лълъикIила, гIагарлъи рикIкIадегIан лълъикIила. [ur aSjobefan :ijila, fagar;i riJadefan :ijila. 73. Хур бекьичIесс хIанчIиларо, хер бецичIесс чIамиларо. [ur bepizeS \anzilaro, [er becizeS zamilaro. 74. Хур босарав бечелъарав, рукъ босарав мискинлъарав. [ur bosaraw bexe;araw, ruq bosaraw miskin;araw. 75. Хур букIаго, ракъарал, рукъ букIаго, ругьарал. [ur bujago, raqaral, ruq bujago, ruharal. 76. Хур гуккуге, гьелълъ мунго дагьавги цIакъ гуккизе гурин (Дуцца хур цин гуккани, хуралълъ мун анцIцIцIул гуккулев). [ur guKuge, he: mungo dahawgi `aq guKi#e gurin (duCa [ur cin guKani, [ura: mun an`~ul guKulew). 77. Хур гьабулаго, рукъ хварай, рукъ гьабулаго, хур хварай. [ur habulago, ruq [waray, ruq habulago, [ur [waray. 78. Хур кIодолъиялдасса гьир кIодолъи лълъикIаб. [ur jodo;iyaldaSa hir jodo;i :ijab. 79. Хур лълъикIаб бугилан абе, тIорщел царгъинибе бараб меххалълъ, ххан лълъикIав вугилан абе, ункъабго къоно тIад чIвараб меххалълъ. [ur :ijab bugilan abe, Tor&el carvinibe barab me{a:, {an :ijaw wugilan abe, unqabgo qono Tad zwarab me{a:. 80. Хур-рукъ бичун аниги, инссул къо-асс бичун унареб. [ur-ruq bixun anigi, inSul qo-aS bixun unareb. 81. Хур ЦIцIоробе балагьараб лълъикIаб. - Хур щай бичараб? - Пурццида кIутIизе гамачI батичIого. [ur ~orobe balaharab :ijab. - [ur &ay bixarab? - _urCida juTi#e gamaz batizogo. 82. Хурги дуццаго бекье, гьабихъеги мунго а. [urgi duCago bepe, habi]egi mungo a. 83. Хурзал ракул цIуни, царгъал богIол цIола. [ur#al rakul `uni, carval bofol `ola. 84. Хурзал чIахIиял – чIамчIам дагьал. [ur#al za\iyal - zamzam dahal. 85. Хуриб лълъикI жо бижизабизе Аллагьассде тIамун тоге. [urib :ij $o bi$i#abi#e allahaSde Tamun toge. 86. Хуриб тIепаб, тIохда ганжаб гьецIцIо тоге. [urib Te_ab, To[da gan$ab he~o toge. 87. Хурибе ккараб хIамицца кIал кIудияб цIолеб. [uribe Karab \amiCa jal judiyab `oleb. 88. Хурибе хьон – хьагинибе ххинкI. [uribe %on - %aginibe {inj. 89. Хурисса жо бачIинчIолъи чIарал гIайиб кколареб. [uriSa $o bazinzo;i zaral fayib Kolareb. 90. Хурищ бокьилеб, хурлъун дунищ? [uri& bopileb, [ur;un duni&? 91. Хурул мадугьал вакъарав ккаги, рукъалълъул мадугьал гIорцIцIарав ккаги. [urul maduhal waqaraw Kagi, ruqa:ul maduhal for~araw Kagi. 92. Хурул хьон боцIцIийила, боцIцIул хьон рагIийила. [urul %on bo~iyila, bo~ul %on rafiyila. 93. Хурул хьоналълъ чехь гIорцIцIаги, чохьол лъималаздасса ракI боххаги. [urul %ona: xe% for~agi, xo%ol ;imala#daSa raj bo{agi. 94. Хурулги рукъзабазулги бутIа бакьулIа босе. [urulgi ruq#aba#ulgi buTa bapu/a bose. 95. Хурулги хьолболги цIцIину лълъикIаб. [urulgi %olbolgi ~inu :ijab. 96. Хурухъан кинав вугевали ххасалихълъиялълъ бицуна. [uru]an kinaw wugewali {asali];iya: bicuna.

"В" хIарпалдасса байбихьулел магIарул кицабиги абиялги حارفالداصا بايبێڮۇلېل ماعارۇل كێښا ڬێ وا ابێيال ڬێ 1. Вагъизе арав вуххун вуссаравила. waGiRe araw wu{an wuSarawila. Вагъде арав вуххун вуссаравила. waGde araw wu{an wuSarawila. ۱. واغێزې اراو وۇخۇن وۇصاراوێلا. 2. Вагъизе ккани – херав, хвезе ккани – бахІарав. waGiRe Kani - [eraw, [weRe Kani - ba\araw. Вагъде ккани – хӏерав, хӏвезе ккани – бахІарав. waGde Kani - \eraw, \ode Kani - ba\araw. ۲. واغێزې ڭانێ - ځېراو، ځوېزې ڭانێ - باحاراو. 3. Вагъизеги гIакъилгун лълъикІаб, семизеги гІакъилгун лълъикІаб. Аллагьасс цІунаги гІабдалгун вагъизеги семизеги. waGiRe faqilgun 'ijab, semiRe faqilgun 'ijab. allahaS vunagi fabdalgun waGiRegi semiRegi. Вагъдеги гIакъилгин лълъикІаб, семдеги гІакъилгин лълъикІаб. Аллагьасс цІунаги абдалгин вагъдеги семдеги. waGde faqilgin 'ijab, semde faqilgin 'ijab. allahaS vunagi abdalgin waGdegi semdegi. ۳. واغێزېڬێ عاقێلڬۇن ڷێگاب، سېمێزېڬێ عاقێلڬۇن ڷێگاب. الاهاص ڝۇناڬێ عابدالڬۇن واغێزېڬێ سېمێزېڬێ. 4. Вагъулев ккве чи. waGulew Kwe xi. Вагъинев ккое чи. waGinew Koye xi. ۴. واغۇلېو ڭوې چێ. 5. Вай берцинай, берцинай, бецичІого хур тарай. Вай чІухІарай, чІухІарай, чІарачІого хур тарай . way bercinay, bercinay, becizogo [ur taray. way zu\aray, zu\aray, zarazogo [ur taray. Вай берценай, берценай, бецчІого хӏур тарай. Вай чІухІарай, чІухІарай, чІарачІого хӏур тарай . way bercenay, bercenay, beczogo \ur taray. way zu\aray, zu\aray, zarazogo \ur taray. ۵. واي، بېرښێناي، بېرښێناي، بېښێڃۈڬۈ ځۇر تاراي. واي، ڃۇحاراي، ڃۇحاراي، ڃاراڃۈڬۈ ځۇر تاراي. 6. Вай гIабдал! Вай гІабдал! ГІабдал гуревани гІор бахинароан. Вай ахІмакъ! Вай ахІмакъ! АхІмакъ гуревани, росу телароан. way fabdal! way fabdal! fabdal gurewani for ba[inaroan. way a\maq! way a\maq! a\maq gurewani rosu telaroan. Вай абдал! Вай абдал! Абдал гуревани гІор бахъиняроан. Вай ахІмакъ! Вай ахІмакъ! АхІмакъ гуревани, росо телароан. way abdal! way abdal! abdal gurewani for ba[inyaroan. way a\maq! way a\maq! a\maq gurewani roso telaroan. ۶. واي، عابدال، واي عابدال، عابدال ڬۇرېوانێ، عۈر باځێنارۈئان. واي احماق، واي احماق، احماق ڬۇرېوانێ، رۈسۇ تېلارۈئان. 7. Вай дир бетІералда бихьанщинаб къо, Хьаргабибе - нахъе гІатІ баччулаго. way dir beTeralda biFan?inab qo. Fargabibe - na]e faT baXulago. Вай дир бел'эралълъа бихьанщинаб къо, Хьаргабибе - нахъе гІатІ баччиняго. way dir bel~era'a biFan?inab qo. Fargabibe - na]e faT baXinyago. ۷. واي دێر بېطېلالدا بێڮانۺێناب قۈ. ڮارڬابێبې - ناڅې عاط باڿۇلاڬۈ. 8. Вай дир гьудулассул борхатаб ххиял, ххапун араб квералълъ зоб кквелеб гІадаб! way dir hudulaSul bor[atab {iyal, {a<un arab kwera' Rob Kweleb fadab! Вай дир гьудулассул боркIадаб ххиял, ххапун араб квералълъ зоб кквелеб гІадаб! way dir hudulaSul borjadab {iyal, {a<un arab kwera' Rob Kweleb fadab! ۸. واي دێر هۇدۇلاصۇل بۈرځاتاب خێيال، خافۇن اراب كوېراڷ زۈب ڭوېلېب عاداب. 9. Вай дур кІалзул бахьинлъи! Вай дур махьил чІчIегІерлъи! way dur jalRul baFin;i! way dur maFil Zefer;i! Вай дур кІалзул бахьили! Вай дур махьил чІчIегІели! way dur jalRul baFili! way dur maFil Zefeli! ۹. واي دۇر گالزۇل باڮێنڸێ، واي دۇر ماڮێل ڄېعېرڸێ. 10. Вай нижер бахІарай, нижер бахІарай, ЧаххтІида гурони гъалги бихьичІей. Вай нижер бахІарай, нижер бахІарай, Гурдида гурони черххги бихьичІей. way niDer ba\aray, niDer ba\aray, xa{Tida guroni Galgi biFizey. way niDer ba\aray, niDer ba\aray, gurdida guroni xer{gi biFizey. Вай нежер бахІарай, нежер бахІарай, ЧаххтІида гурони гъалги бихьчІей. Вай нежер бахІарай, нежер бахІарай, Гурдила гурони черххги бихьчІей. way neDer ba\aray, neDer ba\aray, xa{Tida guroni Galgi biFzey. way neDer ba\aray, neDer ba\aray, gurdila guroni xer{gi biFzey. ۱۰. واي نێجېر باحاراي، نێجېر باحاراي، چاخطێدا ڬۇرۈنێ غالڬێ بێڮێڃېي. واي نێجېر باحاراي، نێجېر باحاراي، ڬۇردێدا ڬۇرۇنێ چېرڬێ بێڮێڃېي. 11. ВакъанагІан бикъула, гІорцІцIанагІан хъантІула. Вакъанани гІодун, гІорцІцIани кьурдун, ГІадамассул гІамал – манзил къокъаб жо, Буголъи баккарун, гьечІолъи баххчун, Чангиясс хІехьечІеб байтулман боцІцIи. waqanafan biqula, forVanafan ]anTula. waqanani fodun, forVani purdun, fadamaSul famal - manRil qoqab Do, bugo;i baKarun, hezo;i ba{xun, xangiyaS \eFezeb baytulman boVi. ВакъанагІан бикъиня, гІорцІцIанагІан хъантІиня. Вакъанани гІодун, гІорцІцIани кьурдун, Адамассул гІамал – манзил къокъаб жо, Буголи баккарун, гьечІоли баххчун, Чангиясс хІуккучІеб байтулман боцІцIи. waqanafan biqinya, forVanafan ]anTinya. waqanani fodun, forVani purdun, adamaSul famal - manRil qoqab Do, bugoli baKarun, hezoli ba{xun, xangiyaS \uKuzeb baytulman boVi. ۱۱. واقاناعان بێقۇلا، عۈرڞاناعان څانطۇلا. واقانانێ عۈدۇن، عۈرڞانێ ڨۇردۇن، عاداماصۇل عامال - مانزێل قۈقاب جۈ، بۇڬۈڸێ باڭارۇن، هېڃۈڸێ باخچۇن، چانڬێياص حېڮېڃېب بايتۇلمان بۈڞێ. 12. Вакъани къадияссги бикъулеб. waqani qadiyaSgi biquleb. Вакъани къадияссги бикъинеб. waqani qadiyaSgi biqineb. ۱۲. واقانێ قادێياصڬێ بێقۇلېب. 13. Вакъарав вехьассда гирун бачІунеб гьорчо чедилан кколебила. waqaraw weFaSda girun bazuneb horxo xedilan Kolebila. Вакъарав вехьассда гирун бачІинеб гьорчо чедилан ккенебила. waqaraw weFaSda girun bazineb horxo xedilan Kenebila. ۱۳. واقاراو وېڮاصدا ڬێرۇن باڃۇنېب هۈرچۈ چېدێلان ڭۈلېبێلا. 14. Вакъарав квен гьабизеги виччаге, кванарав цІа бакизеги виччаге. waqaraw kwen habiRegi wiXage, kwanaraw va bakiRegi wiXage. Вакъарав квен будеги виччаге, кунарав цІа бакдеги виччаге. waqaraw kwen budegi wiXage, kunaraw va bakdegi wiXage. ۱۴. واقاراو كوېن هابێزېڬێ وێڿاڬې، كواناراو ڝا باكێزېڬێ وێڿاڬې. 15. Вакъарав къулун лъалев, гІорцІцIарав ворхун лъалев. waqaraq qulun ;alew, forVaraw wor[un ;alew. Вакъарав къулун гьанев, гІорцІцIарав воркӏун гьанев. waqaraq qulun hanew, forVaraw worjun hanew. ۱۵. واقاراو قۇلۇن ڸالېو، عۈرڞاراو وۈرځۇن ڸالېو. 16. Вакъаравги валагьун муъминчи кваналарев. waqarawgi walahun mu~minxi kwanalarew. Вакъаравги валагьун муъминчи кунинярев. waqarawgi walahun mu~minxi kuninyarew. ۱۶. واقاراوڬێ والاهۇن مۇئمێنچێ كوانالارېو. 17. Вакъарассда ракІалде кколебила жив киданиги гІорцІцIиларевилан, гІорцІцIарассда кколебила жив киданиги вакъиларевилан. waqaraSda rajalde Kolebila Diw kidanigi forVilarewilan, forVaraSda Kolebila Diw kidanigi waqilarewilan. Вакъарассда ракІалълъе ккенебила жив киданиги гІорцІцIиняревилан, гІорцІцIарассда ккенебила жив киданиги вакъларевилан. waqaraSda raja'e Kenebila Diw kidanigi forVinyarewilan, forVaraSda Kenebila Diw kidanigi waqlarewilan. ۱۷. واقاراصدا راگالدې ڭۈلېبێلا جێو كێدانێڬێ عۈرڞێلارېوێلان؛ عۈرڞاراصدا ڭۈلېبێلا جێو كێدا ن ێ ڬ ێ واقێلارېوێلان. 18. Вакъарассе къо лъагІелгІан ххалатаб. waqaraSe qo ;afelfan {alatab. Вакъарассе къо гьагІелгІан ххалатаб. waqaraSe qo hafelfan {alatab. ۱۸. واقاراصې قۈ ڸاعۈلعان خالاتاب. 19. Вакъарассе мочол чедги гьуинаб, къечарассе хІорил лълъимги татуяб. waqaraSe moxol xedgi huinab, qexaraSe \oril 'imgi tatuyab. Вакъарассе мочол чедги гьоэнаб, къучурассе хІорил лълъинги мегӏаб. waqaraSe moxol xedgi hoenab, quxuraSe \oril 'ingi mefab. ۱۹. واقاراصې مۈچۈل چېدڬێ هۇئێناب، قېچاراصې حۈرێل ڷێمڬێ تاتۇياب. 20. Вакъарассул лъорове вугьарав лIугьаравила. waqaraSul ;orowe wuharaw `uharawila. Вакъарассул гьорове вогьарав лълъугьаравила. waqaraSul horowe woharaw 'uharawila. ۲۰. واقاراصۇل ڸۈرۈوې وۇهاراو ڶۇهاراوێلا. 21. Вакъи хІехьоларесс гІорцІцIиги хІехьоларебила. waqi \eFolareS forVigi \eFolarebila. Вакъи хІуккуняресс гІорцІцIиги хІуккуняребила. waqi \uKunyareS forVigi \uKunyarebila. ۲۱. واقێ حېڮۈلارېص عۈرڞێڬێ حېڮۈلارېبێلا. 22. Вакъидал гІодулев, гІорцІцIидал велъулев. waqidal fodulew, forVidal we;ulew. Вакъидал гІодинев, гІорцІцIидал воххинев. waqidal fodinew, forVidal wo{inew. ۲۲. واقێدال عۈدۇلېو، عۈرڞێدال وېڸۇلېو. 23. Вакъидал къуларав, гІорцІцIидал ворхарав. waqidal qularaw, forVidal wor[araw. Вакъидал къуларав, гІорцІцIидал воркIарав. waqidal qularaw, forVidal worjaraw. ۲۳. واقێدال قۇلاراو، عۈرڞێدال وۈرځاراو. 24. Вакъидал хханги хІинкъулевила, хІинкъидал бацІги лIутулебила. waqidal {angi \inqulewila, \inqidal bavgi `utulebila. Вакъидал хханги хІинкъиневила, хІинкъидал бацІги лълъутинебила. waqidal {angi \inqinewila, \inqidal bavgi 'utinebila. ۲۴. واقێدال خانڬێ حێنقۇلېوێلا، حێنقێدال باڝڬێ ڶۇتۇلېبێلا. 25. Вакъиларилан къадеквенги тоге, роцІцIун бугилан буртинаги тоге. waqilarilan qadekwengi toge, roVun bugilan burtinagi toge. Вакъларилан къадеквенги тоги, роцІцIун бугилан буртинаги тоги. waqlarilan qadekwengi togi, roVun bugilan burtinagi togi. واقێلارێلان قادېكوېنڬێ تۈڬې، رۈڞۇن بۇڬێلان بۇرتێناڬێ تۈڬې. 26. ВакъичІессда кванил тІагІам лъалареб, къечІессда лълъадал лазат лъалареб. waqizeSda kwanil Tafam ;alarab, qezeSda 'adal laRat ;alareb. ВакъчІессда кванил тІагІан гьаняреб, къечІессда лълъадал лазат гьаняреб. waqzeSda kwanil Tafan hanyarab, qezeSda 'adal laRat hanyareb. ۲۶. واقێڃېصدا كوانێل طاعام ڸالارېب، قېڃېصدا ڷادال لازات ڸالارېب. 27. ВакъичІессда чадил къимат лъалареб. waqizeSda xadil qimat ;alareb. ВакъчІессда чодол къимат гьаняреб. waqzeSda xodol qimat hanyareb. ۲۷. واقێڃېصدا چادێل قێمات ڸالارېب. 28. ВакъичІого кванаге, кеп щвечІого велъуге. ВакъичІого кванаге, къассд букІаго жибго те. waqizogo kwanage, ke< ?wezogo we;uge. waqizigo kwanage, qaSd bujago Dibgo te. ВакъчІого кунаги, кеп щочІого воххуги. ВакъчІого кунаги, къассд букІаго жибго те. waqzogo kunagi, ke< ?ozogo wo{ugi. waqzigo kunagi, qaSd bujago Dibgo te. ۲۸. واقێڃۈڬۈ كواناڬې، كېف ۺېڃۈڬۈ وېڸۇڬې. واقێڃۈڬۈ كواناڬې، قاصد بۇگاڬۈ جێبڬۈ تې. ГІемер кванай квешаб жо букІиналълъул хІакъалълъулI магΙарулазул гІезегІан кицаби руго. Жеги гьадин рекъезарурал рагІабиги рикІкІуна: «ХІукамаал данде гъун цо ханасс гьикъанила, ГъорлI унти гьечІеб дару щибилан цІехханила. ВакъичІого кванаге, къассд букІаго жибго те, Гьелда бащадаб дару гьечІилан рекъанила». femer kwanay kwe/ab Do bujina'ul \aqa'u` mafarulaRul feRefan kicabi rugo. Degi hadin reqeRarural rafabigi riJuna, «\ukamaal dande Gun co {amaS hiqanila. Gorp unti hezeb daru ?ibilan ve{anila. waqizogo kwanage, qaSd bujago Dibgo te, helda ba?adab daru hezilan reqanila». ГІемер кунай кошаб жо букІиналълъул хІакъалълъулълъ маарулазул гІедегІан кицаби руго. Жеги гьадин рекъендерурал рагІабиги рикІкІиня: «ХІукамаал данде гъумо цо хханасс гьикъанила, Гъорлълъ унти гьечІеб дару щибилан цІуххунила. ВакъчІого кунаги, къассд букІаго жибго те, Гьелълъа бащадаб дару гьечІилан ракъанила». femer kunay ko/ab Do bujina'ul \aqa'u' maarulaRul fedefan kicabi rugo. Degi hadin reqenderural rafabigi riJunya, «\ukamaal dande Gumo co {amaS hiqanila. Gor' unti hezeb daru ?ibilan vu{unila. waqzogo kunagi, qaSd bujago Dibgo te, he'a ba?adab daru hezilan raqanila». عېمېر كواناي كوېشاب جۈ بۇگێناڷۇل حاقاڷۇڶ ماعارۇلازۇل عېزېعان كێښابێ رۇڬۈ. جېڬێ رېقېزارۇرال راعابێڬێ رێڴۇنا: " حۇكامائال داندې غۇن ښۈ خاناص هێقانێلا. غۈرڶ ئۇنتێ هېڃېب دارۇ ۺێبێلان ڝېخانێلا. واقێڃۈڬۈ كواناڬې، قاصد بۇگاڬۈ جێبڬۈ تې، هېلدا باۺاداب دارۇ هېڃێلان رېقانێلا" 29. Вакъиялълъе дару – кванай, налъиялълъе дару – бецІи. - Вакъун вугищ? – ГьечІо. - Къечон вугищ? – ГьечІо. - ХІинкъун вугищ? – ГьечІо. - Квачан вугищ? – ГьечІо. - ЧІалгІун бугищ? – ГьечІо, – ян абулебила бахІарчиясс. waqiya'e daru - kwanay, na;iya'e daru - bevi. - waqun wugi?& - hezo. - qexon wugi?& - hezo. - \inqun wugi?& - hezo. - kwaxan wugi?& - hezo. - zalfun bugi?& - hezo, - yan abulebila ba\arxiyaS. Вакъиялълъе дару – кунай, налгьиялълъе дару – бецІи. - Вакъун вугищи? – ГьечІо. - Къучун вугищи? – ГьечІо. - ХІинкъун вугищи? – ГьечІо. - Квачан вугищи? – ГьечІо. - ЧІаргІун бугищи? – ГьечІо, – ян абинебила бахІарчиясс. waqiya'e daru - kunay, nalhiya'e daru - bevi. - waqun wugi?i& - hezo. - quxun wugi?i& - hezo. - \inqun wugi?i& - hezo. - kwaxan wugi?i& - hezo. - zarfun bugi?i& - hezo, - yan abinebila ba\arxiyaS. ۲۹. واقێياڷې دارۇ - كواناي، ناڸێياڷې دارۇ - بېڝێ. - واقۇن وۇڬێۺ؟ - هېڃۈ. - قېچۈن وۇڬێۺ؟ - هېڃۈ. حێنقۇن وۇڬێۺ؟ - هېڃۈ. كواچان وۇڬێۺ؟ - هېڃۈ. ڃالعۇن بۇڬێۺ؟ - هېڃۈ، - يان ابۇلېبێلا باجارچێياص. 30. Вакъун вугони щиб – паракъат вуго, къечон вугони щиб – рагІи-мехх гьечІо. waqun wugoni ?ib - <araqat wugo, qexon wugoni ?ib - rafi-me{ hezo. Вакъун вугони щиби – паракъат вуго, къучун вугони щиби – рагІи-мехх гьечІо. waqun wugoni ?ibi - <araqat wugo, quxun wugoni ?ibi - rafi-me{ hezo. ۳۰. واقۇن وۇڬۈنێ ۺێب - فاراقات وۇڬۈ، قېچۈن وۇڬۈنێ ۺێب - راعێ- مېخ هېڃۈ. 31. Вакъунилан – щиб щваниги кванаге; ццин бахъунилан – кІалалде бачІанщинаб абуге. waqunilan - ?ib ?wanigi kwanage, Cin ba]unilan - jalalde bazan?inab abuge. Вакъунилан – щиби щваниги кунаги; ццин бахъунилан – кІалалълъе бачІанщинаб абуги. waqunilan - ?ibi ?wanigi kunagi, Cin ba]unilan - jala'e bazan?inab abugi. ۳۱. واقۇنێلان - ۺێب ۺوانێڬێ كواناڬې؛ ڛێن باڅۇنێلان - گالالدې باڃانۺێناب ابۇڬې. 32. Вакъуцца хвезе чІчIа, бикъуге. waquCa [weRe Za, biquge. Вакъоцца хIоде чІчIа, бикъуги. waqoCa \ode Za, biqugi. ۳۲. واقۇڛا ځوېزې ڄا، بێقۇڬې. 33. Валлагь, абилароанила, цер, дуцца гьедин мунго хъанда букІинчІебани. wallah, abilaroanila, cer, duCa hedin mungo ]anda bujinzebani. Валлагь, аблароанила, цер, дуцца гьедин мунго хъанда букІчІебани. wallah, ablaroanila, cer, duCa hedin mungo ]anda bujzebani. ۳۳. والاه ابێلارۈئانێلا ښېر دۇڛا هېدێن مۇنڬۈ څاندا بۇگێنڃېبانێ. Цер гудрацца ккунила. ГІемер теркІон, рачІчIги гъоркьго тун, борчІанила. РачІчI гьечІолъиялълъ, цурдузукьаги нечон, щиб гьабилебалиги лъаларого букІанила. Ургъанила цер, ургъанила, аххирги ургъун бахъанила. Данде гьарун цурдулгун, гьадин кІалъанила: «Гьаб рачIчІ, ххадубги бехъерхъун, чІахІ-къулги рекІун, къваригІунеб жого букІун гьечІо. РачІа киназго къотІун реххизе». ГІенеккунги чІчIун, цо царацца абунила: «Валлагь, абилароан, цер, дуцца гьедин, мунго хъанда букІинчІебани». Данде абизе жоги лъачІого, хъандацер гьел-гьелиялда гьенисса нахъе анила. cer gudraCa Kunila. femer terjon, raZgi Gorpgo tun, borzanila. raZ hezo;iya', curduRupagi nexon, ?ib habilebali ;alarogo bujanila. urGanila cer, urGabila, a{irgi urGun ba]anila. dande harun curdulgun, hadin ja;anila - «hab raZ, {adubgi be]er]un, za\-qulgi rejun, qwarifuneb Dogo bujun hezo. raza kinaRgo qoTun re{iRe». feneKungi Zun, co caraCa abunila - «wallah, abilaroan, cer, duCa hedin, mungo ]anda bujinzewani». dande abiRe Dogi ;azogo, ]andacer hel-heliyalda heniSa na]e anila. Цер гудрацца ккунила. ГІемер туркІун, рачІчIги гъоркьго томо, борчІанила. РачІчI гьечІолиялълъ, цурдузукьаги нучун, щиби бунебалиги гьанярого букІанила. Ургъанила цер, ургъанила, аххирги ургъун бахъанила. Данде гьарун цурдулгун, гьадин кІалгьанила: «Гьаб рачIчІ, ххадубги бехъерхъун, чІахІ-къулги рокІон, къварагІинеб жого букІун гьечІо. РачІа кинязго къотІун реххде». ГІенеккунги чІчIомо, цо царацца абунила: «Валлагь, аблароан, цер, дуцца гьедин, мунго хъанда букІчІебани». Данде абде жоги гьачІого, хъандацер гьел-гьелиялълъа гьенисса нахъе анила. cer gudraCa Kunila. femer turjun, raZgi Gorpgo tomo, borzanila. raZ hezoliya', curduRupagi nuxun, ?ibi binebali hanyarogo bujanila. urGanila cer, urGabila, a{irgi urGun ba]anila. dande harun curdulgun, hadin jalhanila - «hab raZ, {adubgi be]er]un, za\-qulgi rojon, qwarafineb Dogo bujun hezo. raza kinyaRgo qoTun re{de». feneKungi Zomo, co caraCa abunila - «wallah, abilaroan, cer, duCa hedin, mungo ]anda bujinzewani». dande abiRe Dogi ;azogo, ]andacer hel-heliyalda heniSa na]e anila. ښېر ڬۇدراڛا ڭۇنێلا. عېمېر تېرگۈن، راڄڬێ غۈرڨڬۈ تۇن بۈرڃانێلا. راڄ هېڃۈڸێياڷ ښۇردۇزۇڨاڬێ نېچۈن ۺێب هابێلېبالێڬێ ڸالارۈڬۈ بۇگانێلا. ئۇرغانێلا ښېر، ئۇرغانێلا، اخێرڬێ ئۇرغۇن باڅانێلا. داندې هارۇن ښۇردۇلڬۇن هادێن گاڸانێلا: "هاب راڄ خادۇبڬێ بېڅېرڅۇن، ڃاح - قۇلڬێ رېگۇن، قوارێعۇنېب جۈڬۈ بۇگۇن هېڃۈ. راڃا كێنازڬۈ قۈطۇن رېخێزې". عېنېڭۇنڬێ ڄۇن ښۈ ښاراڛا ابۇنێلا: "والاه ابێلارۈئان ښېر دۇڛا هېدێن مۇنڬۈ څاندا بۇگێنڃېبانێ". داندې ابێزې جۈڬێ ڸاڃۈڬۈ څانداښېر هېل- هېلێيالدا هېنێصا ناڅې انێلا. 34. «Валлагь, мунги витІизе ккун витІана Къудукье», – ян абурабила ракь-мухъалълъул бетӏерасс. «wallah, mungi wiTiRe Kun wiTana qudupe» - yan aburabila rap-mu]a'ul beTeraS. «Валлагь, мунги витІде ккомо витІана Къудукье», – ян абурабила ракь-мухъалълъул бел'эрасс. «wallah, mungi wiTde Komo wiTana qudupe» - yan aburabila rap-mu]a'ul bel~eraS. ۳۴. والاه مۇنڬێ، مۇنڬێ وێطێزې ڭۇن وێطانا قۇدۇڨې، - يان ابۇرابێلا راڨ- مۇڅاڷول بېرطېراص. Ццебе гІадат букІун буго чи чІварав чи бидвиххун (ватІан тун), цоги бакІалде витІулеб. Цо ахти-куралав гьедин Къудукье витІун вукІун вуго. Гьессда рагІун буго гІадамазул гІарзазухъ гІенеккизе ракь-мухъалълъул бетӏер вачІун вугилан. Гьавги вилълъун вуго жиндирго унти бицине. - Гьал рорхатал мугІрузда гьоркьобги къараб, ххасало бакъги щолареб къваридаб кІкІалахъ дие цІакъ захІмалъун буго. Бегьулеб батани, дун цоги батІияб бакІалде витІе, – ян гьарун буго гьесс. - Дов дуцца чІварав чияссе дуеялдасса бигьаго бугодай? – ян гьикъун буго ракь-мухъалълъул бетӏерасс. - Дицца гьев, чІвазе ккун, чІвана, – ян жаваб кьун буго ахти-кураласс. - Валлагь, мунги витІизе ккун, витІана Къудукье, – ян абун буго ракь-мухъалълъул бетӏерасс. Cebe fadat bujun bugo xi zwaraw xi bidwi{un (waTan tun), cogi bajalde wiTuleb. co a{ti-kuralaw hedin qudupe wiTun wugo. heSda rafun bugo fadamaRul farRaRu] feneKiRe rap-mu]a'ul beTer wazun wugilan. hawgi wi'un wugo Dindirgo unti bicine. - hal ror[atal mufruRda horpobgi qarab, {asalo baqgi ?olareb qwaridab Jala] diye vaq Ra\ma;un bugo. behuleb batani, dun cogi baTiyab bajalde wiTe, - yan harun bugo heS. - dow duCa zwaraw xiyaSe duyeyaldaSa bihago bugoday& - yan hiqun bugo rap-mu]a'ul beTeraS. - diCa hew, zwaRe Kun, zwana, - yan Dawab pun bugo a{ti-kuralaS. - wallah, mungi wiTiRe Kun, wiTana qudupe, - yan abun bugo rap-mu]a'ul beTeraS. Ццебе гІадат букІун буго чи чІварав чи бидвиххун (ватІан тун), цоги бакІалълъе витІинеб. Цо аххти-куралав гьедин Къудукье витІун вукІун вуго. Гьессда рагІун буго адамазул гІарзазухъ гІенеккде ракь-мухъалълъул бел'эр вегьун вугилан. Гьавги волълъон вуго жендерго унти бицде. - Гьал роркӏадал муърузда гьоркьобги къараб, кьиндала бакъги щоняреб къваридаб кІкІалахъ де цІакъ захІмалун буго. Бегьинеб батани, дун цоги баладаб бакІалълъе витІе, – ян гьарун буго гьесс. - Дав дуцца чІварав чияссе доялълъасса бигьаго бугодай? – ян гьикъун буго ракь-мухъалълъул бел'эрасс. - Дицца гьев, чІваде ккомо, чІвана, – ян джаваб кьумо буго аххти-кураласс. - Валлагь, мунги витІде ккомо, витІана Къудукье, – ян абун буго ракь-мухъалълъул бел'эрасс. Cebe fadat bujun bugo xi zwaraw xi bidwi{un (waTan tun), cogi baja'e wiTineb. co a{ti-kuralaw hedin qudupe wiTun wugo. heSda rafun bugo adamaRul farRaRu] feneKde rap-mu]a'ul bel~er wehun wugilan. hawgi wo'on wugo Dendergo unti bicde. - hal rorjadal mu~ruRda horpobgi qarab, pindala baqgi ?onyareb qwaridab Jala] de vaq Ra\malun bugo. behineb batani, dun cogi baladab baja'e wiTe, - yan harun bugo heS. - daw duCa zwaraw xiyaSe doya'aSa bihago bugoday& - yan hiqun bugo rap-mu]a'ul bel~eraS. - diCa hew, zwade Komo, zwana, - yan Hawab pumo bugo a{ti-kuralaS. - wallah, mungi wiTde Komo, wiTana qudupe, - yan abun bugo rap-mu]a'ul bel~eraS. ڛېبې عادات بۇگۇن بۇڬۈ چێ ڃواراو چێ بێدوێخۇن (واطان تۇن)، ښۈڬێ باگالدې وێطۇلېب. ښۈ اختێ- كۇرالاو هېدێن وێطۇن وۇگۇن وۇڬۈ. هېصدا راعۇن بۇڬۈ عادامازۇل عارزازۇڅ عېنېڭێزې را ڨ - م ۇ څا ڷ ول بېرط ې ر واڃۇن وۇڬێلان. هاوڬێ وێڷۇن وۇڬۈ جێندێرڬۈ ئۇنتێ بێښێنې. - هال رۈرځاتال مۇعرۇزدا هۈرڨۈبڬێ قاراب، ځاسالۈ باقڬێ ۺۈلارېب قوارێداب ڴالاڅ دێيې ڝاق زاحماڸۇن بۇڬۈ. بېهۇلېب باتانێ، دۇن ښۈڬێ باطێياب باگالدې وێطې، - يان هارۇن بۇڬۈ هې ص. - دۈو دۇڛا ڃواراو چێياصې دۇيېيالداصا بێهاڬۈ بۇڬۈداي؟ - يان هێقۇن بۇڬۈ را ڨ - م ۇ څا ڷ ول بېرط ې راص. - دێڛا هېو، ڃوازې ڭۇن، ڃوانا، - يان جاواب ڨۇن بۇڬۈ اختێ- كۇرالاص. - والاه، مۇنڬێ وێطێزې ڭۇن وێطانا قۇدۇڨې، - يان ابۇن بۇڬۈ را ڨ - م ۇ څا ڷ ول بېرط ې راص. 35. Вараниги тІутІги рагъде тІамуге. waranigi TuTgi raGde Tamuge. Вараниги тІутІги рагъде тІамуги. waranigi TuTgi raGde Tamugi. ۳۵. وارانێڬێ طۇطڬێ راعدې طامۇڬې. 36. Варанидул тІутІги гьабуге, тІотІол вараниги гьабуге. waranidul TuTgi habuge, ToTol waranigi habuge. Варанидул тІутІги буги, тІотІол вараниги буги. waranidul TuTgi bugi, ToTol waranigi bugi. ۳۶. وارانێدۇل طۇطڬێ هابۇڬې، طۈطۈل وارانێڬێ هابۇڬې. 37. Вас вугей эбелалълъул гІеретІ борхуге. was wugey ebela'ul fereT bor[uge. Вас вугей эбелалълъул дад боркӏуги. was wugey ebela'ul dad borjugi. ۳۷. واس وۇڬېي ئېبېلاڷۇل عېرېط بۈرځۇڬې. 38. Вас вугони, тІагъур камиларо. was wugoni, TaGur kamilaro. Вас вугони, угъур камларо. was wugoni, uGur kamlaro. ۳۸. واس وۇڬۈنێ، طاغۇر كامێلارۈ. 39. Вас гогьдаризавуни, чухъаххалат лIугьуна, яс гогьдаризаюни, мергу-тІалаялда туманкІ речІчІула. was gohdariRawuni, xu]a{alat `uhuna, yas gohdariRayuni, mergu-Talayalda tumanj reZula. Вас гогьдардевуни, чухъаххалат лълъугьиня, яс гогьдардеюни, марго-алаялълъа туманкІ речІчІиня. was gohdardewuni, xu]a{alat 'uhinya, yas gohdardeyuni, margo-alaya'a tumanj reZinya. ۳۹. واس ڬۈهدارێزاوۇنێ، چۇڅاخالات ڶۇهۇنا، ياس ڬۈهدارێزايۇنێ، مېرڬۇ- طالايالدا تۇمانگ رېڄۇلا. 40. Вас гьавеги, яс гьаеги – баракат гьечІеб рижи лIугьунгеги. was hawegi, yas hayegi - barakat hezeb riDi `uhungegi. Вас вуеги, яс йуеги – баркат гьечІеб рижи лълъугьугеги. was wuyegi, yas yuyegi - barkat hezeb riDi 'uhugegi. ۴۰. واس هاوېڬێ، ياس هايېڬێ - باراكات هېڃېب رێجێ ڶۇهۇنڬېڬێ. 41. Вас гьавурассул вас лIугьаги, яс гьаюрассул яс лIугьаги. was hawuraSul was `uhagi, yas hayuraSul yas `uhagi. Вас вурассул вас лълъугьаги, яс йурассул яс лълъугьаги. was wuraSul was 'uhagi, yas yuraSul yas 'uhagi. ۴۱. واس هاوۇراصۇل واس ڶۇهاڬێ، ياس هايۇراصۇل ياس ڶۇهاڬێ. 42. Вас гьечІеб рукъ – хІуби гьечІеб рагъи. was hezeb ruq - \ubi hezeb raGi. Вас гьечІеб рукъ – хІуби гьечІеб рагъи. was hezeb ruq - \ubi hezeb raGi. ۴۲. واس هېڃېب رۇق - حۇبێ هېڃېب راغێ. 43. Вас гьечІого кавуги ххутІугеги, яс гьечІого эбелги ххутІугеги. was hezogo kawugi {uTugegi, yas hezogo ebelgi {uTugegi. Вас гьечІого кавуги ххутІугеги, яс гьечІого эбелги ххутІугеги. was hezogo kawugi {uTugegi, yas hezogo ebelgi {uTugegi. ۴۳. واس هېڃۈڬۈ كاوۇڬێ خۇطۇڬېڬێ، ياس هېڃۈڬۈ ئېبېلڬێ خۇطۇڬېڬێ. 44. Вас инссуда релълъаравила лIугьунев, яс эбелалда релълъарайила лIугьуней. was inSuda re'arawila `uhunew, yas ebelalda re'arayila `uhuney. Вас энссода ралълъаравила лълъугьинев, яс эбелалълъа ралълъарайила лълъугьиней. was enSoda ra'arawila 'uhinew, yas ebela'a ra'arayila 'uhiney. ۴۴. واس ئێنصۇدا رېڷاراوێلا ڶۇهۇنېو، ياس ئېبېلالدا رېڷارايێلا ڶۇهۇنېي. 45. Вас квешав лIугьиналдасса кІудияб тамихІ инссуе гьечІебила. was kwe/aw `uhinaldaSa judiyab tami\ inSuye hezebila. Вас кошав лълъугьиналълъасса кІудаб тамихІ энссое гьечІебила. was ko/aw 'uhina'aSa judab tami\ enSoye hezebila. ۴۵. واس كوېشاو ڶۇهێنالداصا گۇدێياب تامێح ئێنصۇيې هېڃېبێلا. 46. Вас лъала чІчIужу ячиндал, чІчIужу лъала лъимер гьабидал. was ;ala ZuDu yaxindal, ZuDu ;ala ;imer habidal. Вас гьала чІчIужу ячаралълъасса, чІчIужу гьала гьимер буралълъасса. was hala ZuDu yaxira'aSa, ZuDu hala himer bura'aSa. ۴۶. واس ڸالا ڄۇجۇ ياچێندال، ڄۇجۇ ڸالا ڸێمېر هابێدال. 47. Вас ссурани, цо чи ссурулевила, яс ссурани, туххумго ссурулебила. was Surani, co xi Surulewila, yas Surani, tu{umgo Surulebila. Вас ссурани, цо чи ссуриневила, яс ссурани, туххумго ссуринебила. was Surani, co xi Surinewila, yas Surani, tu{umgo Surinebila. ۴۷. واس صۇرانێ، ښۈ چێ صۇرۇلېوێلا، ياس صۇرانێ، تۇخۇمڬۈ صۇرۇلېبێلا. 48. Вас хварай эбелалълъул гІадаб магІу букІунареб. was [waray ebela'ul fadab mafu bujunareb. Вас хIварай эбелалълъул гІадаб магІо букІиняреб. was \waray ebela'ul fadab mafo bujinyareb. ۴۸. واس ځواراي ئېبېلاڷۇل عاداب ماعۇ بۇگۇنارېب. Жиндие йокьарай ясалде кечІ гьабеян гьарун буго Инххосса ГІалихІажияссда цо гІолохъанчиясс. Гьадаб кициги тІамун, ГІалихІажиясс гьессда абун буго цо мунго тІаделъун вихьеян. Киданиги кечІ гьабичІев гьев гІолохъанчияссухъа бажарун буго лълъикІаб кечІ гьабун. Dindiye yoparay yasalde kez habeyan harun bugo in{oSa fali\aDiyaSda co folo]anxiyaS. hadab kicigi Tamun, fali\aDiyaS heSda abun bugo co mungo Tade;un wiFeyan. kidanigi kez habizew hew folo]anxiyaSu]a baDarun bugo 'ijab kez habun. Женде йокьарай ясалълъе кечІ буеян гьарун буго Инххосса ГІалихІажияссда цо гІолохъанчиясс. Гьадаб кициги тІамун, ГІалихІажиясс гьессда абун буго цо мунго аделун вихьеян. Киданиги кечІ бучІев гьев гІолохъанчияссухъа бажалун буго лълъикІаб кечІ бумо. Dende yoparay yasa'e kez buyeyan harun bugo in{oSa fali\aDiyaSda co folo]anxiyaS. hadab kicigi Tamun, fali\aDiyaS heSda abun bugo co mungo adelun wiFeyan. kidanigi kez buzew hew folo]anxiyaSu]a baDalun bugo 'ijab kez bumo. جێندێيې يۈڨاراي ياسالدې كېڃ هابېيان هارۇن بۇڬۈ ئێنخۈصا عالێحاجێياصدا ښۈ عۈلۈڅانچێياص. هاداب كێښێڬێ طامۇن، عالێحاجێياص هېصدا ابۇن بۇڬۈ ښۈ مۇنڬۈ طادېڸۇن وێڮېيان. كێدانێڬێ كېڃ هابێڃېو هېو عۈلۈڅانچێياصۇڅا باجارۇن بۇڬۈ ڷێگاب كېڃ هابۇن. 49. Вас эбелалда релълъарав лълъикІав, яс инссуда релълъарай лълъикІай. was ebelalda re'araw 'ijaw, yas inSuda re'aray 'ijay. Вас эбелалълъа ралълъарав лълъикІав, яс энссода ралълъарай лълъикІай. was ebela'a ra'araw 'ijaw, yas enSoda ra'aray 'ijay. ۴۹. واس ئېبېلالدا رېڷاراو ڷێگاو، ياس ئێنصۇدا رېڷاراي ڷێگاي. 50. Вас эбелалълъул ваццассда релълъарав лIугьунев, яс эбелалълъул яццалда релълъарай лIугьуней. was ebela'ul waCaSda re'araw `uhunew, yas ebela'ul yaCalda re'aray `uhuney. Вас эбелалълъул ваццассда ралълъарав лълъугьинев, яс эбелалълъул яццалълъа ралълъарай лълъугьиней. was ebela'ul waCaSda ra'araw 'uhinew, yas ebela'ul yaCa'a ra'aray 'uhuney. ۵۰. واس ئېبېلاڷۇل واڛاصدا رېڷاراو ڶۇهۇنېو، ياس ئېبېلاڷۇل ياڛالدا رېڷاراي ڶۇهۇنېي. 51. Васаз кочІолI ахІулареб, ясаз магІилI реххссолареб. wasaR kozo` a\ulareb, yasaR mafi` re{Solareb. Васаз кочІолълъ ахІиняреб, ясаз магІилълъ реххссенареб. wasaR kozo' a\inyareb, yasaR mafi' re{Senareb. ۵۱. واساز كۈڃۈڶ احۇلارېب، ياساز ماعێڶ رېخصۈلارېب. 52. Васал тараб таххги бихьичІо, ясал реххараб кІкІалги бихьичІо (Вас кІодо гьавун, яс инжит гьаюгеян абураб магІна). wasal tarab ta{gi biFizo, yasal re{arab Jalgi biFizo (was jodo hawun, yas inDit hayugeyan aburab mafna). Васал тараб таххги бихьчІо, ясал реххараб кІкІалги бихьчІо (Вас кІодо вумо, яс инжит йугеян абураб магІна). wasal tarab ta{gi biFzo, yasal re{arab Jalgi biFzo (was jodo wumo, yas inDit yugeyan aburab mafna). ۵۲. واسال تاراب تاخڬێ بێڮێڃۈ، ياسال رېخاراب ڴالڬێ بێڮێڃۈ (واس گۈدۈ هاوۇن، ياس ئێنجێت هايۇڬېيان ابۇراب ماعنا). 53. Васал хваниги къуличІев, къварилъи кканиги чучичІев. wasal [wanigi qulizew, qwari;i Kanigi xuxizew. Васал хӏваниги къулчІев, къварили кканиги чуччІев. wasal \wanigi qulzew, qwarili Kanigi xuxzew. ۵۳. واسال ځوانێڬێ قۇلێڃېو، قوارێڸێ ڭانێڬێ چۇچێڃېو. 54. Васал чанадулеб чиярги гІадат, эбел чанадиялълъ чара хун буго. wasal xanaduleb xiyargi fadat, ebel xanadiya' xara [un bugo. Васал чанадинеб чиялги гІадат, эбел чанадиялълъ чара хӏомо буго. wasal xanadineb xiyalgi fadat, ebel xanadiya' xara \omo bugo. ۵۴. واسا ل چانا دۇلېب چێيارڬێ عادات، ئېبېل چانادێياڷ چارا ځۇن بۇڬۈ. 55. Васал хваниги къуличІев, къварилъи кканиги чучичІев. wasal [wanigi qulizew, qwari;i Kanigi xuxizew. Васал хIваниги къулчІев, къварили кканиги чуччІев. wasal \wanigi qulzew, qwarili Kanigi xuxzew. ۵۵. واسال ځوانێڬێ قۇلێڃېو، قوارێڸێ ڭانێڬێ چۇچ ێڃېو. 56. Васал чанадулеб чиярги гІадат, эбел чанадиялълъ чара хун буго. wasal xanaduleb xiyargi fadat, ebel xanadiya' xara [un bugo. Васал чанадинеб чиялги гІадат, эбел чанадиялълъ чара хӏомо буго. wasal xanadineb xiyalgi fadat, ebel xanadiya' xara \omo bugo. ۵۶. واسال چانادۇلېب چێيارڬێ عادات، ئېبېل چانادێياڷ چارا ځۇن بۇڬۈ. 57. Васасс лълъади ячиндал гьетІараб эбелалълъул мугъ, яс россассе индал битІарабила. wasaS 'adi yaxindal heTarab ebela'ul muG, yas roSaSe indal biTarabila. Васасс лълъади ячаралълъасса гьетІараб эбелалълъул могъ, яс россассе аралълъасса битІарабила. wasaS 'adi yaxara'aSa heTarab ebela'ul moG, yas roSaSe ara'aSa biTarabila. ۵۷. واساص ڷادێ ياچێندال هېطاراب ئېبېلاڷۇل مۇغ، ياس رۈصاصې ئێندال بێطارابێلا. 58. Васасс эмен вуххараб цо мохрода анкьгоги эмен вуххаравила. wasaS emen wu{arab co mo[roda anpgogi emen wu{arawila. Васасс эмен вуххараб цо могърода анкьгоги эмен вуххаравила. wasaS emen wu{arab co moGroda anpgogi emen wu{arawila. ۵۸. واساص ئېمېن وۇخاراب ښۈ مۈځرۈدا انڨڬۈڬێ ئېمېن وۇخاراوێلا. 59. Васассдаги божуге, дурго бералда гІадин. wasaSdagi boDuge, durgo beralda fadin. Васассдаги божуги, дурго бералълъа гІадин. wasaSdagi boDugi, durgo bera'a fadin. واساصداڬێ بۈجۇڬې، دۇرڬۈ بېرالدا عادێن. 60. Васассдасса лълъикІай ясги йикІуней, ясалълъул багьаяв гьечІев васги вукІунев. wasaSdaSa 'ijay yasgi yijuney, yasa'ul bahayaw hezew wasgi wujunew. Васассдасса лълъикІай ясги йикІиней, ясалълъул багьаяв гьечІев васги вукІинев. wasaSdaSa 'ijay yasgi yijiney, yasa'ul bahayaw hezew wasgi wujinew. ۶۰. واساصداصا ڷێگاي ياسڬێ يێگۇنېي، ياساڷۇل باهاياو هېڃېو واسڬێ وۇگۇنېو. 61. Васассде семани къедеххун вуссуневила, дурццассде семани нуцІцIил кверкъел кколебила. wasaSde semani qede{un wuSunewila, durCaSde cemani nuVil kwerqel Kolebila. Васассде семани къедеххун вуссуневила, дурццассде семани нуцІцIил кверкъел кколебила. wasaSde semani qede{un wuSunewila, durCaSde cemani nuVil kwerqel Kolebila. ۶۱. واساصدې سېمانێ قېدېخۇن وۇصۇنېوێلا، دۇرڛاصدې سېمانێ نۇڞێل كوېرقېل ڭۈلېبێلا. 62. Васассе инссудассаги ваццассдассаги живго лълъикІав вукІине бокьулеб; инссуе жиндассаго вас лълъикІав вукІине бокьулеб. wasaSe inSudaSagi waCaSdaSagi Diwgo 'ijaw wujine bopuleb, inSuye DindaSago was 'ijaw wujine bopuleb. Васассе энссодассаги ваццассдассаги живго лълъикІав вукІде бокьинеб; энссое жендассаго вас лълъикІав вукІде бокьинеб. wasaSe enSodaSagi waCaSdaSagi Diwgo 'ijaw wujde bopineb, enSoye DendaSago was 'ijaw wujde bopineb. ۶۲. واساصې ئێنصۇداصاڬێ واڛاصداصاڬێ جێوڬۈ ڷێگاو وۇگێنې بۈڨۇلېب، ئێنصۇيې جێنداصاڬۈ واس ڷێگاو وۇگێنې بۈڨۇلېب. 63. Васассе ирсалълъе тараб месед-гІарацалдасса гьессие кьураб маххщел бергьунебила. wasaSe irsa'e tarab mesed-faracaldaSa heSiye purab ma{?el berhunebila. Васассе ирсалълъе тараб месед-гІарацалълъасса гьессе кьураб маххщел белгьинебила. wasaSe irsa'e tarab mesed-faraca'aSa heSe purab ma{?el belhinebila. ۶۳. واساصې ئێرساڷې تاراب مېسېد - عاراښالداصا، هېصێيې ڨۇراب ماخۺېل بېرهۇنېبێلا. 64. Васассе ригьин гьабиги, ясалълъе рагІи бицинги – рагІулIе нуцІцIа рагьи (Дуда бихьараб щибила: чІчIужу ячарав васищила, россассе арай ясищила). wasaSe rihin habigi, yasa'e rafi bicingi - rafu`e nuVa rahi (duda biFarab ?ibila, ZuDu yaxaraw wasi?ila, roSaSe aray yasi?ila). Васассе ригьин буйги, ясалълъе рагІи бицинги – рагІулълъе нуцІцIа рагьи (Дуда бихьараб щибила: чІчIужу ячарав васщийила, россассе арай ясщийила). wasaSe rihin buygi, yasa'e rafi bicingi - rafu'e nuVa rahi (duda biFarab ?ibila, ZuDu yaxaraw was?iyila, roSaSe aray yas?iyila). ۶۴. واساصې رێهێن هابێڬێ، ياساڷې راعێ بێښێنڬێ - راعۇڶې نۇڞا راهێ (دۇدا بێڮاراب ۺێبێلا: ڄۇجۇ ياچاراو واسێۺێلا، رۈصاصې اراي ياسێۺێلا). 65. Васассе ригьин, лълъидаго гьикъичІого гьабе, ясалълъе ригьин нусгояссда гьикъичІого гьабуге. wasaSe rihin, 'idago hiqizogo habe, yasa'e rihin nusgoyaSda hiqizogo habuge. Васассе ригьин, лълъидаго гьикъчІого буе, ясалълъе ригьин нусгояссда гьикъчІого буги. wasaSe rihin, 'idago hiqzogo buye, yasa'e rihin nusgoyaSda hiqzogo bugi. ۶۵. واساصې رێهێن ڷێداڬۈ هێقێڃۈڬۈ هابې، ياساڷې رێهێن نۇسڬۈياصدا هێقێڃۈڬۈ هابۇڬې. 66. Васассе яс яче, хурзал рачунге. wasaSe yas yaxe, [urRal raxunge. Васассе яс яче, хIурзал рачуги. wasaSe yas yaxe, \urRal raxugi. ۶۶. واساصې ياس ياچې، ځۇرزال راچۇنڬې. Цо нухалда, наиб Имам МухІамил нус йихьарай меххалълъ, ракь-мухъалълъул бетӏерасс абун буго: «Имам МухІама, дуцца васассе яс ячун гьечІохха, хурзал рачун ратилахха», – ян. co nu[alda, naib imam mu\amil nus yiFaray me{a', rap-mu]a'ul beTeraS abun bugo - «imam mu\ama, duCa wasaSe yas yaxun hezo{a, [urRal raxun ratila{a», - yan. Цо нугьалълъ, наиб Имам МухІумил нус йихьарай меххалълъ, ракь-нухъалълъул бел'эрасс абун буго: «Имам МухІума, дуцца васассе яс ячун гьечІохха, хӏурзал рачун ратлахха», – ян. co nuha', naib imam mu\umil nus yiFaray me{a', rap-mu]a'ul bel~eraS abun bugo - «imam mu\uma, duCa wasaSe yas yaxun hezo{a, \urRal raxun ratla{a», - yan. ښۈ نۇځالدا، نائێب ئێمام مۇحامێل نۇس يێڮاراي مېخاڷ، را ڨ - م ۇ څا ڷ ول بېرط ېراص ابۇن بۇڬۈ: « ئێمام مۇحاما، دۇڛا واساصې ياس ياچۇن هېڃۈخا، ځۇرزال راچۇن راتێلارۈخا » ، - يان. 67. Васассул лъималаз нилIеран абулебила, ясалълъул лъималаз нижеран абулебила. wasaSul ;imalaR ni`eran abulebila, yasa'ul ;imalaR niDeran abulebila. Васассул гьималаз нелълъеран абинебила, ясалълъул гьималаз нежеран абинебила. wasaSul himalaR ne'eran abinebila, yasa'ul himalaR neDeran abinebila. ۶۷. واساصۇل ڸێمالاز نێڶېران ابۇلېبێلا، ياساڷۇل ڸێمالاز نێجېران ابۇلېبێلا. Цо пуланай гІадан яхъун йиго рекІелгъеялълъе къватІие. Ясалълъул вас вукІун вуго мугъалда ваччун, васассул вас вукІун вуго кверги ккун цадахъ. Лъималазул гІадаталда, васассул васасс кІудияй эбелалда абулеб букІун буго: «Доб чуги нилIер, доб бечеги нилIер, дол хъазалги нилIер!» – ан. Ясалълъул васасс абулеб букІун буго: «Доб чуги нижер, доб бечеги нижер, дол хъазалги нижер!» – ан. КІудияй эбелалълъ жинццаго жиндаго абун буго: «Дицца гьабулеб жого щиб? НилIеран абулев рукъалълъул вас квер ккун вачунев вуго, нижеран абулев чияр вас мугъалда ваччун вуго!» ГьебсагІат кІудияй эбелалълъ васассул вас ваччун вуго, ясалълъул вас мугъалдасса рещтІинавун вуго. co <ulanay fadan ya]un yigo rejelGeya'e qwaTiye. yasa'ul was wujun wugo muGalda waXun, wasaSul was wujun wugo kwergi Kun cada]. ;imalaRul fadatalda, wasaSul wasaS judiyay ebelalda abuleb bujun bugo - «dob xugi ni`er, dob bexegi ni`er, dol ]aRalgi ni`er!» - an. yasa'ul wasaS abuleb bujun bugo - «dob xugi niDer, dob bexegi niDer, dol ]aRalgi niDer!» - an. judiyay ebela' DinCago Dindago abun bugo - «diSa habuleb Dogo ?ib& ni`eran abulew ruqa'ul was kwer Kun waxunew wugo, niDeran abulew xiyar was muGalda waXun wugo!» hebsafat judiyay ebela' wasaSul was waXun wugo, yasa'ul was muGaldaSa re?Tinawun wugo. Цо пуланай адан яхъун йиго рокІелгъеялълъе къватІие. Ясалълъул вас вукІун вуго могъзала ваччун, васассул вас вукІун вуго кверги ккумо цадахъ. Гьималазул гІадаталълъа, васассул васасс кІудай эбелалълъа абинеб букІун буго: «Даб чуги нелълъер, даб бечеги нелълъер, дал гъазалги нелълъер!» – ан. Ясалълъул васасс абинеб букІун буго: «Даб чуги нежер, даб бечеги нежер, дал гъазалги нежер!» – ан. КІудай эбелалълъ женццаго жендаго абун буго: «Дицца бунеб жого щиби? Нелълъеран абинев рукъалълъул вас квер ккумо вачинев вуго, нежеран абинев чиял вас могъзала ваччун вуго!» ГьебсагІат кІудай эбелалълъ васассул вас ваччун вуго, ясалълъул вас могъзаласса рещтІдевумо вуго. co <ulanay adan ya]un yigo rojelGeya'e qwaTiye. yasa'ul was wujun wugo muGRala waXun, wasaSul was wujun wugo kwergi Kumo cada]. himalaRul fadata'a, wasaSul wasaS juday ebela'a abineb bujun bugo - «dab xugi ne'er, dab bexegi ne'er, dal GaRalgi ne'er!» - an. yasa'ul wasaS abineb bujun bugo - «dob xugi neDer, dab bexegi neDer, dal GaRalgi neDer!» - an. juday ebela' DenCago Dendago abun bugo - «diSa buneb Dogo ?ibi& ne'eran abinew ruqa'ul was kwer Kumo waxinew wugo, neDeran abinew xiyal was moGRala waXun wugo!» hebsafat juday ebela' wasaSul was waXun wugo, yasa'ul was muGRalaSa re?Tdewumo wugo. ښۈ فۇلاناي عادان ياڅۇن يێڬۈ رېگېلغېياڷې قواطێيې. ياساڷۇل واس وۇگۇن وۇڬۈ مۇغالدا واڿۇن، واساصۇل واس وۇگۇن وۇڬۈ كوېرڬێ ڭۇن ښاداڅ. ڸێمالازۇل عاداتالدا، واساصۇل واساص گۇدێياي ئېبېلالدا ابۇلېب بۇگۇن بۇڬۈ: "دۈب چۇڬێ نێڶېر، دۈب بېچېڬێ نێڶېر، دۈل څازالڬێ نێڶېر" - ان. ياساڷۇل 68. Васги вукІуна, малълъкъосалил васги вукІуна. wasgi wujuna, ma'qosalil wasgi wujuna. Васги вукІиня, малълъкъосалил васги вукІиня. wasgi wujinya, ma'qosalil wasgi wujinya. ۶۸. واسڬێ وۇگۇنا، ماڷقۈسالێل واسڬێ وۇگۇنا 69. Васни дир вугила, гІакълу гьессул жиндирго бугила. wasni dir wugila, faqlu heSul Dindirgo bugila. Васни дир вугила, гІакълу гьессул жендерго бугила. wasni dir wugila, faqlu heSul Dendergo bugila. ۶۹. واسنێ دێر وۇڬێلا، عاقلۇ هېصۇل جێندێرڬۈ بۇڬێلا. 70. Васниги ясниги гурони чIчIужуялълъ басриял хьалбал гьаруларел. wasnigi yasnigi guroni ZuDuya' basriyal Falbal harularel. Васниги ясниги гурони чIчIужуялълъ басриял хьалбал рунярел. wasnigi yasnigi guroni ZuDuya' basriyal Falbal runyarel. ۷۰. واسنێڬێ يسنێڬێ ڬۇرۈنێ ڄۇجۇياڷ باسرێيال ڮالبال هارۇلارېل. 71. Ватулев гурони чи ватуларев. watulew guroni xi watularew. Ватинев гурони чи ватунярев. watinew guroni xi watinyarew. ۷۱. واتۇلېو ڬۇرۈنێ چێ واتۇلارېو. 72. Ватулев таравги – гIабдал, ватуларев ккуравги – гIабдал. watulew tarawgi - fabdal, watularewgi Kurawgi - fabdal. Ватинев таравги – абдал, ватинярев ккуравги – абдал. watinew tarawgi - abdal, watinyarewgi Kurawgi - abdal. ۷۲. واتۇلاېو تاراوڬێ - عابدال، واتۇلارېو ڭۇراوڬێ - عابدۇل. 73. ВатIан бичун чед босарав хIалихьат! Чияр улка берцин бихьун росу тарав яриман. waTan bixun xed bosaraw \aliFat! xiyar ulka bercin biFun rosu taraw yariman. ВатIан бичун чед босарав хIалихьат! Чиял улка берцен бихьун росо тарав хIалихьат. waTan bixun xed bosaraw \aliFat! xiyal ulka bercen biFun roso taraw \aliFat. ۷۳. واطان بێچۇن چېد بۈساراو حالێڮات. چێيار ئۇلكا بېرښێن بێڮۇن رۈسۇ تاراو يارێمـان. 74. «ВатIан! ВатIан!» – ан ахIарабила зазида чIчIараб хIанчIчIиццаги. «waTan! waTan!» - an a\arabila RaRida Zarab \anZiCagi. «ВатIан! ВатIан!» – ан ахIарабила зазида чIчIараб хIинчIчIиццаги. «waTan! waTan!» - an a\arabila RaRida Zarab \inZiCagi. ۷۳. واطان، واطان - ان احارابێلا زازێدا ڄاراب حانڄێڛاڬێ. ХIинчIчI гьиналълъ ккурабила. Хханасс гьеб меседил хьурилI рахIаталда хьихьун букIарабила. ХIинчIчIни гьеб иххтияр гьечIеб рахIаталдасса рази букIинчIебила. Гьелълъ, тIокIаб чIчIечIого, пашманго «ВатIан! ВатIан!» – ан ахIулеб букIарабила. Ханасс амру гьабурабила - КигIан цIакъаб ватIан гьелълъул бугебали бихьизе, хIинчIчI боржине биччай. Гьелда ххадуб ххал ккурабила. Зазил гIакIваялда гьабураб гьитIинабго хIотIол бусада хIинчIчI рещтIарабила, цинги кутакалда боххун гьелълъ ахIарабила - «ВатIан» ВатIан!» – ан. \inZ hina' Kurabila. {anaS heb mesedil Furi` ra\atalda FiFun bujarabila. \inZni heb i{tiyar hezeb ra\ataldaSa raRi bujinzebila. he', Tojab Zezogo, <a/mango «waTan! waTan!» - an a\uleb bujarabila. {anaS amru haburabila - - kifan vaqab waTan he'ul bugebali biFiRe, \inZ borDine biXay. helda {adub {al Kurabila. \inZ re?Tarabila RaRil fajwayalda haburab hiTinabgo \oTol busada , cingi kutakalda bo{un a\arabila he' - «waTan! waTan!» - an. ХIинчIчI гьиналълъ ккурабила. Хханасс гьеб меседил хьурилълъ рахIаталълъа хьихьун букIарабила. ХIинчIчIни гьеб иххтияр гьечIеб рахIаталълъасса рази букIчIебила. Гьелълъ, окIаб чIчIечIого, пашманго «ВатIан! ВатIан!» – ан ахIинеб букIарабила. Хханасс амру бурабила - КагIан цIакъаб ватIан гьелълъул бугебали бихьде, хIинчIчI боржде биччае. Гьелълъа ххадуб ххал ккурабила. Зазил гIакIваялълъа бураб гьитIинябго хIотIол бусала хIинчIчI рещтIарабила, цинги кутакалълъа разилун гьелълъ ахIарабила - «ВатIан» ВатIан!» – ан. \inZ hina' Kurabila. {anaS heb mesedil Furi' ra\ata'a FiFun bujarabila. \inZni heb i{tiyar hezeb ra\ata'aSa raRi bujzebila. he', ojab Zezogo, <a/mango «waTan! waTan!» - an a\ineb bujarabila. {anaS amru burabila - - kafan vaqab waTan he'ul bugebali biFde, \inZ borDde biXaye. he'a {adub {al Kurabila. \inZ re?Tarabila RaRil fajwaya'a burab hiTinyabgo \oTol busala , cingi kutaka'a raRilun a\arabila he' - «waTan! waTan!» - an. حێنڄ هێناڷ ڭۇرابێلا. خاناص هېب مېسېدێل ڮۇرێڶ راحاتالدا ڮێڮۇن بۇگارابێلا. اما حێنڄ هېب ئێختێيار هېڃېب راحاتالداصان رازێ بۇگێنڃېبێلا. هېڷ، طۈگاب ڄېڃۈڬۈ، فاشمانڬۈ واطان، واطان ان لحۇلېب بۇگارابێلا. خاناص امرۇ هابۇرابێلا: - كێعان ڝاقاب واطان هېڷۇل بۇڬېبالێ بێڮێزې، حێنڄ بۈرجێنې بێڿاي. ڭۇرابێلا هېلدا خادۇب خال. حێنڄ رېۺطارابێلا زازێل عاگوايالدا هابۇراب هێطێنابڬۈ حۈطۈل بۇسادا وا كۇتاكالدا بۈخۇن احارابێلا هېڷ: واطان، واطان - ان. 75. ВатIан гьечIев чи – кечI гьечIеб булбул. waTan hezew xi - kez hezeb bulbul. ВатIан гьечIев чи – кечI гьечIеб булбул. waTan hezew xi - kez hezeb bulbul. ۷۵. واطان هېڃېو چێ - كېڃ هېڃېب بۇلبۇل. 76. ВатIан гьечIев чи – чед гьечIеб таргьа. waTan hezew xi - xed hezeb tarha. ВатIан гьечIев чи – чед гьечIеб таргьа. waTan hezew xi - xed hezeb tarha. ۷۶. واطان هېڃېو چێ - چېد هېڃېب تارها. 77. ВатIан тарав чи тусснахъ вукIуна. waTan taraw xi tuSna] wujuna. ВатIан тарав чи тусснахъ вукIиня. waTan taraw xi tuSna] wujinya. ۷۷. واطان تاراو چێ تۇصناڅ وۇگۇنا. 78. ВатIан тун арассе талихI кьоларо. waTan tun araSe tali\ polaro. ВатIан томо арассе талихI кьенаро. waTan tomo araSe tali\ penaro. ۷۸. واطان تۇن اراصې تالێح ڨۈلارۈ. 79. ВатIан ххирияссул хвел букIунаро. waTan {iriyaSul [wel bujunaro. ВатIан ххирияссул хIвел букIунаро. waTan {iriyaSul \wel bujinyaro. ۷۹. واطان خێرێياصۇل ځوېل بۇگۇنارۈ. 80. ВатIан цIунизелъун рухIалдаги бараххщуге. waTan vuniRe;un ru\aldagi bara{?uge. ВатIан цIунделун рухIалълъаги бараххщуги. waTan vundelun ru\a'agi bara{?ugi. ۸۰. واطان ڝۇنێزېڸۇن رۇحالداڬێ باراخۺۇڬې. 81. Вахъине лъаларев гIодовги чIчIезавун, ине лъаларессда вачIаянги абун. wa]ine ;alarew fodowgi ZeRawun, ine ;alareSda wazayangi abun. Вахъде гьанярев гIодовги чIчIедевумо, энде гьанярессда вачIаянги абун. wa]de hanyarew fodowgi Zedewumo, ende hanyareSda wazayangi abun. ۸۱. واڅێنې ڸالارېو عۈدۈوڬێ ڄېزاوۇن، ئێنې ڸالارېصدا واڃاسانڬێ ابۇن. 82. Вахъун чIчIун хIалтIарав вегун кванала. wa]un Zun \alTaraw wegun kwanala. Вахъун чIчIомо хIалтIарав вегун куниня. wa]un Zomo \alTaraw wegun kuninya. ۸۲. واڅۇن ڄۇن حالطاراو وېڬۇن كوانالا. 83. ВахIалда хIатIал гьечIел, гьарчида берал гьечIел. wa\alda \aTal hezel, harxida beral hezel. ВахIалда хIатIал гьечIел, гьарчида берал гьечIел. wa\alda \aTal hezel, harxida beral hezel. ۸۳. واحالدا حاطال هېڃېل، هارچێدا بېرال هېڃېل. 84. Вацц ваццин вукIуна, гьудул гьудулин вукIуна. waC waCin wujuna, hudul hudulin wujuna. Вацц ваццин вукIиня, гьудул гьудулин вукIиня. waC waCin wujinya, hudul hudulin wujinya. ۸۴. واڛ واڛێن وۇگۇنا، هۇدۇل هۇدۇلێن وۇگۇنا. 85. Вацц гурев ваццлъиларо, вас гурев васлъиларо. waC gurew waC;ilaro, was gurew was;ilaro. Вацц гурев ваццлиняро, вас гурев васлиняро. waC gurew waClinyaro, was gurew waslinyaro. ۸۵. واڛ ڬۇرېو واڛڸێلارۈ، واس ڬۇرېو واسڸێلارۈ. 86. Вацц гурев ваццлъуларо, эмен гурев эменлъуларо. waC gurew waC;ularo, emen gurew emen;ularo. Вацц гурев ваццлиняро, эмен гурев эменлиняро. waC gurew waClinyaro, emen gurew emenlinyaro. ۸۶. واڛ ڬۇرېو واڛڸۇلارۈ، ئېمېن ڬۇرېو ئېمېنڸۇلارۈ. 87. «Вацц!» – ан абун кьабаниги къотIулеб, «Тушман!» – ан абун кьабаниги къотIулеб. «waC!» - an abun pabanigi qoTuleb, «tu/man!» - an abun pabanigi qoTuleb. «Вацц!» – ан абун кьапIаниги къотIинеб, «Тушман!» – ан абун кьапIаниги къотIинеб. «waC!» - an abun paPanigi qoTineb, «tu/man!» - an abun paPanigi qoTineb. ۸۷. واڛ - ان ابۇن ڨابانێڬێ قۈطۇلېب، تۇشمان - ان ابۇن ڨابانێڬێ قۈطۇلېب. 88. Ваццассе – вацц, яццалълъе – яцц. waCaSe - waC, yaCa'e - yaC. Ваццассе – вацц, яццалълъе – яцц. waCaSe - waC, yaCa'e - yaC. ۸۸. واڛاصې واڛ، ياڛاڷې ياڛ. 89. Вацц гьечIессул вацц – гьудул. waC hezeSul waC - hudul. Вацц гьечIессул вацц – гьудул. waC hezeSul waC - hudul. ۸۹. واڛ هېڃېصۇل واڛ هۇدۇل. 90. Ваццал гьечIев чи – хъизан гьечIев чи, вас гьечIев эмен – реххссей гьечIев чи. waCal hezew xi - ]iRan hezew xi, was hezew emen - re{Sey hezew xi. Ваццал гьечIев чи – ххизан гьечIев чи, вас гьечIев эмен – руххссуй гьечIев чи. waCal hezew xi - {iRan hezew xi, was hezew emen - ru{Suy hezew xi. ۹۰. واڛال هېڃېو چێ - څێزان هېڃېو چێ، واس هېڃېو ئېمېن - رېخصېي هېڃېو چێ. 91. Вацц гьечIев чи – куркьбал гьечIеб хъергъуйила, вацц гьечIей яцц – бакъвараб гъотIол гIаркьелила. waC hezew xi - kurpbal hezeb ]erGuyila, waC hezey yaC - baqwarab GoTol farpelila. Вацц гьечIев чи – куркьбал гьечIеб хъергъуйила, вацц гьечIей яцц – бакъвараб гъотIол гIаркьелила. waC hezew xi - kurpbal hezeb ]erGuyila, waC hezey yaC - baqwarab GoTol farpelila. ۹۱. واڛ هېڃېو چێ - كۇرڨبال هېڃېب څېرغۇيێلا، واڛ هېڃېي ياڛ - باقواراب غۈطۈل عارڨېلێلا. 92. Ваццго-вацц вугониги, къали цIезабейила. waCgo-waC wugonigi, qali veRabeyila. Ваццго-вацц вугониги, къили цIедебуейила. waCgo-waC wugonigi, qili vedebuyeyila. ۹۲. واڛڬۈ واڛ وۇڬۈنێڬێ، قالێ ڝېزابېيێلا. 93. ВацIцIадав вахъинчIони, хъубав тIатунарев. waVadaw wa]inzoni, ]ubaw Tatunarew. ВацIцIадав вахъчIони, хъубав атинярев. waVadaw wa]zoni, ]ubaw atinyarew. ۹۳. واڞاداو واڅێنڃۈنێ، څۇباو طاتۇنارېو. 94. ВацIцIадав вугони цIцIар ххутIула. waVadaw wugoni Var {uTula. ВацIцIадав вугони цIцIар ххутIиня. waVadaw wugoni Var {uTinya. ۹۴. واڞاداو وۇڬۈنێ ڞار خۇطۇلا. 95. ВацIцIадав цIецца вухIуларев, хъубав лълъецца чуруларев. waVadaw veCa wu\ularew, ]ubaw 'eCa xurularew. ВацIцIадав цIецца вухIинярев, хъубав лълъецца чуринярев. waVadaw veCa wu\inyarew, ]ubaw 'eCa xurinyarew. ۹۵. واڞاداو ڝېڛا وۇحۇلارېو، څۇباو ڷېڛا چۇرۇلارېو. 96. ВацIцIадав чияссда гъорлIан канлъи бихьулеб. waVadaw xiyaSda Gor`an kan;i biFuleb. ВацIцIадав чияссда гъорлълъан канцIа бихьинеб. waVadaw xiyaSda Gor'an kanva biFineb. ۹۶. واڞاداو چێياصدا غۈرڶان كانڸێ بێڮۇلېب. 97. ВацIцIадав чияссе бокьулеб киналго гIадамал рацIцIадал рукIине, хъубав чияссе – киналго хъубал рукIине. waVadaw xiyaSe bopuleb kinalgo fadamal raVadal rujine, ]ubaw xiyaSe - kinalgo ]ubal rujine. ВацIцIадав чияссе бокьинеб кинялго адамал рацIцIадал рукIде, хъубав чияссе – кинялго хъубал рукIде. waVadaw xiyaSe bopineb kinyalgo adamal raVadal rujde, ]ubaw xiyaSe - kinyalgo ]ubal rujde. ۹۷. واڞاداو چێياصې بۈڨۇلېب كێنالڬۈ عادامال راڞادال رۇگێنې، څۇباو چێياصې - كێنالڬۈ څۇبال رۇگێنې. 98. «ВачIаги» лъала дида, «вачI-вачIги» лъала дида. «wazagi» ;ala dida, «waz-wazgi» ;ala dida. «ВачIаги» гьаня дида, «вачI-вачIги» гьаня дида. «wazagi» hanya dida, «waz-wazgi» hanya dida. ۹۸. واڃاڬێ ڸالا دێدا، واڃ - واڃڬێ ڸالا دێدا. 99. ВачIаравги лълъикI гьобол, аравги лълъикI. wazaragi 'ij hobol, arawgi 'ij. ВачIаравги лълъикI гьобол, аравги лълъикI. wazaragi 'ij hobol, arawgi 'ij. ۹۹. واڃاراوڬێ ڷێگ هۈبۈل، اراوڬێ ڷێگ. 100. ВачIинеги лъай, инеги лъай, рекIинеги лъай, рещтIинеги лъай. wazinegi ;ay, inegi ;ay, rejine ;ay, re?Tinegi ;ay. Вегьдеги гьае, эндеги гьае, рекIендеги гьае, рещтIдеги гьае. wehdegi haye, endegi haye, rejende haye, re?Tdegi haye. ۱۰۰. واڃێنېڬێ ڸاي، ئێنېڬێ ڸاي، رېگێنېڬێ ڸاي، رېۺطێنېڬێ ڸاي. 101. ВачІун ине лъачІони, вачІунгегиян кколеб. wazun ine ;azoni, wazungegiyan Koleb. Вегьун энде гьачІони, вегьугегиян ккенеб. wehun ende hazoni, wehugegiyan Keneb. ۱۰۱. واڃۇن ئێنې ڸاڃۈنێ، واڃۇنڬېڬێيان ڭۈلېب. 102. Вегани – хьибил унтулев, вахъани – мугъ унтулев. wegani - Fibil untulew, wa]ani - muG untulew. Вегани – хьибил унтинев, вахъани – могъ унтинев. wegani - Fibil untinew, wa]ani - moG untinew. ۱۰۲. وېڬانێ - ڮێبێل ئۇنتۇلېو، واڅانێ - مۇغ ئۇنتۇلېو. 103. ВегарабгІан меххалълъ вахъине кколев. wegarabfan me{a' wa]ine Kolew. ВегарабгІан меххалълъ вахъде ккенев. wegarabfan me{a' wa]de Kenew. ۱۰۳. وېڬارابعان مېخاڷ واڅێنې ڭۈلېو. 104. Вегарассе кьей гьечІеб, кьижарассе тей гьечІеб. wegaraSe pey hezeb, piDaraSe tey hezeb. Вегарассе кьей гьечІеб, кьижарассе тей гьечІеб. wegaraSe pey hezeb, piDaraSe tey hezeb. ۱۰۴. وېڬاراصې ڨېي هېڃېب، ڨێجاراصې تېي هېڃېب. 105. Вегизеги лъай, вахъинеги лъай. wegiRegi ;ay, wa]inegi ;ay. Вегдеги гьае, вахъдеги гьае. wegdegi haye, wa]degi haye. ۱۰۵. وېڬێرې ڸاي، واڅێنېڬێ ڸاي. 106. Вегизеги лъаларев, вахъинеги лъаларев. wegiRegi ;alarew, wa]inegi ;alarew. Вегдеги гьанярев, вахъдеги гьанярев. wegdegi hanyarew, wa]degi hanyarew. ۱۰۶. وېڬێزېڬێ ڸالارېو، واڅێنېڬێ ڸالارېو. 107. Вегун кьаралъарав, кьижун виццалъарав. wegun para;araw, piDun wuCa;araw. Вегун кьаралурав, кьижун виццалурав. wegun paraluraw, piDun wuCaluraw. ۱۰۷. وېڬۇن ڨاراڸاراو، ڨێجۇن وێڛاڸاراو. 108. Вегун кьаралъиларо, кьижун бечелъиларо. wegun para;ilaro, piDun bexe;ilaro. Вегун кьаралиняро, кьижун бечелиняро. wegun paralinyaro, piDun bexelinyaro. ۱۰۸. وېڬۇن ڨاراڸێلارۈ، ڨێجۇن بېچېڸێلارۈ. 109. Вегун чи кваналаро, кІалдибе жо бортуларо. wegun xi kwanalaro, jaldibe Do bortularo. Вегун чи куниняро, кІалдибе жо бортенаро. wegun xi kuninyaro, jaldibe Do bortenaro. ۱۰۹. وېڬۇن چێ كوانالارۈ، گالدێبێبې جۈ بۈرتۇلارۈ. 110. Векерулаго гІодов ккеялдасса, вилълъун унаго, хІалхьиго лълъикІ. wekerulago fodow KeyaldaSa, wi'un unago, \alFigo 'ij. Векериняго гІодов ккеялълъасса, волълъон энаго, хІалхьиго лълъикІ. wekerinyago fodow Keya'aSa, wo'on enago, \alFigo 'ij. ۱۱۰. وېكېرۇلاڬۈ عۈدۈو ڭېيلداصا، وێڷۇن ئۇناڬۈ، حالڮێڬۈ ڷێگ. 111. Векерун куй босарав, керен чІван оц босарав. wekerun kuy bosaraw, keren zwan oc bosaraw. Векерун куй босарав, керен чІвамо оц босарав. wekerun kuy bosaraw, keren zwamo oc bosaraw. ۱۱۱. وېكېرۇن كۇي بۈساراو، كېرېن ڃوان ئۈښ بۈساراو. 112. Векерун унаго къотІараб тІил – тІурун унаго хьухьараб гьегь. wekerun unago qoTarab Til - Turun unago FuFarab heh. Векерун энаго къотІараб ил – тІурун энаго хьухьараб гьегь. wekerun enago qoTarab il - Turun enago FuFarab heh. ۱۱۲. وېكېرۇن ئۇناڬۈ قۈطاراب طێل - طۇرۇن ئۇناڬۈ ڮۇڮاراب هېه. 113. Векерун чи чанда ххадув гъоларев, гІедегІун чи мурадалде щоларев. wekerun xi xanda {aduw Golarew, fedefun xi muradalde ?olarew. Векерун чи чанда ххадув гъенарев, гІедегІун чи мурадалълъе щонярев. wekerun xi xanda {aduw Genarew, fedefun xi murada'e ?onyarew. ۱۱۳. وېكېرۇن چێ چاندا خادۇو غۈلارېو، عېدېعۇن چێ مۇرادالدې ۺۈلارېو. 114. Векиледухъ къвакІунги вукІунгейила, хьетІиледухъ гІатІгоги вукІунгейила. wekiledu] qwajungi wujungeyila, FeTiledu] faTgogi wujungeyila. Векиледухъ къвакІунги вукІугейила, хьетІиледухъ гІатІгоги вукІугейила. wekiledu] qwajungi wujugeyila, FeTiledu] faTgogi wujugeyila. ۱۱۴. وېكێلېدۇڅ قواگۇنڬێ وۇگۇنڬېيێلا، ڮېطێلېدۇڅ عاطڬۈڬێ وۇگۇنڬېيێلا. 115. Векун кваназегІан гьуинавги вукІунгейила, тун гІодове реххизегІан кьогІавги вукІунгейила. wekun kwanaRefan huinawgi wujungeyila, tun fodowe re{iRefan pofawgi wujungeyila. Векун кунадегІан гьоэнавги вукІугейила, томо гІодове реххдегІан кьогІавги вукІугейила. wekun kunadefan hoenawgi wujugeyila, tomo fodowe re{defan pofawgi wujugeyila. ۱۱۵. وېكۇن كوانازېعان هۇئێناوڬێ وۇگۇنڬېيێلا، تۇن عۈدۈوې رېخێزېعان ڨۈعاوڬێ وۇگۇنڬېيێلا. 116. Векьарухъан къуни, кьал къолеб. weparu]an quni, pal qoleb. Векьарухъан къуни, кьал къенеб. weparu]an quni, pal qeneb. ۱۱۶. وېڨارۇڅان قۇنێ، ڨال قۈلېب. Кициялълъул магІна буго, щибниги жо бикьулев чиясс жиндиего бутІа гьитІин гьабуни, гьоркьоб дагІба-къецц кколарилан абураб. kiciya'ul mafna bugo, ?ibnigi Do bipulew xiyaS Dindiyego buTa hiTin habuni, horpob dafba-qeC Kolarilan aburab. Кициялълъул магІна буго, щибниги жо бикьинев чиясс жендего бутІа гьитІин буни, гьоркьоб дагІба-къецц ккеларилан абураб. kiciya'ul mafna bugo, ?ibnigi Do bipinew xiyaS Dendego buTa hiTin buni, horpob dafba-qeC Kelarilan aburab. كێښێياڷۇل ماعنا بۇڬۈ، ۺێبنێڬێ جۈ بێڨۇلېو چێياص جێندێيېڬۈ بۇطا هێطێن، هۈرڨۈب داعبا - قېڛ ڭۈلارێلان ابۇراب. 117. Велъулессда гурони гІодулессда гьикъуге. we;uleSda guroni foduleSda hiquge. Воххинессда гурони гІодинессда гьикъуги. wo{ineSda guroni fodineSda hiqugi. ۱۱۷. وېڸۇلېصدا ڬۇرۈنێ عۈدۇلېصدا هێقۇڬې. 118. Вехь вокьарассе гьойги бокьулеб. weF woparaSe hoygi bopuleb. Вехь вокьарассе гьойги бокьинеб. weF woparaSe hoygi bopineb. ۱۱۸. وېڮ وۈڨاراصې هۈيڬێ بۈڨۇلېب. 119. Вехьасс тІилидейила ургъел бикьулеб, къоролалълъ катидейила. weFaS Tilideyila urGel bipuleb, qorola' katideyila. Вехьасс иладейила ургъел бикьинеб, къоролалълъ китидейила. weFaS iladeyila urGel bipineb, qorola' kitideyila. ۱۱۹. وېڮاص طێلێدېيێلا ئۇرغېل بێڨۇلېب، قۈرۈلاڷ كاتێدېيێلا. 120. Вехьассда ракІалда – цІцІани, цІцІаназда ракІалда – цІцIанкьеро. weFaSda rajalda - Vani, VanaRda rajalda - Vanpero. Вехьассда ракІалълъа – цІцІани, цІцІаназда ракІалълъа – цІцIанкьеро. weFaSda raja'a - Vani, VanaRda raja'a - Vanpero. ۱۲۰. وېڮاصدا راگالدا - ڞانێ، ڞانازدا راگالدا - ڞانڨېرۈ. 121. Вехьассул буртина – кІиабилеб рукъ. weFaSul burtina - jiabileb ruq. Вехьассул буртина – кІиабилеб рукъ. weFaSul burtina - jiabileb ruq. ۱۲۱. وېڮاصۇل بۇرتێنا - گێئابێلېب رۇق. 122. Вехьассул тушман – бацІ, бацІил тушман – вехьги Горочги. weFaSul tu/man - bav, bavil tu/man - weFgi goroxgi. Вехьассул тушман – бацІ, бацІил тушман – вехьги Горочги. weFaSul tu/man - bav, bavil tu/man - weFgi goroxgi. ۱۲۲. وېڮاصۇل تۇشمان - باڝ، باڝێل تۇشمان - وېڮڬێ ڬۈرۈچڬێ. 123. Веццараб кІалалълъ какизе ккогеги. weCarab jala' kakiRe Kogegi. Веццараб кІалалълъ какде ккогеги. weCarab jala' kakde Kogegi. ۱۲۳. وېڛاراب گالاڷ كاكێزې ڭۈڬېڬێ. 124. Веццуге, веццараб кІалалълъ какизе ккезе гурин; какуге, какараб кІалалълъ веццизе ккезе гурин. weCuge, weCarab jala' kakiRe KeRe gurin, kakuge, kakarab jala' weCiRe KeRe gurin. Веццуги, веццараб кІалалълъ какде ккеде гурин; какуги, какараб кІалалълъ веццде ккеде гурин. weCugi, weCarab jala' kakde Kede gurin, kakugi, kakarab jala' weCde Kede gurin. ۱۲۴. وېڛۇڬې، وېڛاراب گالاڷ كاكێزې ڭېزې ڬۇرێن. كاكۇڬې، كاكاراب گالاڷ وېڛێزې ڭېزې ڬۇرێن. 125. Веццунилан чІухІуге, какунилан квешги букІунге. weCunilan zu\uge, kakunilan kwe/gi bujunge. Веццинилан чІухІуги, какинилан кошги букІуги. weCinilan zu\ugi, kakinilan ko/gi bujugi. ۱۲۵. وېڛۇنێلان ڃۇحۇڬې، كاكۇنێلان كوېشڬێ بۇگۇنڬې. 126. Вижугеги къурав чи, къинлъугеги квешаб чехь. wiDugegi quraw xi, qin;ugegi kwe/ab xeF. Вижугеги къурав чи, къелугеги кошаб чехь. wiDugegi quraw xi, qelugegi ko/ab xeF. ۱۲۶. وێجۇڬېڬێ قۇراو چێ، قێنڸۇڬېڬێ كوېشاب چېڮ. 127. Вижухъе – чи, лIугьухъе – чІагІа. wiDu]e - xi, `ufu]e - zafa. Вижухъе – чи, лълъугьухъе – чІагІа. wiDu]e - xi, 'ufu]e - zafa. ۱۲۷. وێجۇڅې - چێ، ڶۇعۇڅې - ڃاعا. 128. Вижахъего – гьабигьан, гьавухъего – рохьдохъан. wiDa]ego - habihan, hawu]ego - roFdo]an. Вижахъего – гьибигьан, гьавохъего – рохьдохъан. wiDa]ego - hibihan, hawo]ego - roFdo]an. ۱۲۸. وێجاڅېڬۈ - هابێهان، هاوۇڅېڬۈ - رۈڮدۈڅان. 129. Вилълъиндал рекъав лъалев, бициндал тІекъав лъалев. wi'indal reqaw ;alew, bicindal Teqaw ;alew. Волълъон рекъав гьанев, бицун тІекъав гьанев. wo'on reqaw hanew, bicun Teqaw hanew. ۱۲۹. وێڷێندال رېقاو ڸالېو، بێښێندال طېقاو ڸالېو. 130. ВилълъинчІого нух лъаларо, вихьичІого чи лъаларо. wi'inzogo nu[ ;alaro, wiFizogo xi ;alaro. ВелълъенчІого нугь гьаняро, вихьчІого чи гьаняро. we'enzogo nuh hanyaro, wiFzogo xi hanyaro. ۱۳۰. وێڷێنڃۈڬۈ نۇځ ڸالارۈ، وێڮێڃۈڬۈ چێ ڸالارۈ. 131. ВитІани – гьатІан, гьетІани – шамат (цо хІал кколарев чи). wiTani - haTan, heTani - /amat (co \al Kolarew xi). ВитІани – гьалан, гьетІани – боргьан (цо хІал кконярев чи). wiTani - halan, heTani - borhan (co \al Konyarew xi). ۱۳۱. وێطانێ - هاطان، هېطانێ - شامات (ښۈ حال ڭۈلارېو چێ). 132. ВитIарав тIад, тIекъав гъоркь wiTaraw Tad, Teqaw Gorp. ВитIарав ад, тIекъав гъокь wiTaraw ad, Teqaw Gop. ۱۳۲. وێطاراو طاد، طېقاو غۈرڨ. 133. ВитІарав тІекъ гьавулев, тІекъав бергьинавулев. wiTaraw Teq hawulew, Teqaw berhinawulew. ВитІарав тІекъ вунев, тІекъав белдевунев. wiTaraw Teq wunew, Teqaw beldewunew. ۱۳۳. وێطاراو طېق هاوۇلېو، طېقاو بېرهێناوۇلېو. 134. ВитІарав чияссул тІекъаб рагІи букІунареб, гьетІараб тІилалълъул битІараб рагІад букІунареб. wiTaraw xiyaSul Teqaw rafi bujunareb, heTarab Tila'ul biTarab rafad bujunareb. ВитІарав чияссул тІекъаб рагІи букІиняреб, гьетІараб илалълъул битІараб рагІад букІиняреб. wiTaraw xiyaSul Teqaw rafi bujinyareb, heTarab ila'ul biTarab rafad bujinyareb. ۱۳۴. وێطاراو چێياصۇل طېقاب راعێ بۇگۇنارېب، هېطاراب طێلاڷۇل بێطاراب راعاد بۇگۇنارېب. 135. ВитІунчиясс лал бокъунареб, ругьелалълъ хІеж борхулареб. wiTunxiyaS lal boqunareb, ruhela' \eD bor[ulareb. ВитІунчиясс лал бокъиняреб, рогьелалълъ хІеж боркӏиняреб. wiTunxiyaS lal boqinyareb, rohela' \eD borjinyareb. ۱۳۵. وێطۇنچێياص لال بۈقۇنارېب، رۇهېلاڷ حېج بۈرځالارېب. 136. Виххун кІанцІани, кІанцІаралълъубго бохх бекулеб. wi{un janvani, janvara'ubgo bo{ bekuleb. Виххун кІанцІани, кІанцІаралълъубго бохх бекинеб. wi{un janvani, janvara'ubgo bo{ bekineb. ۱۳۶. وێخۇن گانڝانێ، گانڝاراڷۇبڬۈ بۈخ بېكۇلېب. 137. Вихьарассе кІал кьолев, тІерхьарассе бер кьолев. wiFaraSe jal polew, TerFaraSe ber polew. Вихьарассе кІал кьенев, тІерхьарассе бер кьенев. wiFaraSe jal penew, TerFaraSe ber penew. ۱۳۷. وێڮاراصې گال ڨۈلېو، طېرڮاراصې بېر ڨۈلېو. 138. Вихьизе – бахІарчи, ватизе – хІалихьат. wiFiRe - ba\arxi, watiRe - \aliFat. Вихьде – бахІарчи, ватде – хІалихьат. wiFde - ba\arxi, watde - \aliFat. ۱۳۸. وێڮێزې - باحارچێ، واتێزې - حالێڮات. 139. Вихьизе – бугъа, ватизе – бече. wiFiRe - buGa, watiRe - bexe. Вихьде – бугъа, ватде – бече. wiFde - buGa, watde - bexe. ۱۳۹. وێڮێزې - بۇغا، واتێزې - بېچې. 140. Вихьизе – буссурманчи, ватизе – капурчи. wiFiRe - buSurmanxi, watiRe - ka<urxi. Вихьде – буссурманчи, ватде – капурчи. wiFde - buSurmanxi, watde - ka<urxi. ۱۴۰. وێڮێزې - بۇصۇرمانچێ، واتێزې - كافۇرچێ. 141. Вихьизе – вас, ватизе – рагІад. wiFiRe - was, watiRe - rafad. Вихьде – вас, ватде – рагІад. wiFde - was, watde - rafad. ۱۴۱. وێڮێزې - واس، واتێزې - راعاد. 142. Вихьизе гохІдеги вахун, ваххчизе кІкІал балагьуге. wiFiRe go\degi wa[un, wa{xiRe Jal balahuge. Вихьде гухІлеги вахъун, ваххчде кІкІал балагьуги. wiFde gu\legi wa]un, wa{xde Jal balahugi. ۱۴۲. وێڮێزې ڬۈحدېڬێ واځۇن، واخچێزې ڴال بالاهۇڬې. 143. Вихьизе – тІарикъатчи, ватизе – ххиянатчи. wiFiRe - Tariqatxi, watiRe - {iyanatxi. Вихьде – тІарикъатчи, ватде – ххиянатчи. wiFde - Tariqatxi, watde - {iyanatxi. ۱۴۳. وێڮێزې - طارێقاتچێ، واتێزې - خێياناتچێ. 144. Вихьизе хьул лъоларев, ракІалълъ къабул гьавуларев. wiFiRe Ful ;olarew, raja' qabul habularew. Вихьде хьул гьенарев, ракІалълъ къабул вунярев. wiFde Ful henarew, raja' qabul bunyarew. ۱۴۴. وێڮێزې ڮۇل ڸۈلارېو، راگاڷ قابۇل هاوۇلارېو. 145. Вихьизе – хІан, хІанчІизе – рак. wiFiRe - \an, \anziye - rak. Вихьде – хІан, хІанчІде – рак. wiFde - \an, \anzde - rak. ۱۴۵. وێڮێزې - حان، حانڃێزې - راك. 146. Вихьизе хІе гІадав, ватизе махх гІадав вукІине ккола бахІарчи. wiFiRe \e fadaw, watiRe ma{ fadaw wujine Kola ba\arxi. Вихьде хІе гІадав, ватде махх гІадав вукІде ккена бахІарчи. wiFde \e fadaw, watde ma{ fadaw wujde Kena ba\arxi. ۱۴۶. وێڮێزې حې عاداو، واتێزې ماخ عاداو وۇگێنې ڭۈلا باحارچێ. 147. Вихьизе – чи, ватизе – чухъа. wiFiRe - xi, watiRe - xu]a. Вихьде – чи, ватде – чухъа. wiFde - xi, watde - xu]a. ۱۴۷. وێڮێزې - چێ، واتێزې - چۇڅا. 148. ВихьичІого чи лъаларо, бекичІого чед лъаларо. wiFizogo xi ;alaro, bekizogo xed ;alaro. ВихьчІого чи гьаларо, бекчІого чед гьаларо. wiFzogo xi halaro, bekzogo xed halaro. ۱۴۸. وێڮێڃۈڬۈ چێ ڸالارۈ، بېكێڃۈڬۈ چېد ڸالارۈ. 149. ВихьичІого чиги лъаларо, рекІинчІого чуги лъаларо. wiFizogo xigi ;alaro, rejinzogo xugi ;alaro. ВихьчІого чиги гьаларо, рекІенчІого чуги гьаларо. wiFzogo xigi halaro, rejenzogo xugi halaro. ۱۴۹. وێڮێڃۈڬۈ چێڬێ ڸالارۈ، رېگێنڃۈڬۈ چۇڬێ ڸالارۈ. 150. Вихьуналдасса рагІунго лълъикІав вукІун вугила мун wiFunaldaSa rafungo 'ijaw wujun wugila mun. Вихьуналълъасса рагІунго лълъикІав вукІун вугила мун wiFuna'aSa rafungo 'ijaw wujun wugila mun. ۱۵۰. وێڮۇنالداصا راعۇنڬۈ ڷێگاو وۇگۇن وۇڬێلا مۇن. 151. Виччалахха дицца мун, биччан унеб чу гІадин, чурхъилахха дицца мун, зобалълъ хвараб хур гІадин. Виччан тола дицца лагъ, биччан унеб чу гІадин; чурхъун лъола дицца лагъ, зобалълъ чІвараб хур гІадин. wiXala{a diCa mun, biXan uneb xu fadin, xur]ila{a diCa mun, Roba' [warab [ur fadin. wiXan tola diCa laG, biXan uneb xu fadin, xur]un ;ola diCa laG, Roba' zwarab [ur fadin. Виччалахха дицца мун, биччан энеб чу гІадин, чурхъилахха дицца мун, зобалълъ хӏвараб хӏур гІадин. Виччан тела дицца лагъ, биччан энеб чу гІадин; чурхъун гьела дицца лагъ, зобалълъ чІвараб хӏур гІадин. wiXala{a diCa mun, biXan eneb xu fadin, xur]ila{a diCa mun, Roba' \warab \ur fadin. wiXan tela diCa laG, biXan eneb xu fadin, xur]un hela diCa laG, Roba' zwarab \ur fadin. ۱۵۱. وێڿالاخا دێڛا مۇن، بێڿان ئۇنېب چۇ عادێن، چۇرڅێلاخا دێڛا مۇن، زۈباڷ ځواراب ځۇر عادێن. وێڿان تۈلا دێڛا لاغ، بێڿان ئۇنېب چۇ عادێن، چۇرڅۇن ڸۈلا دێڛا لاغ، رۈباڷ ڃواراب ځۇر عادێن. 152. Виччунилан чи холарев, чурунилан кІаз холареб. wiXunilan xi [olarew, xurunilan jaR [olareb. Виччунилан чи хIонярев, чурунилан кІаз хIоняреб. wiXunilan xi \onyarew, xurunilan jaR \onyareb. ۱۵۲. وێڿۇنێلان چێ ځۈلارېو، چۇرۇنێلان گاز ځۈلارېب. 153. Вокьуларев чиясс бицарабги – гьересси, гьабураб гьунарги – щибго гуреб жо. wopularew xiyaS bicarabgi - hereSi, haburab hunargi - ?ibgo gureb Do. Вокьинярев чиясс бицарабги – гьересси, бураб гьунарги – щибго гуреб жо. wopinyarew xiyaS bicarabgi - hereSi, burab hunargi - ?ibgo gureb Do. ۱۵۳. وۈڨۇلارېو چێياص بێښارابڬێ - هېرېصێ، هابۇراب هۇنارڬێ - ۺێبڬۈ ڬۇرېب جۈ. 154. Вокьуларев чияссда асскІоялдасса кьурул нохъодаго лълъикІила. wopularew xiyaSda aSjoyaldaSa purul no]odago 'ijila. Вокьинярев чияссда гъуниялълъасса кьурул нохъолаго лълъикІила. wopinyarew xiyaSda Guniya'aSa purul no]olago 'ijila. ۱۵۴. وۈڨۇلارېو چێياصدا اصگۈيالداصا ڨۇرۇل نۈڅۈداڬۈ ڷێگێلا. 155. Вокьуларев чияссул рагІадги ххалатаб, гІамалги кІудияб. wopularew xiyaSul rafadgi {alatab, famalgi judiyab. Вокьинярев чияссул рагІадги ххалатаб, гІамалги кІудаб. wopinyarew xiyaSul rafadgi {alatab, famalgi judab. ۱۵۵. وۈڨۇلارېو چێياصۇل راعادڬێ خالاتاب، عامالڬێ گۇدێياب. 156. Вокьуларев чияссул цІцIобалде ккогеги. wopularew xiyaSul Vobalde Kogegi. Вокьинярев чияссул цІцIобалълъе ккогеги. wopinyarew xiyaSul Voba'e Kogegi. ۱۵۶. وۈڨۇلارېو چێياصۇل ڞۈبالدې ڭۈڬېيڬێ. 157. Вокьулев кьаллъани, талихІ кьолареб. wopulew pal;ani, tali\ polareb. Вокьинев кьалуни, талихІ кьенареб. wopinew paluni, tali\ penareb. ۱۵۷. وۈڨۇلېو ڨالڸانێ، تالێح ڨۈلارېب. 158. Вокьулев чигун цадахъ лълъимги гьуинаб, вокьуларев чияссда цадахъ гьоцІцIоги кьогІаб. wopulew xigun cada] 'imgi huinab, wopularew xiyaSda cada] hoVogi pofab. Вокьинев чигун цадахъ лълъинги гьоэнаб, вокьинярев чияссда цадахъ гьоцІцIоги кьогІаб. wopinew xigun cada] 'ingi hoenab, wopinyarew xiyaSda cada] hoVogi pofab. ۱۵۸. وۈڨۇلېو چێڬۇن ښاداڅ ڷێمڬێ هۇئێناب، وۈڨۇلارېو چێياصدا ښاداڅ هۈڞۈڬێ ڨۈعاب. 159. Вокьулев чияссде гурони, семуларелила. wopulew xiyaSde guroni, semularelila. Вокьинев чияссде гурони, семинярелила. wopinew xiyaSde guroni, seminyarelila. ۱۵۹. وۈڨۇلېو چێياصدې ڬۇرۈنێ، سېمۇلارېلێلا. 160. Вокьулевгун цадахъ кьурул нохъодаги алжанила. wopulewgun cada] purul no]odagi alFanila. Вокьиневгин цадахъ кьурул нохъолаги алжанила. wopinewgin cada] purul no]olagi alFanila. ۱۶۰. وۈڨۇلېوڬۇن ښاداڅ ڨۇرۇل نۈڅۈداڬێ الجانێلا. 161. Воре, гъункун чияцца къараб гъапу ричІуге, Воре, нахъ буссун дуда щолеб чІорги реххуге. wore, Gunkun xiyaCa qarab Ga<u rizuge, wore, na] buSun duda ?oleb zorgi re{uge. Воре, гъункун чияцца къараб каву ричІуги, Воре, нахъ буссун дуда щонеб чІорги реххуги. wore, Gunkun xiyaCa qarab kawu rizugi, wore, na] buSun duda ?oneb zorgi re{ugi. ۱۶۱. وۈرې، غۇنكۇن چێياڛا قاراب غافۇ رێڃۇڬې، وۈرې، ناڅ بۇصۇن دۇدا ۺۈلېب ڃۈرڬێ رېخۇڬې. 162. Воре, дулI гьечIелълъе рецц гьабунилан гьелдасса воххуге. wore, du` heze'e reC habunilan heldaSa wo{uge. Воре, дулълъ гьечIелълъе рецц бунилан гьелълъасса разилуги. wore, du' heze'e reC bunilan he'aSa raRilugi. ۱۶۲. وۈرې، دۇڶ هېڃېڷې رېڛ هابۇنێلان هېلداصا وۈخۇڬې. 163. Воре, дуцца дурго кІалдиб кІигІаркьелаб мацIцІ хьихьуге, МацІцIалда ракьа гьечІилан, бокьанщинабги бицунге. wore, duCa durgo jaldib jifarpelab maV FiFuge, maValda rapa hezilan, bopan?inabgi bicunge. Воре, дуцца дурго кІалдиб кІигІаркьелаб мацIцІ хьихьуги, МацІцIалълъа ракьа гьечІилан, бокьанщинабги бицунги. wore, duCa durgo jaldib jifarpelab maV FiFugi, maVa'a rapa hezilan, bopan?inabgi bicungi. ۱۶۳. وۈرې، دۇڛا دۇرڬۈ گالدێب گێعارڨېلاب ماڞ ڮێڮۇڬې، ماڞالدا راڨا هېڃێلان، بۈڨان ۺێناب بێښۇنڬې. 164. Воре, загьру гьекъоге даруялда ракІги чІчIун, гІадан хІакъир гьавуге къуваталда ракІги чІчIун. wore, Rahru heqoge daruyalda rajgi Zun, fadan \aqir hawuge quwatalda rajgi Zun. Воре, загьру гьокъоги даруялълъа ракІги чІчIомо, гІадан хІакъир вуги къуваталълъа ракІги чІчIомо. wore, Rahru hoqoge daruya'a rajgi Zomo, fadan \aqir wuge quwata'a rajgi Zomo. ۱۶۴. وۈرې، زاهرۇ هېقۈڬې دارۇيالدا راگڬێ ڄۇن، عادان حاقێر هاوۇڬې قۇواتالدا راگڬێ ڄۇن. 165. Воре, тIокIлъуге, тIокIлъани камула. wore, Toj;uge, Toj;ani kamula. Воре, окIлуги, окIлани каминя. wore, ojlugi, ojlani kaminya. ۱۶۵. وۈرې، طۈگڸۇڬې، طۈگڸانێ كامۇلا. 166. Воре, ххиянат гьабуге, хоб бухъуге дуего. wore, {iyanat habuge, [ob bu]uge duyego. Воре, ххиянат буги, хӏоб бухъуги дого. wore, {iyanat bugi, \ob bu]ugi dogo. ۱۶۶. وۈرې، خێيانات هابۇڬې، ځۈب بۇڅۇڬې دۇيېڬۈ. 167. Воре, чи тарунилан тункун рагIи абуге, чияссул ккараб ххатIа хъващтIан бадиб кьабуге. wore, xi tarunilan tunkun rafi abuge, xiyaSul Karab {aTa ]wa?Tan badib pabuge. Воре, чи талунилан тункун рагIи абуги, чияссул ккараб ххатIа хъващтIан бадиб кьапӏуги. wore, xi talunilan tunkun rafi abugi, xiyaSul Karab {aTa ]wa?Tan badib paPugi. ۱۶۷. وۈرې، چێ تارۇنێلان تۇنكۇن راعێ ابۇڬې، چێياصۇل ڭاراب خاطا څواۺطان بادێب ڨابۇڬې. 168. Вореги, чилъи бичун чохьой лагълъи гьабуге. woregi, xi;i bixun xoFoy laG;i habuge. Вореги, чили бичун чохьой лагъли буги. woregi, xili bixun xoFoy laGli bugi. ۱۶۸. وۈرېڬێ، چێڸێ بێچۇن چۈڮۈي لاغڸێ هابۇڬې. 169. Воржун хІанчІчIалълъ гурев, рещтIун гъудулълъ гурев. worDun \anZa' gurew, re?Tun Gudu' gurew. Воржун хІанчІчIалълъ гурев, рещтIун гъудулълъ гурев. worDun \anZa' gurew, re?Tun Gudu' gurew. ۱۶۹. وۈرجۇن حانڄاڷ ڬۇرېو، رېۺطۇن غۇدۇڷ ڬۇرېو. 170. Воххун арав къваридгоги вуссуневила, къваридго арав воххунги вуссуневила. wo{un araw qwaridgogi wuSunewila, qwaridgo araw wo{ungi wuSunewila. Разиго арав къваридгоги вуссиневила, къваридго арав разигоги вуссиневила. raRigo araw qwaridgogi wuSinewila, qwaridgo araw raRigogi wuSinewila. ۱۷۰. وۈخۇن اراو قوارێدڬۈڬێ وۇصۇنېوێلا، قوارێدڬۈ اراو وۈخۇنڬێ وۇصۇنېوێلا. 171. Вугониги пайдагьечІ, гьечІогоги чарагьечІ. wugonigi <aydahez, hezogogi xarahez. Вугониги пайдагьечІ, гьечІогоги чарагьечІ. wugonigi <aydahez, hezogogi xarahez. ۱۷۱. وۇڬۈنێڬێ فايداهېڃ، هېڃۈنێڬێ چاراهېڃ. 172. ВукІун ххайир гурев, хун зарал гурев. wujun {ayir gurew, [un Raral gurew. ВукІун ххайир гурев, хIомо зарал гурев. wujun {ayir gurew, \omo Raral gurew. ۱۷۲. وۇگۇن خايێر ڬۇرېو، ځۇن زارال ڬۇرېو. 173. Вуссине ссвери гурев, ссверизе тІокъо гурев. wuSine Sweri gurew, SweriRe Toqo gurew. Вуссде ссвери гурев, ссверде гьокъо гурев. wuSde Sweri gurew, SweriRe hoqo gurew. ۱۷۳. وۇصێنې صوېرێ ڬۇرېو، صوېرێزې طۈقۈ ڬۇرېو. 174. Вуххун чи лIугьунаро, рахъдал чед лIугьунаро. wu{un xi `uhunaro, ra]dal xed `uhunaro. Вуххун чи лълъугьиняро, рахъдал чед лълъугьиняро. wu{un xi 'uhinyaro, ra]dal xed 'uhinyaro. ۱۷۴. وۇخۇن چێ ڶۇهۇنارۈ، راڅدال چېد ڶۇهۇنارۈ. 175. ВухІизегІан асскІовеги къагейила, цІцIорозегІан рикІкІадги чІчIогейила. wu\iRefan aSjowegi qageyila, VoroRefan riJadgi Zogeyila. ВухІдегІан гъунивеги къагийила, цІцIородегІан рикІкІадги чІчIогийила. wu\defan Guniwegi qagiyila, Vorodefan riJadgi Zogiyila. ۱۷۵. وۇحێزېعان اصگۈوېڬێ قاڬېيێلا، ڞۈرۈزېعان رێڴادڬێ ڄۈڬېيێلان. 176. ВуцІцІун вукІине лъарав лълъиего ххиралъула. wuVun wujine ;araw 'iyego {ira;ula. ВуцІцІун вукІде гьарав лълъеего ххиралиня. wuVun wujde haraw 'eyego {iralinya. ۱۷۶. وۇڞۇن وۇگێنې ڸاراو ڷێيېڬۈ خێراڸۇلا. 177. ВуцІцІун вукІине лъарав саламатго ххутІула, ЛълъикІлъи гьабун хьвадарав ххиралъиялде ккола, Саххавалъи гьабурав кІодолъиялде щола, Щукруялда хьвадарав цІцIикІкІаралде вахуна wuVun wujine ;araw salamatgo {uTula, 'ij;i habun Fwadaraw {ira;iyalde Kola, sa{awa;i haburaw jodo;iyalde ?ola, ?ukruyalda Fwadaraw ViJaralde wa[una. ВуцІцІун вукІде гьарав саламатго ххутІиня, ЛълъикІли бумо хьвадарав ххиралиялълъе ккена, Саххавали бурав кІодолиялълъе щоня, Щукруялълъа хьвадарав цІцIикІкІаралълъе вахъиня wuVun wujde haraw salamatgo {uTinya, 'ijli bumo Fwadaraw {iraliya'e Kena, sa{awali buraw jodoliya'e ?onya, ?ukruya'a Fwadaraw ViJara'e wa]inya. ۱۷۷. وۇڞۇن وۇگێنې ڸاراو سالاماتڬۈ خۇطۇلا، ڷێگڸێ هابۇن ڮواداراو خێراڸێيالدې ڭۈلا، ساخاواڸێ هابۇراو گۈدۈڸێيالدې ۺۈلا، ۺۇكرۇيالدا ڮواداراو ڞێڴارالدې واځۇنا.

И i ИгиштIани, ЦIцIалкIитIа “цIцIар рагIарав багьадур!” Анссадерил гIоралде ГIинтIилъар кIанцIарабила. Илбисалда абурабила дудасса квешаб жого бугодаян. Илбисалълъги абурабила жиндасса квешав чи хварав какулев чи вугилан. Иман гьечIеб бакIалда ияхIги букIунареб. Иман щулалъизе ккани, гІелму тІалаб гьабейила. «Инаро» бачарай рокъой ххутIарайила. Инаро дун хIорихъе, хIатIазде бакъ щвечIого, галиги бахъиларо, гурга кодой кьечIого. Инелъун бергьараб гIищкъу – саяхълъи, тезелъун гьабураб рокьи – хъахIбалъи. Инжитав чияссул ишалги инжитал рукIуна. Инжилъун гIадамазда гьоркьов вукIинегIан, хIамалъун гьирикьго лълъикIила. Инсан вахараб борххалъиялда бараб букIунила гьессда бихьулеб майданалълъул гIатIилъи. Инсанасс щибго хIехьолебила, ракъи хIехьоларебила. Инсан жиндир заманалда релълъаравила вукIунев. Инсанассул жавабалълъ жиндир гIакълу борцуна, Калам къокъаб бугони, къимат цIцIикIкIун гьабула. Инсанассул кIалдиб мацIцI рекIараб ххвалчен буго, КIалдиссан пулеб гьури гьалаглъулеб чIор буго. Инсанассул черхх бетIергьанчиясс бачухъе билълъунеб жойила. Инсанассул яхI – мугъ чIвалеб ссангар, гIадамассул кIкIвахI – бохх ккураб лангар. Инссудасса вас цIцIодорав лIугьин – роххелила, ваццассдасса вацц цIцIодорав лIугьин – жахIдайила. Инссудасса чIухIарав вас гIемерав вукIуна, ЧIарбида эмен лъедал, чияр цIцIобалде кколев. Инссул къадруялда чIчIа. Гьеб букIана мискинзаби кидаго мискин рукIа, къуралги кидаго къунги хунги рукIаян абулел абадиялълъ тIалъи жидеего бокьаразул аби. Гьеб мурад цIунун рижарал рукIана «ЛълъикIлъи хIехьезе аххтачодаги хханассул васассдаги гурони кIоларо», «АхIун вачун, бачавехь таххбакIалда толаро» гIадал кицаби». БукIинчIеб рокъоб рекъечIеб бетIергьанчихвад» гIадал абиялги. Инссул сагIадат бихьун, васассе къимат кьоге. Инссул сагIадаталълъул васассе ххайир гьечIо, жиндир сияразухъе ссурукълъи ккун батани. Инссул ццин цаххбиниб. Налъи холареб, би бакъвалареб. Умумузул гьал кицаби руго инсан гьечIел питнабазде ахIулел кIалзул гIарадаби. РукIун руго питнаби цо кIалъараб кIалалълъ рикIкIен гьечIел биял гIодоре тIуралги. РецIелалълъе цIцIараб заман букIинчIо, гьелълъул гIорхъи букIана ссанагIат рекъараб къо. Бицен буго: Васассул эмен чияцца чIван вукIун вуго, гьев эбелалълъ гьавилалдего. Бидулав херлъун вуго, вас гIун вачIун вуго. ГодекIанир ихдалил бакъалда курмул роркьулел рукIун руго херал чагIи. Дагьал дорегIан маххссаро-ххочIалда, цоцазул мугжул кIкIвалел рукIун руго гIолохъабиги. Цо херав чиясс гIолохъабазда жиндир гъоркьамегеж кIкIваян абун буго. Жинцца кIкIвалилан, дов эмен чIвараб меххалълъ ургьив вукIарав васасс нус кодобе босун буго. Мегеж кIкIвалеб меххалълъ, гьесс гьикъун буго: «КIудияв чи, бидуе хъукьлъи букIунебищ?» – ан. Гъоссги жаваб кьун буго букIунарилан. «Ма, букIунареб батани!» – ян васассги эмен чIварав чияссул бидул гIор биччан буго. Инссухъ ралагьун, васги лъалевила, васассухъ ралагьун, эменги лъалевила. Инссухъ ралагьун, яс кье, эбелалълъухъ ралагьун, яс яче. ИнчIевани лъаргIиве, лъачIевани Магьдида. ИнчIого къоги беццуге, вихьичIого чиги веццуге. ИнчIого ххаселги беццуге, хвечIого нуцалчиги веццуге. Инссуда малълъаруге, гьесс малълъараб гьабе. Инссуеги лъимал жиндиего жо кьолел рокьулел. Инссул адаб тарав васассдассаги цIунаги, къо ккедал ватуларев ваццассдассаги цIунаги. Инссул боцIцIуцца гьаглъарассдассан пайда бахунареб. Инссул гьоболги тоге, эбелаб нухги тоге. Инссул гIамал гьечIев вас ватуларо, бацIил гIамал гьечIеб тIинчI букIунаро. Инссул кIал чIвазе раскIил кIиго ругIел гIолеб. Инссул малълъ босуларев вас лIугьунгеги, эбелалдасса бергьарай яс лIугьунгеги. Инссул нигIматал кунелълъул, эменги кIочон тоге. Инссул нухдассанила васги унев (инссул квартIа-гъецI босуларев вас вукIунарев). Инссул рател бичарасс бачагохIал росула. Инссул рокьи ккун, васассе ячарайила, эбелалълъул рокьи ккун, яс кьурайила. Инссул росу тарассда лълъикIаб къо бихьуларо. «Инссул рукъбугьадил орорго ражидул букIун буго!» – ян абурабила гIандиссесс. Инссул ххам бугони, гурдал ххалатал, рокъоб хханжу бугони, ххинкІал чІахІиял Инссул цIцIар – васассе, росдал цIцIар – киназего. Инссуцца бекьараб васасс лъилъулеб. Инссуцца ххер бичани, васасс хур бичулеб. Инссуцца соно квани, лъималазул цаби секколел. ИнчIого, хвечIого чияссул къимат лъаларебила. Ирс бикьулелълъул гьоркьов ххутIарав. Ирсалълъе щвараб гъамасс цIураб меседалдасса васассул кверзул маххщел бергьунебила. Исана сон савуд хварабгIаги. Исана тIад восила, тIадеялълъул лълъим лъала. Кици гIунтIизабула Авар гIоралълъ вас восун арай ГьидалIа эбелалде. Эбелалда вихьун вуго гIоралда тIад восун жиндирго лълъим лъаларев вас. Йоххизеги йоххун эбелалълъ гьал рагIаби абун руго. Гьеб магIнаялдани гуро жакъа гьеб кици хIалтIизабулеб. Гьеб хIалтIизабула «Инсан ццевеххун цойидассан унаро, дагь-дагьккун уна» абураб магIнаялда. Исхъалидул чухъида хъабарча бащалъиларо. Итни къо къоялгун шагьадулеб. Их бащалъизегIан божи бугеб хур тоге. Их лълъамалъичIони, лълъидир бакъвалъулареб. Ихдал гьури – гьанал барти. Ихдал нилIецца кьолеб, ххаслихъе нилIее кьолеб. Ихдал хур реххун тоге, ххасало рукъ реххун тоге. Ихдал хурибе бачIони, ххаслихъе цогъринибе балареб. Ихдал хIама къинлъугеги, хIалтIулI чIчIужу къинлъугеги. Ихдалил къо – къоролалълъул ракI. Ихдалил къоялдаги къадарав бихьинчияссдаги божизе бегьуларел. Ихдалил къоялълъ лъагIалицца кваназарулел. Ихдалил лълъалъ – карае, ххасалил лълъалъ – кьолбое. Ицц бацIцIадаб бугони, гIорги бацIцIадаб букIуна. Иццул бетIералда гурони, тIокIкIараб лълъим букIунареб. Иццул лълъим щоларелълъуб лъарал лълъимги – иццул лълъим. ИчIгоялълъ гьабе, лъабгоялълъ кванай. Иш лъалев анцIгояссдасса хIалтIулев цо чи лълъикIав. ИяхI баччулаго, хIулун тIагIарав, Хварал рукъулаго, вакъуцца хварав. ИяхI бугев цин хола, къадарав кIицIцIул хола. ИяхI гьечIого хьвадарассе – дуниял гIатIидаб жо. ИяхI лъолелълъуб чед лъурав, чохьохъ чIахъен бичарав. ИяхIги хIалихьалъиги хабалIеги цадахъ билълъунеб. Йихьизе берцинай лълъикIай, ятизе гIакъилай лълъикIай. Йокьизеялдасса рихине захIматабила. Йокьанщинай ясги щоларей, бицанщинаб рагIиги батулареб. Йихьугеги, рагIугеги, дида гурхIаралда Аллагь гурхIаги! Йокьуларей лълъади – бокьулареб квен.

Гъ v 1. Гъагъал – ссогIал, кьварарал, бадибе рагIи абулел, цояб бер бахъулелълъул, цогидаб къапуларел, цинги тIаде вачIарав гьобол-гьудулассе квасгIан тамахал, нахгIан хIеренал. 2. Гъадидаги кколебила бищунго гIакъилаб жибгойилан. 3. Гъадидасса тIинчI лумияб. 4. Гъадицца тIанчIида малълъулеб букIун буго, гIадамил лъимер гIодобе къулулеб бихьарабго, боржаян. ТIанчIицца абун буго - гIадамил лъимер гIодобе къулизегIанго чIчIеларила жиб, гьеб бихьарабго боржинила. Гьеб меххалълъ гъадицца гьелълъул бетIералда гозо кIутIун буго, цIцIодорил цIцIодоранги абулаго. Гьелда тIад бижараб буго «Гъадидасса тIинчI лумияб» абураб кици. 5. Гъадилаб – гъадие, цIцIудулаб – цIцIудуе. 6. ГъадилIа лачен. 7. ГъадилIан лаченги лIугьунеб, лочнолIан гъедуги лIугьунеб. 8. Гъадихъе мокъокъ щолареб, щвани, инжит гьабулеб. 9. Гъадихъе щвараб хъарчигъаялълъ бахъулеб. 10. Гъадицца лочнол бер бахъарабила. 11. Гъадицца гъадил бер бахъулареб, гIадамасс гIадамассул бер бахъулеб. 12. Гъадицца къвагъан ахIараб меххалълъ, тIанчIицца тIокIаб щибилан ахIилеб? 13. Гъадринибе карщгицин батIа-батIайисса чIвазе бегьулебила. 14. Гъазибегил талихI – аваданай Ххалун, Ххалунил талихI – аваданав Гъазибег. РакIалде щвезабе - «Аваданаб рукъ – рагьадго Алжан». Гъазибегги Ххалунги рукIана аваданлъиялда гIумру арал, рукъ мискинал – жалго бечедал, жалго херал – ракI бахIарал росс-лълъади. Херай Ххалуницца бицунаан, гьаб гIумруялде рахинегIан, дагьал кочIол рагIабиги абичIого, кьурдун цо-кIиго ссвериги бахъичIого, сордо бачIун, бусада хьибил лъурал росс-лълъади гурила жал. 15. Гъалай хъванилан, маххул гIарац лIугьунареб, дарай ретIунилан, хIамил чу лIугьунареб. 16. ГъалатI ккедал абула илбисалълъ малълъунилан, цинги кици букIуна мунго дуццагойилан. 17. ГъалатI ккечIого, битIаралде ургъуларел. 18. ГъалатI ккеялдасса гъалатI битIизабунгутIи кIудияб, мунагь гьабиялдасса мунагьалълъе мукIурлъи лълъикIаб. 19. ГъалатI кколарев чи вукIунарев, малълъ кIутIулареб чу букIунареб. 20. ГъалатI кколарев чи вуго ретIун тIимугъгун, гъассда гIодов чIчIарав чи. 21. ГъалатI лълъилго кколебила, мунагь ккезе вукIунгейила. 22. ГъалатI нусго соналдассанги битIизабизе бегьулеб. 23. ГъалбацI асир гьабизе царал гьунар гIеларо, гъадил гунпара кьвагьун, гачил хъала тIеларо. 24. ГъалбацI гьечIеб рохьоб ци басандула. 25. ГъалбацI кинабго жоялдасса бергьунеб, инсан гъалбацIалдасса бергьунев. 26. ГъалбацI – царае ххан. 27. ГъалбацIазул бетIералда чахъу тараб боялдасса чахъабазул бетIералда гъалбацI тараб бо бергьунебила. 28. ГъалбацIал гьалаглъизе гьой бетIерлъун ккогегийила. 29. ГъалбацIалълъ нахъе цIцIоко толеб, бахIарчиясс цIцIар толеб. 30. ГъалбацIалълъул рачIчIлъуналдасса катил бетIерлъунго лълъикIила. 31. Гъалдибералда месед бекьунилан, хIамил чу лIугьинаро. 32. Гъанкъизе гъветIгицин берцинаб бищулебила. 33. Гъанкъилищилан абурабила тIоххоцца, балагьилинхха цоян абурабила родоцца. 34. ГъасстIа вукIун, бечелъарав мискинчи! 35. ГъасстIа кватIани, эбел-ясалда гьоркьобги кколебила рагIи. 36. ГъасстIа кватIани, я лълъадулгун рагIи кколеб, я гIемераб лълъим гьекъолеб. 37. ГъасстIа кето кьарияй, бокьоб боцIцIи хIалакъай. 38. ГъасстІа россассулгун рохъо бикьарай, хьагинире ххинкIал гIуж бан реххарай. 39. ГъасстIа цIа гьечIого, тIохда кIкIуй букIунареб. 40. Гъвалайин дие бокьулареб. 41. Гъвала букIун буго, ххарил гIарахъалда ссверун лIугьун, кваналеб. Гьеб гьойилан ккун, лIутун вачIунев чияссда гIадамаз абун буго, доб гьой гурин, гъвала бугилан. «Гъвалайин дие бокьулареб!» – ан цIцIукIа нахъ вуссун гьечIо. Гьал рагIаби ххутIун руго жо гуреб жоялдасса хIинкъарав чияссул хIакъалълъулI кицилъун. 42. Гъвалида жибго жеги цIцIе гIечIеб бурутIилан кколебила. 43. Гъванща цIунулебги – мацIцI, гъванща буххулебги – мацIцI. 44. Гъванщу гIодулей, гIабдал елъулей. 45. Гъваридаб гIурул хъуй дагьаб, гIакъилассул калам дагьаб. 46. Гъварул моцIцIу цIцIункIизе цIцIар ГIалиде ахIана, ЦIцIобалълъул накIкI щунщудун, щуб ГIумариде ккана. 47. Пачаяссул заманалда диванбегзаби рищун толаан. Гьезда гьоркьосса ришват цIцIикIкIун кьурал диванбегзабилъунги кколаан. Авар рахъалълъул Бакълъухъ бакIалдассан шаригIат диванхханаялде рищулел рукIун руго Могьохъ росулIа ГIумарги НитIа росулIа ГІалиги. Жидецца рищулезул гIемериссез ццебеккунго ГIали вищизе рагIи кьун букIун буго. Цинги, ГIумарил ришват цIцIикIкIараб меххалълъ, цIцIайи гьессде ккун буго. Цинги ГIалицца ццереххун реххссарал, магIарулазда гьоркьор кицилъун ххутIарал гьадал рагIаби абун руго. 48. Гъвесс кваналессул гел рачлихъ бахъун букIунебила. 49. ГъветI бекидал, гIаркьалабазул бицунареб. 50. ГъветI бихьун – пихъ, чи вихьун – хIалтIи. 51. ГъветI бихьун – рагIад, чи вихьун – къисмат. 52. ГъветI бугеб бакIалда бихьинкетоги цIцIеги хьихьугейила. 53. ГъветI гьороцца реххулеб, гIадан бугьтаналълъ толарев. 54. ГъветI кинаб бугониги кIваричIо, пихъ лълъикIаб бугони. 55. ГъветI кьалбаз ккола, гIадан гьудул-гьалмагълъиялълъ ккола. 56. ГъветI пихъ бижулеб лълъикIаб, чи хIалтIулев лълъикIав. 57. Гъеду гъагъадунилан лочнол къимат холареб. 58. Гъежххалатил гъеж бекаги, кунххалатил квер къотIаги. 59. Гъизараб чуризеялдасса чурараб цIунизе бигьаяб. 60. Гъизараб чуруларей, чурараб цIунуларей. 61. Гъира бугони, хIалтIи жибго билълъуна. 62. Гъира гьечIеб квалквал – хьул гьечIеб чIамчIам. 63. Гъирун хвеялдасса хIулун хвейго бокьилилан абурабила царацца. 64. ГъогъолIейила гьорчо гирулеб, бугелълъубейила боцIцIи унеб. 65. Гъодоцца буххун, ралъад лIугIулареб. 66. Гъонода къачIони, магьида жо кколаро 67. Гъоркь рекIараб жоги хIама бугила, хIамитIа рекIаравги хIама вугила. 68. Гъоркьан баккарабги чIчIикIарав, тIассан баккарабги чIчIикIарав. 69. Гъоркьан гьаналав, тIассан гьоролав. 70. Гъоркьан тIутIурав, тIассан ххоххорав. 71. Гъоркье рортизейилан кьурулIе лIугьунарел, росун инейилан гIурулIе кIанцIуларел. 72. Гъоркьеххун бугеб цIцIеда тIадеххун бугеб бацIицца лълъим гъабургъинабугеян абурабила. 73. Гъоссогъадил тIинчI гIадав. 74. «Гъоссол цIураб къвачIиниб гIарац-месед кин балеб, хъублъи къватIибе чIехьон, жанисса чуричIого». 75. «ГъоссолI букIун, тIотIоцца тIогьолI бугеб найиде - «Дун лъаларищ, гьвел роцц!» – ан рогьоб къабихIаб бала». 76. ГъотIода рекъарабила пихъги букIунеб. 77. ГъотIода ццерессан унелълъул, гIащтIи роццда нахъа бахъе. 78. ГъотIодайила гъудул рещтIунел, нохъодейила маккал ссверулел. 79. ГъотIодасса гъотIоде кIанцIунилан гъадил лачен лIугьинаро. 80. ГъотIое къимат – пихъ бихьун, чияссе къимат – иш бихьун. 81. ГъотIокье гурони гIеч бортулареб. 82. ГъотIол борххалъи лъала, рагIадалълъухъ балагьун, чияссул ритIухълъи лъала, гIамалалълъухъ балагьун. 83. ГъотIоцца кьалбал, гIодоре унел гьечIони, эххеде риччала. 84. ГъоцIоцца махх кколеб, россасс чIчIужу кколей. 85. Гъугъай ххеххаб накIкIалълъул цIцIад хъандаяб букIуна. 86. Гъурщил багьа лъаларев кепкил багьаяв вукIунарев. 87. ГъурщитIа гъурущ лъунила бечелъи гIолеб. 88. ГъутIбузда гIазу – гъудузе бертин. 89. ГъутIбузул гIурччинлъи кьалбазул сахлъиялда бараб букIуна.

Гъ v 1. Гъагъал – ссогIал, кьварарал, бадибе рагIи абулел, цояб бер бахъулелълъул, цогидаб къапуларел, цинги тIаде вачIарав гьобол-гьудулассе квасгIан тамахал, нахгIан хIеренал. 2. Гъадидаги кколебила бищунго гIакъилаб жибгойилан. 3. Гъадидасса тIинчI лумияб. 4. Гъадицца тIанчIида малълъулеб букIун буго, гIадамил лъимер гIодобе къулулеб бихьарабго, боржаян. ТIанчIицца абун буго - гIадамил лъимер гIодобе къулизегIанго чIчIеларила жиб, гьеб бихьарабго боржинила. Гьеб меххалълъ гъадицца гьелълъул бетIералда гозо кIутIун буго, цIцIодорил цIцIодоранги абулаго. Гьелда тIад бижараб буго «Гъадидасса тIинчI лумияб» абураб кици. 5. Гъадилаб – гъадие, цIцIудулаб – цIцIудуе. 6. ГъадилIа лачен. 7. ГъадилIан лаченги лIугьунеб, лочнолIан гъедуги лIугьунеб. 8. Гъадихъе мокъокъ щолареб, щвани, инжит гьабулеб. 9. Гъадихъе щвараб хъарчигъаялълъ бахъулеб. 10. Гъадицца лочнол бер бахъарабила. 11. Гъадицца гъадил бер бахъулареб, гIадамасс гIадамассул бер бахъулеб. 12. Гъадицца къвагъан ахIараб меххалълъ, тIанчIицца тIокIаб щибилан ахIилеб? 13. Гъадринибе карщгицин батIа-батIайисса чIвазе бегьулебила. 14. Гъазибегил талихI – аваданай Ххалун, Ххалунил талихI – аваданав Гъазибег. РакIалде щвезабе - «Аваданаб рукъ – рагьадго Алжан». Гъазибегги Ххалунги рукIана аваданлъиялда гIумру арал, рукъ мискинал – жалго бечедал, жалго херал – ракI бахIарал росс-лълъади. Херай Ххалуницца бицунаан, гьаб гIумруялде рахинегIан, дагьал кочIол рагIабиги абичIого, кьурдун цо-кIиго ссвериги бахъичIого, сордо бачIун, бусада хьибил лъурал росс-лълъади гурила жал. 15. Гъалай хъванилан, маххул гIарац лIугьунареб, дарай ретIунилан, хIамил чу лIугьунареб. 16. ГъалатI ккедал абула илбисалълъ малълъунилан, цинги кици букIуна мунго дуццагойилан. 17. ГъалатI ккечIого, битIаралде ургъуларел. 18. ГъалатI ккеялдасса гъалатI битIизабунгутIи кIудияб, мунагь гьабиялдасса мунагьалълъе мукIурлъи лълъикIаб. 19. ГъалатI кколарев чи вукIунарев, малълъ кIутIулареб чу букIунареб. 20. ГъалатI кколарев чи вуго ретIун тIимугъгун, гъассда гIодов чIчIарав чи. 21. ГъалатI лълъилго кколебила, мунагь ккезе вукIунгейила. 22. ГъалатI нусго соналдассанги битIизабизе бегьулеб. 23. ГъалбацI асир гьабизе царал гьунар гIеларо, гъадил гунпара кьвагьун, гачил хъала тIеларо. 24. ГъалбацI гьечIеб рохьоб ци басандула. 25. ГъалбацI кинабго жоялдасса бергьунеб, инсан гъалбацIалдасса бергьунев. 26. ГъалбацI – царае ххан. 27. ГъалбацIазул бетIералда чахъу тараб боялдасса чахъабазул бетIералда гъалбацI тараб бо бергьунебила. 28. ГъалбацIал гьалаглъизе гьой бетIерлъун ккогегийила. 29. ГъалбацIалълъ нахъе цIцIоко толеб, бахIарчиясс цIцIар толеб. 30. ГъалбацIалълъул рачIчIлъуналдасса катил бетIерлъунго лълъикIила. 31. Гъалдибералда месед бекьунилан, хIамил чу лIугьинаро. 32. Гъанкъизе гъветIгицин берцинаб бищулебила. 33. Гъанкъилищилан абурабила тIоххоцца, балагьилинхха цоян абурабила родоцца. 34. ГъасстIа вукIун, бечелъарав мискинчи! 35. ГъасстIа кватIани, эбел-ясалда гьоркьобги кколебила рагIи. 36. ГъасстIа кватIани, я лълъадулгун рагIи кколеб, я гIемераб лълъим гьекъолеб. 37. ГъасстIа кето кьарияй, бокьоб боцIцIи хIалакъай. 38. ГъасстІа россассулгун рохъо бикьарай, хьагинире ххинкIал гIуж бан реххарай. 39. ГъасстIа цIа гьечIого, тIохда кIкIуй букIунареб. 40. Гъвалайин дие бокьулареб. 41. Гъвала букIун буго, ххарил гIарахъалда ссверун лIугьун, кваналеб. Гьеб гьойилан ккун, лIутун вачIунев чияссда гIадамаз абун буго, доб гьой гурин, гъвала бугилан. «Гъвалайин дие бокьулареб!» – ан цIцIукIа нахъ вуссун гьечIо. Гьал рагIаби ххутIун руго жо гуреб жоялдасса хIинкъарав чияссул хIакъалълъулI кицилъун. 42. Гъвалида жибго жеги цIцIе гIечIеб бурутIилан кколебила. 43. Гъванща цIунулебги – мацIцI, гъванща буххулебги – мацIцI. 44. Гъванщу гIодулей, гIабдал елъулей. 45. Гъваридаб гIурул хъуй дагьаб, гIакъилассул калам дагьаб. 46. Гъварул моцIцIу цIцIункIизе цIцIар ГIалиде ахIана, ЦIцIобалълъул накIкI щунщудун, щуб ГIумариде ккана. 47. Пачаяссул заманалда диванбегзаби рищун толаан. Гьезда гьоркьосса ришват цIцIикIкIун кьурал диванбегзабилъунги кколаан. Авар рахъалълъул Бакълъухъ бакIалдассан шаригIат диванхханаялде рищулел рукIун руго Могьохъ росулIа ГIумарги НитIа росулIа ГІалиги. Жидецца рищулезул гIемериссез ццебеккунго ГIали вищизе рагIи кьун букIун буго. Цинги, ГIумарил ришват цIцIикIкIараб меххалълъ, цIцIайи гьессде ккун буго. Цинги ГIалицца ццереххун реххссарал, магIарулазда гьоркьор кицилъун ххутIарал гьадал рагIаби абун руго. 48. Гъвесс кваналессул гел рачлихъ бахъун букIунебила. 49. ГъветI бекидал, гIаркьалабазул бицунареб. 50. ГъветI бихьун – пихъ, чи вихьун – хIалтIи. 51. ГъветI бихьун – рагIад, чи вихьун – къисмат. 52. ГъветI бугеб бакIалда бихьинкетоги цIцIеги хьихьугейила. 53. ГъветI гьороцца реххулеб, гIадан бугьтаналълъ толарев. 54. ГъветI кинаб бугониги кIваричIо, пихъ лълъикIаб бугони. 55. ГъветI кьалбаз ккола, гIадан гьудул-гьалмагълъиялълъ ккола. 56. ГъветI пихъ бижулеб лълъикIаб, чи хIалтIулев лълъикIав. 57. Гъеду гъагъадунилан лочнол къимат холареб. 58. Гъежххалатил гъеж бекаги, кунххалатил квер къотIаги. 59. Гъизараб чуризеялдасса чурараб цIунизе бигьаяб. 60. Гъизараб чуруларей, чурараб цIунуларей. 61. Гъира бугони, хIалтIи жибго билълъуна. 62. Гъира гьечIеб квалквал – хьул гьечIеб чIамчIам. 63. Гъирун хвеялдасса хIулун хвейго бокьилилан абурабила царацца. 64. ГъогъолIейила гьорчо гирулеб, бугелълъубейила боцIцIи унеб. 65. Гъодоцца буххун, ралъад лIугIулареб. 66. Гъонода къачIони, магьида жо кколаро 67. Гъоркь рекIараб жоги хIама бугила, хIамитIа рекIаравги хIама вугила. 68. Гъоркьан баккарабги чIчIикIарав, тIассан баккарабги чIчIикIарав. 69. Гъоркьан гьаналав, тIассан гьоролав. 70. Гъоркьан тIутIурав, тIассан ххоххорав. 71. Гъоркье рортизейилан кьурулIе лIугьунарел, росун инейилан гIурулIе кIанцIуларел. 72. Гъоркьеххун бугеб цIцIеда тIадеххун бугеб бацIицца лълъим гъабургъинабугеян абурабила. 73. Гъоссогъадил тIинчI гIадав. 74. «Гъоссол цIураб къвачIиниб гIарац-месед кин балеб, хъублъи къватIибе чIехьон, жанисса чуричIого». 75. «ГъоссолI букIун, тIотIоцца тIогьолI бугеб найиде - «Дун лъаларищ, гьвел роцц!» – ан рогьоб къабихIаб бала». 76. ГъотIода рекъарабила пихъги букIунеб. 77. ГъотIода ццерессан унелълъул, гIащтIи роццда нахъа бахъе. 78. ГъотIодайила гъудул рещтIунел, нохъодейила маккал ссверулел. 79. ГъотIодасса гъотIоде кIанцIунилан гъадил лачен лIугьинаро. 80. ГъотIое къимат – пихъ бихьун, чияссе къимат – иш бихьун. 81. ГъотIокье гурони гIеч бортулареб. 82. ГъотIол борххалъи лъала, рагIадалълъухъ балагьун, чияссул ритIухълъи лъала, гIамалалълъухъ балагьун. 83. ГъотIоцца кьалбал, гIодоре унел гьечIони, эххеде риччала. 84. ГъоцIоцца махх кколеб, россасс чIчIужу кколей. 85. Гъугъай ххеххаб накIкIалълъул цIцIад хъандаяб букIуна. 86. Гъурщил багьа лъаларев кепкил багьаяв вукIунарев. 87. ГъурщитIа гъурущ лъунила бечелъи гIолеб. 88. ГъутIбузда гIазу – гъудузе бертин. 89. ГъутIбузул гIурччинлъи кьалбазул сахлъиялда бараб букIуна.

Гъ v 1. Гъагъал – ссогIал, кьварарал, бадибе рагIи абулел, цояб бер бахъулелълъул, цогидаб къапуларел, цинги тIаде вачIарав гьобол-гьудулассе квасгIан тамахал, нахгIан хIеренал. 2. Гъадидаги кколебила бищунго гIакъилаб жибгойилан. 3. Гъадидасса тIинчI лумияб. 4. Гъадицца тIанчIида малълъулеб букIун буго, гIадамил лъимер гIодобе къулулеб бихьарабго, боржаян. ТIанчIицца абун буго - гIадамил лъимер гIодобе къулизегIанго чIчIеларила жиб, гьеб бихьарабго боржинила. Гьеб меххалълъ гъадицца гьелълъул бетIералда гозо кIутIун буго, цIцIодорил цIцIодоранги абулаго. Гьелда тIад бижараб буго «Гъадидасса тIинчI лумияб» абураб кици. 5. Гъадилаб – гъадие, цIцIудулаб – цIцIудуе. 6. ГъадилIа лачен. 7. ГъадилIан лаченги лIугьунеб, лочнолIан гъедуги лIугьунеб. 8. Гъадихъе мокъокъ щолареб, щвани, инжит гьабулеб. 9. Гъадихъе щвараб хъарчигъаялълъ бахъулеб. 10. Гъадицца лочнол бер бахъарабила. 11. Гъадицца гъадил бер бахъулареб, гIадамасс гIадамассул бер бахъулеб. 12. Гъадицца къвагъан ахIараб меххалълъ, тIанчIицца тIокIаб щибилан ахIилеб? 13. Гъадринибе карщгицин батIа-батIайисса чIвазе бегьулебила. 14. Гъазибегил талихI – аваданай Ххалун, Ххалунил талихI – аваданав Гъазибег. РакIалде щвезабе - «Аваданаб рукъ – рагьадго Алжан». Гъазибегги Ххалунги рукIана аваданлъиялда гIумру арал, рукъ мискинал – жалго бечедал, жалго херал – ракI бахIарал росс-лълъади. Херай Ххалуницца бицунаан, гьаб гIумруялде рахинегIан, дагьал кочIол рагIабиги абичIого, кьурдун цо-кIиго ссвериги бахъичIого, сордо бачIун, бусада хьибил лъурал росс-лълъади гурила жал. 15. Гъалай хъванилан, маххул гIарац лIугьунареб, дарай ретIунилан, хIамил чу лIугьунареб. 16. ГъалатI ккедал абула илбисалълъ малълъунилан, цинги кици букIуна мунго дуццагойилан. 17. ГъалатI ккечIого, битIаралде ургъуларел. 18. ГъалатI ккеялдасса гъалатI битIизабунгутIи кIудияб, мунагь гьабиялдасса мунагьалълъе мукIурлъи лълъикIаб. 19. ГъалатI кколарев чи вукIунарев, малълъ кIутIулареб чу букIунареб. 20. ГъалатI кколарев чи вуго ретIун тIимугъгун, гъассда гIодов чIчIарав чи. 21. ГъалатI лълъилго кколебила, мунагь ккезе вукIунгейила. 22. ГъалатI нусго соналдассанги битIизабизе бегьулеб. 23. ГъалбацI асир гьабизе царал гьунар гIеларо, гъадил гунпара кьвагьун, гачил хъала тIеларо. 24. ГъалбацI гьечIеб рохьоб ци басандула. 25. ГъалбацI кинабго жоялдасса бергьунеб, инсан гъалбацIалдасса бергьунев. 26. ГъалбацI – царае ххан. 27. ГъалбацIазул бетIералда чахъу тараб боялдасса чахъабазул бетIералда гъалбацI тараб бо бергьунебила. 28. ГъалбацIал гьалаглъизе гьой бетIерлъун ккогегийила. 29. ГъалбацIалълъ нахъе цIцIоко толеб, бахIарчиясс цIцIар толеб. 30. ГъалбацIалълъул рачIчIлъуналдасса катил бетIерлъунго лълъикIила. 31. Гъалдибералда месед бекьунилан, хIамил чу лIугьинаро. 32. Гъанкъизе гъветIгицин берцинаб бищулебила. 33. Гъанкъилищилан абурабила тIоххоцца, балагьилинхха цоян абурабила родоцца. 34. ГъасстIа вукIун, бечелъарав мискинчи! 35. ГъасстIа кватIани, эбел-ясалда гьоркьобги кколебила рагIи. 36. ГъасстIа кватIани, я лълъадулгун рагIи кколеб, я гIемераб лълъим гьекъолеб. 37. ГъасстIа кето кьарияй, бокьоб боцIцIи хIалакъай. 38. ГъасстІа россассулгун рохъо бикьарай, хьагинире ххинкIал гIуж бан реххарай. 39. ГъасстIа цIа гьечIого, тIохда кIкIуй букIунареб. 40. Гъвалайин дие бокьулареб. 41. Гъвала букIун буго, ххарил гIарахъалда ссверун лIугьун, кваналеб. Гьеб гьойилан ккун, лIутун вачIунев чияссда гIадамаз абун буго, доб гьой гурин, гъвала бугилан. «Гъвалайин дие бокьулареб!» – ан цIцIукIа нахъ вуссун гьечIо. Гьал рагIаби ххутIун руго жо гуреб жоялдасса хIинкъарав чияссул хIакъалълъулI кицилъун. 42. Гъвалида жибго жеги цIцIе гIечIеб бурутIилан кколебила. 43. Гъванща цIунулебги – мацIцI, гъванща буххулебги – мацIцI. 44. Гъванщу гIодулей, гIабдал елъулей. 45. Гъваридаб гIурул хъуй дагьаб, гIакъилассул калам дагьаб. 46. Гъварул моцIцIу цIцIункIизе цIцIар ГIалиде ахIана, ЦIцIобалълъул накIкI щунщудун, щуб ГIумариде ккана. 47. Пачаяссул заманалда диванбегзаби рищун толаан. Гьезда гьоркьосса ришват цIцIикIкIун кьурал диванбегзабилъунги кколаан. Авар рахъалълъул Бакълъухъ бакIалдассан шаригIат диванхханаялде рищулел рукIун руго Могьохъ росулIа ГIумарги НитIа росулIа ГІалиги. Жидецца рищулезул гIемериссез ццебеккунго ГIали вищизе рагIи кьун букIун буго. Цинги, ГIумарил ришват цIцIикIкIараб меххалълъ, цIцIайи гьессде ккун буго. Цинги ГIалицца ццереххун реххссарал, магIарулазда гьоркьор кицилъун ххутIарал гьадал рагIаби абун руго. 48. Гъвесс кваналессул гел рачлихъ бахъун букIунебила. 49. ГъветI бекидал, гIаркьалабазул бицунареб. 50. ГъветI бихьун – пихъ, чи вихьун – хIалтIи. 51. ГъветI бихьун – рагIад, чи вихьун – къисмат. 52. ГъветI бугеб бакIалда бихьинкетоги цIцIеги хьихьугейила. 53. ГъветI гьороцца реххулеб, гIадан бугьтаналълъ толарев. 54. ГъветI кинаб бугониги кIваричIо, пихъ лълъикIаб бугони. 55. ГъветI кьалбаз ккола, гIадан гьудул-гьалмагълъиялълъ ккола. 56. ГъветI пихъ бижулеб лълъикIаб, чи хIалтIулев лълъикIав. 57. Гъеду гъагъадунилан лочнол къимат холареб. 58. Гъежххалатил гъеж бекаги, кунххалатил квер къотIаги. 59. Гъизараб чуризеялдасса чурараб цIунизе бигьаяб. 60. Гъизараб чуруларей, чурараб цIунуларей. 61. Гъира бугони, хIалтIи жибго билълъуна. 62. Гъира гьечIеб квалквал – хьул гьечIеб чIамчIам. 63. Гъирун хвеялдасса хIулун хвейго бокьилилан абурабила царацца. 64. ГъогъолIейила гьорчо гирулеб, бугелълъубейила боцIцIи унеб. 65. Гъодоцца буххун, ралъад лIугIулареб. 66. Гъонода къачIони, магьида жо кколаро 67. Гъоркь рекIараб жоги хIама бугила, хIамитIа рекIаравги хIама вугила. 68. Гъоркьан баккарабги чIчIикIарав, тIассан баккарабги чIчIикIарав. 69. Гъоркьан гьаналав, тIассан гьоролав. 70. Гъоркьан тIутIурав, тIассан ххоххорав. 71. Гъоркье рортизейилан кьурулIе лIугьунарел, росун инейилан гIурулIе кIанцIуларел. 72. Гъоркьеххун бугеб цIцIеда тIадеххун бугеб бацIицца лълъим гъабургъинабугеян абурабила. 73. Гъоссогъадил тIинчI гIадав. 74. «Гъоссол цIураб къвачIиниб гIарац-месед кин балеб, хъублъи къватIибе чIехьон, жанисса чуричIого». 75. «ГъоссолI букIун, тIотIоцца тIогьолI бугеб найиде - «Дун лъаларищ, гьвел роцц!» – ан рогьоб къабихIаб бала». 76. ГъотIода рекъарабила пихъги букIунеб. 77. ГъотIода ццерессан унелълъул, гIащтIи роццда нахъа бахъе. 78. ГъотIодайила гъудул рещтIунел, нохъодейила маккал ссверулел. 79. ГъотIодасса гъотIоде кIанцIунилан гъадил лачен лIугьинаро. 80. ГъотIое къимат – пихъ бихьун, чияссе къимат – иш бихьун. 81. ГъотIокье гурони гIеч бортулареб. 82. ГъотIол борххалъи лъала, рагIадалълъухъ балагьун, чияссул ритIухълъи лъала, гIамалалълъухъ балагьун. 83. ГъотIоцца кьалбал, гIодоре унел гьечIони, эххеде риччала. 84. ГъоцIоцца махх кколеб, россасс чIчIужу кколей. 85. Гъугъай ххеххаб накIкIалълъул цIцIад хъандаяб букIуна. 86. Гъурщил багьа лъаларев кепкил багьаяв вукIунарев. 87. ГъурщитIа гъурущ лъунила бечелъи гIолеб. 88. ГъутIбузда гIазу – гъудузе бертин. 89. ГъутIбузул гIурччинлъи кьалбазул сахлъиялда бараб букIуна.

Гъ v 1. Гъагъал – ссогIал, кьварарал, бадибе рагIи абулел, цояб бер бахъулелълъул, цогидаб къапуларел, цинги тIаде вачIарав гьобол-гьудулассе квасгIан тамахал, нахгIан хIеренал. 2. Гъадидаги кколебила бищунго гIакъилаб жибгойилан. 3. Гъадидасса тIинчI лумияб. 4. Гъадицца тIанчIида малълъулеб букIун буго, гIадамил лъимер гIодобе къулулеб бихьарабго, боржаян. ТIанчIицца абун буго - гIадамил лъимер гIодобе къулизегIанго чIчIеларила жиб, гьеб бихьарабго боржинила. Гьеб меххалълъ гъадицца гьелълъул бетIералда гозо кIутIун буго, цIцIодорил цIцIодоранги абулаго. Гьелда тIад бижараб буго «Гъадидасса тIинчI лумияб» абураб кици. 5. Гъадилаб – гъадие, цIцIудулаб – цIцIудуе. 6. ГъадилIа лачен. 7. ГъадилIан лаченги лIугьунеб, лочнолIан гъедуги лIугьунеб. 8. Гъадихъе мокъокъ щолареб, щвани, инжит гьабулеб. 9. Гъадихъе щвараб хъарчигъаялълъ бахъулеб. 10. Гъадицца лочнол бер бахъарабила. 11. Гъадицца гъадил бер бахъулареб, гIадамасс гIадамассул бер бахъулеб. 12. Гъадицца къвагъан ахIараб меххалълъ, тIанчIицца тIокIаб щибилан ахIилеб? 13. Гъадринибе карщгицин батIа-батIайисса чIвазе бегьулебила. 14. Гъазибегил талихI – аваданай Ххалун, Ххалунил талихI – аваданав Гъазибег. РакIалде щвезабе - «Аваданаб рукъ – рагьадго Алжан». Гъазибегги Ххалунги рукIана аваданлъиялда гIумру арал, рукъ мискинал – жалго бечедал, жалго херал – ракI бахIарал росс-лълъади. Херай Ххалуницца бицунаан, гьаб гIумруялде рахинегIан, дагьал кочIол рагIабиги абичIого, кьурдун цо-кIиго ссвериги бахъичIого, сордо бачIун, бусада хьибил лъурал росс-лълъади гурила жал. 15. Гъалай хъванилан, маххул гIарац лIугьунареб, дарай ретIунилан, хIамил чу лIугьунареб. 16. ГъалатI ккедал абула илбисалълъ малълъунилан, цинги кици букIуна мунго дуццагойилан. 17. ГъалатI ккечIого, битIаралде ургъуларел. 18. ГъалатI ккеялдасса гъалатI битIизабунгутIи кIудияб, мунагь гьабиялдасса мунагьалълъе мукIурлъи лълъикIаб. 19. ГъалатI кколарев чи вукIунарев, малълъ кIутIулареб чу букIунареб. 20. ГъалатI кколарев чи вуго ретIун тIимугъгун, гъассда гIодов чIчIарав чи. 21. ГъалатI лълъилго кколебила, мунагь ккезе вукIунгейила. 22. ГъалатI нусго соналдассанги битIизабизе бегьулеб. 23. ГъалбацI асир гьабизе царал гьунар гIеларо, гъадил гунпара кьвагьун, гачил хъала тIеларо. 24. ГъалбацI гьечIеб рохьоб ци басандула. 25. ГъалбацI кинабго жоялдасса бергьунеб, инсан гъалбацIалдасса бергьунев. 26. ГъалбацI – царае ххан. 27. ГъалбацIазул бетIералда чахъу тараб боялдасса чахъабазул бетIералда гъалбацI тараб бо бергьунебила. 28. ГъалбацIал гьалаглъизе гьой бетIерлъун ккогегийила. 29. ГъалбацIалълъ нахъе цIцIоко толеб, бахIарчиясс цIцIар толеб. 30. ГъалбацIалълъул рачIчIлъуналдасса катил бетIерлъунго лълъикIила. 31. Гъалдибералда месед бекьунилан, хIамил чу лIугьинаро. 32. Гъанкъизе гъветIгицин берцинаб бищулебила. 33. Гъанкъилищилан абурабила тIоххоцца, балагьилинхха цоян абурабила родоцца. 34. ГъасстIа вукIун, бечелъарав мискинчи! 35. ГъасстIа кватIани, эбел-ясалда гьоркьобги кколебила рагIи. 36. ГъасстIа кватIани, я лълъадулгун рагIи кколеб, я гIемераб лълъим гьекъолеб. 37. ГъасстIа кето кьарияй, бокьоб боцIцIи хIалакъай. 38. ГъасстІа россассулгун рохъо бикьарай, хьагинире ххинкIал гIуж бан реххарай. 39. ГъасстIа цIа гьечIого, тIохда кIкIуй букIунареб. 40. Гъвалайин дие бокьулареб. 41. Гъвала букIун буго, ххарил гIарахъалда ссверун лIугьун, кваналеб. Гьеб гьойилан ккун, лIутун вачIунев чияссда гIадамаз абун буго, доб гьой гурин, гъвала бугилан. «Гъвалайин дие бокьулареб!» – ан цIцIукIа нахъ вуссун гьечIо. Гьал рагIаби ххутIун руго жо гуреб жоялдасса хIинкъарав чияссул хIакъалълъулI кицилъун. 42. Гъвалида жибго жеги цIцIе гIечIеб бурутIилан кколебила. 43. Гъванща цIунулебги – мацIцI, гъванща буххулебги – мацIцI. 44. Гъванщу гIодулей, гIабдал елъулей. 45. Гъваридаб гIурул хъуй дагьаб, гIакъилассул калам дагьаб. 46. Гъварул моцIцIу цIцIункIизе цIцIар ГIалиде ахIана, ЦIцIобалълъул накIкI щунщудун, щуб ГIумариде ккана. 47. Пачаяссул заманалда диванбегзаби рищун толаан. Гьезда гьоркьосса ришват цIцIикIкIун кьурал диванбегзабилъунги кколаан. Авар рахъалълъул Бакълъухъ бакIалдассан шаригIат диванхханаялде рищулел рукIун руго Могьохъ росулIа ГIумарги НитIа росулIа ГІалиги. Жидецца рищулезул гIемериссез ццебеккунго ГIали вищизе рагIи кьун букIун буго. Цинги, ГIумарил ришват цIцIикIкIараб меххалълъ, цIцIайи гьессде ккун буго. Цинги ГIалицца ццереххун реххссарал, магIарулазда гьоркьор кицилъун ххутIарал гьадал рагIаби абун руго. 48. Гъвесс кваналессул гел рачлихъ бахъун букIунебила. 49. ГъветI бекидал, гIаркьалабазул бицунареб. 50. ГъветI бихьун – пихъ, чи вихьун – хIалтIи. 51. ГъветI бихьун – рагIад, чи вихьун – къисмат. 52. ГъветI бугеб бакIалда бихьинкетоги цIцIеги хьихьугейила. 53. ГъветI гьороцца реххулеб, гIадан бугьтаналълъ толарев. 54. ГъветI кинаб бугониги кIваричIо, пихъ лълъикIаб бугони. 55. ГъветI кьалбаз ккола, гIадан гьудул-гьалмагълъиялълъ ккола. 56. ГъветI пихъ бижулеб лълъикIаб, чи хIалтIулев лълъикIав. 57. Гъеду гъагъадунилан лочнол къимат холареб. 58. Гъежххалатил гъеж бекаги, кунххалатил квер къотIаги. 59. Гъизараб чуризеялдасса чурараб цIунизе бигьаяб. 60. Гъизараб чуруларей, чурараб цIунуларей. 61. Гъира бугони, хIалтIи жибго билълъуна. 62. Гъира гьечIеб квалквал – хьул гьечIеб чIамчIам. 63. Гъирун хвеялдасса хIулун хвейго бокьилилан абурабила царацца. 64. ГъогъолIейила гьорчо гирулеб, бугелълъубейила боцIцIи унеб. 65. Гъодоцца буххун, ралъад лIугIулареб. 66. Гъонода къачIони, магьида жо кколаро 67. Гъоркь рекIараб жоги хIама бугила, хIамитIа рекIаравги хIама вугила. 68. Гъоркьан баккарабги чIчIикIарав, тIассан баккарабги чIчIикIарав. 69. Гъоркьан гьаналав, тIассан гьоролав. 70. Гъоркьан тIутIурав, тIассан ххоххорав. 71. Гъоркье рортизейилан кьурулIе лIугьунарел, росун инейилан гIурулIе кIанцIуларел. 72. Гъоркьеххун бугеб цIцIеда тIадеххун бугеб бацIицца лълъим гъабургъинабугеян абурабила. 73. Гъоссогъадил тIинчI гIадав. 74. «Гъоссол цIураб къвачIиниб гIарац-месед кин балеб, хъублъи къватIибе чIехьон, жанисса чуричIого». 75. «ГъоссолI букIун, тIотIоцца тIогьолI бугеб найиде - «Дун лъаларищ, гьвел роцц!» – ан рогьоб къабихIаб бала». 76. ГъотIода рекъарабила пихъги букIунеб. 77. ГъотIода ццерессан унелълъул, гIащтIи роццда нахъа бахъе. 78. ГъотIодайила гъудул рещтIунел, нохъодейила маккал ссверулел. 79. ГъотIодасса гъотIоде кIанцIунилан гъадил лачен лIугьинаро. 80. ГъотIое къимат – пихъ бихьун, чияссе къимат – иш бихьун. 81. ГъотIокье гурони гIеч бортулареб. 82. ГъотIол борххалъи лъала, рагIадалълъухъ балагьун, чияссул ритIухълъи лъала, гIамалалълъухъ балагьун. 83. ГъотIоцца кьалбал, гIодоре унел гьечIони, эххеде риччала. 84. ГъоцIоцца махх кколеб, россасс чIчIужу кколей. 85. Гъугъай ххеххаб накIкIалълъул цIцIад хъандаяб букIуна. 86. Гъурщил багьа лъаларев кепкил багьаяв вукIунарев. 87. ГъурщитIа гъурущ лъунила бечелъи гIолеб. 88. ГъутIбузда гIазу – гъудузе бертин. 89. ГъутIбузул гIурччинлъи кьалбазул сахлъиялда бараб букIуна.

Гъ v 1. Гъагъал – ссогIал, кьварарал, бадибе рагIи абулел, цояб бер бахъулелълъул, цогидаб къапуларел, цинги тIаде вачIарав гьобол-гьудулассе квасгIан тамахал, нахгIан хIеренал. 2. Гъадидаги кколебила бищунго гIакъилаб жибгойилан. 3. Гъадидасса тIинчI лумияб. 4. Гъадицца тIанчIида малълъулеб букIун буго, гIадамил лъимер гIодобе къулулеб бихьарабго, боржаян. ТIанчIицца абун буго - гIадамил лъимер гIодобе къулизегIанго чIчIеларила жиб, гьеб бихьарабго боржинила. Гьеб меххалълъ гъадицца гьелълъул бетIералда гозо кIутIун буго, цIцIодорил цIцIодоранги абулаго. Гьелда тIад бижараб буго «Гъадидасса тIинчI лумияб» абураб кици. 5. Гъадилаб – гъадие, цIцIудулаб – цIцIудуе. 6. ГъадилIа лачен. 7. ГъадилIан лаченги лIугьунеб, лочнолIан гъедуги лIугьунеб. 8. Гъадихъе мокъокъ щолареб, щвани, инжит гьабулеб. 9. Гъадихъе щвараб хъарчигъаялълъ бахъулеб. 10. Гъадицца лочнол бер бахъарабила. 11. Гъадицца гъадил бер бахъулареб, гIадамасс гIадамассул бер бахъулеб. 12. Гъадицца къвагъан ахIараб меххалълъ, тIанчIицца тIокIаб щибилан ахIилеб? 13. Гъадринибе карщгицин батIа-батIайисса чIвазе бегьулебила. 14. Гъазибегил талихI – аваданай Ххалун, Ххалунил талихI – аваданав Гъазибег. РакIалде щвезабе - «Аваданаб рукъ – рагьадго Алжан». Гъазибегги Ххалунги рукIана аваданлъиялда гIумру арал, рукъ мискинал – жалго бечедал, жалго херал – ракI бахIарал росс-лълъади. Херай Ххалуницца бицунаан, гьаб гIумруялде рахинегIан, дагьал кочIол рагIабиги абичIого, кьурдун цо-кIиго ссвериги бахъичIого, сордо бачIун, бусада хьибил лъурал росс-лълъади гурила жал. 15. Гъалай хъванилан, маххул гIарац лIугьунареб, дарай ретIунилан, хIамил чу лIугьунареб. 16. ГъалатI ккедал абула илбисалълъ малълъунилан, цинги кици букIуна мунго дуццагойилан. 17. ГъалатI ккечIого, битIаралде ургъуларел. 18. ГъалатI ккеялдасса гъалатI битIизабунгутIи кIудияб, мунагь гьабиялдасса мунагьалълъе мукIурлъи лълъикIаб. 19. ГъалатI кколарев чи вукIунарев, малълъ кIутIулареб чу букIунареб. 20. ГъалатI кколарев чи вуго ретIун тIимугъгун, гъассда гIодов чIчIарав чи. 21. ГъалатI лълъилго кколебила, мунагь ккезе вукIунгейила. 22. ГъалатI нусго соналдассанги битIизабизе бегьулеб. 23. ГъалбацI асир гьабизе царал гьунар гIеларо, гъадил гунпара кьвагьун, гачил хъала тIеларо. 24. ГъалбацI гьечIеб рохьоб ци басандула. 25. ГъалбацI кинабго жоялдасса бергьунеб, инсан гъалбацIалдасса бергьунев. 26. ГъалбацI – царае ххан. 27. ГъалбацIазул бетIералда чахъу тараб боялдасса чахъабазул бетIералда гъалбацI тараб бо бергьунебила. 28. ГъалбацIал гьалаглъизе гьой бетIерлъун ккогегийила. 29. ГъалбацIалълъ нахъе цIцIоко толеб, бахIарчиясс цIцIар толеб. 30. ГъалбацIалълъул рачIчIлъуналдасса катил бетIерлъунго лълъикIила. 31. Гъалдибералда месед бекьунилан, хIамил чу лIугьинаро. 32. Гъанкъизе гъветIгицин берцинаб бищулебила. 33. Гъанкъилищилан абурабила тIоххоцца, балагьилинхха цоян абурабила родоцца. 34. ГъасстIа вукIун, бечелъарав мискинчи! 35. ГъасстIа кватIани, эбел-ясалда гьоркьобги кколебила рагIи. 36. ГъасстIа кватIани, я лълъадулгун рагIи кколеб, я гIемераб лълъим гьекъолеб. 37. ГъасстIа кето кьарияй, бокьоб боцIцIи хIалакъай. 38. ГъасстІа россассулгун рохъо бикьарай, хьагинире ххинкIал гIуж бан реххарай. 39. ГъасстIа цIа гьечIого, тIохда кIкIуй букIунареб. 40. Гъвалайин дие бокьулареб. 41. Гъвала букIун буго, ххарил гIарахъалда ссверун лIугьун, кваналеб. Гьеб гьойилан ккун, лIутун вачIунев чияссда гIадамаз абун буго, доб гьой гурин, гъвала бугилан. «Гъвалайин дие бокьулареб!» – ан цIцIукIа нахъ вуссун гьечIо. Гьал рагIаби ххутIун руго жо гуреб жоялдасса хIинкъарав чияссул хIакъалълъулI кицилъун. 42. Гъвалида жибго жеги цIцIе гIечIеб бурутIилан кколебила. 43. Гъванща цIунулебги – мацIцI, гъванща буххулебги – мацIцI. 44. Гъванщу гIодулей, гIабдал елъулей. 45. Гъваридаб гIурул хъуй дагьаб, гIакъилассул калам дагьаб. 46. Гъварул моцIцIу цIцIункIизе цIцIар ГIалиде ахIана, ЦIцIобалълъул накIкI щунщудун, щуб ГIумариде ккана. 47. Пачаяссул заманалда диванбегзаби рищун толаан. Гьезда гьоркьосса ришват цIцIикIкIун кьурал диванбегзабилъунги кколаан. Авар рахъалълъул Бакълъухъ бакIалдассан шаригIат диванхханаялде рищулел рукIун руго Могьохъ росулIа ГIумарги НитIа росулIа ГІалиги. Жидецца рищулезул гIемериссез ццебеккунго ГIали вищизе рагIи кьун букIун буго. Цинги, ГIумарил ришват цIцIикIкIараб меххалълъ, цIцIайи гьессде ккун буго. Цинги ГIалицца ццереххун реххссарал, магIарулазда гьоркьор кицилъун ххутIарал гьадал рагIаби абун руго. 48. Гъвесс кваналессул гел рачлихъ бахъун букIунебила. 49. ГъветI бекидал, гIаркьалабазул бицунареб. 50. ГъветI бихьун – пихъ, чи вихьун – хIалтIи. 51. ГъветI бихьун – рагIад, чи вихьун – къисмат. 52. ГъветI бугеб бакIалда бихьинкетоги цIцIеги хьихьугейила. 53. ГъветI гьороцца реххулеб, гIадан бугьтаналълъ толарев. 54. ГъветI кинаб бугониги кIваричIо, пихъ лълъикIаб бугони. 55. ГъветI кьалбаз ккола, гIадан гьудул-гьалмагълъиялълъ ккола. 56. ГъветI пихъ бижулеб лълъикIаб, чи хIалтIулев лълъикIав. 57. Гъеду гъагъадунилан лочнол къимат холареб. 58. Гъежххалатил гъеж бекаги, кунххалатил квер къотIаги. 59. Гъизараб чуризеялдасса чурараб цIунизе бигьаяб. 60. Гъизараб чуруларей, чурараб цIунуларей. 61. Гъира бугони, хIалтIи жибго билълъуна. 62. Гъира гьечIеб квалквал – хьул гьечIеб чIамчIам. 63. Гъирун хвеялдасса хIулун хвейго бокьилилан абурабила царацца. 64. ГъогъолIейила гьорчо гирулеб, бугелълъубейила боцIцIи унеб. 65. Гъодоцца буххун, ралъад лIугIулареб. 66. Гъонода къачIони, магьида жо кколаро 67. Гъоркь рекIараб жоги хIама бугила, хIамитIа рекIаравги хIама вугила. 68. Гъоркьан баккарабги чIчIикIарав, тIассан баккарабги чIчIикIарав. 69. Гъоркьан гьаналав, тIассан гьоролав. 70. Гъоркьан тIутIурав, тIассан ххоххорав. 71. Гъоркье рортизейилан кьурулIе лIугьунарел, росун инейилан гIурулIе кIанцIуларел. 72. Гъоркьеххун бугеб цIцIеда тIадеххун бугеб бацIицца лълъим гъабургъинабугеян абурабила. 73. Гъоссогъадил тIинчI гIадав. 74. «Гъоссол цIураб къвачIиниб гIарац-месед кин балеб, хъублъи къватIибе чIехьон, жанисса чуричIого». 75. «ГъоссолI букIун, тIотIоцца тIогьолI бугеб найиде - «Дун лъаларищ, гьвел роцц!» – ан рогьоб къабихIаб бала». 76. ГъотIода рекъарабила пихъги букIунеб. 77. ГъотIода ццерессан унелълъул, гIащтIи роццда нахъа бахъе. 78. ГъотIодайила гъудул рещтIунел, нохъодейила маккал ссверулел. 79. ГъотIодасса гъотIоде кIанцIунилан гъадил лачен лIугьинаро. 80. ГъотIое къимат – пихъ бихьун, чияссе къимат – иш бихьун. 81. ГъотIокье гурони гIеч бортулареб. 82. ГъотIол борххалъи лъала, рагIадалълъухъ балагьун, чияссул ритIухълъи лъала, гIамалалълъухъ балагьун. 83. ГъотIоцца кьалбал, гIодоре унел гьечIони, эххеде риччала. 84. ГъоцIоцца махх кколеб, россасс чIчIужу кколей. 85. Гъугъай ххеххаб накIкIалълъул цIцIад хъандаяб букIуна. 86. Гъурщил багьа лъаларев кепкил багьаяв вукIунарев. 87. ГъурщитIа гъурущ лъунила бечелъи гIолеб. 88. ГъутIбузда гIазу – гъудузе бертин. 89. ГъутIбузул гIурччинлъи кьалбазул сахлъиялда бараб букIуна.

Гъ v 1. Гъагъал – ссогIал, кьварарал, бадибе рагIи абулел, цояб бер бахъулелълъул, цогидаб къапуларел, цинги тIаде вачIарав гьобол-гьудулассе квасгIан тамахал, нахгIан хIеренал. 2. Гъадидаги кколебила бищунго гIакъилаб жибгойилан. 3. Гъадидасса тIинчI лумияб. 4. Гъадицца тIанчIида малълъулеб букIун буго, гIадамил лъимер гIодобе къулулеб бихьарабго, боржаян. ТIанчIицца абун буго - гIадамил лъимер гIодобе къулизегIанго чIчIеларила жиб, гьеб бихьарабго боржинила. Гьеб меххалълъ гъадицца гьелълъул бетIералда гозо кIутIун буго, цIцIодорил цIцIодоранги абулаго. Гьелда тIад бижараб буго «Гъадидасса тIинчI лумияб» абураб кици. 5. Гъадилаб – гъадие, цIцIудулаб – цIцIудуе. 6. ГъадилIа лачен. 7. ГъадилIан лаченги лIугьунеб, лочнолIан гъедуги лIугьунеб. 8. Гъадихъе мокъокъ щолареб, щвани, инжит гьабулеб. 9. Гъадихъе щвараб хъарчигъаялълъ бахъулеб. 10. Гъадицца лочнол бер бахъарабила. 11. Гъадицца гъадил бер бахъулареб, гIадамасс гIадамассул бер бахъулеб. 12. Гъадицца къвагъан ахIараб меххалълъ, тIанчIицца тIокIаб щибилан ахIилеб? 13. Гъадринибе карщгицин батIа-батIайисса чIвазе бегьулебила. 14. Гъазибегил талихI – аваданай Ххалун, Ххалунил талихI – аваданав Гъазибег. РакIалде щвезабе - «Аваданаб рукъ – рагьадго Алжан». Гъазибегги Ххалунги рукIана аваданлъиялда гIумру арал, рукъ мискинал – жалго бечедал, жалго херал – ракI бахIарал росс-лълъади. Херай Ххалуницца бицунаан, гьаб гIумруялде рахинегIан, дагьал кочIол рагIабиги абичIого, кьурдун цо-кIиго ссвериги бахъичIого, сордо бачIун, бусада хьибил лъурал росс-лълъади гурила жал. 15. Гъалай хъванилан, маххул гIарац лIугьунареб, дарай ретIунилан, хIамил чу лIугьунареб. 16. ГъалатI ккедал абула илбисалълъ малълъунилан, цинги кици букIуна мунго дуццагойилан. 17. ГъалатI ккечIого, битIаралде ургъуларел. 18. ГъалатI ккеялдасса гъалатI битIизабунгутIи кIудияб, мунагь гьабиялдасса мунагьалълъе мукIурлъи лълъикIаб. 19. ГъалатI кколарев чи вукIунарев, малълъ кIутIулареб чу букIунареб. 20. ГъалатI кколарев чи вуго ретIун тIимугъгун, гъассда гIодов чIчIарав чи. 21. ГъалатI лълъилго кколебила, мунагь ккезе вукIунгейила. 22. ГъалатI нусго соналдассанги битIизабизе бегьулеб. 23. ГъалбацI асир гьабизе царал гьунар гIеларо, гъадил гунпара кьвагьун, гачил хъала тIеларо. 24. ГъалбацI гьечIеб рохьоб ци басандула. 25. ГъалбацI кинабго жоялдасса бергьунеб, инсан гъалбацIалдасса бергьунев. 26. ГъалбацI – царае ххан. 27. ГъалбацIазул бетIералда чахъу тараб боялдасса чахъабазул бетIералда гъалбацI тараб бо бергьунебила. 28. ГъалбацIал гьалаглъизе гьой бетIерлъун ккогегийила. 29. ГъалбацIалълъ нахъе цIцIоко толеб, бахIарчиясс цIцIар толеб. 30. ГъалбацIалълъул рачIчIлъуналдасса катил бетIерлъунго лълъикIила. 31. Гъалдибералда месед бекьунилан, хIамил чу лIугьинаро. 32. Гъанкъизе гъветIгицин берцинаб бищулебила. 33. Гъанкъилищилан абурабила тIоххоцца, балагьилинхха цоян абурабила родоцца. 34. ГъасстIа вукIун, бечелъарав мискинчи! 35. ГъасстIа кватIани, эбел-ясалда гьоркьобги кколебила рагIи. 36. ГъасстIа кватIани, я лълъадулгун рагIи кколеб, я гIемераб лълъим гьекъолеб. 37. ГъасстIа кето кьарияй, бокьоб боцIцIи хIалакъай. 38. ГъасстІа россассулгун рохъо бикьарай, хьагинире ххинкIал гIуж бан реххарай. 39. ГъасстIа цIа гьечIого, тIохда кIкIуй букIунареб. 40. Гъвалайин дие бокьулареб. 41. Гъвала букIун буго, ххарил гIарахъалда ссверун лIугьун, кваналеб. Гьеб гьойилан ккун, лIутун вачIунев чияссда гIадамаз абун буго, доб гьой гурин, гъвала бугилан. «Гъвалайин дие бокьулареб!» – ан цIцIукIа нахъ вуссун гьечIо. Гьал рагIаби ххутIун руго жо гуреб жоялдасса хIинкъарав чияссул хIакъалълъулI кицилъун. 42. Гъвалида жибго жеги цIцIе гIечIеб бурутIилан кколебила. 43. Гъванща цIунулебги – мацIцI, гъванща буххулебги – мацIцI. 44. Гъванщу гIодулей, гIабдал елъулей. 45. Гъваридаб гIурул хъуй дагьаб, гIакъилассул калам дагьаб. 46. Гъварул моцIцIу цIцIункIизе цIцIар ГIалиде ахIана, ЦIцIобалълъул накIкI щунщудун, щуб ГIумариде ккана. 47. Пачаяссул заманалда диванбегзаби рищун толаан. Гьезда гьоркьосса ришват цIцIикIкIун кьурал диванбегзабилъунги кколаан. Авар рахъалълъул Бакълъухъ бакIалдассан шаригIат диванхханаялде рищулел рукIун руго Могьохъ росулIа ГIумарги НитIа росулIа ГІалиги. Жидецца рищулезул гIемериссез ццебеккунго ГIали вищизе рагIи кьун букIун буго. Цинги, ГIумарил ришват цIцIикIкIараб меххалълъ, цIцIайи гьессде ккун буго. Цинги ГIалицца ццереххун реххссарал, магIарулазда гьоркьор кицилъун ххутIарал гьадал рагIаби абун руго. 48. Гъвесс кваналессул гел рачлихъ бахъун букIунебила. 49. ГъветI бекидал, гIаркьалабазул бицунареб. 50. ГъветI бихьун – пихъ, чи вихьун – хIалтIи. 51. ГъветI бихьун – рагIад, чи вихьун – къисмат. 52. ГъветI бугеб бакIалда бихьинкетоги цIцIеги хьихьугейила. 53. ГъветI гьороцца реххулеб, гIадан бугьтаналълъ толарев. 54. ГъветI кинаб бугониги кIваричIо, пихъ лълъикIаб бугони. 55. ГъветI кьалбаз ккола, гIадан гьудул-гьалмагълъиялълъ ккола. 56. ГъветI пихъ бижулеб лълъикIаб, чи хIалтIулев лълъикIав. 57. Гъеду гъагъадунилан лочнол къимат холареб. 58. Гъежххалатил гъеж бекаги, кунххалатил квер къотIаги. 59. Гъизараб чуризеялдасса чурараб цIунизе бигьаяб. 60. Гъизараб чуруларей, чурараб цIунуларей. 61. Гъира бугони, хIалтIи жибго билълъуна. 62. Гъира гьечIеб квалквал – хьул гьечIеб чIамчIам. 63. Гъирун хвеялдасса хIулун хвейго бокьилилан абурабила царацца. 64. ГъогъолIейила гьорчо гирулеб, бугелълъубейила боцIцIи унеб. 65. Гъодоцца буххун, ралъад лIугIулареб. 66. Гъонода къачIони, магьида жо кколаро 67. Гъоркь рекIараб жоги хIама бугила, хIамитIа рекIаравги хIама вугила. 68. Гъоркьан баккарабги чIчIикIарав, тIассан баккарабги чIчIикIарав. 69. Гъоркьан гьаналав, тIассан гьоролав. 70. Гъоркьан тIутIурав, тIассан ххоххорав. 71. Гъоркье рортизейилан кьурулIе лIугьунарел, росун инейилан гIурулIе кIанцIуларел. 72. Гъоркьеххун бугеб цIцIеда тIадеххун бугеб бацIицца лълъим гъабургъинабугеян абурабила. 73. Гъоссогъадил тIинчI гIадав. 74. «Гъоссол цIураб къвачIиниб гIарац-месед кин балеб, хъублъи къватIибе чIехьон, жанисса чуричIого». 75. «ГъоссолI букIун, тIотIоцца тIогьолI бугеб найиде - «Дун лъаларищ, гьвел роцц!» – ан рогьоб къабихIаб бала». 76. ГъотIода рекъарабила пихъги букIунеб. 77. ГъотIода ццерессан унелълъул, гIащтIи роццда нахъа бахъе. 78. ГъотIодайила гъудул рещтIунел, нохъодейила маккал ссверулел. 79. ГъотIодасса гъотIоде кIанцIунилан гъадил лачен лIугьинаро. 80. ГъотIое къимат – пихъ бихьун, чияссе къимат – иш бихьун. 81. ГъотIокье гурони гIеч бортулареб. 82. ГъотIол борххалъи лъала, рагIадалълъухъ балагьун, чияссул ритIухълъи лъала, гIамалалълъухъ балагьун. 83. ГъотIоцца кьалбал, гIодоре унел гьечIони, эххеде риччала. 84. ГъоцIоцца махх кколеб, россасс чIчIужу кколей. 85. Гъугъай ххеххаб накIкIалълъул цIцIад хъандаяб букIуна. 86. Гъурщил багьа лъаларев кепкил багьаяв вукIунарев. 87. ГъурщитIа гъурущ лъунила бечелъи гIолеб. 88. ГъутIбузда гIазу – гъудузе бертин. 89. ГъутIбузул гIурччинлъи кьалбазул сахлъиялда бараб букIуна.

Салам гIалайкум магIарулал. باركا گال ڭۈلېب مۈڞ راگ - راگاڷ بۇصۇربابازدا باركۇلا طادې ۺواراب گال ڭۈلېب مۈڞ. هېب مۈڞالدا نێڶېڛا ڭۇرال گالال، ڞالاراب قۇرئان، هابۇراب عێبادات الاهاص قابۇل... ڞۈلبۈل گۈرگۈنۈ اځ سايێغات هابۇراو ئێنصۇيې واساص ڞۈلبۈل گۈرگۈنۈ ڨېڃېبێلا. ماعارۇل ابێيال ڴواحالڸارال رۇڿابازۇل حاقاڷۇڶ ابێيال رێئێدال ڨێجاراي ڨارا عاشۇرا. غاصدا كېتۇ ڨارێياي، بۈڨۈب بۈڞێ حالاقاي. فانق هابێزې ڷێم ۺوېڃېي، ڷېڶې بازې ڞام ۺوېڃېي. عاكايێالن ڭۇن حاما... هابێهانڬێ هۈبۈڬێ. هابێهان، راداڨڬۈ طادېڬێ واڅۇن، ڷێل-ڷێلنێڬێ بۇعا-رۈڶ خێنې، هابێڅې قۈقانێلا. عاجائێبڸانێلا هابێهان: قواطێصان راځاوۇڅې نۇڞاڬێ بۇڬێلا، جانێو... سۇئالازۇلڬێ سۇئال احمادێلازۇل مۇحاماد ښۈڬۈ - ښۈ سۇئال بۇڬۈ سۇئالازۇل سۇئالڸۇن: - كێن الاهاصدا ڛېوې، مېخ ۺوېدال ئېخېتێلېو؟ ڶۇعۇلېب نۇځطا وۇڬۈ، زۈبالازۇڅ... ۺۇدۇگاي يێگانێلا، يێگێنڃێلا، ۺۇدۇگاڷۇل ۺۇڬۈ ياس يێگانێلا. ښۈ قۈياڷ ۺۇدۇگاڷ ياسازې كارۺ هابۇنێلا. هېب ڄێگێزې غۇدال راتێڃێلا. فايدا هېڃێلان، ... ځېراصۇل عاقێلاب جاواب. ښۈ رۈسدال راعالدا، كاوۇدال گالطا، كۈدۈب عانصا ڭۇراو ښۈ ځېراو عاقێل، عۈدۈوېخۇن قۇلۇن قوارێد، فاشمانڬۈ، فێكراباڷ عۈدۈو ڄۇن وۇگاراوێلا.... چێيار راڨاردا ڄاراب لۈچنۈداصا، نێڶېرڬۈ راڨالدا ڄاراب غېدۇ بېڛاراب چێيار راڨاردا ڄاراب لۈچنۈداصا، نێڶېرڬۈ راڨالدا ڄاراب غېدۇ بېڛاراب ابۇراب كێښێ بۇڬۈ ئۇمۇمۇزۇل، هېڷۇل حاقاڷۇڶ بێښېن. ۺێبخا ڭۈلېب لاچېن؟... قاطار فاچالێڅ مېتېر، راڿارۇڶ مۈڞاڷۇل ۲۰ قۈياڷ قاطار فاچالێڅالدا بايبێڮێزې رۇڬۈ دۇنيالاڷۇل تۈرعۈمالاڷۇل حايال. قاطارالدا صوېرۇڅ رۇڬېل فاچالێڅال. قاطار... بێۺۇنڬۈ قۇواتاب ياراغ. هێطێناو زۇلفۇقارڬێ هېصۇل گۇداداڬێ. بێۺۇنڬۈ قۇواتاب ياراغ. هێطێناو زۇلفۇقارڬێ هېصۇل گۇداداڬێ. نادێر- شاهاصۇل چافارزابێ راغ ڭېلالدې صۇغراڶې راڃێناڷۇل قاجارازداصا بېرهێناڷۇل... 1/2 سالام عالايكۇم ماعارۇلال سَلَام عَلَيْكُمْ مَعَرُلَلْ РачIа магIарулал гIурус жубараб магIарул мацIцI реххизеги тун бацIцIадаб магIарул мацIцI бицине. راڃا ماعارۇلال عۇرۇس جۇباراب ماعارۇل ماڞ رېخێزېڬێ تۇن باڞاداب ماعارۇل ماڞ بێښێنې.